«Ουγγαρία, Πολωνία, Ευρώπη ξανά ενωμένες! Ένδοξη νίκη, αγαπητοί φίλοι!» ανέφερε ο κ. Τουσκ μέσω X, προσθέτοντας στα ουγγρικά: «Ruszkik haza!» («Ρώσοι σπίτια σας!»).

Ο Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος είχε διατελέσει και πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ανέφερε ότι «όλα μοιάζουν με το ονειρικό σχέδιο του Πούτιν», με την Ευρώπη να αντιμετωπίζει μια μεγάλη ενεργειακή κρίση λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.

«Η απειλή διάλυσης του ΝΑΤΟ, η χαλάρωση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, μια τεράστια ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη, η διακοπή της βοήθειας προς την Ουκρανία και το μπλοκάρισμα του δανείου προς το Κίεβο από τον Όρμπαν», έγραψε ο Τουσκ στα social media, απαριθμώντας όσα, κατά τον ίδιο, ωφελούν τον Πούτιν.

Αν και ο Τουσκ δεν ανέφερε ρητά τις ΗΠΑ στην ανάρτησή του, τα σχόλιά του έγιναν μετά την απειλή του Τραμπ να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ, επειδή οι σύμμαχοι δεν στήριξαν τον πόλεμό του κατά του Ιράν.

Ο Τουσκ δήλωσε ότι η σύγκρουση μπορεί να ξεσπάσει μέσα σε «λίγες, δώδεκα ή αρκετές ώρες» και ότι «η εκκένωση μπορεί να μην είναι πλέον επιλογή».

«Σας παρακαλώ, πάρτε το σοβαρά. Έχουμε άσχημες εμπειρίες στο παρελθόν με ανθρώπους που αγνόησαν αυτές τις προειδοποιήσεις. Γι’ αυτό, θέλω να το τονίσω για άλλη μια φορά: εγκαταλείψτε αμέσως το Ιράν ή ακυρώστε τα ταξιδιωτικά σας σχέδια. Αν ξεσπάσει έντονη σύγκρουση, κανείς δεν θα μπορεί να σας εγγυηθεί μια διέξοδο», ανέφερε σε συνέντευξη Τύπου.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να δείχνει αδύναμη. Ο Ντόναλντ Τουσκ προειδοποιεί ότι ο κατευνασμός απέναντι σε εχθρούς ή ακόμα και σε συμμάχους δεν φέρνει αποτελέσματα, αλλά μόνο ταπείνωση. Στην εποχή γεωπολιτικών εντάσεων, από τη Γροιλανδία μέχρι το ΝΑΤΟ, η Ευρώπη οφείλει να δείξει αυτοπεποίθηση και αποφασιστικότητα, υπερασπίζοντας τη θέση της στον παγκόσμιο χάρτη.

Ο κατευνασμός αποτελεί πάντα ένδειξη αδυναμίας και η Ευρώπη δεν επιτρέπεται να είναι αδύναμη, ούτε απέναντι στους εχθρούς της ούτε απέναντι στους συμμάχους της, υπογράμμισε σήμερα ο πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ, χωρίς να κατονομάσει συγκεκριμένη χώρα.

«Ο κατευνασμός δεν οδηγεί σε αποτελέσματα, παρά μόνο σε ταπείνωση», ανέφερε ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, συμπληρώνοντας πως στην παρούσα φάση είναι επιτακτική ανάγκη η Ευρώπη να δείξει αυτοπεποίθηση.

Σε ό,τι αφορά το τι έχει απομείνει προκειμένου να μετουσιωθεί η συμφωνία, ο πρωθυπουργός της Πολωνίας τόνισε πως ακόμη χρειάζονται «πολλές ώρες όλο και πιο τεχνικών συζητήσεων». Ωστόσο είπε ότι ο προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συγκεκριμένα το headroom, που δεν έγινε αποδεκτός με ενθουσιασμό, δεν θα χρησιμοποιηθεί επί σκοπού αποζημιώσεων, όπως θα γίνει με την εξέταση του δανείου με βάση τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.

Τόνισε δεν ότι περισσότερο θα επιδιώξουμε να δώσουμε εγγυήσεις στις χώρες που κινδυνεύουν περισσότερο, όπως το Βέλγιο, για να αισθανθούν ότι αυτές οι εγγυήσεις είναι σοβαρές».

