Είτε ο πρωθυπουργός ζυγίσει τους διαμορφούμενους συσχετισμούς και αποφασίσει να κόψει τον γόρδιο δεσμό το φθινόπωρο, είτε πορευτούμε σε κάλπες την άνοιξη, ή και τον Ιούνιο, του 2027, το ζήτημα είναι πόσα θα έχουμε πληρώσει τον βαρκάρη να μας περάσει στην απέναντι όχθη. Τι βρίσκεται εκεί: για το κυβερνών κόμμα η Ατλαντίδα της πολιτικής σταθερότητας, για την αντιπολίτευση η πολιτική αλλαγή, ή η αλλαγή της πολιτικής, ανάλογα με την οπτική γωνία που επιλέγουν παλαιά και νέα κόμματα.

Ωστόσο η πόλωση λαμβάνει χαρακτηριστικά αγριότητας, γίνεται ολοένα και πιό ακραία και, εν τέλει, διαμορφώνει μικρούς ή μεγαλύτερους εκβιασμούς στο εκλογικό σώμα.

Για παράδειγμα, η δολοφονική επίθεση στα σπίτια των στελεχών της Ν.Δ στη Θεσσαλονίκη, παρότι καταδικάστηκε ομόθυμα και απερίφραστα από όλα τα κόμματα, καλλιεργεί έδαφος νέου διχασμού. Τα γεγονότα είναι γνωστά, όπως και οι πολιτικές τοποθετήσεις, εκείνο που μένει –και πρέπει να συμβεί άμεσα- είναι η αστυνομία να βγάλει τις κουκούλες των δολοφόνων ώστε να διαπιστώσουμε εάν βρισκόμαστε μπροστά σε ομάδες νεοφυούς τρομοκρατίας ή όχι.

Άλλο παράδειγμα: κόμματα, πολιτικοί και μέσα ενημέρωσης που ανήκουν ή φλερτάρουν με τον χώρο της υπερδεξιάς εκφωνούν την αποψη ότι στα ελληνοτουρκικά στήνονται “Πρέσπες του Αιγαίου” με κάποια σιωπηρή συμφωνία του Κυρ. Μητσοτάκη και του Αλ. Τσίπρα. Αυτομάτως ο συνειρμός για τους “πατριώτες” και τους “ενδοτικούς” έρχεται να τροφοδοτήσει εκλογικές δεξαμενές απ΄ όπου επιχειρούν να αντλήσουν ψήφους κόμματα στα δεξιά της Ν.Δ, η “Ελπίδα” της Μαρίας Καρυστιανού και το υπό ίδρυση κόμμα Σαμαρά. Ο πρώην πρωθυπουργός έκανε και σχετική δήλωση.

Τις επόμενες ημέρες, επ΄ αφορμή της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, το νέο διχαστικό κύμα θα ενταθεί γύρω από το εάν θα αποκατασταθεί η σχέση του Ερντογάν με τον Τραμπ και αν θα πάρει τα F35 ή τους κινητήρες των υπό κατασκευή τουρκικών μαχητικών, ή αν η Τουρκία θα ελέγξει την περιοχή με νέα στρατηγεία της συμμαχίας. Έτσι, (και) τα εθνικά θέματα θα μπουν στην εκλογική “κρεατομηχανή” για να βαθύνουν τις διαχωριστικές γραμμές.

Όλα υποτάσσονται στον εκλογικό κύκλο. Φάνηκε και από το συμβάν με τον Θάνο Ντόκο. Πέραν της τεράστιας γκάφας, ή της “υβριδικής επίθεσης” -όπως υποστηρίζει η κυβέρνηση-, πέραν του εάν υπάρχουν πρωτόκολλα και αν τηρήθηκαν ή όχι, πέραν του προφανούς επιχειρησιακού φιάσκου, ίσως το κρισιμότερο ήταν ότι ο σύμβουλος ασφαλείας του πρωθυπουργού μετατράπηκε σε σύμβουλο εκλογικής στρατηγικής και έδειξε να ενδιαφέρεται περισσότερο να μην έχουμε κάποιο επικίνδυνο συμβάν με ουκρανικό ντρόουν σε ελληνικές θάλασσες σε προεκλογικό χρόνο.

Στην άλλη πλευρά, στην αντιπολίτευση, όλη η φούρια του ΠΑΣΟΚ εστιάζεται στην εικόνα των δημοσκοπήσεων. Αφού κάποια στελέχη του φλερτάρισαν με την ιδέα ότι η δεύτερη θέση της ΕΛΑΣ αποτελεί προϊόν μυστικής συμφωνίας Τσίπρα- Μαξίμου, τώρα πέρασαν στο επιχείρημα ότι η ίδρυση του νέου κόμματος και ο ίδιος ο Τσίπρας ως πολιτικός αντίπαλος συσπειρώνει την εκλογική βάση της Ν.Δ, άρα ίσως την φέρει πιό κοντά στην αυτοδυναμία.

Κάτι τέτοιο φυσικά δεν φαίνεται, η αυτοδυναμία κείται ακόμα μακράν, όμως η αξιωματική αντιπολίτευση παραβλέπει το σημαντικότερο (γι’ αυτό και κάνει διμέτωπο αγώνα): ό,τι η όποια μικρή (και λογική, αφού πυκνώνει ο πολιτικός χρόνος και εκκινεί από αρκετά χαμηλή βάση) συσπείρωση της εκλογικής βάσης της Ν.Δ δεν αφορά την ίδρυση της ΕΛΑΣ καθ’ αυτή, αλλά το γεγονός ότι κάποιοι δεξιοί ψηφοφόροι θεωρούν ότι ο Αλ. Τσίπρας είναι πολύ περισσότερο επικίνδυνος αντίπαλος από τον Νίκο Ανδρουλάκη. Και μάλλον με μεγαλύτερες ελπίδες διεκδίκησης της διακυβέρνησης. Συμπέρασμα: το ζήτημα είναι ότι το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να προκαλέσει φόβο στους νεοδημοκράτες ψηφοφόρους, στους δε ταλαντευόμενους δεν κατόρθωσε να προβληθεί ως λύση πολιτικής αλλαγής.Τι του φταίει, ας το βρει, πάντως μάλλον δεν του φταίει η ΕΛΑΣ.

