Αντανακλώντας την πεποίθηση του ιδρυτή του, Δημήτρη Δασκαλόπουλου, ότι η σύγχρονη τέχνη μπορεί να αφυπνίσει, να συγκινήσει και να κινητοποιήσει σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, ο ΝΕΟΝ δημιουργήθηκε το 2012 στην καρδιά της πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης της χώρας μας, όταν η υποστήριξη της τέχνης και του πολιτισμού ήταν αδήριτη ανάγκη. Στόχος του ήταν να φέρει το ευρύ κοινό σε επαφή με τις ιδέες και τις προκλήσεις της σύγχρονης τέχνης, σε μία εποχή που αναζητούσε νέα μοντέλα κοινωνικής συμμετοχής και ιδιωτικών πρωτοβουλιών.

«Με ψηλά το κεφάλι μπορούμε να πούμε ότι το περιβάλλον, στη δημιουργία του οποίου συνεισέφερε ο ΝΕΟΝ, είναι εύφορο σήμερα και δεν μας χρειάζεται πλέον. Υπάρχει και μια σοφία στο να αποχωρεί κανείς στην κορύφωση», δήλωσε ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος στη συναισθηματικά φορτισμένη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε χθες, Δευτέρα 20 Απριλίου, με δημοσιογράφους και εργαζόμενους του Οργανισμού.

«Το αποτύπωμα του ΝΕΟΝ δεν μετριέται εύκολα, καθώς βρίσκεται μέσα στις ψυχές των ανθρώπων. Αθροιστικά, αποτελεί μια σημαντική περιουσία για την κοινωνία. Τα δίκτυα που δημιουργήθηκαν, οι υποδομές και η γνώση των ανθρώπων θα συνεχίσουν να ωφελούν το πολιτιστικό τοπίο, διασφαλίζοντας ότι η σύγχρονη τέχνη παραμένει ενεργή και προσιτή», ανέφερε ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, ο οποίος επί τρεις δεκαετίες δραστηριοποιείται στον χώρο της κοινωφελούς προσφοράς με επίκεντρο τη σύγχρονη τέχνη.

Βασικό μέλημά του υπήρξε η διάχυση των μηνυμάτων της σε όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινό, αναγνωρίζοντας τη δύναμή της να εμπνέει, να ενώνει και να λειτουργεί ως καταλύτης αλλαγών. Σε αυτό το πλαίσιο, το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής του -περίπου 350 έργα- δωρίστηκε σε τέσσερα μουσεία σε τρεις χώρες από δύο ηπείρους, διασφαλίζοντας την έκθεσή τους σε ένα διευρυμένο διεθνές κοινό, τη μακροχρόνια φροντίδα τους και τη διαρκή συνομιλία τους με την τέχνη του μέλλοντος.

Παράλληλα, ο ίδιος στηρίζει τη σύγχρονη δημιουργία μέσω προγραμμάτων υποτροφιών και χορηγιών, διευκολύνοντας την πρόσβαση των καλλιτεχνών στη γνώση, την έρευνα και την παραγωγή, ενώ χρηματοδοτεί τη δημιουργία του νέου κτιρίου Τεχνών του Κολλεγίου Αθηνών, το οποίο θα λειτουργήσει ως εκπαιδευτικό και εκθεσιακό κέντρο ανοιχτό στην κοινότητα, ενισχύοντας την καλλιτεχνική παιδεία.

Η σύγχρονη τέχνη στον δημόσιο χώρο

Επιλέγοντας ως πεδίο δράσης ολόκληρη την πόλη, ο ΝΕΟΝ εισήγαγε έναν καινοτόμο τρόπο λειτουργίας, ενεργοποιώντας διαφορετικούς εκθεσιακούς χώρους, ελεύθερα και δωρεάν προσβάσιμους σε όλους. Υπό τη διεύθυνση της Ελίνας Κουντούρη, ο Οργανισμός συνέδεσε την καλλιτεχνική δημιουργία με την καθημερινή ζωή της πόλης, ενισχύοντας τη συνύπαρξη, τη σύνδεση και τον διάλογο. Μέσα από συνεργασίες με δημόσιους και πολιτιστικούς φορείς, ανέδειξε τη σύγχρονη τέχνη στον δημόσιο χώρο ως μέσο αναβάθμισης της αστικής εμπειρίας.

«Όταν ανέλαβα αυτήν τη θέση πριν από 14 χρόνια είχα μία και μοναδική αποστολή: Να δημιουργήσουμε έναν οργανισμό με σκοπό να φέρoυμε τη σύγχρονη τέχνη πιο κοντά σε ένα μη εξοικειωμένο κοινό επιλέγοντας σημεία που ήδη γνωρίζει, σημεία οικεία όπου η σύγχρονη τέχνη δημιουργεί, αναπνέει, παύει να είναι απρόσιτη και μη κατανοητή και μετατρέπεται σε εργαλείο κοινωνικής συνοχής και ανοιχτού διαλόγου. Μέσα από την καλλιτεχνική διεύθυνση του ΝΕΟΝ προσπάθησα να κατανοήσω τι μας ενώνει, ώστε να δημιουργήσω χώρους συνύπαρξης μέσα στη πόλη», σημείωσε στον χθεσινό απολογισμό της δράσης του Οργανισμού η Ελίνα Κουντούρη.

