Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον τομέα του τουρισμού και στις δυνατότητες αύξησης του τουριστικού ρεύματος μεταξύ των δύο χωρών.

Συζητήθηκαν επίσης οι προτεραιότητες των δύο χωρών στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για την περίοδο 2025-2026, με έμφαση στο κοινό ενδιαφέρον για τη θαλάσσια ασφάλεια και το ελεύθερο εμπόριο. Ο Πρωθυπουργός επανέλαβε τις θέσεις της χώρας μας για την ανάγκη διασφάλισης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Έγινε επίσης ανταλλαγή απόψεων για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε την ανάγκη για έναν οδικό χάρτη ρεαλιστικό και εφαρμόσιμο, ώστε να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στην περιβαλλοντική ευαισθησία και την διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ναυτιλίας. Τόνισε ότι είναι σημαντικό το κόστος των σχετικών αποφάσεων να μην επιβαρύνει τελικά τους καταναλωτές.

Παρουσία των δύο ηγετών υπογράφηκαν οι παρακάτω συμφωνίες:

– Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των Υπουργείων Εξωτερικών της Ελλάδας και του Παναμά για την εγκαθίδρυση μηχανισμού πολιτικών διαβουλεύσεων, ανάμεσα στους δύο Υπουργούς Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη και Javier E. Martínez-Acha Vásquez.

– Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των δύο κυβερνήσεων για συνεργασία στον τομέα του τουρισμού, ανάμεσα στην Υπουργό Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη και την Γενική Διοικήτρια της Αρχής Τουρισμού της Δημοκρατίας του Παναμά, Gloria de León Zubieta.

Κατά την έναρξη της συνάντησης, ο Πρωθυπουργός και ο Πρόεδρος του Παναμά είχαν τον ακόλουθο διάλογο:

Κυριάκος Μητσοτάκης: Είναι χαρά μου, κ. Πρόεδρε, που σας καλωσορίζω. Χαίρομαι ιδιαίτερα που διαπιστώνω ότι οι διμερείς μας σχέσεις γίνονται όλο και πιο στενές. Με χαροποιεί το γεγονός ότι επιτέλους ανοίξαμε πρεσβεία στον Παναμά, ότι βελτιώνουμε το διμερές εμπόριό μας και συνεργαζόμαστε στενά σε θέματα ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και ασφάλειας των θαλάσσιων μεταφορών, που αποτελεί τομέα κοινού ενδιαφέροντος για τις δύο χώρες μας.

Με χαροποίησε ιδιαίτερα η παρουσία σας χθες στην έκθεση «Ποσειδώνια», η οποία, όπως είδατε, είναι η μεγαλύτερη έκθεση αφιερωμένη στον ναυτιλιακό τομέα. Και πάλι, καλωσήρθατε.

José Raúl Mulino: Σας ευχαριστώ πολύ. Εκτιμώ ιδιαίτερα τον χρόνο που διαθέτετε, δεδομένου ότι έχετε «βαρύ» πρόγραμμα. Για εμένα, για όλη την αντιπροσωπεία που με συνοδεύει και για την κυβέρνηση, αποτελεί μεγάλη ευκαιρία το γεγονός ότι σας έχουμε ως έναν από τους αξιόπιστους εταίρους μας, ειδικά στις δράσεις που αναλαμβάνουμε από κοινού.

Νίκος Γιαννόπουλος

Τα τελευταία χρόνια οι τουρίστες του εξωτερικού δείχνουν να “ψηφίζουν” περισσότερο τον Ιούνιο. Όλα αυτά καθιστούν την έναρξη του μήνα ένα πολύ σημαντικό γεγονός για το ελληνικό τουρισμό.

Το διεθνές περιβάλλον όμως παραμένει αβέβαιο. Στο Ιράν η ένταση συνεχίζεται, ο ρωσοουκρανικός πόλεμος δυστυχώς βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, οι πληγές στην Παλαιστίνη δεν λένε να κλείσουν.

Τα πλήγματα στον τουρισμό στη Μέση Ανατολή είναι δεδομένα και έχουμε αναφερθεί και άλλες φορές από το Libre. Oι γεωπολιτικές εντάσεις κρατούν ψηλά τα κόστη, κυρίως στις μεταφορές και προκαλούν πιέσεις στα εισοδήματα των Ευρωπαίων αλλά και των Αμερικανών τουριστών.

Παρατηρούνται, έτσι, οι εξής τάσεις: Οι τουρίστες συντομεύουν την παραμονή τους στο εξωτερικό και, το κυριότερο, προσέχουν περισσότερο τα έξοδα. Η δεύτερη τάση παρατηρείται εντόνως στην Ελλάδα τα τελευταία καλοκαίρια. Ακόμα και στο φαγητό οι ξένοι τουρίστες μοιάζουν περισσότεροι φειδωλοί πλέον.

Σε κάθε περίπτωση τα γεωγραφικά διαμερίσματα που θα κερδίσουν τη μερίδα του λέοντος τον Ιούνιο είναι, όπως προκύπτει, το Νότιο Αιγαίο, η Κρήτη και τα νησιά του Ιονίου.

Το Νότιο Αιγαίο (Κυκλάδες και Δωδεκάνησα) είναι σταθερά η Νο1 περιοχή στην Ελλάδα σε αφίξεις και έσοδα σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΝΣΕΤΕ. Η Σαντορίνη, η Μύκονος, η Ρόδος, η Πάρος ετοιμάζονται για δυναμικό ξεκίνημα.

Η Κρήτη συγκαταλέγεται επίσης στις σταθερές επιλογές του Ιουνίου. Έχει έτσι και αλλιώς πιο “μεγάλη” σεζόν από τα κυκλαδονήσια και τον Ιούνιο βρίσκεται σταθερά στις πρώτες θέσεις των προτιμήσεων του κοινού.

Τα Ιόνια Νησιά, τέλος, εκμεταλλεύονται το χαρτί της καλής αεροπορικής πρόσβασης με χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία αλλά και τα πιο ήπιο κλίμα τους για να προσελκύουν μάζες τουριστών ήδη από τον Ιούνιο.

Πόσο κοστίζουν οι διακοπές τον Ιούνιο;  

Τα κόστη, πάντως, παραμένουν υψηλά για τη μέση ελληνική οικογένεια.

Για ένα ζευγάρι αυτό μπορεί να εκτοξευθεί στα 2.800 ευρώ για 7 ημέρες διακοπών στις Κυκλάδες ή στα Δωδεκάνησα. Το κόστος πέφτει στα 1800 ευρώ για διακοπές στην Κρήτη (πάντα για διάρκεια 7 ημερών) και περίπου στις 2000 για διακοπές στα Επτάνησα.

Ο Ιούνιος είναι 20-40% φθηνότερος από Ιούλιο–Αύγουστο, αλλά όχι “φθηνός μήνας”.

Σε κάθε περίπτωση, πριν ξεκινήσετε το ταξίδι σας φροντίστε να κάνετε σύγκριση τιμών και έρευνα αγοράς γιατί τα φαινόμενα αισχροκέρδειας δεν είναι λίγα. 

Αξίζει να σημειωθεί πως, οι δικαιούχοι του Κοινωνικού Τουρισμού της περιόδου 2026-2027, αλλά και οι δικαιούχοι του αντίστοιχου περσινού προγράμματος μπορούν να χρησιμοποιήσουν το voucher και για το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος (30 Μαΐου 2026-1η Ιουνίου).

Οι διανυκτερεύσεις

Οι δικαιούχοι μπορούν να πραγματοποιήσουν έως 6 διανυκτερεύσεις σε κατάλυμα που επιλέγουν από το «Μητρώο Παρόχων» της ΔΥΠΑ, κατόπιν συνεννόησης με τον πάροχο, με μικρή ιδιωτική συμμετοχή.

Ειδικά σε Λέρο, Λέσβο, Χίο, Κω, Σάμο και Ρόδο μπορούν να πραγματοποιηθούν έως 10 διανυκτερεύσεις δωρεάν (μηδενική ιδιωτική συμμετοχή), ενώ στους δήμους της Βόρειας Εύβοιας και του Έβρου, καθώς και στη Θεσσαλία (πλην Σποράδων), μπορούν να πραγματοποιηθούν έως 12 διανυκτερεύσεις δωρεάν.