«Είναι βέβαιο ότι επιζητούμε μία τομή και τομή σημαίνει ότι όλοι συμφωνούν ότι αξίζει να προσπαθήσουμε και ότι η χρησιμοποίηση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για την Ουκρανία θα είναι δικαιολογημένη και θετική για την Ευρώπη, αλλά ορισμένες χώρες θα αγωνιστούν μέχρι το τέλος για να μεγιστοποιήσουν τις εγγυήσεις για τους εαυτούς τους», δήλωσε ο Τουσκ στους δημοσιογράφους.

Ο Πολωνός πρωθυπουργός ανέφερε ακόμα πως «αυτή η δήλωση ότι όλοι θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για την Ουκρανία έγινε και δεν πιστεύω ότι θα υπαναχωρήσει κάποιος». Επιπλέον, μίλησε για κλίμα συναίνεσης κατά το διάλειμμα των εργασιών της συνόδου.

Σπύρος Σιδέρης

Την ώρα που η Ουκρανία παραμένει στο επίκεντρο της γεωπολιτικής καταιγίδας, ο άξονας Βερολίνου–Βαρσοβίας μοιάζει να δοκιμάζεται περισσότερο από ποτέ, εγκλωβισμένος σε ένα μείγμα ιστορικής μνήμης, εθνικών αφηγημάτων και πραγματιστικών διλημμάτων.

Σε αυτό το σκηνικό, η πρόσφατη συνάντηση των δύο ηγετών στο Βερολίνο –που είχε σχεδιαστεί ως μήνυμα ενότητας και συντονισμού– εξελίχθηκε σε ένα φόρουμ όπου το παρελθόν διεκδίκησε πρωταγωνιστικό ρόλο. Οι τόνοι έμειναν συγκρατημένοι, όμως το υπόγειο ρεύμα της διαφωνίας ήταν εμφανές και οι πολιτικές δηλώσεις φόρτισαν ακόμη περισσότερο μια ήδη εύθραυστη σχέση.

Η ιστορία που δεν τελειώνει ποτέ

Ο Φρίντριχ Μερτς, επιδιώκοντας να τηρήσει προσεκτικές ισορροπίες, δήλωσε πως η Γερμανία «πρέπει να κρατά ζωντανές τις μνήμες, ακόμη και τις επώδυνες». Η φράση ήταν προσεκτικά μελετημένη, όμως ο Ντόναλντ Τουσκ, πιεσμένος από την αξιωματική αντιπολίτευση του συντηρητικού PiS, υιοθέτησε έναν πιο αιχμηρό τόνο: «Η Πολωνία δεν έχει αποζημιωθεί ούτε για τις απώλειες ούτε για τα εγκλήματα της ναζιστικής κατοχής».

Το θέμα των επανορθώσεων δεν είναι καινούργιο. Το προηγούμενο συντηρητικό-εθνικιστικό κυβερνητικό σχήμα της Βαρσοβίας είχε απαιτήσει 1,3 τρισεκατομμύρια ευρώ. Η Γερμανία απαντούσε μονότονα πως το ζήτημα «έχει ρυθμιστεί νομικά». Όμως τώρα, ο Τουσκ –ο οποίος μετά τις εκλογές του 2023 είχε αποφύγει να σηκώσει τη σημαία της διεκδίκησης– φαίνεται να επανέρχεται, προβάλλοντας την ίδια επιχειρηματολογία με το PiS: ότι η Πολωνία δεν είχε πραγματική ελευθερία απόφασης τη δεκαετία του ’50, καθώς βρισκόταν υπό σοβιετικό έλεγχο.

Πέρα από τη νομική διάσταση, το ζήτημα έχει ισχυρή συμβολική φόρτιση. Η γερμανική κυβέρνηση επιχείρησε να κάνει κινήσεις καλής θέλησης: επίσπευση της ανέγερσης μνημείου για τα πολωνικά θύματα του ναζισμού στο Βερολίνο, επιστροφή κλεμμένων πολιτιστικών θησαυρών και «διερεύνηση επιλογών» για ενίσχυση των λίγων πλέον επιζώντων της εποχής. Για τον Τουσκ, όμως, ο χρόνος τελειώνει: «Όταν το συζητούσα με τον Όλαφ Σολτς, οι επιζώντες ήταν 60.000. Σήμερα είναι 50.000».

Πολιτική πίεση και λαϊκά συναισθήματα

Η πολωνική κοινή γνώμη είναι σαφής: μόλις το ένα τρίτο δηλώνει συμπάθεια προς τη Γερμανία. Τα χρόνια της ακροδεξιάς και εθνικιστικής ρητορικής έχουν αφήσει βαθύ αποτύπωμα. Ο Τουσκ, παρά την ευρωπαϊκού προσανατολισμού πολιτική του ταυτότητα, γνωρίζει πως κάθε «ήπια» στάση έναντι του Βερολίνου μπορεί να εργαλειοποιηθεί από το PiS και την ακροδεξιά Konfederacija, που τον παρουσιάζουν ως πολιτικό «δεύτερης κατηγορίας» στις ευρωπαϊκές διεργασίες.