Ιδιαίτερα σημαντικές υπήρξαν οι συνεργασίες του ΝΕΟΝ με το υπουργείο Πολιτισμού και αρχαιολογικούς φορείς, οι οποίες, μέσα από ανοιχτό διάλογο, αμοιβαία εμπιστοσύνη και επαγγελματισμό επέτρεψαν το άνοιγμα ιστορικών και αρχαιολογικών χώρων σε νέες εμπειρίες για το ευρύ κοινό, δημιούργησαν μία γόνιμη συνθήκη συμβίωσης ανάμεσα στην πολιτιστική κληρονομιά και τη σύγχρονη δημιουργία και διεύρυναν την αντίληψη για τη διαχρονικότητα της τέχνης.

Όπως εξήγησε η Ελίνα Κουντούρη, η «μεταφορά της τέχνης από ένα ελεγχόμενο περιβάλλον στον ζωντανό ιστό της πόλης και ιδιαίτερα σε ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους ήταν μια τεράστια πρόκληση με πρακτικά εμπόδια, προκαταλήψεις αλλά και κινδύνους, ώστε αυτή η τέχνη να μη χαθεί στον θόρυβο της καθημερινότητας». «Όμως παρά τις δυσκολίες, είμαστε σήμερα εδώ για να αποτιμήσουμε ένα αποτέλεσμα που δικαίωσε τις προσπάθειές μας», πρόσθεσε.

«Μέσα από τον καλλιτεχνικό προγραμματισμό ήθελα να δημιουργήσω ένα πολιτιστικό κίνημα και μια αίσθηση αλληλεγγύης που να ενεργοποιεί διαφορετικές πτυχές της κοινωνίας: Τους καλλιτέχνες, τον συντηρητικό χώρο, εκείνον που διαφυλάσσει την κληρονομιά και το ευρύτερο κοινό. Να ενώσω δυνάμεις σε μια ευρεία συζήτηση και εξερεύνηση νέων χώρων συνύπαρξης νέων ιδεών, αμοιβαίου σεβασμού, συμπόνιας και φροντίδας. Είμαι ιδιαίτερα ευτυχής για την ανταπόκριση του κόσμου σε αυτό το μοντέλο που εισήγαγε ο ΝΕΟΝ. Το κοινό που μας ακολούθησε ξεπέρασε κάθε αρχική μου επιφύλαξη. Η σύγχρονη τέχνη έπαψε να είναι ξένη και έγινε ο συνδετικός κρίκος μιας κοινότητας που μοιράστηκε την ίδια αισθητική εμπειρία σε οικείους χώρους της καθημερινότητάς μας», τόνισε η ίδια.

Ο ΝΕΟΝ ολοκληρώνει τη δραστηριότητά του με την τριλογία εκθέσεων Michael Rakowitz & Ancient Cultures στα κορυφαία μουσεία της χώρας, στο Μουσείο Ακρόπολης και στο Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης, σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και την Εφορία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών. Η τριλογία προσεγγίζει ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς, απώλειας, αποκατάστασης και πολιτισμικής συνέχειας.

Η δράση και η κληρονομιά του NEON

Στα 14 χρόνια δραστηριότητάς του, ο ΝΕΟΝ έχει πραγματοποιήσει 44 εκθέσεις σε 34 διαφορετικές τοποθεσίες, σε μουσεία, αρχαιολογικούς, ιστορικούς και αστικούς χώρους. Έχει παρουσιάσει έργα 274 καλλιτεχνών (103 Ελλήνων και 171 από το εξωτερικό) και έχει πραγματοποιήσει 105 αναθέσεις νέων έργων σε 75 καλλιτέχνες. Έχει συνεργαστεί με 25 επιμελητές τέχνης (17 Έλληνες και 8 από το εξωτερικό). Έχει υποδεχθεί στις εκθέσεις του συνολικά 584.700 επισκέπτες.

Ο ΝΕΟΝ έχει εκδώσει 28 καταλόγους, όπου αποτυπώνονται λεπτομερώς οι εκθέσεις του, μέσα από φωτογραφίες και κείμενα. Ουσιώδη θέση στη δράση του ΝΕΟΝ έχουν τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τα προγράμματα υποστήριξης των νέων καλλιτεχνών, καθώς και η ενίσχυση των φορέων που συνεργάζεται. Ο Οργανισμός έχει διαθέσει μέσω χορηγιών, υποτροφιών, εργασιών ανακαίνισης, υποδομής και εξοπλισμών σχεδόν 6 εκατομμύρια ευρώ.

Το πρόγραμμα χορηγιών έχει υποστηρίξει 259 ανεξάρτητες πρωτοβουλίες, ενώ περίπου 2.500 καλλιτέχνες επωφελήθηκαν μέσω αυτών των προγραμμάτων. Εκατόν πενήντα πέντε από τα πρότζεκτς που χρηματοδοτήθηκαν, υλοποιήθηκαν στην Αθήνα, 81 σε άλλα μέρη της Ελλάδας, αρκετά από αυτά περιόδευσαν διεθνώς και 23 πραγματοποιήθηκαν απευθείας στο εξωτερικό. Μέσω του προγράμματος υποτροφιών, ο ΝΕΟΝ έχει στηρίξει 75 νέους επαγγελματίες της τέχνης και φοιτητές για μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές, χτίζοντας ένα σταθερό δίκτυο επαγγελματιών που θα συμβάλουν με την τεχνογνωσία τους στο πολιτιστικό οικοσύστημα.

