How a scuttled plan provides rare insight into how a foreign investor regarded a son of President Erdogan as a key person to gain access to the Turkish leader https://t.co/s5eiNUiTK2

— Reuters (@Reuters) June 26, 2023

Εκατομμύρια Τούρκοι νέοι δεν μπορούν να βρουν δουλειά, είτε δεν μπορούν να λάβουν έναν αξιοπρεπή μισθό και αναγκάζονται να εργάζονται με μία πενιχρή αμοιβή. Όσοι μιλούν μια ξένη γλώσσα και έχουν διπλώματα προσπαθούν να αποκτήσουν βίζα Σένγκεν και να μεταναστεύσουν στην Ευρώπη. Οι περισσότεροι Τούρκοι αρχικά προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν τα νόμιμα κανάλια, μέσω απόκτησης ταξιδιωτικών θεωρήσεων προς χώρες της Ευρώπης, ενώ για πρώτη φορά, φοιτητές Erasmus στην Ευρώπη υπέβαλαν αίτηση ασύλου στο τέλος της βίζας τους.

Όταν όμως η Ευρώπη, αντιλαμβανόμενη ότι κατευθύνεται ένα νέο κύμα μεταναστών προς τις χώρες της, έκλεισε τη στρόφιγγα της βίζας, χιλιάδες Τούρκοι άρχισαν να καταφεύγουν το τελευταίο διάστημα και πάλι σε παράνομες οδούς διαφυγής μέσω του Έβρου και των ελληνικών νησιών.

Τούρκοι ζητούν άσυλο στις ΗΠΑ

Μετά το μπλόκο της Ευρώπης ωστόσο, οι Τούρκοι πολίτες στρέφονται τώρα στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Υπηρεσίας Τελωνείων και Προστασίας των Συνόρων των ΗΠΑ, τους τελευταίους 18 μήνες, ο αριθμός των Τούρκων πολιτών που ζήτησαν άσυλο στις ΗΠΑ, αφού διέσχισαν τα σύνορα με το Μεξικό έφτασε τις 33.000. Γιατροί, δικηγόροι και μηχανικοί διασχίζουν τα σύνορα του Μεξικού, για να περάσουν στις ΗΠΑ, ωστόσο στην πορεία προς τη «γη της επαγγελίας» κάποιοι είτε πνίγονται σε ποτάμια είτε πέφτουν στα χέρια καρτέλ ναρκωτικών.

Για «οργανωμένη απόδραση» κάνει λόγο η Τουρκία

Δημοσιεύματα του φιλο-κυβερνητικού τύπου μετά τις τουρκικές εκλογές στην Τουρκία κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου ότι παρατηρείται κύμα φυγής προς την Ελλάδα Τούρκων πολιτών, τους οποίους βαφτίζουν ωστόσο πάντα ως «γκιουλενιστές».

The Turkish Lira continues to tank. Central bank Governors come and go. What's important are monetary institutions. To save Turkey, Pres. Erdogan needs to implement a CURRENCY BOARD, like the one I designed in Bulgaria in 1997. It worked like a charm. pic.twitter.com/BOLknO5AEh

— Steve Hanke (@steve_hanke) June 28, 2023

Η φιλοκυβερνητική εφημερίδα Σαμπάχ υπό τον τίτλο «Πανικός – Όλοι φεύγουν», αναφέρει ότι «μέλη της FETO, απογοητευμένα από τη νίκη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις προεδρικές εκλογές, άρχισαν να τρέπονται σε φυγή».

«Αναγκαζόμαστε να φύγουμε από τη χώρα μας λόγω πολιτικών πιέσεων και άδικων δικών», απαντούν μέσω των ΜΚΔ πολλοί επίδοξοι «φυγάδες».

Το ΥΠΕΞ θα συζητήσει το θέμα με την Ελλάδα

Αντίστοιχο δημοσίευμα της Γενί Σαφάκ αναφέρει ότι «το γεγονός ότι όλοι λένε τα ονόματά τους όταν έχουν διαφύγει σε άλλη χώρα, αποτελεί ένδειξη οργανωμένης απόδρασης. Υπάρχουν γυναίκες και παιδιά στην ομάδα που προσπαθούν να περάσουν από τον ποταμό Έβρο στην Ελλάδα».

Turkey #Erdogan son blamed by anti-corruption authorities in the US and Sweden https://t.co/2Cm9kfL88T

— Middle East Monitor (@MiddleEastMnt) June 29, 2023

Το τελευταίο διάστημα οι τουρκικές αρχές ολοένα και δυσκολεύουν πάντως την έξοδο των Τούρκων που θέλουν να αυτομολήσουν στη Δύση μέσω της Ελλάδας και σχεδόν καθημερινά τα ΜΜΕ δημοσιεύουν ειδήσεις για επιχειρήσεις αποτροπής πολιτών να περάσουν στην απέναντι όχθη. Πληροφορίες των ΜΜΕ επίσης αναφέρουν ότι το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών αξιολογεί το θέμα και σχεδιάζει να συζητήσει την κατάσταση με την Ελλάδα άμεσα.

Στο μήνυμα του αναμένεται να τονίσει μεταξύ άλλων τον κομβικό ρόλο που διαδραματίζουν διεθνώς οι αναπτυξιακές τράπεζες και τη συμβολή που έχει η ελληνική αναπτυξιακή τράπεζα στη χρηματοδότηση επενδύσεων και κλάδων που συμβάλλουν καθοριστικά στη ανάπτυξη της οικονομίας και της καινοτομίας, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας. 