Πέραν από τη διαμονή σε τουριστικά καταλύματα, επιδοτούνται και ακτοπλοϊκά εισιτήρια. Η ιδιωτική συμμετοχή ανέρχεται σε 25%, ενώ για ΑμεΑ τα εισιτήρια είναι δωρεάν.

Οι τιμές επιδότησης προσαυξάνονται κατά 20% για τον μήνα αιχμής Αύγουστο και για τις περιόδους των Χριστουγέννων (από 15 Δεκεμβρίου 2026 έως 14 Ιανουαρίου 2027) και του Πάσχα (από 23 Απριλίου 2027 έως 9 Μαΐου 2027). Η αυξημένη επιδότηση ισχύει για όλο τον χρόνο για τα καταλύματα της Βόρειας Εύβοιας, του Έβρου και της Θεσσαλίας (εκτός των Σποράδων).

Για τις ακτοπλοϊκές μετακινήσεις, οι δικαιούχοι-ωφελούμενοι εκτυπώνουν την επιταγή από τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες (e-services) της ΔΥΠΑ και προσέρχονται σε ταξιδιωτικά γραφεία, πρακτορεία έκδοσης εισιτηρίων ή εκδοτήρια ηλεκτρονικών εισιτηρίων των παρόχων. Εκεί επιδεικνύουν την εκτυπωμένη επιταγή και ζητούν την έκδοση Εισιτηρίου Κοινωνικού Τουρισμού της κατηγορίας στην οποία εντάσσονται. Επισημαίνεται ότι για καμία κατηγορία δεν απαιτείται η προσκόμιση δικαιολογητικών, εξαιρουμένης της κατηγορίας πολυτέκνων.

Υπεραμύνεται του δικαιώματος στις διαφορετικές προσεγγίσεις ως δείγμα μιας «ζωντανής δημοκρατικής παράταξης», ενώ ξεκαθαρίζει τη δική της στάση σε περιπτώσεις όπου κλήθηκε να τοποθετηθεί «κατά συνείδηση». Στη συζήτηση που ακολουθεί, αναλύει τον ρόλο του βουλευτή ως τον απαραίτητο «δίαυλο» με την περιφέρεια και το στοίχημα της κυβερνητικής συνοχής στον δρόμο προς την κάλπη του 2027.

Επιπλέον, η κ. Καραμανλή αναλύει τη στρατηγική για τη μετάβαση σε ένα μοντέλο βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης, με κεντρικό πυλώνα την επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό. Παράλληλα, αναφέρεται στα μέτρα για τη διαχείριση της αυξημένης πίεσης σε δημοφιλείς προορισμούς, όπως το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο και το σύστημα τελών κρουαζιέρας, με στόχο τα έσοδα να ενισχύουν τις τοπικές υποδομές και να διασφαλίζεται η ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κυρία Υφυπουργέ, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων σας για την τουριστική εκπαίδευση, υπάρχει πρόβλεψη για τη διασύνδεση των αποφοίτων με την αγορά εργασίας, ώστε να ανακοπεί το φαινόμενο της έλλειψης προσωπικού που παρατηρείται τα τελευταία έτη;

Οι ελλείψεις προσωπικού αποτελούν πράγματι μια διεθνή πρόκληση για τον τουριστικό κλάδο, η οποία εντάθηκε ιδιαίτερα την περίοδο της πανδημίας. Η δική μας προσέγγιση ωστόσο, δεν περιορίζεται απλά στην κάλυψη των κενών θέσεων. Εστιάζουμε στη διαμόρφωση ανθρώπινου δυναμικού με σύγχρονες, ουσιαστικές δεξιότητες, που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς.

Για τον ελληνικό τουρισμό, οι άνθρωποί μας αποτελούν το σημαντικότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Γι’ αυτό και επενδύουμε συστηματικά στην αναβάθμιση της τουριστικής εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Στις Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης του Υπουργείου Τουρισμού ενισχύουμε τη βιωματική εκπαίδευση, ώστε οι σπουδαστές και οι σπουδάστριες να αποκτούν πραγματική εμπειρία στο πεδίο. Παράλληλα, διατηρώντας τον δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα των σπουδών, αξιοποιούμε κτήρια με άδεια δόμησης ξενοδοχείου, ενισχύοντας έμπρακτα τη σύνδεση εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας.

Τα αποτελέσματα είναι μετρήσιμα: το ποσοστό απορρόφησης των αποφοίτων των ΣΑΕΚ του Υπουργείου Τουρισμού είναι 96%, επιβεβαιώνοντας ότι η στρατηγική μας αποδίδει.

Για τους αποφοίτους των Ανωτέρων Σχολών Τουριστικής Εκπαίδευσης (ΑΣΤΕ) διαμορφώσαμε για πρώτη φορά, ένα θεσμικά κατοχυρωμένο ακαδημαϊκό μονοπάτι για κατάταξη σε Τμήματα Ελληνικών Πανεπιστημίων τουριστικής κατεύθυνσης, χωρίς κατατακτήριες εξετάσεις.

Ταυτόχρονα, προχωράμε σε προσλήψεις μόνιμου εκπαιδευτικού προσωπικού με 21 θέσεις στις ΣΑΕΚ, διασφαλίζοντας τη συνέχεια και την ποιότητα του εκπαιδευτικού έργου.

Ενισχύουμε τη διασύνδεση με την αγορά εργασίας και μέσω των Τμημάτων Μετεκπαίδευσης που απευθύνονται σε εργαζόμενους του τουριστικού τομέα και πρόσκαιρα ανέργους με εμπειρική γνώση, ενώ με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης υλοποιήσαμε προγράμματα αναβάθμισης δεξιοτήτων για περισσότερους από 18.000 ωφελούμενους.

Σημαντική είναι και η συμβολή των Σχολών Ξεναγών, με σύγχρονα ταχύρρυθμα προγράμματα κατάρτισης για αποφοίτους Αρχαιολογίας, Ιστορίας και συναφών τμημάτων που υλοποιούνται σε συνεργασία με Πανεπιστήμια και καλύπτουν εξειδικευμένες ανάγκες της αγοράς.

Ο τουρισμός αλλάζει και μαζί του αλλάζει και το μοντέλο απασχόλησης. Δεν μιλάμε πλέον για μια ευκαιριακή απασχόληση, αλλά για έναν δυναμικό κλάδο που μπορεί να προσφέρει σταθερές και εξελισσόμενες επαγγελματικές προοπτικές και μια ουσιαστική επιλογή καριέρας.

–Με δεδομένη την πίεση που δέχονται δημοφιλείς προορισμοί, πώς σκοπεύετε να εξισορροπήσετε την ανάγκη για περαιτέρω αύξηση των εσόδων με την προστασία της ποιότητας ζωής των κατοίκων; Εξετάζετε το ενδεχόμενο επιβολής νέων περιορισμών ή τελών σε περιοχές που αγγίζουν τα όρια του «υπερτουρισμού», και πώς θα διασφαλιστεί ότι αυτά τα έσοδα θα επιστρέφουν στις τοπικές υποδομές;

Κατ’ αρχάς να ξεκαθαρίσουμε ότι στην Ελλάδα δεν αντιμετωπίζουμε φαινόμενα αντίστοιχα με αυτά άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Σε ορισμένους ωστόσο δημοφιλείς προορισμούς και σε συγκεκριμένες περιόδους παρατηρείται αυξημένη πίεση, την οποία αντιμετωπίζουμε με στοχευμένο και προληπτικό σχεδιασμό. Στρατηγικός μας στόχος είναι η καλύτερη κατανομή των τουριστικών ροών, τόσο χρονικά όσο και γεωγραφικά, ώστε να διασφαλίζεται ισορροπημένη ανάπτυξη και βιώσιμη διαχείριση.