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Είναι αυτό Τέχνη;» («Is This Art?») είναι το πρώτο πρόγραμμα σε δημόσια σχολεία που εστιάζει στη σύγχρονη τέχνη. Σε συνεργασία με το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο, υλοποιήθηκαν 1.000 προγράμματα φτάνοντας σε 20.000 μαθητές και 1.400 δασκάλους, σε 161 δημόσια και ιδιωτικά σχολεία στην Αττική και την Εύβοια, αλλά και διαδικτυακά σε σχολεία της Αττικής, του Πειραιά, της Δράμας, της Λήμνου και των Βρυξελλών. Επιπλέον, περισσότεροι από 21.000 μαθητές, δάσκαλοι, γονείς, φοιτητές, ομάδες επαγγελματιών και άλλες ομάδες έχουν συμμετάσχει σε περισσότερες από 1.000 ξεναγήσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα που πραγματοποιήθηκαν σε όλες τις εκθέσεις του ΝΕΟΝ.

Το πρόγραμμα ανταλλαγής επιμελητών ΝΕΟΝ σε συνεργασία με τη Whitechapel Gallery έχει δημιουργήσει ένα δίκτυο 210 νέων επιμελητών και επαγγελματιών που ενισχύουν την καλλιτεχνική διασύνδεση μεταξύ της Ελλάδας και της Βρετανίας.

Παράλληλα, περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι έχουν εκπαιδευθεί στο πρόγραμμα Educate the Educator σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Βόλο.

Από το 2013 έως το 2020, ο ΝΕΟΝ υπήρξε μοναδικός χορηγός της Outset.Greece, του ελληνικού τμήματος της Outset Contemporary Art Fund. Η Outset.Greece υποστήριξε 69 πρωτοβουλίες και 891 καλλιτέχνες, περιλαμβανομένων εκθέσεων, νέων καλλιτεχνικών δημιουργιών και εκπαιδευτικών δράσεων, διαθέτοντας 490.000 ευρώ.

Πριν λειτουργήσει το ΕΜΣΤ για το κοινό, ο ΝΕΟΝ εισήγαγε το πρόγραμμα NEON Fund for EMST και προσέφερε 50.000 ευρώ ετησίως για αγορά έργων επιλογής του Μουσείου για τον εμπλουτισμό της μόνιμης συλλογής του από διεθνείς εκθέσεις. Συνολικά, σε αυτό το διάστημα ο ΝΕΟΝ διέθεσε 250.000 ευρώ στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης το οποίο απέκτησε 25 νέα έργα.

Υποδομές-ορόσημα

Με τομέα δραστηριότητας την πόλη, ο ΝΕΟΝ συνεργάστηκε με κρατικούς πολιτιστικούς φορείς και αξιοποίησε εμβληματικά ιστορικά κτίρια και αρχαιολογικούς χώρους για να τα φέρει στο προσκήνιο της πολιτιστικής δραστηριότητας. Αποκορύφωμα ήταν η ανακαίνιση 6.500 τ.μ. του κτιρίου του πρώην Δημόσιου Καπνεργοστασίου το 2021, μία επένδυση 1,4 εκατ. ευρώ, και δημιουργία του σύγχρονου κέντρου πολιτισμού που παρέδωσε στη Βουλή των Ελλήνων. Επιπλέον, ανακαίνισε και δημιούργησε έναν χώρο τέχνης στο Ωδείο Αθηνών το 2016, ενώ έχει πραγματοποιήσει έργα υποδομής, κατασκευαστικές και ανακαινιστικές εργασίες και παρείχε εξοπλισμό σε 12 ελληνικά ιδρύματα και οργανισμούς ως συνέχεια συνεργασιών και εκθέσεων που πραγματοποιήθηκαν στους χώρους τους.

Σύγχρονη τέχνη σε αρχαιολογικούς χώρους

Ο ΝΕΟΝ έχει συνεργαστεί στενά με το υπουργείο Πολιτισμού και δημόσιους φορείς για την επιμέλεια και παρουσίαση 17 εκθέσεων σύγχρονης τέχνης σε αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους σε όλη την Ελλάδα, προσφέροντας νέες προοπτικές στην πολιτιστική κληρονομιά μέσα από το πρίσμα της σύγχρονης τέχνης. Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας, ο ΝΕΟΝ έχει δωρίσει σύγχρονα έργα τέχνης στους αρχαιολογικούς χώρους όπου εκτέθηκαν, σε συνεργασία με τις Εφορείες Αρχαιοτήτων.

Ο Αρί κληρώθηκε σε τελετή που μεταδόθηκε ζωντανά από τον οίκο δημοπρασιών Christie’s. Τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν, θα διατεθούν σε έρευνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Συνολικά πουλήθηκαν 120.000 λαχνοί προς 100 ευρώ ο καθένας. Το έπαθλο ήταν ένα πορτραίτο της Ντόρα Μάαρ, μίας από τις μούσες του Πικάσο.