Άννα Καραβοκύρη,

Κατά την χθεσινή του περιοδεία στην Πετρούπολη ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε την «δέσμευση» του για καλύτερους μισθούς την επόμενη τετραετία λέγοντας “Το ξέρω ότι οι μισθοί είναι ακόμα χαμηλοί. Εμείς αυξήσαμε τον κατώτατο μισθό από τα 650 στα 780 ευρώ. Αλλά δεν θέλω οι νέες και οι νέοι να προσβλέπουν ότι μια ζωή θα είναι στον κατώτατο μισθό. Θέλω καλύτερες απολαβές, καλύτερους μισθούς για όλες και για όλους”.

• Παράλληλα, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Γιάννης Οικονόμου χαρακτήρισε ανεδαφικές τις προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ για τα κόκκινα δάνεια υπογραμμίζοντας πως επι ΣΥΡΙΖΑ είχαν γίνει 30.000 πλειστηριασμοί.

Στο κυβερνητικό επιτελείο ευελπιστούν πως το σχέδιο των τραπεζών που θα προβλέπει το «πάγωμα» του κυμαινόμενου  επιτοκίου θα δώσει ανάσα σε χιλιάδες δανειολήπτες.

Τις αμέσως επόμενες ημέρες, το οικονομικό επιτελείο θα κάνει τις σχετικές ανακοινώσεις ωστόσο πηγές απο το Υπουργείο Οικονομικών υπογραμμίζουν ότι «τα τελευταία 4 χρόνια το ιδιωτικό χρέος και η θέση των δανειοληπτών στην Ελλάδα προς το χρηματοπιστωτικό σύστημα βελτίωσε σημαντικά τόσο τα ποσοτικά όσο και τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά, με αύξηση δανεισμού κατα 24 δισ. ευρώ, αύξηση ενήμερων δανείων κατά 44 δισ. ευρώ και μείωση των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων σε τράπεζες και servicers κατά 21 δισ. Ευρώ».

Ειδικότερα, πηγές από το Υπουργείο Οικονομικών αναφέρουν ότι επι ΣΥΡΙΖΑ, το Δεκέμβριο 2018 είχαμε:

• Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια 107 δισ. ευρώ (προς τράπεζες και servicers), Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια σε τράπεζες 89 δισ. Ευρώ και Ενήμερα δάνεια 107 δισ. ευρώ.
• Αντίστοιχα, τον  Δεκέμβριο 2022 είχαμε: Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια  86 δισ. ευρώ (προς τράπεζες και servicers), Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια σε τράπεζες 15 δις ευρώ και Ενήμερα δάνεια 151 δισ. ευρώ. Επισημαίνουν ότι μεταξύ του 2018 και του 2022, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια μειώθηκαν κατά 21 δισ. ευρώ και τα ενήμερα δάνεια αυξήθηκαν κατά 44  δισ. ευρώ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ειδικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους:

• Ο αριθμός των νέων αιτήσεων που εισήχθησαν στην πλατφόρμα, μόνο για τον Μάρτιο εκτοξεύτηκε σε 5.109, αριθμός υπερδιπλάσιος σε σχέση με τον μέσο όρο των προηγούμενων 5 μηνών.
• Ο αριθμός των αιτήσεων που υποβλήθηκαν οριστικά στην πλατφόρμα τον Μάρτιο, ανέρχεται σε 1.708, αυξημένος κατά 600 σε σύγκριση με τον μέσο όρο των προηγούμενων μηνών.
• Οι συνολικές ρυθμίσεις οφειλών που έχουν πραγματοποιηθεί, μέχρι και το τέλος Μαρτίου του 2023, ανέρχονται σε 4.356, οι οποίες αντιστοιχούν σε 1,42 δισ. ευρώ. Ενδεικτικό είναι και το γεγονός ότι μόλις τις τελευταίες 10 ημέρες πραγματοποιήθηκαν 246 νέες επιτυχείς ρυθμίσεις οφειλών. Υπενθυμίζεται ότι στον προηγούμενο εξωδικαστικό μηχανισμό, επί Κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, μόλις 2.200 επιχειρήσεις και επαγγελματίες ολοκλήρωσαν επιτυχώς τη διαδικασία ρύθμισης οφειλών.
• Οι ρυθμίσεις οφειλών που επιτεύχθηκαν περιλαμβάνουν και διαγραφή οφειλών. Συγκεκριμένα, η μέση διαγραφή χρέους στις πολυμερείς ρυθμίσεις, μέχρι και τέλος Μαρτίου, ανέρχεται σε μέσο ποσοστό 31,6% για τους χρηματοδοτικούς φορείς και 22,1% για το Δημόσιο.

Στόχος του σχήματος αυτού ήταν η σταθεροποίηση της τουρκικής λίρας που τότε είχε χάσει το 30% της αξίας της σε διάστημα μόλις ενός μήνα. Στο πλαίσιο αυτού του σχήματος οι καταθέσεις δεσμεύονται να παραμείνουν σε τουρκικές λίρες με την υπόσχεση του τουρκικού κράτους ότι θα αναπληρώσει οποιοδήποτε τμήμα της αξίας τους χαθεί εξαιτίας της υποτίμησης του νομίσματος της χώρας. Η Αγκυρα ζητεί τώρα από τις τουρκικές τράπεζες να μην ψάχνουν τα λεγόμενα «παραθυράκια» του νόμου ώστε να μη δημιουργούν νέα ζήτηση για δολάρια και γενικότερα για σκληρό νόμισμα.

Μέχρι στιγμής πάντως το σχήμα έχει αποδειχθεί ατελέσφορο καθώς οι Τούρκοι έχουν αυξήσει τις καταθέσεις τους σε συνάλλαγμα, φτάνοντας πλέον στο 1,7 δισ. δολ. με στοιχεία του περασμένου μήνα. Οι εισροές κεφαλαίων σε τουρκικές λίρες, αντιθέτως, παρέμειναν ουσιαστικά σταθερές στο ίδιο χρονικό διάστημα. Σύμφωνα με πηγές που μίλησαν στο Bloomberg σε καθεστώς ανωνυμίας, σε ψηφιακή συνεδρίασή της με τους επικεφαλής των τουρκικών τραπεζών, η κεντρική τράπεζα έθιξε το θέμα, τονίζοντας πως δεν είναι επαρκείς οι καταθέσεις που μετατράπηκαν σε τουρκικές λίρες στο πλαίσιο του προγράμματος προστασίας του νομίσματος. Επανέλαβε μάλιστα το αίτημά της προς τις τουρκικές τράπεζες ζητώντας να καταστήσουν πιο ελκυστικό το επίμαχο σχήμα.

