Σπύρος Σιδέρης

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι αλλάζει στις διμερείς σχέσεις Ιταλίας-Ισραήλ, αλλά και κατά πόσο η ιταλική επιλογή μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για μια ευρύτερη ευρωπαϊκή αναθεώρηση απέναντι στην ισραηλινή στρατιωτική πολιτική.

Η πρόσφατη κλιμάκωση που οδήγησε στην απόφαση είχε άμεσο επιχειρησιακό υπόβαθρο. Ο ιταλικός στρατός κατήγγειλε ότι ισραηλινές δυνάμεις άνοιξαν «προειδοποιητικά πυρά» κατά αυτοκινητοπομπής Ιταλών κυανόκρανων στον Λίβανο, στο πλαίσιο της αποστολής της UNIFIL. Αν και δεν υπήρξαν τραυματισμοί, το περιστατικό θεωρήθηκε εξαιρετικά σοβαρό από τη Ρώμη, προκαλώντας διπλωματική ένταση. Ο υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι μετέβη στη Βηρυτό, εκφράζοντας δημόσια την αλληλεγγύη της Ιταλίας προς τον Λίβανο και καταδικάζοντας τις ισραηλινές επιθέσεις κατά αμάχων, ενώ η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου απάντησε με αντίστοιχη διπλωματική αντίδραση.

Η αμυντική συμφωνία μεταξύ Ιταλίας και Ισραήλ, η οποία υπογράφηκε το 2003, προέβλεπε αυτόματη ανανέωση ανά πενταετία και κάλυπτε ένα ευρύ φάσμα συνεργασίας: από την εξαγωγή, εισαγωγή και διαμετακόμιση οπλικών συστημάτων έως την κοινή εκπαίδευση και την αμυντική έρευνα. Ωστόσο, σε καθαρά ποσοτικούς όρους, η συμβολή της Ιταλίας στον εξοπλισμό του Ισραήλ παραμένει περιορισμένη. Σύμφωνα με διεθνή δεδομένα, οι βασικοί προμηθευτές είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Γερμανία, που καλύπτουν σχεδόν το σύνολο των σχετικών αναγκών. Η ιταλική συμμετοχή υπολογίζεται περίπου στο 1%, με κύρια προϊόντα ναυτικά πυροβόλα και ελαφρά ελικόπτερα.

• Παρά το περιορισμένο μέγεθος αυτής της συνεργασίας, η πολιτική σημασία της είναι δυσανάλογα μεγάλη. Η αναστολή της συμφωνίας θέτει πλέον υπό αυστηρότερο έλεγχο κάθε μελλοντική στρατιωτική εξαγωγή, ιδίως υπό το πρίσμα της ιταλικής νομοθεσίας που απαγορεύει την πώληση όπλων σε χώρες που βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση. Το ζήτημα αποκτά, συνεπώς, όχι μόνο διπλωματική αλλά και σαφή νομική διάσταση, με αυξημένο κίνδυνο ακύρωσης ή παγώματος σχετικών συμβάσεων.

Καθοριστικό ρόλο στην απόφαση έπαιξε η εσωτερική πίεση. Η αντιπολίτευση, με επικεφαλής την Έλι Σλάιν, ζητούσε εδώ και καιρό την αναστολή της συμφωνίας, ενώ ομάδα συνταγματολόγων και διεθνολόγων προσέφυγε κατά της νομιμότητας της ανανέωσής της, επικαλούμενη αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και εντάλματα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Παράλληλα, η ιταλική κοινωνία των πολιτών κινητοποιήθηκε έντονα, με μαζικές διαδηλώσεις σε μεγάλες πόλεις κατά των ισραηλινών επιχειρήσεων στη Γάζα, αλλά και της επέκτασής τους στον Λίβανο. Η κυβέρνηση Μελόνι, παρά τον δεξιό της προσανατολισμό, δεν μπορούσε πλέον να αγνοήσει αυτό το πολιτικό και κοινωνικό βάρος.