Ο πίνακας που προκάλεσε σάλο

Με τίτλο Tête de femme (Κεφάλι μίας γυναίκας), αυτό το γκουάς σε βαθύ γκρι και μπλε τόνο ζωγραφίστηκε το 1941 και προήλθε από την γκαλερί Opera, έναν ιδιώτη έμπορο έργων τέχνης, ο οποίος θα εισπράξει 1 εκατ. ευρώ από τα 12 εκατ. ευρώ που συγκεντρώθηκαν.

Ο Ζιλ Ντιάν, ιδρυτής της γκαλερί, ανέφερε ότι προσέφερε προνομιακή τιμή για τον πίνακα, καθώς η δημόσια τιμή είναι 1,45 εκατ. ευρώ.

«Πώς ξέρω ότι αυτό δεν είναι αστείο;» αναφώνησε ο Ονταρά όταν τον κάλεσε ο οίκος δημοπρασιών, αφού κληρώθηκε μεταξύ των αγοραστών εισιτηρίων από 52 χώρες.

Περιγράφει τον εαυτό του ως λάτρη της τέχνης με πάθος για τον Πικάσο και εξήγησε ότι αγόρασε τον λαχνό του το Σαββατοκύριακο, αφού είδε τυχαία την επερχόμενη φιλανθρωπική κλήρωση ενώ δειπνούσε έξω.

«Θα ανακοινώσω τα νέα πρώτα στη γυναίκα μου, η οποία δεν έχει επιστρέψει ακόμη από τη δουλειά και σε πρώτη φάση, νομίζω ότι θα το απολαύσω και θα το κρατήσω», τόνισε ο τυχερός.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη 1 Picasso for 100 euros (@1picasso100euros)

Παρόμοιες κληρώσεις στο παρελθόν

Οι διοργανωτές, με επικεφαλής τη Γαλλίδα δημοσιογράφο, Περί Κοσέν και την υποστήριξη της οικογένειας και του ιδρύματος του ζωγράφου, πραγματοποίησαν δύο παρόμοιες κληρώσεις για να κερδίσουν έργα του Ισπανού δασκάλου το 2013 και το 2020.

Στην πρώτη κλήρωση του 2013, ένας 25άχρονος Αμερικανός από την Πενσυλβάνια που εργαζόταν σε εταιρεία συστημάτων πυρόσβεσης, κέρδισε τον «Άνθρωπο με καπέλο όπερας», ένα έργο του Ισπανού δασκάλου που φιλοτέχνησε το 1914 κατά την κυβιστική του περίοδο.

Το Still Life, ένα λάδι σε καμβά, τέθηκε σε κλήρωση το 2020 και το κέρδισε η Κλαούντια Μποργκόνιο, μία λογίστρια από τη Βεντιμίλια στη βορειοδυτική Ιταλία, της οποίας ο γιος τής είχε δώσει το εισιτήριο για τα Χριστούγεννα.

Ζωγραφισμένος το 1921, ο πίνακας αποκτήθηκε για την κλήρωση από τον δισεκατομμυριούχο συλλέκτη έργων τέχνης, Ντέιβιντ Ναχμάντ, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι ο Πικάσο θα ενέκρινε το γεγονός ότι το έργο του τέθηκε σε κίνδυνο.

Η λαχειοφόρος αγορά «1 Picasso για 100 ευρώ» δίνει στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να αποκτήσουν το έργο του 1941 «Tête de Femme» του διάσημου καλλιτέχνη. Η τιμή ενός λαχνού είναι, όπως φαίνεται και από το όνομα του διαγωνισμού, 100 ευρώ, δηλαδή περίπου 116 δολάρια.

Συνολικά διατίθενται 120.000 λαχνοί για την κλήρωση της 14ης Απριλίου. Τα έσοδα θα διατεθούν στο Ίδρυμα Έρευνας για το Αλτσχάιμερ, το οποίο στηρίζει την κλινική έρευνα για τη νόσο σε όλη την Ευρώπη.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη 1 Picasso for 100 euros (@1picasso100euros)

Αυτή είναι η τρίτη διοργάνωση της καμπάνιας. Η πρώτη, πραγματοποιήθηκε το 2013, με τα έσοδα να διατίθενται για τη συντήρηση της Τύρου, μιας ιστορικής πόλης στον νότιο Λίβανο. Η δεύτερη καμπάνια, το 2020, στήριξε προγράμματα καθαρού νερού και υγιεινής κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19.

Ο Ολιβιέ Βιντμαγιέ Πικάσο, εγγονός του θρυλικού Ισπανού καλλιτέχνη, δήλωσε στο CNN ότι ο παππούς του δημιούργησε το «Tête de Femme» στο ίδιο εργαστήριο όπου ζωγράφισε το αριστούργημά του «Guernica».

Όπως ανέφερε, θεωρεί ότι το έργο υποτιμάται: «Αξίζει πολύ περισσότερο από 1 εκατομμύριο δολάρια», είπε, «οπότε θα είναι πραγματικά ένα σπουδαίο απόκτημα για όποιον το αγοράσει».