Την προηγούμενη φορά που είχε θέσει αντίστοιχα αιτήματα, οι τράπεζες είχαν αυξήσει τα επιτόκια των καταθέσεων σε τουρκικές λίρες. Στο παρελθόν, άλλωστε, κάθε φορά που η κεντρική τράπεζα έθετε τέτοια αιτήματα και ασκούσε πιέσεις στις τράπεζες, στη συνέχεια θέσπιζε νέες υποχρεωτικές ρυθμίσεις που στόχευαν πάντα στην τεχνητή στήριξη της τουρκικής λίρας.

Επανειλημμένως έχει προκαλέσει τις διαμαρτυρίες των υψηλόβαθμων τραπεζικών στελεχών που τονίζουν πως υπονομεύεται η σταθερότητα και η κερδοφορία των επιχειρήσεών τους από τέτοιου είδους τεχνάσματα. Τώρα εντείνονται, όμως, οι πιέσεις καθώς η Τουρκία βρίσκεται σε προεκλογική περίοδο και οι Αρχές προσπαθούν να αποτρέψουν την αποδυνάμωση του νομίσματος και να περιορίσουν τη χρήση συναλλάγματος στο τραπεζικό σύστημα.

Σύμφωνα με το Γεωλογικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ (USGS), οι οικονομικές ζημιές μπορεί να φθάσουν το 6% του τουρκικού ΑΕΠ ή σε απόλυτα ποσά τα 51 δισ. δολάρια (στοιχεία ΔΝΤ για το 2022).

Όπως σημειώνει το αμερικανικό ινστιτούτο, ο πληθυσμός στην περιοχή που κτυπήθηκε από τους σεισμούς διαμένει σε κτίσματα που είναι εξαιρετικά ευάλωτα σε αυτούς. Το κόστος της ανοικοδόμησης κατοικιών και υποδομών θα είναι, συνεπώς, τεράστιο, ενώ με βάση την εμπειρία από πρόσφατους σεισμούς υπάρχουν και άλλοι κίνδυνοι, όπως από κατολισθήσεις, που θα ανεβάσουν ακόμη περισσότερο τον τελικό λογαριασμό.

Διαμαρτυρήθηκαν για τους κανόνες που τις υποχρεώνουν στην κατοχή μεγάλου όγκου ομολόγων του τουρκικού δημοσίου και σε μια ασυνήθη κριτική τους στην πολιτική Ερντογάν προειδοποίησαν ότι η συσσώρευση τουρκικού χρέους στους ισολογισμούς τους εγκυμονεί μακροπρόθεσμους κινδύνους για το τραπεζικό σύστημα.

Πρόκειται για μια σειρά νέων κανόνων και ρυθμίσεων που έχει επιβάλει η Τράπεζα της Τουρκίας στις τουρκικές τράπεζες στη διάρκεια του έτους αναγκάζοντάς τες να αγοράζουν τουρκικό χρέος για να διευκολύνουν τον δανεισμό της κυβέρνησης, να μειώσουν το κόστος δανεισμού της χώρας και να στηρίξουν το νόμισμά της. Ο τελευταίος από αυτούς τους κανόνες επιβλήθηκε μόλις την περασμένη εβδομάδα και απαιτεί από όσες τράπεζες έχουν λιγότερο από το 50% των καταθέσεών τους σε τουρκικές λίρες να αυξήσουν κατά 7% τις τοποθετήσεις τους σε τουρκικά ομόλογα.

Ο εν λόγω κανόνας έχει δημιουργήσει κατά κάποιον τρόπο τεχνητή ζήτηση για ομόλογα του τουρκικού δημοσίου αξίας 88 δισ. τουρκικών λιρών, ποσό αντίστοιχο των 4,73 δισ. δολ. Το ποσό αυτό είναι ενδεχομένως διπλάσιο για όσες τουρκικές τράπεζες έχουν το 50% έως 60% των καταθέσεών τους σε τουρκικές λίρες.

Αλλοι κανόνες υποχρεώνουν τις τράπεζες να κρατούν τουρκικό χρέος ως ενέχυρο. Οι αναγκαστικές αυτές αγορές τουρκικού χρέους έχουν κατορθώσει να συμπιέσουν τις αποδόσεις των δεκαετών ομολόγων του τουρκικού δημοσίου κατά 1.550 μονάδες βάσης στο 10,5%, από το ρεκόρ του 26% που σημείωσαν φέτος. Εχουν εν ολίγοις μειώσει έτσι το κόστος του δανεισμού της κυβέρνησης, που στον προϋπολογισμό του επόμενου έτους προβλέπεται να φθάσει στα 4,47 τρισ. τουρκικές λίρες, ποσό αντίστοιχο των 240 δισ. δολαρίων. Ολοι αυτοί οι κανόνες εντάσσονται στη γενικότερη τακτική της κυβέρνησης Ερντογάν να διατηρεί χαμηλό το κόστος δανεισμού για επιχειρήσεις και νοικοκυριά προκειμένου να διασφαλίζει τη δημοτικότητα του Τούρκου προέδρου, ιδιαιτέρως τώρα που η χώρα μπαίνει σε προεκλογική περίοδο.