Όσο πιό μακρά θα είναι η προεκλογική περίοδος τόσο θα μεγαλώνει το τοξικό νέφος των διχαστικών διλημμάτων, της εμπόρευσης του ψευδεπίγραφού πατριωτισμού, της άκρατης παροχολογίας και του αμοραλισμού όσων σπεύδουν να πάρουν θέση στο νέο σκηνικό.

Και ενώ θα διακρίνεται από την πόλωση με διακύβευμα την σταθερότητα, τελικά, όμως, μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη αστάθεια και στην πολιτική, και στην κοινωνία, και στην οικονομία. Και όσο πιό πολύ ενταθεί η τοξικότητα, τόσο δυσκολότερο θα είναι να βρεθούν κοινοί τόποι μετεκλογικά, επειδή έτσι θα έχει κρίνει πώς πρέπει να συμβεί ο λαός με την ψήφο του.

Από το ίδιο “σύννεφο” των μέσων κοινωνικής δικτύωσης επιλέχτηκε και σχόλιο του αναπληρωτή εκπροσώπου Τύπου της “ΕΛΑΣ” που αποκαλούσε προ δωδεκαετίας “καραγκιόζη” τον Αλέξη Τσίπρα. Ο άνθρωπος εξήγησε το πολιτικό και συναισθηματικό φορτίο της εποχής εκείνης που τον οδήγησε στην σχετική αναφορά, όμως η “δουλειά” στα σόσιαλ εξετελέσθη.

Είναι γνωστό πώς ακόμα και σημερινοί υπουργοί έχουν πει και γράψει τα χειρότερα για τον πρωθυπουργό, με κορυφαίο, ίσως, τον υπουργό Υγείας που ως βουλευτής του ΛΑΟΣ αποκαλούσε “κόμματα κλεφτών τη Ν.Δ και το ΠΑΣΟΚ” και χλεύαζε σε ακραίο βαθμό τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Έγινε αντιπρόεδρος του κόμματος και μαχητικός υπερασπιστής του πρωθυπουργού.

Ο διοικητής της ΤτΕ Γ. Στουρνάρας έλεγε, ως επικεφαλής του ΙΟΒΕ την εποχή του πρώτου μνημονίου, ότι η χώρα χρεοκόπησε με ευθύνη της Ν.Δ και του Κώστα Καραμανλή μεταξύ του 2007 και του 2009, μετά έγινε υπουργός Οικονομικών επί κυβέρνησης Ν.Δ- ΠΑΣΟΚ, γεγονός που είχε προκαλέσει θυμό στα “καραμανλικά” στελέχη, με τον νυν πρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη να τον εγκαλεί με σφοδρότητα.

Ο Τσίπρας είχε αποκαλέσει τον Γ.Παπανδρέου “Ολανδρέου” και μετά συνεδέθη με πολιτική φιλία μαζί του, ο Μητσοτάκης κατηγορούσε τον εκ της Ν.Δ προερχόμενο Πρόεδρο της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο, ο Σαμαράς τον Βενιζέλο λίγο καιρό πριν συγκυβερνήσουν, “πασοκογενείς” του ΣΥΡΙΖΑ τον πρώην πρωθυπουργό πριν ενταχθούν στο σχήμα διεύρυνσης μετά τις εκλογές του ’19, ο Κασσελάκης παραλίγο να γίνει υπουργός του Μητσοτάκη, μετά έλεγε ότι “τον φύτεψε” ο Τσίπρας και μετά τον κατηγορούσε ως υποκινητή του εσωκομματικού “πραξικοπήματος” και εσχάτως ενορχηστρωτή “μαύρων ταμείων”.

Και ων ουκ εστι αριθμός παρόμοιων “μεταλλάξεων”.

Εκ πρώτης όψεως, μία καταρρακωμένη αξιοπιστία μερίδας του πολιτικού προσωπικού που βυσοδομεί και αποθεώνει με την ίδια ευκολία. Από την άλλη, η πολιτική δεν είναι στατική, όπως δεν είναι στατική και η ψήφος των πολιτών.

Θα μπορούσε να πει κανείς πώς στην πορεία του χρόνου αλλάζουν οι άνθρωποι επειδή αλλάζουν οι σκοπιμότητες ή επειδή αλλάζουν τα προτάγματα των καιρών και της ίδιας της κοινωνίας. Είναι πιθανό να συμβαίνουν και τα δύο.

Για να είναι κανείς άτεγκτος και σκληρά επικριτικός και για να μην αναγνωρίζει το δικαίωμα της “δεύτερης ευκαιρίας” ή του επαναπροσδιορισμού όταν όλα αλλάζουν γύρω του, πρέπει να είναι ή αναμάρτητος και αδιατάρρακτα αυθεντικός, ή να διακατέχεται από επιμονή -ενίοτε και εμμονή- ότι όλα τριγύρω (μπορεί να )αλλάζουνε, κι αυτοί ίδιοι να μένουν- για να “δανειστούμε” τους στίχους του Νίκου Παπάζογλου από τον “Υδροχόο”.

Εν τέλει, υπάρχει ο μικρόκοσμος των σόσιαλ που ανακαλεί και “θυμάται” για να εκτοξεύσει τοξικότητα και διαιρέσεις και η πραγματική ζωή που αγωνιά για τα μείζονα. Το θέμα είναι ποιοί μπορούν να απαντήσουν και να προσφέρουν λύσεις στα δεύτερα…

Δεν έχει η Ν.Δ το προνόμιο των άρτια επεξεργασμένων θέσεων ούτε το copy right της διακυβέρνησης. Εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο τότε δεν χρειαζόταν να κάνουμε εκλογές, θα ψηφίζαμε τον πιό έμπειρο, αυτόν, δηλαδή, που έχει τα περισσότερα κυβερνητικά ένσημα, ακόμα κι αν έπρεπε να υποστούμε κυβερνητικούς κύκλους δεκαετιών μέχρι το εκάστοτε κόμμα εξουσίας να έκλεινε τον χρόνο ωρίμανσης για συνταξιοδότηση.