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη 1 Picasso for 100 euros (@1picasso100euros)

Το «Tête de Femme» έχει ύψος περίπου 15 ίντσες και πλάτος 10 ίντσες. Η έκφραση της γυναίκας, ζωγραφισμένη σε διαφορετικές αποχρώσεις του γκρι, είναι σκόπιμα παραμορφωμένη στο χαρακτηριστικό κυβιστικό ύφος του Πικάσο. Η Opera Gallery αναφέρει ότι το έργο αντανακλά μια στιγμή εσωστρέφειας του καλλιτέχνη.

Ο Βιντμαγιέ Πικάσο, δήλωσε ότι μια φίλη του ήταν αυτή που συνέλαβε την ιδέα για το «1 Picasso για 100 ευρώ» και πιστεύει ότι ο παππούς του θα στήριζε αυτή την πρωτοβουλία.

Αναφέρει, επίσης ότι όποιος αγοράσει το «Tête de Femme» είναι ελεύθερος να κάνει ό,τι επιθυμεί με αυτό. Για παράδειγμα, ο νικητής της πρώτης διοργάνωσης επέλεξε να εκθέσει το έργο που κέρδισε σε μουσείο.

Τέσσερις μασκοφόροι εισέβαλαν στην έπαυλη που ανήκει στο Ίδρυμα Magnani Rocca, στην πόλη Τραβερσέτολο, και έκλεψαν τους πίνακες αυτούς τη νύχτα της Κυριακής 22 προς Δευτέρα 23 Μαρτίου, δήλωσε εκπρόσωπος των καραμπινιέρων στο Γαλλικό Πρακτορείο, επιβεβαιώνοντας πληροφορίες της δημόσιας τηλεόρασης Rai.

Clamoroso furto nel Parmense 🎨⚠️

Tre opere di enorme valore sono state rubate dalla Fondazione Magnani Rocca di Mamiano: "Les Poissons" di Renoir, "Natura morta con ciliegie" di Cézanne e "Odalisca sulla terrazza" di Matisse. Il colpo risale alla notte tra il 22 e il 23 marzo e… pic.twitter.com/r5i02nhh86

— La Sicilia (@lasicilia) March 29, 2026

Οι κλέφτες παραβίασαν την κεντρική πύλη και έκλεψαν τρεις πίνακες, σύμφωνα με τους καραμπινιέρους. Στη συνέχεια τράπηκαν σε φυγή μέσα από το πάρκο του μουσείου.

Σύμφωνα με τον ιταλικό Τύπο, οι δράστες έκλεψαν τον πίνακα “Τα Ψάρια” (1917) του Ωγκύστ Ρενουάρ, τη “Νεκρή Φύση με κεράσια” (1885-1887) του Πολ Σεζάν και την “Οδαλίσκη στη βεράντα” (1922) του Ανρί Ματίς.

Οι καραμπινιέροι διεξάγουν έρευνα και παρατηρούν τις εικόνες από τις κάμερες παρακολούθησης του μουσείου, όπως και από γειτονικά καταστήματα και κατοικίες, δήλωσε ο εκπρόσωπος.

Το Ίδρυμα Μανιάνι Ρόκα φιλοξενεί τη συλλογή του ιστορικού τέχνης Λουίτζι Μανιάνι (1906-1984), που περιλαμβάνει επίσης έργα των Ντύρερ, Ρούμπενς, Βαν Ντάικ, Γκόγια, Μονέ και του Ιταλού καλλιτέχνη Τζόρτζιο Μοράντι. Δεν ήταν δυνατή σήμερα η επικοινωνία με το μουσείο για σχολιασμό.

«Η Κυριακή Παπαδοπούλου, η Μαρινέλλα, άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού. Υπήρξε κορυφαία ερμηνεύτρια που τίμησε την τέχνη, σεβάστηκε τους δημιουργούς που την εμπιστεύτηκαν και άγγιξε τις διαδοχικές γενιές που την αγάπησαν για τη φωνή, για την προσωπικότητα και για το ήθος της.

Εργάστηκε με συνέπεια και με μια σταθερή έφεση στην αναζήτηση της αρτιότητας στην ερμηνεία και στην σκηνική παρουσία για εβδομήντα ολόκληρα χρόνια, ενώ η γενικότερη συμμετοχή της στη δημόσια ζωή χαρακτηρίστηκε από σπάνια σεμνότητα και σοβαρότητα. Εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια στην οικογένειά της, στους οικείους της και στους αμέτρητους θαυμαστές και φίλους της».

Σε αυτό το πλαίσιο, η ΔΕΗ προσκαλεί δημιουργούς από κάθε πεδίο της τέχνης να συμμετάσχουν στον διαγωνισμό με πρωτότυπες καλλιτεχνικές προτάσεις έργων που αντλούν έμπνευση από την ιστορία, τη βιομηχανική κληρονομιά, το σήμα και τα στοιχεία εταιρικής ταυτότητας της ΔΕΗ, καθώς και από όσα η ενέργεια συμβολίζει διαχρονικά για την ελληνική κοινωνία: το φως, τον εξηλεκτρισμό, την ανάπτυξη, τον πολιτισμό και τη βιώσιμη πρόοδο. Οι προτάσεις μπορούν να κατατίθενται στο art.dei.gr μέχρι τις 31 Μαρτίου.