Και βέβαια να αποθαρρύνει την κατοχή συναλλάγματος και τη μετατροπή των αποταμιεύσεων νοικοκυριών και επιχειρήσεων σε συνάλλαγμα, ώστε να περιορίζει την αναπόφευκτη και συνεχιζόμενη διολίσθηση του τουρκικού νομίσματος. Μετά τη συνάντηση της Δευτέρας, στην οποία συμμετείχαν και στελέχη της ρυθμιστικής αρχής τραπεζών, το υπουργείο Οικονομικών ανέφερε πως οι συμμετέχοντες συζήτησαν θέματα γύρω από τη συμμόρφωση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων με την επίσημη πολιτική και τη συνδρομή τους στην οικονομία. Σχετικό ρεπορτάζ του Reuters επικαλείται πηγή προσκείμενη στη συνάντηση και στις σχετικές συνομιλίες, που όμως προτίμησε την ανωνυμία, σύμφωνα με την οποία τα ανώτερα τραπεζικά στελέχη «διαμαρτυρήθηκαν για πρώτη φορά». Δύο άλλες πηγές, επίσης ανώνυμες, εξέφρασαν φόβους για τους μακροπρόθεσμους «συστημικούς κινδύνους» που εγκυμονεί αυτή η πολιτική.

Ενδεικτική περίπτωση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες τουρκικές τράπεζες, η Akbank, που ανακοίνωσε καθαρά κέρδη γ΄ τριμήνου ύψους 17,07 δισ. τουρκικών λιρών έναντι 3,2 δισ. τουρκικών λιρών την αντίστοιχη περίοδο του περασμένου έτους. Δεδομένου, όμως, του υπερβολικά μεγάλου όγκου χρέους στους ισολογισμούς της, η τράπεζα εκτιμά ότι διατρέχει μεγάλο κίνδυνο αν η κεντρική τράπεζα αλλάξει ρότα και αρχίσει να αυξάνει τα επιτόκια, ακολουθώντας το παράδειγμα των μεγάλων κεντρικών τραπεζών ανά τον κόσμο.

Προς το παρόν, πάντως, η Τράπεζα της Τουρκίας μόνο τέτοιες διαθέσεις δεν έχει δείξει, καθώς έπειτα από αλλεπάλληλες μειώσεις των επιτοκίων από τον Ιούλιο και μετά έχει μειώσει τα επιτόκια συνολικά κατά 350 μονάδες βάσης και τα έχει περιορίσει στο 10,5%. Σύμφωνα, δε, με όλες τις εκτιμήσεις, ο διοικητής της Σαχάπ Καβτσίογλου αναμένεται να ανακοινώσει νέα μείωση επιτοκίων τον επόμενο μήνα και να περιορίσει το κόστος του δανεισμού σε μονοψήφιο ποσοστό. Κι αυτό ενώ ο πληθωρισμός στην Τουρκία έχει φθάσει αισίως στο 83% τον Σεπτέμβριο και μάλιστα με τα επίσημα στοιχεία που συχνά αμφισβητούνται από ανεξάρτητους οικονομολόγους.

Ο κ. Καβτσίογλου έδωσε, άλλωστε, χθες στη δημοσιότητα τις εκτιμήσεις της κεντρικής τράπεζας πως στο σύνολο του έτους ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 65,2%. Σε ό,τι αφορά την τουρκική λίρα, έχει χάσει σχεδόν το 50% της αξίας της έναντι του δολαρίου στη διάρκεια του περασμένου έτους. Διακηρυγμένη πολιτική του Ερντογάν είναι τώρα ένα είδος «κινεζοποίησης» της τουρκικής οικονομίας με την αποδυνάμωση του νομίσματος, που θα καταστήσει πιο ελκυστικές τις τουρκικές εξαγωγές, αλλά το τίμημα είναι ο ιλιγγιώδης πληθωρισμός και η δραματική πτώση του βιοτικού επιπέδου των Τούρκων.

Σε ό,τι αφορά στις τραπεζικές μετοχές, ο δείκτης Borsa Istanbul Banks που κατέγραφε άνοδο 150% σε διάστημα δύο μηνών, πλέον έχει υποχωρήσει 24% από το κλείσιμο της Δευτέρας, με τη χρηματιστηριακή του αξία να μειώνεται κατά 94 δισ. λιρών (5,1 δισ. δολ.). Μόνο την Πέμπτη ο ομώνυμος δείκτης κατακρημνίστηκε κατά 10%.

Σημειώνεται πως από τα μέσα του Ιουλίου οι τραπεζικές μετοχές στην Τουρκία κατέγραψαν μεγάλη άνοδο, με αξιωματούχους της κυβέρνησης του Ταγίπ Ερντογάν να υποστηρίζουν πως οι τοποθετήσεις ξένων επενδυτών στους εγχώριους τραπεζικούς τίτλους αποτελούν σημάδια της επενδυτικής εμπιστοσύνης στην τουρκική οικονομία.

Το έντονα πτωτικό κλίμα που επικρατεί τις τελευταίες ημέρες στο χρηματιστήριο της Τουρκίας οφείλεται στα νέα για τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ, ο οποίος μειώθηκε λιγότερο από τις εκτιμήσεις. Οι πωλήσεις στις τουρκικές τραπεζικές μετοχές ήταν μαζικές και προκάλεσαν την ενεργοποίηση margin callς.

Ο Τουνά Τσεντικαγιά, βοηθός γενικού διευθυντή στην Info Yatirim στην Κωνσταντινούπολη ανέφερε πως «οι ανησυχίες ότι ένα απότομο ράλι θα μπορούσε γρήγορα να μετατραπεί σε απότομο ξεπούλημα, σε συνδυασμό με κινήσεις στα margin calls, ενέτεινε τον ρυθμό της πτώσης, οδηγώντας σε πωλήσεις πανικού».