Το εάν οι προγραμματικές θέσεις της κυβέρνησης είναι καλύτερες και πιό προσγειωμένες στην εγχώρια και διεθνή πραγματικότητα από εκείνες του ΠΑΣΟΚ, σήμερα, ή αύριο του κόμματος του Αλέξη Τσίπρα, ή οιουδήποτε άλλου κόμματος φιλοδοξεί κάποια στιγμή να κυβερνήσει, είναι μία άλλη συζήτηση. Κι αυτή η συζήτηση έχει ουσία. Το άλλο, εμείς έχουμε θέσεις κι εσείς μόνο αρνητισμό και τοξικότητα, παραπέμπει στο γνωστό “ανταγωνιστικό” παιδικό στοιχάκι: “Σας πήραμε, σας πήραμε φλουρί Κωνσταντινάτο, μας πήρατε, μας πήρατε βαρέλι δίχως πάτο”.

Σε ένα υγιές πολιτικό σύστημα -το οποίο δυστυχώς δεν διαθέτουμε- η πολιτική αντιπαράθεση πρέπει να γίνεται (και) στη βάση όσων προτείνουν οι διεκδικούντες τη διακυβέρνηση και οι πολίτες οφείλουν -εάν, όντως, αποτελούν τον “σοφό λαό”, όπως αναφέρει η γνωστή ρήση που σκοπό έχει, συνήθως, να θωπεύσει τον μέσο ψηφοφόρο.

Προς επίρρωσην, δε, ότι τα βασικά κόμματα εξουσίας έχουν θέσεις προκύπτει και από το γεγονός ότι πάνω από τα μισά νομοσχέδια που φέρνουν οι εκάστοτε κυβερνητικές πλειοψηφίες λαμβάνουν την υποστήριξη και αρκετών κομμάτων της αντιπολίτευσης. Άρα, υπάρχουν κοινοί τόποι.

Εάν δεν θέλουμε να παραδώσουμε τους ψηφοφόρους στον αντισυστημισμό και τις εξαλλοσύνες, το ορθό θα ήταν να μην οδηγηθούμε στις επόμενες εκλογές με το δίπολο “οι τοξικοί (και)- οι έχοντες το brand name της σταθερότητας και της στιβαρής διαχείρισης”, αλλά με (αντι)παράθεση των προτάσεων ενός εκάστου στα βασικά ζητήματα που απασχολούν και ανησυχούν τους πολίτες. Μόνο έτσι θα είναι πιό αντιπροσωπευτική η ψήφος και, ίσως, προκύψουν και πεδία συγκλίσεων, εφόσον είναι απαραίτητο, στο μετεκλογικό σκηνικό.

Το φαινόμενο είναι πολύ ανησυχητικό και γίνεται επικίνδυνο επειδή δεν διαφαίνεται διέξοδος. Την περίοδο των μνημονίων, οι συμπράξεις (κυβέρνηση Παπαδήμου, τρικομματική Ν.Δ, ΠΑΣΟΚ, ΔΗΜΑΡ και συγκυβέρνηση Ν.Δ, ΠΑΣΟΚ) επιβλήθηκαν από τις ακραίες συνθήκες της οικονομικής κρίσης και από τις πιέσεις των δανειστών. Σήμερα, δεν υπάρχει κανένας εξωτερικός παράγοντας που θα καθοδηγούσε τα πράγματα σε μία τέτοια κατεύθυνση. Και σωστά δεν υπάρχει διότι δεν χρειάζεται.

Η χώρα υποτίθεται πώς λειτουργεί στο πλαίσιο μιας κανονικότητας, οικονομικά και πολιτικά, δε, θα μπορούσε να πει κανείς ότι δεν βρίσκεται σε χειρότερη κατάσταση από αρκετές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Έχουν ανακύψει, όμως, σοβαρά θεσμικά ελλείμματα, ενώ κυβέρνηση και αντιπολίτευση δεν μπορούν να συνεννοηθούν ούτε στα ελάχιστα. Η μεν πρώτη δείχνει ότι λειτουργεί με μοναδικό σκοπό την (τρίτη) ανανέωση της θητείας της εγκλωβισμένη σε μια “ανάδελφη” αυταρέσκεια. Και η δεύτερη δεν μπορεί να υπερβεί τον κατακερματισμό της και να βρει σημεία σύγκλισης. Παγιδεύεται σε αφηγήματα αυτονομίας που δεν υπακούουν στη λογική των δημοσκοπικών ευρημάτων , ή σε τάσεις ιδεολογικού απομονωτισμού.

Το παράδειγμα με τις Ανεξάρτητες Αρχές είναι αποκαλυπτικό και απογοητευτικό (εδώ). Είναι προφανές πώς ή η κυβέρνηση λέει ψέματα ή το ΠΑΣΟΚ σχετικά με το εάν υπήρξαν το προηγούμενο διάστημα επαφές μεταξύ του Νίκου Ανδρουλάκη και Κωστή Χατζηδάκη που κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με τα πρόσωπα που θα τις στελεχώσουν. Ο,τιδήποτε κι αν συμβαίνει δρα υπονομευτικά.

Το ρήγμα βαθαίνει πολύ περισσότερο με τις υποθέσεις των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ, σε συνδυασμό με τον τρόπο που λειτουργεί η Δικαιοσύνη και τον τρόπο με τον οποίο αμφισβητείται. Στο πλαίσιο αυτό στενεύουν δραματικά τα περιθώρια να σημειωθεί συνεννόηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση.

Παράλληλα, αντί η δημόσια συζήτηση να εστιάζεται στις συνέπειες της πληθωριστικής και ενεργειακής κρίσης και στην εκτόξευση του κόστους ζωής συνεχίζει να περιστρέφεται γύρω από θέματα προ δεκαετίας, ή και πιό παλιά, τα οποία έχουν κριθεί εκλογικά και έχει γίνει ο σχετικός απολογισμός και έχει διατυπωθεί και κριτική και αυτοκριτική.

Επειδή, όμως, τα πολιτικά πρόσωπα συνηθίζουν να επικαλούνται την (εκλογική) σοφία του λαού και το στερεότυπο πώς στις Δημοκρατίες δεν υπάρχουν αδιέξοδα, έχουν αναλογιστεί κατά πόσο μπορούν πράγματι να υπηρετήσουν όσα λένε; Εφόσον, για παράδειγμα, η λαϊκή ετυμηγορία απορρίψει λιγότερο ή περισσότερο τους εκλογικούς στόχους που θέτουν, πόσο εύκολο είναι να ανατάξουν την τοξικότητα και τις ιδιότυπες πολιτικές ομηρίες που καλλιεργούν;

Και, εν τέλει, σκέφτονται που οδηγεί αυτό το κλίμα; Προφανώς, σε μία πρωτοφανή στην σύγχρονη πολιτική μας ιστορία αποχή και, ταυτόχρονα, στην ενίσχυση της αποπολιτικοποίησης και του (δήθεν) αντισυστημισμού.