Ενδεικτικό είναι το συμβολικό επεισόδιο κατά το πρόσφατο ταξίδι τεσσάρων Ευρωπαίων ηγετών στο Κίεβο, όταν ο Μερτς, ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Κιρ Στάρμερ ταξίδεψαν σε διαφορετικό βαγόνι από τον Τουσκ. Η εξήγηση ήταν τεχνική, αλλά ο αντίκτυπος πολιτικός – και αξιοποιήθηκε άμεσα στην προεκλογική σύγκρουση.

Επιπλέον, στη Γερμανία, η συζήτηση για την Πολωνία συχνά περνά σε δεύτερη μοίρα. Η «ασυμμετρία ενδιαφέροντος», όπως την περιγράφουν ειδικοί, βαραίνει ψυχολογικά και ενισχύει την πολωνική ανασφάλεια. Και όσο οι πόλοι της πολιτικής σκηνής στη Βαρσοβία τροφοδοτούν την καχυποψία, το δίπολο αντιγερμανισμού–αντιπολωνισμού βρίσκει εύφορο έδαφος.

Ο ουκρανικός παράγοντας

Παρά την ένταση, οι δύο πλευρές παραμένουν απολύτως συντονισμένες στο ζήτημα της Ουκρανίας. Και ο Τουσκ και ο Μερτς υπογράμμισαν ότι οι χώρες τους κινούνται «σε πρωτοφανές επίπεδο συνεργασίας» ως προς την υποστήριξη του Κιέβου. Με τις ΗΠΑ να πιέζουν για ένα πιθανό πλαίσιο ειρηνευτικών συνομιλιών, Βερολίνο και Βαρσοβία προσπαθούν να στείλουν μήνυμα σταθερότητας – ιδίως τώρα που το πολιτικό κλίμα στην Ευρώπη γίνεται ολοένα πιο βαρύ.

Η Πολωνία, ωστόσο, δεν θέλει να συμπεριφέρεται ως «μικρός εταίρος». Επικαλείται τη γεωγραφική της θέση, τον ρόλο της στη φιλοξενία προσφύγων και την άμεση ανάμειξή της στη στήριξη της ουκρανικής άμυνας. Η Βαρσοβία ζητά πιο κεντρική θέση στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό και δεν κρύβει την ενόχλησή της όταν αισθάνεται παραγκωνισμένη.

Το μέλλον μιας δύσκολης σχέσης

Οι πολεμικές επανορθώσεις δεν πρόκειται να «λυθούν» με πολιτικό τρόπο στο άμεσο μέλλον – αυτό το γνωρίζουν και οι δύο πλευρές. Ωστόσο, το ζήτημα γίνεται εργαλείο εσωτερικής πολιτικής πίεσης για τον Τουσκ και μόνιμη πηγή ανησυχίας για το Βερολίνο, το οποίο φοβάται ότι μια συζήτηση χωρίς όρια μπορεί να οδηγήσει σε νομικά και οικονομικά αχαρτογράφητα νερά.

Την ίδια στιγμή, ο Μερτς προσπαθεί να ενισχύσει το Τρίγωνο της Βαϊμάρης με τη Γαλλία και την Πολωνία, θεωρώντας ότι αυτός ο άξονας μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός μιας πιο συνεκτικής ευρωπαϊκής αμυντικής στρατηγικής. Όμως, χωρίς ένα στοιχειώδες επίπεδο εμπιστοσύνης ανάμεσα σε Βαρσοβία και Βερολίνο, ο στόχος αυτός μοιάζει μακρινός.

Το πολιτικό κλίμα στην Πολωνία παραμένει τεταμένο, το εθνικό αφήγημα περί ιστορικής αδικίας διατηρεί ισχυρή δυναμική και οι γερμανικές πρωτοβουλίες για συμφιλίωση συχνά κρίνονται «λίγες» ή «καθυστερημένες».

Παράλληλα, στη Γερμανία, η Πολωνία δεν αποτελεί προτεραιότητα στη δημόσια συζήτηση, γεγονός που ενισχύει την πολωνική αίσθηση υποτίμησης.