Την εφαρμογή capital controls στην τουρκική οικονομία από την κεντρική τράπεζα της χώρας, προβλέπει σε έκθεση της η Capital Economics, ως μια αναγκαστική λύση για να αποφευχθεί η περαιτέρω «κατρακύλα» του εθνικού νομίσματος και οι κίνδυνοι για το χρηματοπιστωτικό σύστημα, δεδομένου ότι ακόμα διαφαίνεται απροθυμία να κινηθεί προς μια αύξηση των επιτοκίων. Όπως όμως υπογραμμίζει η έκθεση, ο χρόνος και η μορφή των ελέγχων είναι εξέχουσας σημασίας, ενώ τα σενάρια, τουλάχιστον υπό την κυβέρνηση Ερντογάν, είναι κατά βάση δυσοίωνα.

Η τουρκική λίρα, η οποία εδώ ένα εξάμηνο βρίσκεται σε ένα «τρενάκι του τρόμου» υποτίμησης, δέχεται ανανεωμένες πιέσεις τους τελευταίους δύο μήνες, βρισκόμενη αυτή τη στιγμή στις 17,3 λίρες έναντι του δολαρίου, καταγράφοντας μια πτώση 22% από την αρχή του έτους.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Capital Economics εκτιμά πως τα capital controls θα χρειαστούν για να ανακοπεί η επιδείνωση της εξωτερικής θέσης της Τουρκίας καθώς το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών εκτινάχθηκε πρόσφατα και τα βραχυπρόθεσμα χρέη προς το εξωτερικό ανέρχονται σε περίπου 180 δισ. δολάρια, ή 22% του ΑΕΠ, ενώ τα αποθεματικά ξένου συναλλάγματος ανέρχονται σε μόλις 12,2 δισ. δολάρια, και αυτό μάλιστα, πριν γίνουν οι ανταλλαγές σε swaps συναλλάγματος με τις τοπικές τράπεζες στα περίπου 60 δισ. δολάρια.

Επισημαίνεται πως η αύξηση των γεωπολιτικών κινδύνων, με τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις τριβές με την συμμαχία του ΝΑΤΟ και τις εντάσεις με την Ελλάδα, έχει οδηγήσει στην επικράτηση του αισθήματος κινδύνου, δυσχεραίνοντας τις συνθήκες εξωτερικής χρηματοδότησης, με την λίρα να γίνεται ολοένα πιο ευάλωτη σε κραδασμούς.

Η αύξηση των επιτοκίων από την αμερικανική Fed, περιπλέκει ακόμα περισσότερο τα πράγματα, σύμφωνα με την έκθεση

Ωστόσο, τονίζεται πως αν και η χώρα έχει παράδοση σε νομισματικές κρίσεις, με τις απότομες πτώσεις της λίρας να αποτελούν βασική απειλή για το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Τουρκίας, δεδομένου του μεγάλου συναλλαγματικού χρέους των επιχειρήσεων και τα υψηλά βραχυπρόθεσμα εξωτερικά χρέη των τραπεζών, η κυβέρνηση Ερντογάν δεν ακολουθεί την πεπατημένη της αύξησης των επιτοκίων, ως απάντηση στις απότομες πτώσεις του νομίσματος και για να για να μειώσουν την εγχώρια ζήτηση, και συνεπώς τις εισαγωγές, να συρρικνώσουν το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών καθώς και να προσελκύσουν περισσότερο ξένο κεφάλαιο. Ως εκ τούτου, η Capital Economics θεωρεί ως ισχυρή πιθανότητα την επιβολή ελέγχου κεφαλαίων ως μια προσπάθεια να περιοριστεί η πρόσβαση σε ξένο νόμισμα.

Όπως επισημαίνεται, οι τουρκικές αρχές έχουν στραφεί σε ήπιες μορφές capital controls τα τελευταία χρόνια, κατευθύνοντας τις τράπεζες να δυσκολεύουν τους επενδυτές στο να μετακινούν τα χρήματά τους έξω από την Τουρκία, να στοιχηματίζουν έναντι της λίρας και να αντισταθμίζουν στην έκθεση τους σε assets σε τουρκική λίρα.

Ποιες άλλες μορφές capital controls θα μπορούσαν να επιβληθούν;

Αν και η λίστα των διαθέσιμων επιλογών είναι τεράστια, οι αναλυτές της Capital Economics, δεδομένης της επικράτησης των ξένων καταθέσεων σε συνάλλαγμα στο τραπεζικό σύστημα της Τουρκίας κλίνουν προς την πιθανότητα να ληφθούν μέτρα περιορισμού των αναλήψεων καταθέσεων σε ξένο νόμισμα. Προσθέτουν δε, πως αυτή η κίνηση θα μπορούσε να υποστηρίζεται από πιο δυναμικά βήματα για την ενθάρρυνση οι καταθέσεις σε ξένο νόμισμα να μετατραπούν σε λίρες – η λεγόμενη «λιροποίηση».

Πότε θα επιβληθούν τα capital controls;

Η έκθεση υπογραμμίζει πως ο χρόνος εφαρμογής των μέτρων είναι εξαιρετικά σημαντικός, με το υπουργείο Οικονομικών της χώρας, μόλις την προηγούμενη εβδομάδα, να δηλώνει πως έχει στόχο να «ενισχύσει την ελκυστικότητα χρήσης της τουρκικής λίρας χωρίς συμβιβασμούς στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς».

Οι αναλυτές εξηγούν πως υπάρχουν λόγοι για τους οποίους οι τουρκικές αρχές προσπαθούν να υποβαθμίσουν την πιθανότητα των capital controls.

Το πρώτο είναι ότι ανησυχούν για την πολιτική αντίδραση που θα προκαλούσαν τέτοιοι έλεγχοι, ιδιαίτερα με τις εκλογές της επόμενης χρονιάς να διαφαίνονται στον ορίζοντα και με περίπου το 60% των ψηφοφόρων να πιστεύει ήδη ότι ο πρόεδρος Ερντογάν δεν μπορεί να λύσει τα προβλήματα της οικονομίας. Το δεύτερο που επισημαίνουν οι αναλυτές, είναι ο φόβος πως απλά και κάποιο «σημάδι» επιβολής capital controls θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια απότομη φυγή κεφαλαίων που θα τους ανάγκαζε να δράσουν νωρίτερα.