Βασικό εργαλείο σε αυτή την προσπάθεια είναι η ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού που δεν περιορίζονται από εποχικότητα και μπορούν να αναπτυχθούν σε όλη τη χώρα, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για τις τοπικές κοινωνίες και ταυτόχρονα αποσυμφορώντας παράλληλα τους πιο δημοφιλείς προορισμούς.

Παράλληλα, εφαρμόζονται στοχευμένα μέτρα ρύθμισης, όπως το σύστημα τελών για επιβάτες κρουαζιέρας και η διαχείριση των ωρών άφιξης. Είναι σημαντικό ότι το 1/3 των εσόδων από τα τέλη αποδίδεται στους δήμους που διαθέτουν λιμένες, ώστε η τουριστική ανάπτυξη να συνοδεύεται από απτά οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες και το περιβάλλον.  

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι παρεμβάσεις για τη βραχυχρόνια μίσθωση, με τις οποίες επιδιώκουμε να διασφαλίσουμε καλύτερη ισορροπία μεταξύ κατοίκων και επισκεπτών, όπου και όταν αυτό απαιτείται. Το σχετικό πλαίσιο εφαρμόζεται ήδη πέρα από την Αθήνα και στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, ένα νέο κρίσιμο εργαλείο που έρχεται να διασφαλίσει την ανθεκτικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη του τουριστικού οικοσυστήματος. Για πρώτη φορά θέτει ξεκάθαρους κανόνες στη δόμηση και στοχεύει στην εξισορροπημένη κατανομή των ροών μεταξύ διαφόρων περιοχών της χώρας, προστατεύοντας τους πιο προβεβλημένους, ώριμους προορισμούς από περαιτέρω επιβάρυνση  και αναδεικνύοντας νέους, ανερχόμενους προορισμούς με όρους βιωσιμότητας.

Η κατεύθυνσή μας είναι σαφής: ανάπτυξη με μέτρο, με σεβασμό στις τοπικές κοινωνίες και με διασφάλιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων.

–Κυρία Καραμανλή, το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μια έντονη κινητικότητα και κριτική από συναδέλφους σας βουλευτές της ΝΔ σχετικά με τη λειτουργία του Επιτελικού Κράτους. Πολλοί κάνουν λόγο για «στεγανά» μεταξύ Μαξίμου και Βουλής. Ως έμπειρο στέλεχος της παράταξης και μέλος της κυβέρνησης, θεωρείτε ότι υπάρχει ανάγκη επαναπροσδιορισμού της σχέσης των υπουργείων με τους βουλευτές της περιφέρειας;

Θα σας πω με ειλικρίνεια ότι σε μια μεγάλη κοινοβουλευτική ομάδα, όπως αυτή της Νέας Δημοκρατίας, είναι απολύτως φυσιολογικό να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις, επισημάνσεις και προβληματισμοί. Είναι στοιχείο μιας ισχυρής και ζωντανής δημοκρατικής παράταξης που δεν φοβάται τον διάλογο, έχει μάθει να ακούει τις φωνές της και να γίνεται πιο αποτελεσματική μέσα από τη σύνθεση των απόψεων.

Το επιτελικό κράτος αποτελεί μια σημαντική κατάκτηση για τη χώρα. Διασφαλίζει καλύτερο συντονισμό, προγραμματισμό και στοχοθεσία ιδίως σε μια εποχή διαδοχικών και σύνθετων κρίσεων. Από εκεί και πέρα, ο ρόλος των βουλευτών είναι καθοριστικός και αναντικατάστατος. Είναι η φωνή της κοινωνίας μέσα στο Κοινοβούλιο και ο βασικός δίαυλος με την περιφέρεια.

Δεν θα μιλούσα, λοιπόν, για ανάγκη επαναπροσδιορισμού, αλλά για μια συνεχή διαδικασία ενίσχυσης της συνεργασίας. Σε μια περίοδο αυξημένων προκλήσεων, αυτό που έχει σημασία είναι να διατηρείται η κοινή κατεύθυνση, να αξιοποιείται ο διάλογος και να προχωρά η κυβέρνηση με συνοχή και σταθερότητα.

–Πρόσφατα, μέλη της Κ.Ο. της ΝΔ εξέφρασαν παράπονα ότι ενημερώνονται για κρίσιμα νομοσχέδια «κατόπιν εορτής». Πιστεύετε ότι το μοντέλο διακυβέρνησης που ακολουθείται περιορίζει τον ρόλο του βουλευτή σε απλό «ψηφιστή» προειλημμένων αποφάσεων; Πώς επηρεάζει αυτή η δυσφορία τη συνοχή της κυβερνητικής πλειοψηφίας σε μια περίοδο έντονων προκλήσεων;

Η εικόνα που περιγράφετε δεν ανταποκρίνεται στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η Νέα Δημοκρατία. Ο βουλευτής είναι θεσμικός παράγοντας της δημοκρατίας, με ενεργό ρόλο στη νομοθέτηση, τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και κυρίως στη μεταφορά της πραγματικής εικόνας της κοινωνίας στο κέντρο των αποφάσεων.

Ασφαλώς, σε μια μεγάλη Κοινοβουλευτική Ομάδα είναι εύλογο να διατυπώνονται επισημάνσεις για ζητήματα ενημέρωσης ή συντονισμού. Η ουσία, όμως, είναι αυτές οι παρεμβάσεις να μεταφράζονται σε συγκεκριμένες προτάσεις. Έτσι ενισχύεται στην πράξη και ο ρόλος του βουλευτή και η ποιότητα των πολιτικών που εφαρμόζονται.

Η συνοχή της κυβερνητικής πλειοψηφίας δεν δοκιμάζεται από τον διάλογο αλλά επιβεβαιώνεται μέσα από αυτόν. Και η Νέα Δημοκρατία έχει αποδείξει ότι διαθέτει την πολιτική ωριμότητα και τη σαφή κατεύθυνση να προχωρά ενιαία, με στόχο τη σταθερότητα, την ανάπτυξη και τη στήριξη της κοινωνίας, σε μια περίοδο με αυξημένες διεθνείς προκλήσεις.

–Διατηρείτε μια διαχρονικά στενή σχέση με τη βάση της παράταξης. Πώς συμβιβάζετε τον ρόλο σας ως μέλος ενός κεντρικά ελεγχόμενου κυβερνητικού σχήματος με την ανάγκη να εκπροσωπείτε τις ανησυχίες των πολιτών της εκλογικής σας περιφέρειας, ειδικά όταν αυτές έρχονται σε σύγκρουση με κεντρικές επιλογές του «Επιτελικού Κράτους»;

Για να είμαι απολύτως ειλικρινής, μέχρι σήμερα δεν έχω βρεθεί μπροστά σε διλήμματα που να αφορούν τον πυρήνα της κυβερνητικής πολιτικής. Υπήρξαν ωστόσο περιπτώσεις όπου δόθηκε η δυνατότητα να τοποθετηθούμε κατά συνείδηση, μια δυνατότητα που αξιοποίησα με υπευθυνότητα και σεβασμό, στο πλαίσιο της κοινοβουλευτικής διαδικασίας.

Αυτό επιβεβαιώνει ότι σε μια μεγάλη και σύγχρονη παράταξη υπάρχει χώρος για υπεύθυνες και καθαρές τοποθετήσεις, χωρίς να διαταράσσεται η ενιαία στρατηγική και ο κοινός στόχος.

Σε τελική ανάλυση, αυτό που κρίνει μια κυβέρνηση είναι το αποτέλεσμα. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας υλοποίησε τον βασικό κορμό των δεσμεύσεών της από το 2019 και γι’ αυτό οι πολίτες την εμπιστεύτηκαν εκ νέου το 2023 με ένα ισχυρό ποσοστό της τάξης του 41%. Με την ίδια λογική θα κριθούμε και το 2027: με βάση το έργο, τη συνέπεια και τα απτά αποτελέσματα για την κοινωνία.

Η σχέση με την κοινωνία και την εκλογική περιφέρεια είναι ουσιαστικό μέρος του ρόλου μας. Η επαφή με τους πολίτες μάς επιτρέπει να κατανοούμε καλύτερα τις ανάγκες και να μεταφέρουμε αυτή την εικόνα στο κέντρο των αποφάσεων.