Για το Ισραήλ, η απώλεια δεν είναι πρωτίστως υλική, αλλά στρατηγική και συμβολική. Η Ρώμη αποτελούσε έναν αξιόπιστο ευρωπαϊκό εταίρο, ιδίως σε επίπεδο πολιτικής νομιμοποίησης. Η μεταστροφή της Ιταλίας αποδυναμώνει το αφήγημα της ευρείας ευρωπαϊκής στήριξης και ενισχύει τις φωνές που ζητούν περιορισμούς στη στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ. Επιπλέον, το μήνυμα που εκπέμπεται προς τις χώρες που συμμετέχουν σε ειρηνευτικές αποστολές, όπως η UNIFIL, είναι ότι η προστασία των δυνάμεών τους μπορεί να υπερισχύσει των διμερών σχέσεων.

• Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η απόφαση αυτή θα προκαλέσει ένα ευρωπαϊκό «ντόμινο». Ήδη, χώρες όπως η Ισπανία, η Ολλανδία και το Βέλγιο έχουν υιοθετήσει περιορισμούς ή απαγορεύσεις στις εξαγωγές στρατιωτικού υλικού προς το Ισραήλ. Στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ανασταλεί σχετικές άδειες εξαγωγής, ενώ ακόμη και στη Γερμανία, παρά τη διαχρονική της στήριξη, καταγράφονται ενδείξεις αυξανόμενης επιφυλακτικότητας από τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.

Συνολικά, η ιταλική απόφαση δεν μεταβάλλει άμεσα την επιχειρησιακή ισχύ του Ισραήλ, καθώς οι κύριες πηγές εξοπλισμού του παραμένουν αμερικανικές και γερμανικές. Ωστόσο, πλήττει κάτι εξίσου κρίσιμο: τη νομιμοποίηση της στρατιωτικής συνεργασίας με το Ισραήλ στην Ευρώπη. Σε μια περίοδο κατά την οποία το διεθνές δίκαιο, η κοινή γνώμη και οι πολιτικές ισορροπίες επαναπροσδιορίζονται, η επιλογή της Ρώμης ίσως αποδειχθεί όχι απλώς μια μεμονωμένη απόφαση, αλλά η απαρχή μιας νέας ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στο Ισραήλ.

Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η επίσκεψη έχει διπλό στόχο.

Αφενός, να εκφράσει την υποστήριξη της Ιταλίας προς τις τρεις χώρες του Κόλπου, οι οποίες έχουν δεχθεί πρόσφατα ιρανικές επιθέσεις στα εδάφη τους. Αφετέρου, να ενισχύσει τη συνεργασία με τους μεγάλους παραγωγούς ενέργειας της περιοχής, με σκοπό την προώθηση της ενεργειακής ασφάλειας της Ιταλίας.

Πρόκειται για το πρώτο ταξίδι Ευρωπαίου ηγέτη στη συγκεκριμένη περιοχή από τότε που ξέσπασε η νέα φάση έντασης στη Μέση Ανατολή, στα τέλη Φεβρουαρίου, μετά τη σύγκρουση που πυροδοτήθηκε μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ.

«Σήμερα, λόγω της ιδιαίτερης ανησυχίας για την ασφάλειά του, η αστυνομία της Ιερουσαλήμ εμπόδισε τον Λατίνο Πατριάρχη καρδινάλιο Πιτσαμπάλα, να χοροστατήσει στη λειτουργία στον ναό του Παναγίου Τάφου. Δεν υπήρχε απολύτως καμιά κακόβουλη πρόθεση, μόνο η ανησυχία να διασφαλιστεί η προστασία του», έγραψε στην πλατφόρμα Χ το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού.

Το χρονικό

Η ισραηλινή αστυνομία απαγόρευσε, σήμερα, στον Λατίνο Πατριάρχη Ιεροσολύμων καρδινάλιο Πιερμπατίστα Πιτσαμπάλα να εισέλθει στον ναό του Παναγίου Τάφου, κατά την Κυριακή των Βαΐων των Καθολικών. Τον Πατριάρχη Πιτσαμπάλα συνόδευε ο Κουστωδός των Αγίων Τόπων, αιδεσιμότατος Φραντσέσκο Ιέλπο.