Δεδομένων των παραπάνω, η Capital Economics κρίνει πως η «οδός» της επιβολής ελέγχων δεν μπορεί να αποφευχθεί όσο συνεχίζεται η εφαρμογή του «νέου οικονομικού μοντέλου» του Ερντογάν, με πιο πιθανά εναύσματα εάν οι καταθέσεις συναλλάγματος αρχίσουν να εγκαταλείπουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Τουρκίας ή μια ταχεία αποσταθεροποιητική πτώση της λίρας.

Ωστόσο, στην περίπτωση της Τουρκίας, οι αναλυτές δεν είναι βέβαιοι πως οι αξιωματούχοι έχουν την απαραίτητη εμπειρία ή υποδομή για να αποτρέψουν τις διαρροές συναλλάγματος.

Σημειώνεται πως η Τουρκία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισροές ξένων κεφαλαίων οι οποίες που θα μπορούσαν να στερέψουν. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εισροές των ξένων κεφαλαίων, ήταν στο 6,3% του ΑΕΠ πέρυσι, μεγαλύτερες από τις εκροές κεφαλαίων από τον πληθυσμό, στο 2,8% του ΑΕΠ.

Επιπλέον, η επιβολή ελέγχων κεφαλαίων, ακόμη και αν στοχεύει μόνο στον πληθυσμό, πιθανότατα θα προκαλούσε την απομάκρυνση των ξένων επενδύσεων, καθιστώντας πολύ πιο δύσκολη τη χρηματοδότηση των ελλειμμάτων του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και τη μετατόπιση του εξωτερικού χρέους.

Ως ακόμα πιο σημαντικό, η Capital Economics θα αξιολογούσε την συνοδεία των ελέγχων κεφαλαίων με προσπάθειες για την ενίσχυση της μακροοικονομικής σταθερότητας, που για την περίπτωση της Τουρκίας σημαίνει αντιμετώπιση του γιγάντιου πληθωρισμού.

Ωστόσο, τουλάχιστον υπό την εξουσία του Ταγίπ Ερντογάν, οι αναλυτές προβλέπουν πως είναι πολύ απίθανο να συμβεί κάτι τέτοιο. Το αποτέλεσμα θα ήταν πως, στον βαθμό που capital controls ήταν αποτελεσματικά στη στήριξη της λίρας, ο υψηλός πληθωρισμός θα οδηγούσε στην άνοδο της πραγματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας της χώρας, στέλνοντας στα «Τάρταρα» την ανταγωνιστικότητα της, μειώνοντας τις εξαγωγές, καθιστώντας τις εισαγωγές πιο ελκυστικές και επιδεινώνοντας τη θέση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Όπως καταλήγει η έκθεση της Capital Economics νέες πιέσεις θα ασκούνταν στην λίρα, η οποία τελικά δεν θα απέφευγε μια απότομη προσαρμογή.

Οι κίνδυνοι για το τουρκικό τραπεζικό σύστημα

Μια πρόσφατη ανάλυση της S&P Global  αναλύει ακριβώς τους κινδύνους στο νέο παγκόσμιο νομισματικό τοπίο για μια σειρά από αναδυόμενες αγορές: την Αίγυπτο, την Ινδονησία, το Κατάρ, την Τυνησία και την Τουρκία. Μάλιστα, τον μεγαλύτερο κίνδυνο τον διακρίνει για την Τουρκία και την Τυνησία.

Σύμφωνα με την έκθεση οι τουρκικές τράπεζες παραμένουν εξαιρετικά ευάλωτες απέναντι σε αρνητικές αντιδράσεις των αγορών και σε πρακτικές αποφυγής ρίσκου, κυρίως λόγω του εξωτερικού χρέους τους που μπορεί να υποχωρεί αλλά δεν παύει να είναι υψηλό (143 δισεκατομμύρια δολάρια τον Μάρτιο του 2021). Το γεγονός ότι οι κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως στρέφονται σε πιο σφιχτή πολιτική, σημαίνει ότι αυξάνεται ο κίνδυνος ως προς την αναχρηματοδότηση του τουρκικού χρέους. Επιπλέον, υπάρχουν οι τοπικοί κίνδυνοι που αφορούν τον εξαιρετικά υψηλό πληθωρισμό, τις αυξήσεις των τιμών σε βασικά εμπορεύματα εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία, τις πιθανές επιπτώσεις στον τουρισμό.

Στον βραχύ χρόνο η έκθεση εκτιμά ότι οι τουρκικές τράπεζες δεν θα χάσουν την πρόσβασή τους σε κοινοπρακτικές ή μείζονες διμερείς γραμμές χρηματοδότησης που αφορούν το 51% του βραχυπρόθεσμου εξωτερικού χρέους και όντως μέχρι τον Ιούνιο οι τράπεζες είχαν καταφέρει να μετακυλήσουν το μεγαλύτερο μέρους των κοινοπρακτικών τους δανείων με το ποσοστό μετακύλησης να κινείται ανάμεσα στο 88% και το 101%.

Η έκθεση υποστηρίζει ότι η άλλη παράμετρος κινδύνου είναι αυτή που αφορά το δολαριοποίηση των καταθέσεων στις τουρκικές τράπεζες. Στα τέλη Μαΐου το 58% των καταθέσεων στις τουρκικές τράπεζες ήταν σε ξένο συνάλλαγμα, ενώ το 2017 ήταν στο 44%. Τα κίνητρα που έδωσε η τουρκική κυβέρνηση σε τράπεζες και καταθέτες ώστε να μετατρέψουν τις καταθέσεις αυτές σε τουρκικές λίρες μείωσε το ποσοστό δολαριοποίησης από το 69% που ήταν το ανώτερο σημείο τον Δεκέμβριο του 2021, ωστόσο παραμένει υψηλό. Η έκθεση εκτιμά ότι η ρευστότητα σε ξένο συνάλλαγμα των τουρκικών τραπεζών έφτανε τα 154,8 δισεκατομμύρια δολάρια τον Μάρτιο του 2022 (με υποχρεωτικά αποθέματα 49,9 δισεκατομμύρια δολάρια). 