Το ίδιο διάστημα συνέβησαν πολύ σημαντικά γεγονότα. Η “ιστορική” (…) συμφωνία για τη Γάζα, που, αναμφίβολα, μας αφορά άμεσα και έμμεσα, η πρωτοβουλία του πρωθυπουργού για το φόρουμ προς διευθέτηση θαλασσίων ζωνών στην Αν. Μεσόγειο, που μπορεί να κρύβει αρκετούς διαβόλους στις λεπτομέρειες (που δεν γνωρίζουμε), η αντίδραση των συνδικάτων και των κομμάτων στο ψηφισθέν στη Βουλή “13ωρο”, οι μειώσεις σε κωδικούς προϊόντων στα σούπερ μάρκετ, ενώ ακρίβεια και αισχροκέρδεια βασιλεύουν, μια σειρά δημοσκοπήσεις, ενδεικτικές της ρευστότητας του πολιτικού τοπίου, και αρκετά ακόμα.

Ο Άγνωστος Στρατιώτης, ωστόσο, κερδίζει το βλέμμα από τα επίκαιρα και επιτακτικά, και μετατρέπεται σε μία συμβολική μάχη για τα μάτια των… “νοικοκυραίων”, για ένα δημοσκοπικά και εκλογικά χρήσιμο, δεξιό ή και κεντρώο, ακροατήριο, ως μία προσπάθεια εξισορρόπησης του εικαζόμενου κόμματος Σαμαρά, και άλλα τινά.

Ο χρονισμός της αναφοράς του πρωθυπουργού, προ δέκα ημερών, δεν θα μπορούσε να αγνοηθεί. Λίγο πριν είχε δικαιωθεί ο Πάνος Ρούτσι για το αίτημα εκταφής της σορού του γιού του, αφού χρειάστηκαν 23 ημέρες για να αντιδράσει η Δικαιοσύνη, κι αφού το πεζοδρόμιο της Λεωφόρου Αμαλίας, μπροστά από το Μνημείο, είχε μετατραπεί σε τοπόσημο για την τραγωδία των Τεμπών. Κι αφού, υπουργοί και βουλευτές της Ν.Δ δυσκολεύονταν, είναι αλήθεια, να εξηγήσουν στα τηλεοπτικά πάνελ “γιατί τώρα…”, ιδιαίτερα όταν ήταν και είναι σαφές πώς ελάχιστα θα αλλάξουν με την τροπολογία.

Απλώς, θα επιχειρηθεί μία χωροταξική διευθέτηση των ορίων αρμοδιότητας τριών υπουργείων (Άμυνας, Πολιτισμού και Προστασίας του Πολίτη), τα ονόματα των νεκρών δεν θα σβηστούν, ως εκ τούτου δεν θα προκύψει θέμα συνείδησης για τον Νίκο Δένδια (δεν θα έκανε ποτέ, άλλωστε, κάτι τέτοιο), τα ΜΑΤ, δε, μάλλον θα αποφύγουν να εφορμούν κατά διαδηλωτών όταν κάποιος απ΄ αυτούς πατήσει το πόδι του στο πεζοδρόμιο, μέσα από τη νοητή γραμμή (…) που θα ορίζει την …ιερότητα του χώρου. Η μεγαλόστομη, δε, εκφώνηση περί απαγόρευσης συγκεντρώσεων και πορειών μπροστά από το Μνημείο είναι σχεδόν βέβαιο πώς θα καταλήξει μία δήλωση προθέσεων με ελαστική εφαρμογή- μέχρι να ξεχαστεί.

Θα μείνουν, όμως, η ατυχής δήλωση του γραμματέα στρατηγικού σχεδιασμού της Ν.Δ ότι “τα παιδιά των Τεμπών δεν έπεσαν για την πατρίδα”, και η υποψία ότι κάποιοι έφτασαν στα …ιδεολογικά όριά τους όταν επί 23 ημέρες έβλεπαν τον χαροκαμένο πατέρα, τις οικογένειες των θυμάτων, και πολύ κόσμο, να συγκεντρώνονται μπροστά από τη Βουλή. Θα μείνει και η τοξικότητα μιας αχρείαστης πολιτικής αντιπαράθεσης, σε μία εποχή που μας περισσεύει η πολιτική τοξικότητα (η Βουλή έχει μετατραπεί σε πεδίο τέτοιων επεισοδίων- το είδαμε ξανά προ ημερών). Εκείνο που μάλλον δεν θα μείνει είναι κάποια αξιοσημείωτη δημοσκοπική διείσδυση της Ν.Δ στα εδάφη δεξιά της, εκεί όπου ο Κυριάκος Βελόπουλος αυξάνει τα ποσοστά του και σε κάποιες μετρήσεις βρίσκεται μία ανάσα από το ΠΑΣΟΚ, κι εκεί όπου θα στοχεύσει ένα κόμμα Σαμαρά με μοναδικό σκοπό να επιφέρει την χαριστική βολή για την απώλεια της αυτοδυναμίας του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Αυτά συζητάμε επί δέκα ημέρες, και θα συνεχίσουμε, πιθανότατα, να τα συζητάμε μετά την κατάθεση, αύριο, της σχετικής τροπολογίας. Είμαστε άξιοι της μοίρας μας.

Υ.Γ Ενώ ο πρωθυπουργός άνοιξε το θέμα στην ανασκόπηση της περασμένης Κυριακής, χθες απέφυγε να επανέλθει, παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση φέρνει τη σχετική τροπολογία στη Βουλή. Είναι, άραγε δείγμα μιας κάποιας αναδίπλωσης; Μακάρι.