Ο ρόλος του βουλευτή είναι ακριβώς αυτός: να λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ κοινωνίας και πολιτικής, ώστε οι αποφάσεις να παραμένουν ουσιαστικές, εφαρμόσιμες και με πραγματικό αντίκτυπο.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ας δούμε λίγο την πραγματικότητα όπως έχει. Ως γνωστόν από το φθινόπωρο κάθε έτους αρχίζουν και γίνονται προκρατήσεις για την επόμενη τουριστική σεζόν με κάποια έκπτωση. Εφέτος, ειδικά λόγω του πολέμου και της προηγούμενης φημολογίας που υπήρχε, αυτή η περίοδος (όπως και η σχετική έκπτωση) επεκτάθηκε και έφτασε μέχρι τον Μάρτιο.

Μέχρι και τη στιγμή της έναρξης των αμερικανικών και των ισραηλινών επιχειρήσεων στο Ιράν, οι κρατήσεις για την Ελλάδα είχαν πάει αναμενόμενα καλά, όπως σχεδόν κάθε χρόνο. Στη συνέχεια, όπως τόνισαν αρμόδιες πηγές στο Libre, υπήρξε μία σχετική επιβράδυνση, σαφώς αναμενόμενη και όχι ιδιαίτερα ανησυχητική.

Αν θέλουμε να μιλήσουμε με νούμερα, η επιβράδυνση/πτώση ανέρχεται περίπου στο 12% σε σχέση με την αντίστοιχη χρονική περίοδο πέρυσι. Είναι μία πτώση που σε κάθε περίπτωση μπορεί να χαρακτηριστεί διαχειρίσιμη.

Η επιβράδυνση των προκρατήσεων επηρέαζει, σύμφωνα με τα στοιχεία, κατά κύριο λόγο την Αθήνα, τη Μύκονο και τη Σαντορίνη, δηλαδή τρεις κλασικούς ελληνικούς τουριστικούς προορισμούς. Και εδώ καμία έκπληξη.

Τα περισσότερα ερωτηματικά υπάρχουν για τους Αμερικανούς τουρίστες και επίσης για τους Αυστραλούς (και τους Ασιάτες της Άπω Ανατολής) οι οποίοι χρησιμοποιούν ως ενδιάμεσους σταθμούς για το ταξίδι τους στην Ελλάδα αεροδρόμια της Μέσης Ανατολής. Οι εν λόγω φαίνονται ότι τηρούν στάση αναμονής κάτι που αντικατοπτρίζεται στα νούμερα.

Εστω και έτσι όμως, στον (πολύ σκληρό) τουριστικό ανταγωνισμό, η Ελλάδα έχει να λέει ότι βρίσκεται σε οπωσδήποτε καλύτερη θέση σε σχέση με χώρες όπως η Τουρκία αλλά και η Κύπρος. Οι λόγοι είναι ευνόητοι. Η Κύπρος, γεωγραφικά, “αγγίζει” τα θέατρα των επιχειρήσεων στο Λίβανο ενώ η Τουρκία έχει κάκιστες σχέσεις με το Ισραήλ.

Για τους tour operators, που φυσικά θέλουν να κάνουν τη δουλειά τους, η Ελλάδα φαντάζει αυτήν την ώρα ως ένας ασφαλής προορισμός και σίγουρα πιο ασφαλής από χώρες που βρίσκονται στα ανατολικά της. Αυτό κατά πάσα πιθανότητα δεν πρόκειται να αλλάξει εκτός συγκλονιστικού απροόπτου.

Η Ελλάδα και οι υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης έχουν στο πλευρό τους και την επιθυμία των Ευρωπαίων πολιτών να ταξιδέψουν. Οπως αυτή αποτυπώθηκε σε μεγάλη έρευνα που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας, το 82% των Ευρωπαίων δηλώνουν ότι και αυτό το καλοκαίρι επιθυμούν να ταξιδέψουν έξω από τη χώρα τους για τις καλοκαιρινές τους διακοπές, ιδιαίτερα τώρα που μεσολάβησε και ένας πολύ σκληρός και βροχερός χειμώνας. Υπό αυτό ως δεδομένο, διάθεση και πελατεία θα υπάρξει.

Ποιος είναι όμως ο μεγάλος φόβος των tour operators; Όχι η ασφάλεια της χώρας αλλά το τι θα γίνει ακριβώς με τις πτήσεις και τη διαχείριση των καυσίμων. Αν οι πολεμικές επιχειρήσεις διαρκέσουν περισσότερο, δεν αποκλείεται οι αεροπορικές εταιρίες να προχωρήσουν σε περιορισμό των πτήσεών τους. Και αυτό που βασανίζει τους operators και τους Έλληνες επιχειρηματίες είναι, αν χρειαστεί να γίνει τελικά αυτό, ποιες πτήσεις θα “κοπούν” και για ποιο χρονικό διάστημα.

Πάντως, αν εξασφαλιστεί η κανονικότητα ως προς αυτό το κομμάτι, το αεροδρόμιο της Αθήνας δεν περιμένει μείωση των αφίξεων αλλά αύξηση! Η αύξηση αυτή δεν θα είναι διψήφια, όπως υπολογιζόταν αρχικά αλλά μονοψήφια. Αλλά θα αποτελέσει γεγονός και αυτό δείχνει πολλά για το status της χώρας ως τουριστικού προορισμού.

Ο τουριστικός υπο-κλάδος, ο οποίος σίγουρα θα αντιμετωπίσει πρόβλημα, είναι αυτός της κρουαζιέρας. Αυτό έχει ήδη φανεί και αναμένεται να φανεί περισσότερο κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Αλλά τη μείωση των επισκεπτών της κρουαζιέρας ο ελληνικός τουρισμός μπορεί να την αντιμετωπίσει και να μην επηρεαστεί.

Την ίδια ώρα τέλος, οι χώρες της Μέσης Ανατολής τραβούν τα μαλλιά τους.  Σε πόλεις όπως το υπερτουριστικό σε καιρό ειρήνης Ντουμπάι, η ακύρωση των κρατήσεων έχουν φτάσει στο 93% και οι τιμές σε πολυτελέστατα ξενοδοχεία κατρακυλούν καθημερινά. Εντάξει, δεν περιμένουν από τον τουρισμό να πλουτίσουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αλλά όπως και να το κάνουμε οι απώλειες είναι μεγάλες.

Η Ελλάδα, αντιθέτως, μπορεί να αισιοδοξεί ότι στο τέλος θα κερδίσει και το εφετινό στοίχημα. Και αν τελειώσει άμεσα ο πόλεμος (τόσο στο Ιράν όσο και στο Λίβανο) ακόμη καλύτερα…

Η Ελλάδα υποδέχτηκε 37,8 εκατομμύρια επισκέπτες από το εξωτερικό το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, αριθμός – ρεκόρ. Οι περισσότεροι προτιμούν μέρη όπως η Αθήνα, η Σαντορίνη και τα υπόλοιπα νησιά. Ωστόσο, η Ήπειρος είναι ένας διαφορετικός καλοκαιρινός προορισμός, σύμφωνα με τους συντάκτες του άρθρου. Προσελκύει λιγότερο από το 2% των διανυκτερεύσεων στη χώρα, σύμφωνα με τον Σύνδεσμο Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων.

Τα βουνά της Ελλάδας μπορούν να είναι ένας αρκετά φθηνότερος προορισμός σε σύγκριση με τα νησιά. Άλλωστε, μια ημέρα διανυκτέρευσης σε κάποιο ξενοδοχείο της Ηπείρου κοστίζει λιγότερο από ορισμένες ξαπλώστρες σε δημοφιλή νησιά. «Τα ξενοδοχεία υψηλής ποιότητας, αν και σπάνια, θα κοστίζουν το ένα τέταρτο των τιμών των 1.000 δολαρίων τη βραδιά που μπορούν να κοστίζουν τα νησιά τον Αύγουστο», τονίζει το Bloomberg.