Σε ανακοίνωσή του, το Λατινικό Πατριαρχείο Ιεροσολύμων υπογράμμισε ότι «το συμβάν αποτελεί ένα σοβαρό προηγούμενο, όπως και έλλειψη σεβασμού ως προς την ευαισθησία δισεκατομμυρίων ανθρώπων οι οποίοι, κατά την εβδομάδα αυτή, έχουν το βλέμμα τους στραμμένο στην Ιερουσαλήμ».

Η σημερινή απόφαση χαρακτηρίζεται, επίσης, «ένα μέτρο σαφώς παράλογο και δυσανάλογο».

Σεβόμενο τα έκτακτα μέτρα ασφαλείας που έχουν επιβληθεί λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, το Λατινικό Πατριαρχείο Ιεροσολύμων είχε ακυρώσει τη σημερινή, παραδοσιακή λιτανεία της Κυριακής των Βαΐων και ο καρδινάλιος Πιτσαμπάλα με τον Καθολικό Κουστωδό δεν συνοδευόταν από άλλους κληρικούς.

Οι αντιδράσεις

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι πήρε άμεσα θέση και, αναφερόμενη στο συμβάν, υπογράμμισε: «Ο Πανάγιος Τάφος των Ιεροσολύμων είναι ιερός τόπος της Χριστιανοσύνης και, κατά συνέπεια, πρέπει να προστατεύεται για την τέλεση των ιερών τελετουργιών. Η απαγόρευση εισόδου στον Λατίνο Πατριάρχη και στον Κουστωδό των Αγίων Τόπων, σε μια ημέρα βασικής σημασίας για την πίστη μας -όπως είναι η Κυριακή των Βαΐων- αποτελεί προσβολή όχι μόνο για τους πιστούς, αλλά και για κάθε κοινότητα που αναγνωρίζει τη θρησκευτική ελευθερία».

Ο δε Ιταλός υπουργός Εξωτερικών, Αντόνιο Ταγιάνι, πρόσθεσε ότι ζήτησε να κληθεί αύριο, στο υπουργείο, ο πρέσβης του Ισραήλ στη Ρώμη ώστε να του ζητηθούν εξηγήσεις σχετικά με το συγκεκριμένο συμβάν.

Κατά την προσευχή του, πριν από λίγο στο Ορος των Ελαιών, χωρίς την παρουσία πιστών, ο Λατίνος Πατριάρχης Ιεροσολύμων, ανέφερε χαρακτηριστικά: «Έχοντας μπροστά μας την Ιερουσαλήμ, στην ιδιαίτερα περίπλοκη κατάσταση που ζούμε, αυτή ακριβώς την στιγμή θέλουμε να επανενωθούμε με τον Ιησού, θέλουμε να εισέλθουμε στην Ιερουσαλήμ και να μάθουμε, για μια ακόμη φορά, με ποιον τρόπο να κατοικήσουμε αυτή την πόλη. Θέλουμε να παραμείνουμε μια κοινότητα η οποία επιθυμεί να χτίσει αλληλεγγύη, φιλία, αδελφοσύνη, σε κοινωνία με όλους και να είμαστε όργανα ειρήνης και επανασυμφιλίωσης.

«Η κύρια δύναμη της ελεύθερης, δυτικής συμμαχίας και επικεφαλής του ΝΑΤΟ -δηλαδή οι Ηνωμένες Πολιτείες- χαλάρωσαν τις κυρώσεις σε βάρος του πετρελαίου που φτάνει από την Ρωσία: έκαναν μια ρεαλιστική επιλογή και θεωρώ ότι η Ιταλία και η Ευρώπη θα έπρεπε να κάνουν υπόψη την ίδια, ακριβώς, ρεαλιστική επιλογή».

Την ίδια ώρα, ο έτερος αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, υπουργός εξωτερικών και αρχηγός του κόμματος Φόρτσα Ιτάλια, Αντόνιο Ταγιάνι, ερωτηθείς από τους δημοσιογράφους δήλωσε ότι «οι οικονομικές κυρώσεις σε βάρος της Μόσχας πρέπει οπωσδήποτε να παραμείνουν σε ισχύ».