Τα δείγματα δηλητηριώδους γραφής έκαναν με ένταση την εμφάνισή τους με το ουκρανικό ως “απόσταγμα” της περιόδου των μνημονίων, της Συμφωνίας των Πρεσπών, και δημιούργησαν ισχυρούς θύλακες εξαλλοσύνης με την πανδημία και τα εμβόλια. Η ρωσική εισβολή και όσα ακολούθησαν διεύρυνε ωστόσο τους γεωπολιτικούς ορίζοντες των εγχώριων σοσιαλμιντιακών λογαριασμών και ξεφύτρωσαν πολλοί μικροί Πούτιν κι΄άλλοι τόσοι μικροί Ζελένσκι. Καθένας απ΄ αυτούς γνώριζε αυτά που δεν ήξεραν οι άλλοι και διηύθυνε την γεωστρατηγική ορχήστρα με μία συγχορδία απίστευτων ανακριβειών.

Τώρα είναι η σειρά της Μέσης Ανατολής. Όσοι δεν στέκονται στο πλευρό του Νετανιάχου είναι φερέφωνα των μουλάδων της Τεχεράνης, κι όσοι καταδικάζουν την εθνοκάθαρση στη Γάζα διακινούν fake news για παιδιά που πεθαίνουν, αλλά …δεν πεθαίνουν, σε καταυλισμούς, νοσοκομεία, και κέντρα διανομής της ελάχιστης ανθρωπιστικής βοήθειας που φθάνει στην περιοχή. Και εκείνοι που στέκονται αλληλέγγυοι στον παλαιστινιακό λαό, αλλά καταδικάζουν τις σφαγές της Χαμάς, εκλαμβάνονται ως “ισαποστάκηδες”. Ακόμα περισσότερο εάν αναγνωρίζουν το δικαίωμα αυτοάμυνας του Ισραήλ, αλλά απορρίπτουν ως εγκληματικό το μακελειό του Νετανιάχου στη Γάζα.

Σ’ αυτό το “σκοτεινό δωμάτιο” δεν υπάρχει μέτρο, δεν επικρατούν δεύτερες σκέψεις, μόνο η αναβλύζουσα μανία του μίσους για τον διαφορετικό, ή την διαφορετική άποψη. Όποιος ομονοεί είναι φίλος, όποιος διαφωνεί, εχθρός.

Το ίδιο και όσοι δεν επικροτούν τη νέα στρατοκρατία του Τραμπ στην Καλιφόρνια και το Χάρβαρντ θεωρούνται αντισημίτες και αναρχικοί, στο ίδιο ακριβώς μοτίβο που πλασάρει στην αμερικανική ενδοχώρα ο τραμπισμός.

Δεν ξέρω σε ποιό βαθμό απηχεί αυτό το σκοτεινό διαδίκτυο τις απόψεις της ελληνικής κοινωνίας, φοβάμαι, όμως, ότι δεν είναι αμελητέο το εύρος της επιρροής αυτών των μισαλλόδοξων αντιλήψεων. Το έρεβος του πληκτρολογίου είναι κολλητικό, είτε μεταδίδεται από την Ουάσιγκτον στη Μινεσότα, είτε στις Βρυξέλλες, είτε στα γερμανικά κρατίδια, είτε στην ελληνική επαρχία…

Η αντιπολίτευση, είτε σήμερα, είτε παλαιότερα, δεν απαρτίζεται από σχολιαστές της επικαιρότητας που διατυπώνουν ακραίους υπαινιγμούς. Το βάρος πέφτει, μάλιστα, μεγαλύτερο στους ώμους εκείνων που έχουν υποστεί παρόμοιες δηλητηριώδεις επιθέσεις στο παρελθόν. Δεν υπάρχει …Πάππας να μοιράσει συγχωροχάρτια, ούτε στους μεν που ασκήθηκαν στις ίδιες μεθόδους στο Μάτι και την Μάνδρα, ούτε στους δε που ερμηνεύουν την ανάρτηση μιας χαροκαμένης μάνας για να διασπείρουν “ερωτηματικά”.

Όσα εννοούσε η προϊσταμένη της εισαγγελίας Λάρισας θα τα εξηγήσει μόνο η ίδια, όταν εκείνη κρίνει πως πρέπει να το πράξει. Σε αυτό τον ανταγωνισμό της τοξικότητας, τον χθεσινό και τον τωρινό, ουδείς είναι αναμάρτητος. Πρέπει, ωστόσο, να σταματήσει τώρα.

Υπάρχουν πολιτικά και κοινοβουλευτικά “εργαλεία” για να αντιδράσει η αντιπολίτευση εφόσον αξιολογεί ότι η κυβέρνηση επιχειρεί συγκάλυψη για τα Τέμπη. Ορθώς κατακεραυνώνει για παραλείψεις και ευθύνες, που μπορεί να είναι από βαρύτατα πολιτικές έως και ποινικές. Το τελευταίο θα το κρίνει η Δικαιοσύνη, ακόμα κι αυτή για την οποία ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης νιώθει να κλονίζεται η εμπιστοσύνη του, ή αμφισβητεί την “ακεραιότητα” της ηγεσίας της ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος, κι αν ορισμένοι θεωρούν ότι υπάρχει, ξέρουν που οδηγεί…

Τα hashtag με δεύτερο συνθετικό τη λέξη …δολοφόνοι που έκαναν και κάνουν “καριέρα” στον σκοτεινό κόσμο των τρολ, δεν αρμόζουν στη Βουλή. Δυστυχώς, αυτοί που τώρα τα υφίστανται τα είχαν ανεχθεί πριν, κι όσοι τα είχαν υποστεί παλαιότερα, ας μην τα ανεχθούν σήμερα. Έχει χυθεί βενζίνη στο πάτωμα, μία σπίθα αρκεί.

Είναι κρίσιμη στιγμή: για την κυβέρνηση να αντιμετωπίσει και πολιτικά τις ευθύνες που, ούτως ή άλλως, φαίνεται να της καταλογίζουν οι πολίτες, ακόμα και οι ψηφοφόροι της (δημοσκοπήσεις), για την σοβαρότερη εκδοχή της αντιπολίτευσης να μην διολισθήσει στον ανταγωνισμό με εκείνους που εισπράττουν και εξαργυρώνουν (δημοσκοπικά) τον “αντισυστημισμό” και τις κραυγές.