 Η βόλτα στην ύπαιθρο, μπορεί να αποτελέσει καταφύγιο για αρκετούς τουρίστες. Η Ήπειρος εκτός από την οικονομική διαφορά, έχει και βαρομετρική: «Μια καλοκαιρινή μέρα μπορεί να είναι περίπου 14°C πιο δροσερή, από ό,τι στη Μύκονο».

Αντίστοιχος προορισμός είναι και τα Μετέωρα, για τα οποία γίνεται επίσης αναφορά. Τα Μετέωρα συνδυάζουν την θρησκευτική κατάνυξη και την άγρια ομορφιά της ορεινής Ελλάδας. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται και για την χειμερινή τουριστική περίοδο, με κυρίαρχο το Μέτσοβο.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ο ορισμός του φαινομένου είναι απλός: Υπερτουρισμό έχουμε όταν η πυκνότητα και ο όγκος επισκεπτών υπερβαίνουν τη φέρουσα ικανότητα του προορισμού, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται αρνητικά η ζωή των κατοίκων και η ποιότητα υποδομών και υπηρεσιών.

Ας κρατήσουμε από τον παραπάνω ορισμό τη φράση “φέρουσα ικανότητα” γιατί είναι ο παράγοντας-κλειδί για να κατανοήσουμε την έννοια. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η φέρουσα ικανότητα ενός προορισμού συνίσταται ως η δυνατότητα που έχει να εξυπηρετεί μόνιμους κατοίκους και φιλοξενούμενους χωρίς να φτάνουν στα όριά τους βασικές υποδομές.

Στη διεθνή βιβλιογραφία πάντως το φαινόμενο του υπερτουρισμού καταγράφεται κυρίως από το 2017 κάτι που σημαίνει ότι ο κόσμος το αντιμετωπίζει κυρίως την τελευταία 10ετία, διάστημα στο οποίο έχει κάνει θραύση στο δυτικό κόσμο (και όχι μόνο) η βραχυχρόνια μίσθωση.

Στην Ελλάδα, ειδικά μετά την πανδημία ο υπερτουρισμός είναι, δυστυχώς, παρών, και δοκιμάζει τις αντοχές, κυρίως των νησιών αλλά και μεγάλων πόλεων όπως η Αθήνα.

Να δώσουμε ένα απλό παράδειγμα: Σε μελέτη του 2023 για όλη την περιφέρεια της Κρήτης καταγράφηκαν 6,327,366 επισκέπτες με «τουριστική πυκνότητα» περίπου 4,120 κλινών-διανυκτερεύσεων ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο και 55.63 κλινών-διανυκτερεύσεων ανά κάτοικο. Τα νούμερα αυτά είναι πολύ μεγάλα και αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος.

Ακόμα όμως πιο χαρακτηριστική είναι η κατάσταση σε μικρότερα νησιά, όπως η Σαντορίνη και η Μύκονος. Η πρώτη έχει μόνιμο πληθυσμό λίγο πάνω από 15.000 κατοίκους κάτι που σημαίνει ότι οι κύριες υποδομές έχουν σχεδιαστεί για έναν τέτοιο αριθμό.

Ετησίως όμως (η Σαντορίνη έχει τουρισμό και την άνοιξη αλλά και το φθινόπωρο) το συνολικό νούμερο των τουριστών που φτάνουν στο νησί (έστω και για μερικές ώρες διαμονής) ξεπερνάει κατά πολύ τα 3εκ. Αντιστοιχούν, σε κάθε περίπτωση, περισσότεροι από 200 τουρίστες ανά μόνιμο κάτοικο. Γι’ αυτό άλλωστε το νησί άρχιζε να εφαρμόζει… πλαφόν ημερήσιων επισκεπτών κρουαζιέρας χωρίς πάντως να λυθεί ριζικά το πρόβλημα.

Ακόμα και η Ζάκυνθος, νησί ιδιαίτερα δημοφιλές στο εξωτερικό και στους tour operator της Ευρώπης , δείχνει να έχει εξαντλήσει προ πολλού τις δυνατότητες φιλοξενίας της. Με μόνιμο πληθυσμό τους 40.000 κατοίκους, το 2023 ξεπέρασε τους 6εκ επισκέπτες.

Το δίκτυο της υδροδότησης, αυτό του ηλεκτρισμού, το κυκλοφοριακό δίκτυο επίσης όλων αυτών των προορισμών δέχονται, ειδικά κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, τεράστια πίεση. Και ειδικά τα κυκλαδονήσια, όπως όλοι γνωρίζουμε, αντιμετώπιζαν έτσι και αλλιώς προβλήματα με το νερό, πόσο μάλλον τώρα όταν φιλοξενούν εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο.

Το ζήτημα κάθε άλλο παρά απλό είναι. Για μία οικονομία όπως η ελληνική, που βασίζεται στην τουριστική βιομηχανία, τα πράγματα είναι ακόμα πιο σύνθετα. Όμως έτσι σίγουρα δεν μπορούμε να συνεχίσουμε γιατί τα “πετράδια” της ελληνικής γης (και του ελληνικού τουρισμού) θα καταστραφούν.

Ηδη μιλήσαμε για το παράδειγμα της Σαντορίνης που έβαλε έναν πρώτο κόφτη στους επισκέπτες κρουαζιέρας. Δημοφιλείς προορισμοί στο εξωτερικό εφαρμόζουν ανάλογης υφής μέτρα.

• Στη Βενετία έχει θεσπιστεί ημερήσιο όριο επισκεπτών και εισιτήριο εισόδου για ημερήσιους τουρίστες. Το μέτρο εφαρμόστηκε για να μειωθεί η υπερβολική συγκέντρωση τουριστών στο ιστορικό κέντρο.
• Στην Βαρκελώνη, μία από τις πιο τουριστικές πόλεις στον κόσμο, έχουν επιβληθεί αυστηροί κανόνες για τα καταλύματα τύπου Airbnb, όπως περιορισμός νέων αδειών και σκληροί έλεγχοι, ώστε να μειωθεί η αύξηση των ενοικίων για τους κατοίκους. Προηγήθηκε η δράση ενός κινήματος πολιτών με αυτά τα αιτήματα.
• Ακόμα και στο μακρινό Μάτσου-Πίτσου στο Περού, σ’ ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία του κόσμου, εφαρμόζεται σύστημα ωρών εισόδου και ανώτατου αριθμού επισκεπτών ανά ημέρα, ώστε να προστατευτεί ο αρχαιολογικός χώρος από τη φθορά.

Σε κάθε περίπτωση η πρόκληση για την Ελλάδα είναι να συνδυάσει την οικονομική ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος, της κληρονομιάς και της κοινωνικής συνοχής, διασφαλίζοντας ότι οι επόμενες γενιές θα μπορούν να απολαμβάνουν τα ίδια τοπία και μνημεία.

Δεν είναι δυνατόν η Ακρόπολη, το πιο επιδραστικό μνημείο του δυτικού πολιτισμού, να δέχεται 20.000 επισκέψεις την ημέρα στην περίοδο αιχμής κάθε καλοκαίρι. Και με το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής να κάνει τη ζέστη της Αθήνας ανυπόφορη για μόνιμους κατοίκους και επισκέπτες.

Χρειαζόμαστε μέτρο και… μέτρα.

Αυτά είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του ελληνικού τουρισμού, όπως διαμορφώνονται τα τελευταία χρόνια, από το 2019 μέχρι σήμερα και αποτυπώνονται στα βασικά μεγέθη του τομέα στην «Ετήσια Έκθεση του Τουρισμού 2024» του ΙΝΣΕΤΕ.

Η ανάλυση περιλαμβάνει και τις σημαντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας για την επόμενη μέρα, όπως η κλιματική αλλαγή, οι φορολογικές επιβαρύνσεις και το ανορθολογικό Τέλος Κλιματικής Αλλαγής, αλλά και η ανάγκη για σαφή και αποτελεσματικό χωροταξικό σχεδιασμό.

Εισπράξεις, αφίξεις και διανυκτερεύσεις

Οι εισπράξεις (πλην κρουαζιέρας) αυξήθηκαν κατά 16,5% σε σχέση με το 2019, από 17,68 δισ. ευρώ σε 20,59 δισ. ευρώ το 2024.