Αυτό καλύπτει τις ανάγκες αποπληρωμής τοκοχρεολυσίων για τους επόμενους 12 μήνες, που τον Μάρτιο έφταναν τα 85,7 δισεκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, τα πράγματα κάνει πιο δύσκολα το γεγονός ότι 75,9 δισεκατομμύρια δολάρια σε ξένο συνάλλαγμα των τραπεζών είναι τοποθετημένα στην κεντρική τράπεζα της Τουρκίας, που τα χρησιμοποιεί για την υπεράσπιση της λίρας απέναντι στη διαρκή πίεση για υποτίμηση που έχει. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ένα οριακό σενάριο όπου η κεντρική τράπεζα περιορίζει την πρόσβαση σε αυτά τα αποθέματα κάτι που θα μπορούσε να έφερνε τις τράπεζες αντιμέτωπες με ενδεχόμενο χρεοκοπίας.

Δεν είναι τυχαίο πάντως ότι πλέον η κεντρική τράπεζα απαιτεί από τους εξαγωγείς και τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στις υπηρεσίες να μετατρέπουν 40% των εσόδων τους σε ξένο συνάλλαγμα σε εθνικό νόμισμα ώστε να περιορίζεται η εξάντληση των συναλλαγματικών αποθεμάτων.

Δυσοίωνη πρόβλεψη Goldman Sachs για πληθωρισμό 80%

Δυσοίωνες είναι οι προβλέψεις της Goldman Sachs για την πορεία της τουρκικής οικονομίας, καθώς προβλέπει ότι ο ετήσιος πληθωρισμός στη χώρα θα σκαρφαλώσει σχεδόν στο 80%, και στη συνέχεια θα υποχωρήσει στο 60% μέχρι το τέλος του 2022.

Ο πληθωρισμός στην Τουρκία έφτασε στο 73,5% τον Μάιο, πυροδοτούμενος από την περσινή νομισματική κρίση και την εκτίναξη του ενεργειακού κόστους λόγω της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Η λίρα έχασε 44% της αξίας της έναντι του δολαρίου συνολικά στο 2021, και ένα επιπρόσθετο 24% μέχρι στιγμής φέτος. Το τουρκικό νόμισμα παραμένει υπό πίεση καθώς οι πραγματικές αποδόσεις στην Τουρκία είναι βαθιά αρνητικές εν μέσω ενός παγκόσμιου κύκλου σύσφιξης

Η τουρκική λίρα έχει απολέσει το 22% της αξίας της από τις αρχές του έτους, γεγονός που αυξάνει τις ανησυχίες ότι η χώρα οδεύει σε μια επανάληψη της συναλλαγματικής κρίσης που παρατηρήθηκε στα τέλη του 2021.

Ένας αναλυτής της S&P, ο Μαξίμ Ρίμπνικοφ, είπε ότι η απόφαση της εταιρείας τον Απρίλιο να υποβαθμίσει την αξιολόγηση του αξιόχρεου της Τουρκίας αντικατοπτρίζει τις ανησυχίες της για το ενδεχόμενο εισαγωγής πρόσθετων capital controls. «Νομίζω ότι ο κίνδυνος αυξάνεται», πρόσθεσε.

Ένας άλλος αναλυτής πρόσθεσε ότι η πτώση της τουρκικής λίρας σημαίνει ότι τελικά θα «εμφανιστούν» προβλήματα στον τραπεζικό τομέα της Τουρκίας. Ο ρυθμός ανάκαμψης του τουρισμού είναι μία από τις λίγες θετικές εξελίξεις.

Η πτώση της λίρας συνεχίστηκε και σήμερα, με το νόμισμα να πλησιάζει σε ιστορικό χαμηλό, μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι η μείωση των επιτοκίων θα συνεχιστεί.

Το τουρκικό νόμισμα κατέγραψε πτώση 2% και το απόγευμα η ισοτιμία του έναντι του δολαρίου ανερχόταν σε περίπου 17 λίρες έναντι ενός δολαρίου. Τον Δεκέμβριο η ισοτιμία είχε πέσει στις 18,4 λίρες ανά δολάριο.

Η λίρα έχει χάσει το 22% της αξίας της από την 1η Ιανουαρίου και το 49,7% μέσα σε έναν χρόνο.

«Η πίεση εξακολουθεί να αυξάνεται στη λίρα» σχολίασε ο Φαουάντ Ραζακζάντα, αναλυτής στη CityIndex, υπενθυμίζοντας ότι ο Ερντογάν ανακοίνωσε την Δευτέρα την πρόθεσή του να μειώσει περαιτέρω τα επιτόκια μολονότι ο πληθωρισμός στην Τουρκία έφτασε το 73,5% σε ετήσια βάση τον Μάιο.

«Οι επενδυτές φοβούνται επίσης ότι η αύξηση στην τιμή του πετρελαίου θα επιδεινώσει τον πληθωρισμό στην Τουρκία», πρόσθεσε.

Κοντά στο χαμηλό ρεκόρ του Δεκεμβρίου η τουρκική λίρα

Όπως μετέδωσε το Reuters, η τουρκική λίρα χάνει 2,2% και αλλάζει χέρια στις 17,14 λίρες ανά δολάριο, κοντά στο χαμηλό ρεκόρ του 18,4 της 20ής Δεκεμβρίου, κατά τη διάρκεια της τελευταίας νομισματικής κρίσης.