Τα έργα που θα επιλεγούν από την κριτική επιτροπή θα παρουσιαστούν σε έκθεση στις Ιστορικές Εγκαταστάσεις του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού της ΔΕΗ στο Νέο Φάληρο, ενώ η κριτική επιτροπή θα αναδείξει πέντε από αυτά, στα οποία θα απονεμηθούν χρηματικά βραβεία.

Έμπνευση από την ιστορική διαδρομή της ΔΕΗ
Ο νέος διαγωνισμός αναδεικνύει την ιστορική διαδρομή και τον ρόλο της ΔΕΗ στην ελληνική κοινωνία μέσα από τις σύγχρονες μορφές της καλλιτεχνικής έκφρασης, από τη ζωγραφική και τη φωτογραφία έως το design, τις εγκαταστάσεις, το video art και τα νέα μέσα, διευρύνοντας παράλληλα την πρόσβαση του κοινού στην καλλιτεχνική έκφραση.

Δικαίωμα συμμετοχής έχουν όλα τα άτομα της ελληνικής καλλιτεχνικής κοινότητας που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα ή/και στο εξωτερικό και ενδιαφέρονται να γνωρίσουν πτυχές της ιστορίας της ΔΕΗ και να συμβάλουν στη σύγχρονη αφήγησή της.

Για την υποστήριξη της δημιουργικής διαδικασίας, παρέχεται η δυνατότητα αξιοποίησης υλικού από τις πλούσιες συλλογές του Ιστορικού Αρχείου ΔΕΗ, που αποτυπώνουν την ιστορική διαδρομή της εταιρείας τα τελευταία 75 χρόνια, καθώς και τον ρόλο της στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Δεύτερη διοργάνωση μετά την επιτυχημένη έναρξη το 2021
Ο διαγωνισμός «Η ΔΕΗ συναντά την Τέχνη» υλοποιείται για δεύτερη φορά, σε συνέχεια της πρώτης διοργάνωσης το 2021, η οποία ανέδειξε τη δημιουργική σύνδεση σύγχρονων καλλιτεχνών με την ιστορία και τη βιομηχανική κληρονομιά της ΔΕΗ. Τα επιλεγμένα έργα παρουσιάστηκαν σε έκθεση στις Ιστορικές Εγκαταστάσεις του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού της ΔΕΗ στο Νέο Φάληρο.

Διαδικασία αξιολόγησης και απονομή βραβείων
Ο διαγωνισμός πραγματοποιείται από 12 Φεβρουαρίου έως 31 Μαρτίου 2026, με υποβολή προτάσεων σε ηλεκτρονική μορφή (αρχείο pdf και url στην περίπτωση υλικού βίντεο, ηχητικού έργου κ.ά.) μέσω ηλεκτρονικής φόρμας που είναι αναρτημένη στον ιστότοπο του διαγωνισμού, ενώ κάθε καλλιτέχνης έχει δικαίωμα υποβολής ενός έργου. Την αξιολόγηση των προτάσεων αναλαμβάνει επταμελής κριτική επιτροπή, η οποία αποτελείται από διακεκριμένες προσωπικότητες της τέχνης και του πολιτισμού.

Οι καλλιτέχνες που θα προκριθούν, θα λάβουν οικονομική υποστήριξη ύψους €300 για την κάλυψη εξόδων παραγωγής και υλοποίησης του τελικού έργου, ενώ τα αποτελέσματα της πρώτης αξιολόγησης θα ανακοινωθούν στις 26 Μαΐου 2026.

Με την ολοκλήρωση της τελικής αξιολόγησης, η κριτική επιτροπή θα αναδείξει πέντε έργα στα οποία θα απονεμηθούν χρηματικά βραβεία συνολικού ύψους €20.000 (1ο βραβείο €8.000, 2ο βραβείο €5.000, 3ο βραβείο €3.000, 4ο βραβείο €2.000 και 5ο βραβείο €2.000).

Η αλληλεπίδραση της τεχνολογίας με την τέχνη αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης δημιουργίας και ο διαγωνισμός της ΔΕΗ αξιοποιεί αυτή τη δυναμική για να αναδείξει την κοινωνική διάσταση της ενέργειας, μέσα από σύγχρονες καλλιτεχνικές προσεγγίσεις.

Περισσότερες πληροφορίες για τους όρους συμμετοχής, τη διαδικασία υποβολής και τη σύσταση της κριτικής επιτροπής είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα art.dei.gr.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ΔΕΗ προσκαλεί δημιουργούς από κάθε πεδίο της τέχνης να συμμετάσχουν στον διαγωνισμό με πρωτότυπες καλλιτεχνικές προτάσεις έργων που αντλούν έμπνευση από την ιστορία, τη βιομηχανική κληρονομιά, το σήμα και τα στοιχεία εταιρικής ταυτότητας της ΔΕΗ, καθώς και από όσα η ενέργεια συμβολίζει διαχρονικά για την ελληνική κοινωνία: το φως, τον εξηλεκτρισμό, την ανάπτυξη, τον πολιτισμό και τη βιώσιμη πρόοδο.