Χωρίς να θέλουμε ποτέ να κάνουμε κακό, οι απερίσκεπτες πράξεις μας πληγώνουν τους ανθρώπους που αγαπάμε περισσότερο. Μιλάμε για περιστασιακή σκληρότητα και όχι για εσκεμμένη κακία – αλλά οι συνέπειες είναι επιζήμιες.

Οι «αμφισθενείς σχέσεις» –άνθρωποι που εκπέμπουν ζεστό και κρύο– μπορούν να προκαλέσουν ακόμη μεγαλύτερη βλάβη στην ευημερία από τις καθαρά μοχθηρές φιγούρες που είναι προβλέψιμα δυσάρεστες. Ευτυχώς, τα ευρήματα της έρευνας μπορούν να μας βοηθήσουν να αναπτύξουμε απλές αλλά ισχυρές στρατηγικές για να εντοπίσουμε τις χειρότερες συνήθειές μας και να μετριάσουμε τη ζημιά.

Παρακάτω θα βρείτε πέντε συμβουλές για να αποφύγετε δυσάρεστες καταστάσεις που έχουν προκληθεί από εσάς:

Να είστε συνεπείς

Σε κανέναν δεν αρέσει να βρίσκεται σε κατάσταση αβεβαιότητας – γεγονός που φαίνεται στις αντιδράσεις των ανθρώπων στον σωματικό πόνο. Ο Archy de Berker στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του UCL στο Ηνωμένο Βασίλειο και οι συνάδελφοί του ζήτησαν από τους ανθρώπους να παίξουν ένα παιχνίδι υπολογιστή που προκαλούσε ένα ήπιο ηλεκτροσόκ κάθε φορά που έβρισκαν ένα φίδι να κρύβεται κάτω από έναν εικονικό βράχο. Για να εξετάσουν τις επιπτώσεις της αβεβαιότητας στην απόκριση στο στρες, οι ερευνητές διαφοροποίησαν πόσο πιθανό θα ήταν ένας βράχος να κρύβει ένα φίδι κατά τη διάρκεια του πειράματος και μέτρησαν τα φυσιολογικά σημάδια του άγχους – όπως ο ιδρώτας και η διαστολή της κόρης.

Παραδόξως, οι συμμετέχοντες έτειναν να δείχνουν μια πιο έντονη απόκριση στο στρες όταν υπήρχε μόνο 50% πιθανότητα να πάθουν σοκ, σε σύγκριση με σενάρια όταν ήξεραν με βεβαιότητα ότι ο πόνος ερχόταν.
Η συμπεριφορά σε καλό καιρό μπορεί να φέρει τους ανθρώπους γύρω μας σε παρόμοια κατάσταση αναμονής. Σε μελέτες που διερευνούν απρόβλεπτες φιλίες, οι επιστήμονες ζητούν από τους συμμετέχοντες να φανταστούν ότι πηγαίνουν σε έναν φίλο για συμβουλές, κατανόηση ή χάρη. Τους ζητούν να απαντήσουν στις ακόλουθες ερωτήσεις, σε κλίμακα από το ένα (καθόλου) έως το έξι (εξαιρετικά):

• Πόσο χρήσιμη είναι η σύνδεσή σας;
• Πόσο αναστατωτική είναι η σύνδεσή σας;

Όποιος προκαλεί δύο ή περισσότερες ερωτήσεις και στις δύο ερωτήσεις θεωρείται «αμφισθενής σύνδεση» – και η εγγενής αμφιβολία για την αντίδρασή του μπορεί να είναι μια σοβαρή πηγή άγχους. Σε μια μελέτη, το να γνωρίζουν απλώς ότι οι αμφίθυμοι φίλοι τους κάθονταν στο διπλανό δωμάτιο ήταν αρκετό για να αυξήσει την αρτηριακή πίεση των συμμετεχόντων.

Μπορεί να μην είμαστε πάντα σε θέση να παρέχουμε την υποστήριξη που χρειάζονται οι φίλοι μας, αλλά μπορούμε να προσπαθήσουμε να είμαστε λίγο πιο αξιόπιστοι στις απαντήσεις μας. Μπορεί να μάθουμε να διαχειριζόμαστε καλύτερα την κακή μας διάθεση, για παράδειγμα, ώστε να μην εκνευριστούμε αν οι φίλοι μας μας πλησιάσουν τη λάθος στιγμή – αντί να τους βάλουμε στην ιδιοτροπία του συναισθηματικού μας καιρού.

Αποφύγετε την ψευδαίσθηση της διαφάνειας

Καθένας από εμάς είναι παγιδευμένος στο μυαλό του, αλλά υπερεκτιμούμε πόσο καλά μπορούν να διαβάσουν οι άλλοι τη συναισθηματική μας κατάσταση – ένα φαινόμενο που μερικές φορές είναι γνωστό ως ψευδαίσθηση της διαφάνειας.

Αυτό μπορεί να είναι εμφανές στις συνεντεύξεις για δουλειά: υποθέτουμε ότι τα νεύρα μας είναι γραμμένα σε όλο το πρόσωπό μας – αλλά τα αγχώδη συναισθήματα είναι συχνά πολύ πιο δύσκολο να διακριθούν από ό,τι φανταζόμαστε. Αυτό το κοινό γνωστικό σφάλμα μπορεί επίσης να μας εμποδίσει να μοιραστούμε την εκτίμησή μας για τους άλλους, δίνοντάς τους την εντύπωση ότι είναι παραμελημένοι και υποτιμημένοι.

Ο Amit Kumar, στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Austin, και ο Nicholas Epley, στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, ζήτησαν από ομάδες συμμετεχόντων να γράψουν επιστολές ευγνωμοσύνης σε σημαντικά άτομα στη ζωή τους. Χρησιμοποιώντας έρευνες για να μετρήσουν τις προσδοκίες των επιστολογράφων και τις πραγματικές αντιδράσεις των παραληπτών, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι υποτιμούσαν σταθερά πόσο έκπληκτος θα ήταν ο άλλος όταν δεχόταν τα καλά του λόγια και πόσο καλά θα τους έκανε να αισθάνονται. Υπέθεσαν ότι το άλλο άτομο ήξερε ήδη πόσο ευγνώμων ήταν.

Είναι, φυσικά, πιθανό η γλώσσα του σώματός μας να μεταφέρει τη ζεστασιά και την εκτίμησή μας στους άλλους, αλλά δεν μπορούμε να βασιστούμε σε αυτό το γεγονός – που σημαίνει ότι συχνά θα κάνουμε πολύ καλύτερα να εκφράσουμε αυτά τα συναισθήματα με λόγια.