Η Εσθονία δήλωσε ότι τρία ρωσικά μαχητικά αεροσκάφη παραβίασαν τον εναέριο χώρο της την Παρασκευή, ενισχύοντας την αίσθηση μεταξύ των ηγετών του ΝΑΤΟ ότι η Μόσχα δοκιμάζει την ετοιμότητα και την αποφασιστικότητα της Συμμαχίας, με ορισμένους να προτρέπουν για μια αποφασιστική απάντηση. Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών πρόκειται να συνεδριάσει τη Δευτέρα για να συζητήσει το περιστατικό ενώ το  Βορειοατλαντικό Συμβούλιο ξεκινά διαβουλεύσεις στο πλαίσιο του Άρθρου 4 της συνθήκης του ΝΑΤΟ.

Η Ρωσία δήλωσε τη Δευτέρα ότι ο ισχυρισμός ότι τα αεροσκάφη της παραβίασαν τον εναέριο χώρο της Εσθονίας ήταν ψευδής και είχε σχεδιαστεί για να οξύνει την ένταση.

Οι παραβιάσεις ήρθαν μετά την παραβίαση από 20 ρωσικά drones του εναέριου χώρου της Πολωνίας τη νύχτα της 9ης προς 10η Σεπτεμβρίου. Η Πολωνία δήλωσε επίσης την Παρασκευή ότι δύο ρωσικά μαχητικά αεροσκάφη παραβίασαν τη ζώνη ασφαλείας της πλατφόρμας γεώτρησης της Petrobaltic στη Βαλτική Θάλασσα.

“Θα λάβουμε την απόφαση να καταρρίψουμε ιπτάμενα αντικείμενα όταν παραβιάζουν το έδαφός μας και πετούν πάνω από την Πολωνία – δεν υπάρχει καμία απολύτως συζήτηση γι’ αυτό”, δήλωσε ο Τουσκ σε συνέντευξη Τύπου.

“Όταν έχουμε να κάνουμε με καταστάσεις που δεν είναι απολύτως ξεκάθαρες, όπως η πρόσφατη πτήση ρωσικών μαχητικών πάνω από την πλατφόρμα της Petrobaltic – αλλά χωρίς καμία παραβίαση, επειδή δεν πρόκειται για τα χωρικά μας ύδατα – πρέπει πραγματικά να το σκεφτείς δύο φορές πριν αποφασίσεις για ενέργειες που θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια πολύ οξεία φάση σύγκρουσης“, πρόσθεσε.

Ο Τουσκ δήλωσε ότι θα πρέπει επίσης να είναι βέβαιος ότι η Πολωνία δεν θα είναι μόνη της σε περίπτωση κλιμάκωσης.

“Πρέπει επίσης να είμαι απολύτως βέβαιος… ότι όλοι οι σύμμαχοι θα το αντιμετωπίσουν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που το αντιμετωπίζουμε εμείς”, είπε.

Έπειτα από πρόσκληση της φιλοευρωπαίας προέδρου Μάγια Σάντου, οι τρεις ηγέτες θα μεταβούν στο Κισινάου με την ευκαιρία της 34ης επετείου της ανεξαρτησίας της χώρας για να «επαναβεβαιώσουν εκεί την πλήρη υποστήριξή τους στην ασφάλεια, την κυριαρχία και τον ευρωπαϊκό δρόμο της Μολδαβίας».

Η αρχηγός του κράτους, κατηγόρησε στα τέλη Ιουλίου τη Ρωσία ότι σχεδίαζε να παρέμβει μέσω εκστρατειών παραπληροφόρησης, κυβερνοεπιθέσεων και πληρωμένων «βίαιων» στο πλαίσιο, μιας περίπλοκης και συντονισμένης επιχείρησης ανάμιξης «χωρίς προηγούμενο» για να φέρει στο στρατόπεδό της τη φιλοευρωπαϊκή Μολδαβία στις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου.

Η Μόσχα θέλει να μπορέσει «από το φθινόπωρο» «να θέσει υπό τον έλεγχό της» τη Μολδαβία με την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ουκρανία, χάρη σε μηχανισμούς εξαγοράς ψήφων και χρηματοδοτήσεων με «κρυπτονομίσματα», έχοντας προβλέψει για το λόγο αυτό δαπάνη «100 εκατομμυρίων ευρώ», είχε καταγγείλει η πρόεδρος επισημαίνοντας επίσης τις ευθύνες του μέσου κοινωνικής δικτύωσης Telegram.

Η Μάγια Σάντου κατηγόρησε τις δύο κύριες δυνάμεις της αντιπολίτευσης ότι χρησιμοποιούν το σχέδιο αυτό για να της στερήσουν την πλειοψηφία στο κοινοβούλιο, που θα έφερνε αυτή την πρώην σοβιετική δημοκρατία πιο κοντά στην ολοκλήρωσή της στην ΕΕ.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση που διεξήχθη στα μέσα Ιουλίου, το κεντροδεξιό Κόμμα Δράσης και Αλληλεγγύης (PAS) της Σάντου προηγείται με 39% των ψήφων, ακολουθούμενο από το φιλορωσικό Σοσιαλιστικό Κόμμα της αντιπολίτευσης με 14,9%.