Το νόμισμα έχει υποχωρήσει σε 12 από τις τελευταίες 14 συνεδριάσεις και χάνει 23% φέτος, μετά από απώλειες 44% πέρυσι.

Η υποτίμηση, σε συνδυασμό με ετήσιο πληθωρισμό της τάξης του 73%, ασκεί έντονη πίεση στα νοικοκυριά, ενόψει των εκλογών που έχουν προγραμματιστεί για τα μέσα του 2023. Ο Ερντογάν, μετά από υπουργικό συμβούλιο τη Δευτέρα (6/6), είπε ότι η Τουρκία δε θα αυξήσει τα επιτόκια αλλά μάλλον θα συνεχίσει να τα μειώνει, λόγω της αύξησης του κόστους ζωής.

Τα καθαρά συναλλαγματικά αποθέματα της κεντρικής τράπεζας ήταν 12,2 δισεκατομμύρια δολάρια στα τέλη Μαΐου, αλλά είναι αρνητικά όταν αφαιρεθούν οι ανταλλαγές.

Με περιορισμένη επιτυχία, η Τουρκία έχει αναζητήσει γραμμές ανταλλαγής ξένου νομίσματος για να βοηθήσει στην αποκατάσταση του αποθέματος ασφαλείας της.

Οι πατέντες Ερντογάν

Ο Ερντογάν δεν παρέλειψε να παραπέμψει για μια ακόμη φορά στο «νέο οικονομικό μοντέλο» που έχει επεξεργαστεί και εφαρμόζει η κυβέρνησή του. Ένα μοντέλο που, όπως τονίζουν οι υπέρμαχοι του, βασίζεται στην παραδοχή ότι η διαρκώς αυξανόμενη εσωτερική παραγωγή, σε διάφορους κλάδους, θα καταστήσει τα τουρκικά προϊόντα περιζήτητα στις αγορές του εξωτερικού, εξαιτίας της φτηνής λίρας – η οποία, ταυτόχρονα, θα εκτινάξει στα ύψη και τα έσοδα από τον τουρισμό.

Ωστόσο, καθώς το ισοζύγιο εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να διαμορφώνεται από την ενέργεια, όπου η Τουρκία είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις εισαγωγές, οι υπολογισμοί του Ερντογάν και του κυβερνητικού επιτελείου δε βγαίνουν. Αντιθέτως, το έλλειμμα επιδεινώνεται – όπως και η οικονομική κατάσταση εκατομμυρίων νοικοκυριών, που κυριολεκτικά δεν καταφέρνουν να τα βγάλουν πέρα και να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες.

Αιτιολογώντας αναλυτικά την απόφασή του για την Τουρκία, ο οίκος Fitch Ratings επισημαίνει ότι “η εξάντληση των συναλλαγματικών αποθεμάτων, η μειωμένη αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής, τα αρνητικά πραγματικά επιτόκια και το σημαντικό έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο εν μέρει τροφοδοτείται από την εκτεταμένη παροχή δανείων, έχουν επιδεινώσει τους κινδύνους σε συνάρτηση με την εξωτερική χρηματοδότηση (της χώρας)”.

Επιπλέον, οι αναλυτές της Fitch κάνουν λόγο για “πολιτικές πιέσεις” και “περιορισμένη ανεξαρτησία της Τουρκικής Κεντρικής Τράπεζας (CBRT)”, σημειώνοντας ότι “υπήρξαν εκτεταμένες νομισματικές παρεμβάσεις για να στηριχθεί η λίρα, η οποία από τον Μάρτιο, λόγω της καθαρής εκροής κεφαλαίων και του επιδεινούμενου εμπορικού ελλείμματος, έχασε το 16% της αξίας της απέναντι στο αμερικανικό δολάριο”.

Για το 2020 ο οίκος Fitch αναμένει συρρίκνωση της τουρκικής οικονομίας κατά 3,9%, ωστόσο για το 2021 προβλέπει ανάπτυξη 5,4%. Σε πολιτικό επίπεδο σημειώνει ότι “συνεχίζονται οι εικασίες για πρόωρες εκλογές, τις οποίες όμως θεωρούμε λιγότερο πιθανές βραχυπρόθεσμα”.

Από την πλευρά της, η γερμανική οικονομική επιθεώρηση Handelsblatt επισημαίνει ότι παρά τις επίσημες ανακοινώσεις της Άγκυρας για νέα κοιτάσματα φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα την Παρασκευή, η τουρκική λίρα υποχώρησε εκ νέου απέναντι στο δολάριο.

Νέες παραγγελίες για S400

Παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η τουρκική οικονομία, φαίνεται ότι “λεφτά υπάρχουν” για νέους εξοπλισμούς. Σύμφωνα με το πρακτορείο Interfax η Τουρκία αποφάσισε να παραγγείλει μία ακόμη “φουρνιά” πυραύλων S400 στη Ρωσία, Τα συμβόλαια αναμένεται να υπογραφούν σύντομα και η παράδοση θα γίνει μέσα στο 2021. Την παραγγελία επιβεβαιώνει στο Interfax ο Σεργκέι Κεμεζόφ, επικεφαλής της κρατικής αμυντικής βιομηχανίας Rostec.

Υπενθυμίζεται ότι το 2019 η Τουρκία είχε ήδη αγοράσει ένα ρωσικό σύστημα αεράμυνας S400, προκαλώντας την έντονη αντίδραση των ΗΠΑ, με την αιτιολογία ότι η ανάπτυξη ρωσικών πυραύλων “θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια του ΝΑΤΟ”. Μετά την παράδοση των πυραύλων οι Αμερικανοί ανέβαλαν την πώληση μαχητικών αεροσκαφών F-35 στην Τουρκία, ενώ απειλούν την Άγκυρα με κυρώσεις.

Πηγή: DW