Οι αφίξεις ενισχύθηκαν κατά 14,7% στα 35,95 εκατ. ταξιδιώτες, ενώ οι διανυκτερεύσεις μειώθηκαν κατά 0,6% (231 εκατ. το 2024 έναντι 232,5 εκατ. το 2019).

Η Μέση Διάρκεια Παραμονής μειώθηκε κατά 13,3% στις 6,4 ημέρες.

Η Αττική παρουσιάζει τη σημαντικότερη συμβολή στην αύξηση, με τις εισπράξεις να φτάνουν τα 4,75 δισ. ευρώ το 2024 από 2,59 δισ. ευρώ το 2019.

Ως προς τις διανυκτερεύσεις, η Αττική εμφανίζει αύξηση κατά 13,8 εκατ., την ώρα που οι συνολικές διανυκτερεύσεις στις Περιφέρειες μειώνονται κατά 1,4 εκατ..

Περιφερειακές επιδόσεις

Μεγάλη κερδισμένη και η Ήπειρος με μεγάλες διψήφιες ποσοστιαίες αυξήσεις στα μεγέθη της.
Κρήτη και Ιόνια Νησιά σημειώνουν επίσης αυξήσεις.

Αντίθετα, Ανατολική Μακεδονία – Θράκη, Πελοπόννησος, Θεσσαλία και Δυτική Μακεδονία εμφανίζουν μειώσεις σε αφίξεις, εισπράξεις και διανυκτερεύσεις.

Εποχικότητα

Το γ’ τρίμηνο παρουσιάζει μείωση 11% στις διανυκτερεύσεις, ενώ τα υπόλοιπα τρίμηνα σημειώνουν αύξηση 13%. Το γεγονός αυτό επηρεάζει τα συνολικά έσοδα, αφού το γ’ τρίμηνο έχει τη μεγαλύτερη μέση δαπάνη ανά διανυκτέρευση.

Σημαντικό ρόλο στην αύξηση των εισπράξεων έπαιξε η ενίσχυση των αγορών υψηλής δαπάνης (Γερμανία, Ην. Βασίλειο, ΗΠΑ, Γαλλία, Ιταλία).
746 εκατ. ευρώ είναι η αύξηση των εισπράξεων από ΗΠΑ, που αντιστοιχεί στο 22% της συνολικής αύξησης.

Κρουαζιέρα

Η κρουαζιέρα παρουσίασε πολύ μεγάλη ανάπτυξη:
Έσοδα από 499 εκατ. ευρώ το 2019 σε άνω του 1 δισ. ευρώ το 2024.
Αφίξεις από 2,7 εκατ. το 2019 σε 4,7 εκατ. το 2024.
Αιτία και η προσθήκη απευθείας συνδέσεων ΗΠΑ – Αθήνας.

Οι προκλήσεις

• Κλιματική αλλαγή και επιπτώσεις στη ζήτηση και υποδομές
• Υψηλός ΦΠΑ και Τέλος Κλιματικής Αλλαγής πλήττουν την ανταγωνιστικότητα
• Έλλειψη πρόσβασης σε χρηματοδότηση για μικρομεσαίες επιχειρήσεις
• Χρειάζεται χωροταξικός σχεδιασμός και στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης
• Ψηφιακός μετασχηματισμός, εκπαίδευση ανθρώπινου δυναμικού, αναβάθμιση δεξιοτήτων

Δήλωση Ηλία Κικίλια (ΙΝΣΕΤΕ)

«Το 2024 ο ελληνικός τουρισμός επιβεβαίωσε τη δυναμική και τον κομβικό του ρόλο για τη χώρα. Το τουριστικό οικοσύστημα χρειάζεται στρατηγική, σχέδιο, οργάνωση, επαρκείς υποδομές και αποτελεσματική διακυβέρνηση προορισμών.

Η επέκταση της σεζόν και η ανάδειξη νέων προορισμών προσκρούουν στην υπερβάλλουσα φορολόγηση.

Με ενίσχυση της βιωσιμότητας, ανθεκτικότητας και διαφοροποίηση του προϊόντος, μπορούμε να ενισχύσουμε την ανταγωνιστικότητα της χώρας και να διασφαλίσουμε οφέλη και ευημερία για τις τοπικές κοινωνίες».

Σε εκτενές άρθρο, η διεθνής τουριστική ιστοσελίδα με 20 εκατομμύρια επισκέπτες αποκαλεί τη Σάμο «ανερχόμενο αστέρι ανάμεσα στους ευρωπαϊκούς προορισμούς που θα προτιμήσουν οι νέες γενιές ταξιδιωτών οι οποίες θέλουν να τα συνδυάζουν όλα, χαλάρωση, καλό φαγητό, παραδεισένιες παραλίες, δραστηριότητες στην φύση, αναψυχή, πλούσια ιστορία και ατελείωτες περιηγήσεις».

Στο πλαίσιο του αφιερώματος, το Travel and Tour World ξεχωρίζει την παραλία Ποτάμι για τα σαγηνευτικά εξωτικά νερά της αλλά και την πεζοπορία στον Κέρκη ως μια δραστηριότητα που μένει αξέχαστη στους φίλους του περιπατητικού τουρισμού. Στο ίδιο διάστημα, η Mirror συμπεριέλαβε την Σάμο στους 31 νέους προορισμούς που θα έχουν αεροπορικές συνδέσεις με βρετανικά αεροδρόμια και που αναμένεται να θέσουν νέα δεδομένα στον «χάρτη» του διεθνούς τουρισμού.

Η προβολή στην βρετανική αγορά εντάσσεται στις προσπάθειες του Δήμου Δυτικής Σάμου που είχε ξεκινήσει έγκαιρα και τις διερευνήσεις με Βρετανό Tour Operator για την δρομολόγηση απευθείας πτήσεων.

«Αξιοποιούμε τις πολλαπλές δυνατότητες του προορισμού με στόχο τόσο την εδραίωση σε καθιερωμένες αγορές, όσο και το άνοιγμα σε νέες όπως την βρετανική. Οι πρόσφατες ενημερωτικές επαφές μας στην έκθεση WTM στο Λονδίνο με ταξιδιωτικά δίκτυα, tour Operators και διεθνή ΜΜΕ επιβεβαιώνουν το έντονο ενδιαφέρον των ταξιδιωτών για νέους προορισμούς που δεν έχουν αλλοιωθεί από τον υπερτουρισμό. Στο πλαίσιο αυτό, παραγωγική ήταν η συνάντηση με την διευθύντρια του Γραφείου ΕΟΤ Ηνωμένου Βασιλείου κ. Ελένη Σκαρβέλη σχετικά με θέματα προώθησης και τις προοπτικές μελλοντικής συνεργασίας στον τομέα του εναλλακτικού τουρισμού», τόνισε ο αντιδήμαρχος Τουρισμού του Δήμου Δυτικής Σάμου Βαγγέλης Μαρνέζος.

Σημειώνεται πως στο πλαίσιο των καθιερωμένων GreekTravel Awards που διοργανώνει τα τελευταία τέσσερα χρόνια το Γραφείο ΕΟΤ Ηνωμένου Βασιλείου, η Σάμος απέσπασε την διάκριση του κορυφαίου ελληνικού προορισμού για υπαίθριες αποδράσεις μετά από ψηφοφορία του βρετανικού κοινού.

Άννα Στεργίου

Ο κινηματογράφος, ελληνικός και κυρίως διεθνής, εμπνεύστηκε από τα σπήλαια, που συγκεντρώνουν εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο. Η Ελλάδα είναι από τις πιο πλούσιες χώρες, διότι κατέχει ένα σπουδαίο σπηλαιολογικό απόθεμα, χερσαίων, υπόγειων και υποθαλάσσιων σπηλαίων. Οι εξερευνήσεις που έχουν γίνει από γεωλόγους και σπηλαιολόγους, με τη συμμετοχή της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας κι άλλων επιστημόνων, έχουν φέρει στο φως χιλιάδες σπήλαια, ενώ εκτιμάται πως ουκ ολίγες χιλιάδες είναι εκεί έξω και περιμένουν να τα ανακαλύψουμε. Κι αν τα σπήλαια είναι ιδανικό τοπίο για ιστορίες μυστηρίου για τον κινηματογράφο και την τηλεόραση στα διαδικτυακά παιχνίδια τα σπήλαια αποτελούν νέα διάσταση, αυτή της εικονικής πραγματικότητας, που φέρνουν σεβαστά ποσά στις εταιρείες.