Επικυρώστε τα συναισθήματα των άλλων (αλλά ωθήστε τους να εξετάσουν νέες προοπτικές)

Όταν κάποιος περνάει μια δύσκολη στιγμή, συχνά θα αναζητήσει φυσικά κατανόηση από τους άλλους. Μια ανταπόκριση με ενσυναίσθηση μπορεί να επικυρώσει τα συναισθήματά τους, κάτι που μειώνει το άγχος τους. Ένας τοξικός φίλος μπορεί να είναι πολύ περιφρονητικός ή επικριτικός για τα συναισθήματά σας – με αποτέλεσμα μια αίσθηση απόρριψης που προσθέτει μόνο στο συναισθηματικό φορτίο του ατόμου.

Ακριβώς επειδή νιώθουμε συμπάθεια για τον πόνο κάποιου δεν σημαίνει ότι πρέπει να συμφωνήσουμε ολόψυχα με την ερμηνεία του για την κατάσταση, ωστόσο. Οι πιο αποτελεσματικές προσφορές συναισθηματικής υποστήριξης συχνά περιλαμβάνουν ενθάρρυνση ή συμβουλές που τους βοηθούν να δουν τα προβλήματά τους από μια νέα οπτική γωνία.

Πράγματι, ένας αυξανόμενος όγκος ψυχολογικής έρευνας υποδηλώνει ότι η απλή ενθάρρυνση κάποιου να ξεφύγει, χωρίς καμία προσπάθεια να αναδιατυπώσει τα προβλήματά του, μπορεί μόνο να ενθαρρύνει τον μηρυκασμό και να ενισχύσει την αγωνία του μακροπρόθεσμα. Αυτή η τάση που μοιάζει με γύπα να τρέφεται με τα συναισθήματα του άλλου –χωρίς να τον βοηθάει να αλλάξει την κατάστασή του– είναι επομένως μια άλλη μορφή τοξικότητας στις φιλίες.

Μια εποικοδομητική συνομιλία χρειάζεται πολλή ευαισθησία και διακριτικότητα, αλλά μια εργασία του Ethan Kross από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και των συνεργατών του προσφέρει μερικές ερωτήσεις που μπορεί να βοηθήσουν κάποιον να δει τα προβλήματά του μέσα από ένα ευρύτερο πρίσμα, όπως:

• Εξετάζοντας την κατάσταση, θα μπορούσατε να μου πείτε γιατί αυτό το γεγονός ήταν αγχωτικό για εσάς;
• Έχετε μάθει κάτι από αυτή την εμπειρία και αν ναι, θα σας πείραζε να το μοιραστείτε μαζί μου;
• Στο μεγάλο σχέδιο των πραγμάτων, αν κοιτάξετε τη «μεγάλη εικόνα», σας βοηθάει να κατανοήσετε αυτήν την εμπειρία; Γιατί ή γιατί όχι;

Αφού εξέτασαν αυτές τις διαφορετικές απόψεις, οι συμμετέχοντες στη μελέτη έτειναν να αισθάνονται πιο κλειστοί για ένα επώδυνο γεγονός, σε σύγκριση με εκείνους που είχαν αφηγηθεί τις συγκεκριμένες λεπτομέρειες της κατάστασης και τα συναισθήματα που είχε προκαλέσει.

Γιορτάστε ο ένας τις επιτυχίες του άλλου (και εξασκηθείτε στη συμφιλίωση)

Η ενσυναίσθηση είναι εξίσου σημαντική στο μοίρασμα θετικών συναισθημάτων. Η συμπόνια, η οποία προέρχεται από τη λατινική λέξη για τον «κοινό πόνο», είναι καλά αποδεκτή ως το θεμέλιο της φιλίας, αλλά η σημασία της «συμφωνίας», που προέρχεται από τη λατινική «κοινή ευτυχία», είναι πολύ λιγότερο γνωστή.

Αυτή η παραμέληση έχει ενσωματωθεί στην επιστημονική έρευνα. Όταν, για παράδειγμα, η Shelly Gable στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στη Σάντα Μπάρμπαρα και ο Χάρι Ρέις στο Πανεπιστήμιο του Ρότσεστερ της Νέας Υόρκης, ερεύνησαν τη βιβλιογραφία ψυχολογίας το 2010, διαπίστωσαν ότι ο αριθμός των δημοσιευμένων άρθρων που εστιάζουν σε αρνητικά γεγονότα της ζωής ήταν μεγαλύτερος από εκείνους που εστιάζουν σε θετικά γεγονότα ζωής κατά περισσότερα από επτά προς ένα.

Αυτό αλλάζει τώρα, με πολλές μελέτες να αποκαλύπτουν ότι οι συζητήσεις μας για καλά νέα μπορεί να είναι εξίσου σημαντικές με τη συμπόνια για την ανάπτυξη και τη διατήρηση υγιών σχέσεων. Ένας υποστηρικτικός φίλος θα πρέπει να ανταποκρίνεται ενεργά και εποικοδομητικά – ζητώντας περισσότερες πληροφορίες, συζητώντας τις συνέπειες και εκφράζοντας τη δική του χαρά ή υπερηφάνεια. Πολλοί άνθρωποι, ωστόσο, αντιδρούν πολύ παθητικά –αλλάζοντας γρήγορα το θέμα, για παράδειγμα– ενώ λίγοι είναι ενεργά καταστροφικοί, κάνοντας σχόλια που προσπαθούν να ελαχιστοποιήσουν τη σημασία των γεγονότων.

Με τους περισπασμούς της καθημερινής ζωής, μπορεί να ξεχάσουμε να δώσουμε σε αυτές τις στιγμές την προσοχή που τους αξίζει, αλλά αν θέλουμε να είμαστε καλοί φίλοι, θα πρέπει να αφιερώσουμε χρόνο και προσπάθεια για να γιορτάσουμε τις επιτυχίες των φίλων μας – όσο μικρές ή μεγάλες κι αν είναι.