 Οι προτάσεις μπορούν να κατατίθενται στο art.dei.gr μέχρι τις 31 Μαρτίου.

 Τα έργα που θα επιλεγούν από την κριτική επιτροπή θα παρουσιαστούν σε έκθεση στις Ιστορικές Εγκαταστάσεις του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού της ΔΕΗ στο Νέο Φάληρο, ενώ η κριτική επιτροπή θα αναδείξει πέντε από αυτά, στα οποία θα απονεμηθούν χρηματικά βραβεία.

 Η γενική διευθύντρια Εταιρικών Σχέσεων και Επικοινωνίας του Ομίλου ΔΕΗ, Σοφία Δήμτσα, δήλωσε: «Με τον διαγωνισμό “Η ΔΕΗ συναντά την Τέχνη Vol. 2” ανοίγει ξανά ένας δημιουργικός χώρος έκφρασης που συνδέει την ιστορία και το αποτύπωμα της ΔΕΗ με τη σύγχρονη καλλιτεχνική ματιά, με αφορμή μια σημαντική επέτειο για την εταιρεία και τη χώρα. Η συμβολή της ΔΕΗ στον πολιτισμό αφορά όλη την κοινωνία. Η τέχνη έχει την ικανότητα να εμπνέει, να ενδυναμώνει και να εξελίσσει την κοινωνία και αυτή η δυναμική είναι που αναδεικνύεται μέσα από τον νέο καλλιτεχνικό διαγωνισμό».

 Ο νέος διαγωνισμός αναδεικνύει την ιστορική διαδρομή και τον ρόλο της ΔΕΗ στην ελληνική κοινωνία μέσα από τις σύγχρονες μορφές της καλλιτεχνικής έκφρασης, από τη ζωγραφική και τη φωτογραφία έως το design, τις εγκαταστάσεις, το video art και τα νέα μέσα, διευρύνοντας παράλληλα την πρόσβαση του κοινού στην καλλιτεχνική έκφραση.

Δικαίωμα συμμετοχής έχουν όλα τα άτομα της ελληνικής καλλιτεχνικής κοινότητας που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα ή/και στο εξωτερικό και ενδιαφέρονται να γνωρίσουν πτυχές της ιστορίας της ΔΕΗ και να συμβάλουν στη σύγχρονη αφήγησή της.

   Για την υποστήριξη της δημιουργικής διαδικασίας, παρέχεται η δυνατότητα αξιοποίησης υλικού από τις πλούσιες συλλογές του Ιστορικού Αρχείου ΔΕΗ, που αποτυπώνουν την ιστορική διαδρομή της εταιρείας τα τελευταία 75 χρόνια, καθώς και τον ρόλο της στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

   Ο διαγωνισμός «Η ΔΕΗ συναντά την Τέχνη» υλοποιείται για δεύτερη φορά, σε συνέχεια της πρώτης διοργάνωσης το 2021, η οποία ανέδειξε τη δημιουργική σύνδεση σύγχρονων καλλιτεχνών με την ιστορία και τη βιομηχανική κληρονομιά της ΔΕΗ. Τα επιλεγμένα έργα παρουσιάστηκαν σε έκθεση στις Ιστορικές Εγκαταστάσεις του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού της ΔΕΗ στο Νέο Φάληρο.

   Ο διαγωνισμός πραγματοποιείται από 12 Φεβρουαρίου έως 31 Μαρτίου 2026, με υποβολή προτάσεων σε ηλεκτρονική μορφή (αρχείο pdf και url στην περίπτωση υλικού βίντεο, ηχητικού έργου κ.ά.) μέσω ηλεκτρονικής φόρμας που είναι αναρτημένη στον ιστότοπο του διαγωνισμού, ενώ κάθε καλλιτέχνης έχει δικαίωμα υποβολής ενός έργου. Την αξιολόγηση των προτάσεων αναλαμβάνει επταμελής κριτική επιτροπή, η οποία αποτελείται από διακεκριμένες προσωπικότητες της τέχνης και του πολιτισμού.

   Οι καλλιτέχνες που θα προκριθούν, θα λάβουν οικονομική υποστήριξη ύψους 300 ευρώ για την κάλυψη εξόδων παραγωγής και υλοποίησης του τελικού έργου, ενώ τα αποτελέσματα της πρώτης αξιολόγησης θα ανακοινωθούν στις 26 Μαΐου 2026.

   Με την ολοκλήρωση της τελικής αξιολόγησης, η κριτική επιτροπή θα αναδείξει πέντε έργα στα οποία θα απονεμηθούν χρηματικά βραβεία συνολικού ύψους 20.000 ευρώ (1ο βραβείο 8.000 ευρώ, 2ο βραβείο 5.000 ευρώ, 3ο βραβείο 3.000 ευρώ, 4ο βραβείο 2.000 ευρώ και 5ο βραβείο 2.000 ευρώ).

   Περισσότερες πληροφορίες για τους όρους συμμετοχής, τη διαδικασία υποβολής και τη σύσταση της κριτικής επιτροπής είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα art.dei.gr.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Μέσα από τις σκέψεις της, αναδεικνύεται η τέχνη όχι μόνο ως μέσο έκφρασης, αλλά ως τόπος σιωπής, αναστοχασμού και ουσιαστικού διαλόγου με τον κόσμο γύρω μας.