«Η Ιταλία ήταν από τις χώρες που πρότειναν την επιβολή οικονομικών κυρώσεων στην Ρωσία, με στόχο να σπρώξουμε την Μόσχα προς την κατάπαυση του πυρός. Θέλουμε να τελειώσει ο πόλεμος όσο γίνεται πιο γρήγορα, είμαστε υπέρ κάθε πρωτοβουλίας. Στηρίξαμε τις αμερικανικές πρωτοβουλίες και ελπίζουμε οι συνομιλίες των δυο πλευρών να πάνε προς την σωστή κατεύθυνση, έστω και αν και γνωρίζουμε ότι είναι πολύ δύσκολο. Ο τελικός στόχος είναι η ειρήνη», συμπλήρωσε ο Ταγιάνι.

Όπως υπογραμμίζουν πολλοί αναλυτές, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι θα πρέπει, τώρα, να προσπαθήσει να γεφυρώσει το χάσμα που προέκυψε μεταξύ των συμμάχων της, για να αποφύγει νέες εντάσεις, δυο μόλις εβδομάδες πριν από το δημοψήφισμα με το οποίο οι Ιταλοί θα πρέπει να εγκρίνουν ή να απορρίψουν την μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος που θέλησε η κυβερνητική πλειοψηφία.

Από την Αιθιοπία, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη η διάσκεψη Ιταλίας-Αφρικής, η Ιταλίδα πρωθυπουργός πρόσθεσε ότι πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια, με στόχο την επιπλέον ενίσχυση των σχέσεων της Ευρώπης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και ότι «η Ευρώπη πρέπει να ασχοληθεί περισσότερο με τον εαυτό της, ιδίως σε ό,τι αφορά το μέτωπο της ασφάλειας».

«Θεωρώ αναγκαίο να αξιοποιήσουμε περισσότερο όσα μας ενώνουν. Είναι βασικής σημασίας , ιδίως για τις ευρωπαϊκές χώρες και την Ιταλία» πρόσθεσε η Μελόνι, με αναφορά, πάντα, στις σχέσεις της ΕΕ με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Η Ευρώπη πρέπει να εργαστεί, με στόχο να μετατραπεί και πάλι σε πραγματικό γεωπολιτικό παίκτη», συμπλήρωσε η επικεφαλής της κυβέρνησης της Ρώμης. Σε σχέση με το «Συμβούλιο Ειρήνης για την Γάζα», τέλος, η Τζόρτζια Μελόνι ανακοίνωσε ότι η χώρα της θα πάρει μέρος στην συγκεκριμένη πρωτοβουλία, ως παρατηρητής.

Ο ιερέας της εκκλησίας δήλωσε ότι «πράγματι, υπάρχει μια ομοιότητα» και πρόσθεσε ότι οι όποιοι έλεγχοι, κατά την διάρκεια των εργασιών, θα έπρεπε να είχαν πραγματοποιηθεί από την Εφορία Αρχαιοτήτων.

There's a major ongoing controversy in Italy: after the restoration of the San Lorenzo in Lucina church in Rome, one angel now appears to have Giorgia Meloni's face. pic.twitter.com/8Vi1nhH9IQ

— Antonello Guerrera (@antoguerrera) January 31, 2026

Ο Τύπος αναφέρει ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν φέρεται να πραγματοποιήθηκε από επαγγελματία συντηρητή, αλλά από καθολικό νεωκόρο ο οποίος, σύμφωνα με πληροφορίες, ονομάζεται Μπρούνο Βαλεντινέτι.

Στο παρελθόν, φέρεται να συνεργάστηκε σε τοιχογραφίες που είχε παραγγείλει, για έπαυλή του, ο Σίλβιο Mπερλουσκόνι.

Εως τώρα, η Τζόρτζια Μελόνι δεν σχολίασε το όλο θέμα. Η κεντροαριστερή αντιπολίτευση του Δημοκρατικού Κόμματος, όμως, χαρακτήρισε «απαράδεκτο» το συμβάν και ζήτησε την άμεση παρέμβαση του υπουργού Πολιτισμού, Αλεσσάντρο Τζούλι, όπως και της Εφορίας Αρχαιοτήτων της Αιώνιας Πόλης.

Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, μιλώντας σε δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια επίσκεψής της στη Σεούλ, ξεκαθάρισε ότι τέτοιες κινήσεις δεν οδηγούν πουθενά.

«Πιστεύω ότι η επιβολή νέων κυρώσεων σήμερα θα ήταν ένα λάθος», δήλωσε η Τζόρτζια Μελόνι, προσθέτοντας πως «μίλησα με τον Ντόναλντ Τραμπ πριν από λίγες ώρες και του είπα ξεκάθαρα τι πιστεύω».

Σε ανακοίνωση της ιταλικής κυβέρνησης υπογραμμίζεται ότι «οι δύο ηγέτες υπογράμμισαν τη σημασία της συνεργασίας Ιταλίας και Τουρκίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ» και ότι «στη συνέχεια υπήρξε σε βάθος ανταλλαγή απόψεων επί των διεθνών κρίσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη, με ιδιαίτερη αναφορά στον πόλεμο στην Ουκρανία και στην κατάσταση στη Μέση Ανατολή».

«Οι δυο ηγέτες εξέφρασαν την κοινή προσδοκία για περαιτέρω ενίσχυση των διμερών σχέσεων, σε ένα πολύ θετικό πλαίσιο συνεχούς οικονομικής ανάπτυξης, και σε στρατηγικής σημασίας τομείς» αναφέρει, τέλος, η ανακοίνωση της κυβέρνησης της Ρώμης.

Αναφερόμενη στη δολοφονία του συντηρητικού ακτιβιστή Τσάρλι Κερκ, πρόσθεσε:

«Είδα ανθρώπους οι οποίοι τύπωσαν μπλούζες με τη φωτογραφία του Κερκ, με το αίμα του να τρέχει στον λαιμό και τη φράση “τώρα κέρδισε αυτή τη δημόσια συζήτηση». Ήταν επικίνδυνος διότι αποδομούσε το μέινστριμ αφήγημα, χρησιμοποιώντας τη λογική. Ήθελαν να τον σταματήσουν επειδή ήταν ελεύθερος, θαρραλέος και ικανός. ‘Ανθρωποι με αυτά τα γνωρίσματα φοβίζουν όποιον νομίζει ότι μπορεί να επιβάλει τις απόψεις του χρησιμοποιώντας τη βία».

«Κάποιοι άλλοι γαλουχήθηκαν με την ιδέα ότι όποιος είναι διαφορετικός από εσένα έπρεπε να ανατρέπεται. Εμείς δεν ήμασταν ποτέ έτσι. Όπως και ο Τσάρλι Κερκ, και για τον λόγο αυτό ο θάνατός του προκάλεσε αγανάκτηση και προβληματισμό σε όλο τον κόσμο» δήλωσε, τέλος, η Μελόνι.

Πάντα από τον χώρο της κυβερνητικής πλειοψηφίας, η Φόρτσα Ιτάλια, με πρόεδρο των υπουργό εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι, λαμβάνει ποσοστό 8,8% στην πρόθεση ψήφου και η Λέγκα του Ματέο Σαλβίνι, 8,7%.

Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις

Σε ό,τι αφορά τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης που συνεργάζονται συχνότερα (κυρίως στις αυτοδιοικητικές εκλογές) το κεντροαριστερό Δημοκρατικό Κόμμα επιλέγεται από το 21,5% των ερωτηθέντων και το Κίνημα Πέντε Αστέρων από το 12,9%. Ακολουθεί η συμμαχία Ιταλικής Αριστεράς και Οικολόγων, με ποσοστό 6,9%.

Σε ό,τι αφορά τα μικρότερα κόμματα, ο κεντρώος σχηματισμός Azione (Δράση) στηρίζεται από το 3,5% των ερωτηθέντων, το μετριοπαθές κόμμα «Ζωντανή Ιταλία» του πρώην πρωθυπουργού Ματέο Ρέντσι λαμβάνει το 2,9% στην πρόθεση ψήφου και οι ριζοσπάστες του «Περισσότερη Ευρώπη» το 1,7%.