Στην Ευρώπη, για τα σπήλαιά της φημίζεται η Σλοβενία. Το 1884 ανακαλύφθηκαν στην περιοχή τα σπήλαια Σκότσγιαν, που συνδέονται με τον ποταμό Ρέκα και διαθέτουν το μεγαλύτερο υπόγειο γνωστό φαράγγι στον κόσμο. Από το 1986 αποτελούν Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς αλλά προστατεύονται όμως και λόγω του υγροβιότοπου από τη συνθήκη Ραμσάρ. Τ0 σπήλαιο Ποστόινα είναι το πιο πολυσύχναστο στην Ευρώπη και το επισκέπτονται  πάνω από 40 εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν άλλα υπέροχα, ιστορικά και μυστηριώδη σπήλαια σε όλο τον κόσμο, με την Καππαδοκία να παραμένει πρωταγωνίστρια.

Η Ελλάδα απέραντο σπηλαιολογικό πάρκο

Η χώρα μας διαθέτει έναν αμύθητο σπηλαιολογικό θησαυρό, καθώς τεράστιες ποσότητες ασβεστόλιθου καλύπτουν περίπου το 65% της επιφάνειάς της. Ελάχιστα απ΄ αυτά είναι γνωστά και επισκέψιμα και ορισμένα συνδέονται με την ιστορία αλλά και με παλαιούς και σύγχρονους μύθους. Το σπήλαιο του ανθρώπου των Πετραλώνων στη Χαλκιδική λ.χ. διαχρονικά προκαλεί διχογνωμία στους επιστήμονες. Τα σπήλαια θεωρούνται από τις πρώτες κατοικίες ζώων κι ανθρώπων, υπήρξαν χώροι λατρείας, χώροι απόκρυψης ανθρώπων, θησαυρών` χώροι προστασίας ή παρανομίας, ορμητήρια ληστών. Υπήρξαν καταφύγια ανθρώπων σε δύσκολες εποχές, χώροι άσκησης μοναχών αλλά και αποκούμπι για παράνομα ζευγάρια κ.ά.

Στον Ψηλορείτη στο Ιδαίο Άντρο μεγάλωσε, σύμφωνα με τη μυθολογία, ο θεός Δίας. Στο Σπήλαιο του Φιλοκτήτη στη Λήμνο φημολογείται πως ο ήρωας εγκαταλείφθηκε στο δρόμο των αρχαίων Ελλήνων για την Τροία, εξαιτίας ενός φιδιού. Σύμφωνα με άλλη μυθολογική παράδοση υπάρχει το Σπήλαιο του Πυθαγόρα στη Σάμο, όπου κρυβόταν ο μεγάλος μαθηματικός, όταν τον κυνηγούσαν. Διαφορετικοί τόποι ερίζουν για την περίφημη σπηλιά, που κατοικούσε ο Κύκλωπας Πολύφημος και ο Οδυσσέας κατάφερε να βγει έξω. Κάποιοι την τοποθετούν στο Σπήλαιο της Μαρώνειας στη σημερινή Ροδόπη ενώ άλλοι θεωρούν πως βρίσκεται στη Σέριφο ενώ άλλοι πιστεύουν ότι βρίσκεται στην Κύπρο.  

Η ατμόσφαιρα μυστηρίου, η μυθολογική σύνδεση, η απόκοσμη ομορφιά, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για να γοητεύουν τα σπήλαια και τους επισκέπτες και τους κινηματογραφιστές. Ο έρωτας μπορεί ν΄ ανθίσει σε μία σπηλιά, όπως συνέβη στην περίπτωση ταινίας «Τζένη – Τζένη» (1966) με τη Τζένη Καρέζη και τον Ανδρέα Μπάρκουλη ή να κερδίσει το στοιχείο της περιπέτειας ή ακόμη και του θρίλερ.

Η σπηλιά του Νέστορα στη Μεσσηνία με πρωταγωνιστή τον Οδυσσέα – Ματ Ντέιμον χρησιμοποιήθηκε στα γυρίσματα της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν. Η ταινία αναμένεται να περάσει στις κινηματογραφικές αίθουσες το 2026. Η ταινία «Το άδυτο» αφορούσε ανθρώπους, που παγιδεύονται σε ένα σπήλαιο. Στην Ελλάδα, η ταινία «Η θεία μου η Χίπισσα» με τη Ρένα Βλαχοπούλου μίλησε σκωπτικά για την περίοδο των Χίπηδων στα Μάταλα της Κρήτης και τα παιδιά των λουλουδιών.

Υπήρξαν πολλές φορές κατά τη διάρκεια της ιστορίας, που τα σπήλαια ανακαλύφθηκαν όχι από κάποιους επιστήμονες αλλά από βοσκούς, που κάποιο ζωντανό τους έπεσε και χτύπησε στο άνοιγμα σπηλιάς ή ενός βάραθρου κι αποκάλυψαν ένα γεωλογικό μνημείο της φύσης, που ήταν κρυμμένο. Αλλά δεν ήταν λίγες και οι φορές στο διάβα της ιστορίας, που άνθρωποι χτύπησαν σε σπήλαια ή έχασαν τον δρόμο για να βγουν.   

Σήμερα οι επιστήμονες έχουν σαφέστατα καλύτερα τεχνολογικά εργαλεία για να δουν τα σπήλαια και να ανασυνθέσουν την εικόνα διαφορετικών εποχών. Σε κάθε περίπτωση το θέμα του αρχανθρώπου των Πετραλώνων στο ομώνυμο σπήλαιο εξακολουθεί να γεννά συζητήσεις επί συζητήσεων, καθώς πολλοί θεωρούν πως δεν θα μπορούσε η ηλικία του κρανίου να υπερβαίνει τα 350.000 χρόνια.

Το σπήλαιο των Ιωαννίνων στο Πέραμα ήταν από τα πρώτα που άνοιξαν κι αξιοποιήθηκαν τουριστικά για το κοινό ενώ από τα πιο διάσημα κι εντυπωσιακά σπήλαια παραμένει του Διρού στη Λακωνία. Στις Κυκλάδες όσοι περνούν από την Αντίπαρο θεωρείται δεδομένο ότι θα πάνε μία βόλτα στο υπόγειο σπήλαιό της ενώ εξαιρετικά εντυπωσιακό είναι και το σπήλαιο του ποταμού Αγγίτη (Μααρά) στη Βόρεια Ελλάδα. Το νησί της Κεφαλονιάς φιλοξενεί το Σπήλαιο Δρογκαράτης με την υπέροχη ακουστική και το εντυπωσιακό λιμναίο Σπήλαιο της (νύμφης) Μελισσάνης. Πανέμορφο είναι και το σπήλαιο των Λιμνών στη βόρεια πλευρά της Πελοποννήσου. Φυσικά πολύ κοντά στο κέντρο της Αθήνας στα νότια προάστια υπάρχει το εντυπωσιακό σπήλαιο της Βουλιαγμένης.

Τα σπήλαια στην Ελλάδα σχηματίστηκαν σταδιακά κατά την Τριτογενή και Τεταρτογενή Περίοδο και σήμερα θεωρούνται προστατευόμενοι ιστορικοί χώροι ή γεωλογικά μνημεία και υπάγονται στα συναρμόδια υπουργεία Πολιτισμού και Περιβάλλοντος. Μερικά είναι απλά σπήλαια, άλλα καταλήγουν σε υπόγεια ποτάμια, άλλα έχουν ανοιχτή οροφή ενώ τα πιο εντυπωσιακά έχουν σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Ορισμένα απ΄αυτά χρησιμοποιήθηκαν άλλοτε και ως ασκηταριά από μοναχούς. Για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον οθωμανικό ζυγό πολλά σπήλαια χρησίμευσαν ως καταφύγια ή ορμητήρια.