Ο Μακρόν είχε εκφράσει την επιθυμία «να ενισχυθεί περαιτέρω η συνεργασία μας ώστε να αυξηθεί η ανθεκτικότητα της Μολδαβίας έναντι της ξένης ανάμιξης» και κατά τη διάρκεια συνάντησης με τη Σάντου στις 10 Μάρτιο στο μέγαρο των Ηλυσίων, καταδίκασε «όλο και πιο απροκάλυπτες» τις προσπάθειες της Ρωσίας να αποσταθεροποιήσει τη Μολδαβία και τους δημοκρατικούς θεσμούς της.

«Ακούμε τις τελευταίες ημέρες ότι οι Ρώσοι θα ήθελαν πολύ να συμπεριλάβουν συζητήσεις για μείωση της παρουσίας του ΝΑΤΟ, π.χ. στην Πολωνία, στις συνομιλίες για το μέλλον της Ουκρανίας», είπε. Για αυτό, συνέχισε ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, «είναι πολύ σημαντικό να συγκροτήσουμε μια ισχυρή και ενωμένη συμμαχία κρατών».

Αναφερόμενος στο τετ-α-τετ του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρώσο ομόλογό του Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Πολωνός πρωθυπουργός είπε πως θα επιθυμούσε η συνάντηση στην Αλάσκα να είχε αντίκτυπο στη Μόσχα ανάλογο με αυτόν που θα είχε η επιβολή κυρώσεων.

«Το πιο σημαντικό είναι η Ευρώπη να πείσει τον Ντόναλντ Τραμπ πως κανείς δεν μπορεί να εμπιστευθεί τη Ρωσία», τόνισε ο Τουσκ, ο οποίος δεν συμμετείχε στην τηλεδιάσκεψη που διεξήχθη νωρίτερα με τη συμμετοχή του προέδρου των ΗΠΑ για την Ουκρανία. Την Πολωνία εκπροσώπησε σε αυτήν ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι που τόνισε μεταξύ άλλων πως μόνο «σκληρά μέτρα» μπορούν να σταματήσουν τη Ρωσία.

Το Κίεβο ανησυχεί μήπως ο Τραμπ και ο Πούτιν αποπειραθούν να επιβάλουν τους όρους του τερματισμού του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία.

«Η αμερικανική πλευρά υποσχέθηκε ότι θα συμβουλευθεί τους Ευρωπαίους εταίρους για τη θέση της πριν από τη συνάντηση της Αλάσκας», δήλωσε ο Ντόναλντ Τουσκ κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στη Βαρσοβία.

«Θα περιμένω τα αποτελέσματα της συνάντησης ανάμεσα στους προέδρους Τραμπ και Πούτιν. Έχω πολλούς φόβους και πολλή ελπίδα» σημείωσε ο Ντόναλντ Τουσκ.

Ο Πολωνός πρωθυπουργός δήλωσε ότι τα πρόσφατα σχόλια σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία θα μπορούσαν να δώσουν την εντύπωση ότι ο Αμερικανός πρόεδρος κατανοεί όλο και περισσότερο τα ουκρανικά και τα ευρωπαϊκά επιχειρήματα για τη σύρραξη, αλλά δεν είναι 100% βέβαιος ότι αυτή η άποψη θα έχει διάρκεια.

Οι ηγεσίες της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας, της Φινλανδίας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής χαιρέτισαν το Σάββατο τις προσπάθειες του Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου, αλλά τόνισαν την ανάγκη για την άσκηση πίεσης επί της Ρωσίας και για την παροχή εγγυήσεων ασφαλείας στο Κίεβο.

Ο Τουσκ δήλωσε ότι η κοινή ανακοίνωση των Ευρωπαίων ηγετών δείχνει ότι είναι ενωμένοι στη θέση τους ως προς τις ειρηνευτικές συνομιλίες και πρόσθεσε ότι το Κίεβο πρέπει να συμμετάσχει στις συνομιλίες.

«Για την Πολωνία και τους εταίρους μας είναι σαφές ότι τα εθνικά σύνορα δεν μπορούν να αλλάξουν διά της βίας… Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία δεν πρέπει να αποφέρει οφέλη στον επιτιθέμενο», επισήμανε ο Ντόναλντ Τουσκ.