Μπορεί επίσης να σκεφτούμε πιο προσεκτικά τον τρόπο με τον οποίο μοιραζόμαστε τη δική μας ευτυχία. Μπορεί να ανησυχούμε ότι θα φανούμε υπερήφανοι ή αλαζονικοί, και έτσι επιλέγουμε να κρατάμε μυστικές τις επιτυχίες μας, αλλά αυτή η στρατηγική μπορεί να αποτύχει άσχημα, σύμφωνα με μια σειρά πειραμάτων της Annabelle Roberts στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν, της Emma Levine στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο και ο Övül Sezer στο Πανεπιστήμιο Cornell. Γενικά, διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι τείνουν να προσβάλλονται ιδιαίτερα όταν κρύβουμε πληροφορίες όπως προαγωγές εργασίας από τους ανθρώπους γύρω μας. Βλέπουν τη συμπεριφορά ως πατερναλιστική, καθιερώνοντας φρουί στη θέση της ζεστασιάς και της σύνδεσης.

Γίνε ο πρώτος που θα πει συγγνώμη

Όλοι κάνουν λάθη, αλλά λίγοι θα ζητήσουν ελεύθερα συγγνώμη, επιτρέποντας στη δυσαρέσκεια να εμπλακεί στους κοινωνικούς μας δεσμούς πολύ μετά τη διάπραξη του αδικήματος.

Η ψυχολογική έρευνα προτείνει ότι υπάρχουν τέσσερα βασικά εμπόδια για να ζητήσουμε συγγνώμη αποτελεσματικά: δεν εκτιμούμε το κακό που έχουμε προκαλέσει. Υποθέτουμε ότι η ίδια η πράξη της συγγνώμης θα είναι πολύ επώδυνη και ντροπιαστική. πιστεύουμε ότι η συγγνώμη θα κάνει λίγα για να επιδιορθώσει τη σχέση. και τέλος, μπορεί απλώς να μην καταλαβαίνουμε τι συνιστά μια καλή συγγνώμη – έτσι δεν μπορούμε να πούμε τα λόγια που θα είναι απαραίτητα για τη θεραπεία.

Το πρώτο σημείο εξαρτάται σαφώς από τις λεπτομέρειες της διαφωνίας. Αλλά οι επόμενες δύο ανησυχίες –όπως πολλές από τις υποθέσεις μας για τις σχέσεις– είναι σε μεγάλο βαθμό αβάσιμες και επομένως παρουσιάζουν περιττά εμπόδια στην κοινωνική σύνδεση. Σε γενικές γραμμές, οι άνθρωποι αισθάνονται ανακούφιση όταν επανορθώνουν τα λάθη τους και μπορεί να είμαστε σε θέση να ξαναχτίσουμε τις σπασμένες γέφυρες καλύτερα από ό,τι περιμένουμε – υπό τον όρο ότι η συγγνώμη μας δοθεί με τον σωστό τρόπο.

Για να διασφαλίσετε ότι η συγγνώμη σας είναι αποτελεσματική, θα πρέπει να δώσετε στο άλλο άτομο άφθονο χρόνο για να εκφράσει την πληγή του για αυτό που συνέβη. Στη συνέχεια, θα πρέπει να αναγνωρίσετε την ευθύνη για την παράβαση, να εκφράσετε (γνήσια) λύπη ή λύπη, να προσφερθείτε να επιδιορθώσετε τη ζημιά και να εξηγήσετε πώς θα αποφύγετε να κάνετε ξανά ένα παρόμοιο λάθος.

Κάθε σχέση θα έχει τα πάνω και τα κάτω της: αυτή είναι η φύση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και η πολυπλοκότητα της κοινωνικής μας ζωής. Ωστόσο, εφαρμόζοντας αυτές τις πέντε απλές συμβουλές για ισχυρότερη σύνδεση, μπορείτε εύκολα να αποφύγετε τα πιο συνηθισμένα λάθη, διασφαλίζοντας ότι είστε το είδος του φίλου που θα θέλατε να έχετε.

Πηγή: BBC

Όσοι σπεύδουν να απαντήσουν πως οι καταγγελίες σε βάρος του “σελέμπριτι” ευρωβουλευτή για βιασμό, ξυλοδαρμό και εργασιακό εκφοβισμό (που έχουν δει ή θα δουν το φως της δημοσιότητας) θα είναι το βασικό μενού της αντιπαράθεσης μεταξύ Ν.Δ και ΣΥΡΙΖΑ, και μεταξύ του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ, μάλλον κάνουν λάθος.

Στα πολιτικά και δημοσιογραφικά γραφεία κυκλοφορούν ήδη φήμες πως θα δούμε ακόμα πιο τοξικές εκδοχές αυτής της αντιπαράθεσης. Λέγεται, για παράδειγμα, πως οσονούπω θα υπάρξουν εξελίξεις σχετικά με το έγκλημα της Marfin (αυτό που πριν δύο χρόνια είχε υποσχεθεί πως θα διαλευκάνει ο τότε υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοϊδης χωρίς να υπάρξει έκτοτε η παραμικρή πρόοδος) που θα φέρουν σε δύσκολη θέση κάποιους στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Η διασπορά της “είδησης” έχει ξεκινήσει ως τροχιοδεικτική βολή και πιθανότατα έπεται συνέχεια.

Επίσης, κυκλοφορεί έντονα η φήμη πως θα προκύψουν “αποκαλυπτικά” δημοσιεύματα από βρετανικά ταμπλόϊντ που θα προκαλέσουν αναταράξεις στον χώρο του ΠΑΣΟΚ. Φαίνεται πως κάποιοι έχουν πιάσει δουλειά επ΄ αυτού και το θέμα (εφόσον δεν αποδειχθεί πυροτέχνημα εκφοβισμού) ίσως είναι “ουρά” του σκανδάλου των υποκλοπών.

«Στον κατήφορο της τοξικότητας, την αφήνουμε μόνη», αναφέρει στην ανακοίνωση του ο ΣΥΡΙΖΑ, προσθέτοντας πως «είναι φανερό ότι επιδιώκει τον αποπροσανατολισμό από τις τραγικές ευθύνες τεσσάρων χρόνων διακυβέρνησής της». Η αξιωματική αντιπολίτευση σημειώνει ότι «57 νεκροί, οι οικογένειές τους και η ελληνική κοινωνία, απαιτούν την αλήθεια. Γι’ αυτή θα αγωνιστούμε».