Στην Αττική εξίσου διάσημη έγινε η περίφημη Σπηλιά του Νταβέλη στο Όρος Πεντέλης. Έμεινε στην ιστορία από τον λήσταρχο του 19ου αιώνα, Χρήστο Νταβέλη, που φέρεται να τη χρησιμοποιούσε ως κρησφύγετο, αλλά το πραγματικό της όνομα είναι Σπήλαιο Πεντέλης ή Σπήλαιο των Αμώμων. Ωστόσο, η ιστορία πάει πολύ πίσω και σ΄ αυτό το μέρος υπήρξαν κάποια σενάρια ότι ήταν τόπος λατρείας του Πανός.

Τα σπήλαια έπαιξαν σημαντικό ρόλο και στη Γερμανική Κατοχή. Από τη σπηλιά της Ακρόπολης κατάφεραν ν΄ ανέβουν για να κατεβάσουν τη γερμανική σημαία ο Μανώλης Γλέζος και ο Λάκης Σάντας. Το σπήλαιο Ανθρωπόγραβα το χρησιμοποίησαν αντιστασιακοί στην Κέρκυρα, όπως και το σπήλαιο στην επαρχία Μαλεβιζίου της Κρήτης. Σε σπήλαιο έκρυψαν αντιστασιακοί, τον στρατηγό Κράιπε, όταν τον απήγαγαν στη μεγαλόνησο.

Λιγότερο γνωστά στο ευρύ κοινό αλλά εξίσου εντυπωσιακά είναι το Κωρύκειο σπήλαιο στους Δελφούς (ιερό για τον θεό Πάνα), το σπήλαιο Φράγχθι στην Ερμιόνη, το Σπήλαιο Ολύμπων στη Χίο, το σπήλαιο Χαρκαδιό στο νησί της Τήλου σε μία περιοχή στρωμένη με ηφαιστειακή λάβα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και σπήλαια που έχουν παρεκκλήσια στο εσωτερικό τους, όπως το Σπήλαιο της Αγίας Σοφίας στα Κύθηρα, το Σπήλαιο στη Μίλατο στην Κρήτη και το Σπήλαιο της Ακρόπολης στην Αθήνα με το μικρό παρεκκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής στο εσωτερικό του, καθώς και το σπήλαιο στη Χρυσαυγή Παραμυθιάς με το παρεκκλήσι του Αγίου Αρσενίου. Εξίσου εντυπωσιακές είναι οι κατακόμβες της Μήλου, που εξυπηρετούν ένα αρχαίο υπόγειο ταφικό δίκτυο.

Μετά από έρευνες, που έγιναν από το Μουσείο Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βιέννης, στο Σπήλαιο Χαρκάδιο  της Τήλου ανακαλύφθηκαν 15.000 οστά προερχόμενα από 40 νάνους ελέφαντες που είχαν ύψος 120 – 150 εκατοστά και υπάγονταν στο είδος Palaeloxodon antiquus falconi BUSK. Σε βαθύτερα σημεία βρέθηκαν οστά από ελάφια, ενώ οι επιστήμονες βρήκαν και οστά από χελώνες αλλά κι από άλλα μικρά θηλαστικά. Το Σπήλαιο αυτό θεωρείται από τα σημαντικότερα για την παλαιοντολογία και τα ευρήματα χρονολογούνται από το 8.000-7.000 π. Χ και βρίσκονται στο Παλαιοντολογικό Μουσείο.

Η δρ. Περιβαλλοντικής Καρστικής Γεωμορφολογίας – Γεωγραφίας Μιλιάνα Γκολούμποβιτς – Δεληγιάννη εξηγεί πως «τα ελληνικά σπήλαια, και ιδίως τα καρστικά σπήλαια, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους αλλά λιγότερο προβεβλημένους φυσικούς πόρους της Ελλάδας. Αποτυπώνουν με μοναδικό τρόπο τη γεωλογική εξέλιξη του ελλαδικού χώρου και τη μακρά αλληλεπίδραση φυσικών διεργασιών και ανθρώπινης παρουσίας».

Όπως τονίζει «η εκτεταμένη εξάπλωση ανθρακικών πετρωμάτων, κυρίως ασβεστόλιθων και δολομιτών, σε συνδυασμό με την έντονη τεκτονική δραστηριότητα και τις κλιματικές συνθήκες της Μεσογείου, ευνόησαν την ανάπτυξη πολύπλοκων καρστικών συστημάτων και χιλιάδων υπόγειων κοιλοτήτων».

Σημειώνει πως όλα τα σπήλαια έχουν τη δική τους αξία, απλά επειδή ορισμένα είναι πιο εντυπωσιακά συγκεντρώνουν μεγαλύτερο τουριστικό ενδιαφέρον, γιατί έχουν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, π.χ. συνδέονται με λίμνες ή ποτάμια. Άλλα, εξίσου εντυπωσιακά αφορούν  παραθαλάσσιες σπηλιές και μερικά έχουν υπέροχο διάκοσμο από σταλακτίτες ή σταλαγμίτες. Όπως εξηγεί η Ελλάδα έχει εξαιρετικό σπηλαιολογικό πλούτο και πολλές παραθαλάσσιες σπηλιές, συγκριτικά με άλλες χώρες.

Από την άλλη πλευρά τονίζει, πέρα από τους εντυπωσιακούς γεωλογικούς σχηματισμούς, ορισμένα λειτουργούν ως σημαντικά προϊστορικά, ιστορικά ή περιβαλλοντικά οικοσυστήματα π.χ. περιέχουν βραχογραφίες, απολιθώματα, ζουν σπάνια είδη φυτών, ζώων ή ψαριών κ.ά.

Η Ελλάδα, εξηγεί η κ. Γκουλιόμποβιτς – Δεληγιάννη, «συγκαταλέγεται στις πλουσιότερες χώρες της Ευρώπης ως προς τον αριθμό και την ποικιλία καρστικών σπηλαίων, με περισσότερα από 10.000 καταγεγραμμένα, πολλά από τα οποία παραμένουν ανεξερεύνητα. Τα καρστικά σπήλαια σχηματίζονται κυρίως μέσω της χημικής διάλυσης των ανθρακικών πετρωμάτων από τα επιφανειακά και υπόγεια νερά, ακολουθώντας προϋπάρχουσες τεκτονικές ασυνέχειες, ρωγμές και διακλάσεις. Η μακροχρόνια αυτή διαδικασία οδηγεί στη δημιουργία σύνθετων υπόγειων δικτύων, αγωγών και αιθουσών, που αντανακλούν διαδοχικά στάδια καρστικής εξέλιξης».

Η μοναδικότητα των ελληνικών καρστικών σπηλαίων, σημειώνει η κ. Γκολιούμποβιτς – Δεληγιάννη, «έγκειται στη μορφολογική και γενετική τους ποικιλομορφία. Η συνύπαρξη ενεργών και απολιθωμένων φάσεων καρστικοποίησης, καθώς και οι μεταβολές της στάθμης των υπόγειων υδάτων, αποτυπώνονται στον πλούσιο σπηλαιοδιάκοσμο. Σταλακτίτες, σταλαγμίτες, κολώνες και ροές ασβεστίτη συνιστούν φυσικές καταγραφές γεωλογικού χρόνου, σχηματισμένες σε συνθήκες σταθερής υγρασίας και θερμοκρασίας. Πέραν της γεωμορφολογικής και αισθητικής τους αξίας, τα καρστικά σπήλαια φιλοξενούν εξειδικευμένα υπόγεια οικοσυστήματα και συχνά φέρουν ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας από την προϊστορία έως σήμερα. Η σύνθεση φυσικού κάλλους, γεωλογικής μοναδικότητας και πολιτισμικής μνήμης καθιστά τα ελληνικά καρστικά σπήλαια ανεπανάληπτα φυσικά μνημεία, υψηλής επιστημονικής και συμβολικής σημασίας».