-Ποια είναι η αφετηρία της εικαστικής σας αναζήτησης; Υπάρχει κάποιο προσωπικό ή συλλογικό βίωμα που διαρκώς επιστρέφει στο έργο σας;

Το μέσα μου.

Εμπιστεύομαι το δυνατό μου ένστικτο και δημιουργώ μέσα από μια διαδικασία εσωτερικής βύθισης. Η δημιουργία απαιτεί να ακούς το μέσα σου, να συνδέεσαι με όλα όσα σε έχουν καθορίσει — τα δύσκολα και τα εύκολα. Όσο πιο βαθιά βουτάς, τόσο μεγαλύτερος ο κραδασμός· τόσο πιο απόλυτη η σιωπή.

Μου αρέσει να χάνομαι σε μέρη που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά… να ανακαλύπτω καινούργιες διαδρομές και περιοχές που, αν και φαινομενικά εγκαταλελειμμένες, έχουν να σου διηγηθούν μια ιστορία

Αγαπώ τη σιωπή. Μέσα σε αυτήν έχω ακούσει τις καλύτερες ιστορίες. Αυτό το υπόκωφο, επαναλαμβανόμενο μουρμουρητό μέσα στη λάσπη του Samuel Beckett, το σπαρακτικό ουρλιαχτό του Allen Ginsberg, το Λαχταρώ της Sarah Kane. Αυτές οι φωνές με ακολουθούν — όχι απλώς ως επιρροές, αλλά ως προσωπικές επιστροφές: αναμνήσεις, σκέψεις, συναισθήματα που συνεχίζουν να λειτουργούν ως ρίζα, εγκαταλείποντας όμως κάθε προηγούμενη δικλείδα ασφάλειας.

Η δημιουργία είναι για μένα μια σχεδόν ερωτική διαδικασία. Δεν ξέρω πού με οδηγεί, αλλά την ακολουθώ ξανά και ξανά. Σε κάθε έργο, συνομιλώ με έναν σιωπηλό εαυτό που άλλοτε ψιθυρίζει, άλλοτε κραυγάζει. Και μέσα από αυτή τη σιωπή, γεννιέται η εικόνα.

–Η εμπειρία σας από τη Θεσσαλονίκη, μια πόλη με έντονη ιστορική μνήμη και πολυπολιτισμικές ρίζες, πώς επηρεάζει τη ματιά σας ως δημιουργού;

Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη ζωντανή, με παλμό. Έχει μια γλύκα και την ίδια στιγμή κάτι το ανατρεπτικό, το αντιφατικό, που προκαλεί έντονα συναισθήματα και εικόνες. Αυτή η συνεχής αντίθεση —ανάμεσα στο παλιό και το καινούργιο— τροφοδοτεί συνεχώς τη ματιά μου.

Αγαπώ τις βόλτες με το αυτοκίνητο τη νύχτα, χωρίς συγκεκριμένο προορισμό. Οι εικόνες που περνούν γρήγορα μπροστά μου, σε συνδυασμό με την ατμόσφαιρα από τα φώτα στους δρόμους, μου δημιουργούν μια κινηματογραφική, ντοκιμαντερίστικη αίσθηση. Μου αρέσει να χάνομαι σε μέρη που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά, που κάποτε είχαν ζωή —στοές, νεοκλασικά κτίρια— να ανακαλύπτω καινούργιες διαδρομές και περιοχές που, αν και φαινομενικά εγκαταλελειμμένες, έχουν να σου διηγηθούν μια ιστορία. Οι δρόμοι στη Συγγρού, στην Πτολεμαίων, στην Ερνέστ Εμπράρ έχουν μια ενέργεια που με γοητεύει. Κάθε γωνιά κρύβει μια ιστορία, και κάθε ιστορία μπορεί να μετατραπεί σε εικόνα.

Το Λονδίνο υπήρξε για μένα σημείο αναφοράς, γεμάτο συναισθηματικές μεταλλάξεις. Η πόλη είναι ένας ζωντανός οργανισμός, γεμάτος γκαλερί, εκθέσεις, εικαστικά ερεθίσματα σε κάθε γωνιά

Πέρα από τα εξωτερικά ερεθίσματα, υπάρχει και η μοναδική αίσθηση του «χώρου» που κουβαλά αυτή η πόλη. Κάθε τόπος με την ιστορική του φόρτιση συνδέεται με τα συναισθήματα των ανθρώπων που τον κατοικούν και τον βιώνουν. Έτσι, η ζωγραφική στη Θεσσαλονίκη μπορεί να γίνει μια διαρκής ανασύνθεση της μνήμης, της ταυτότητας, της αντίφασης και της σύγκλισης διαφορετικών κόσμων. Τελικά, αυτό που με επηρεάζει πιο βαθιά είναι ότι η Θεσσαλονίκη δεν σου προσφέρεται εύκολα. Πρέπει να την παρατηρήσεις, να τη διαβάσεις, να την περιπλανηθείς. Είναι μια πόλη-παζλ, γεμάτη αναμνήσεις και αντιφάσεις —και αυτό ακριβώς την κάνει εξαιρετικά εικαστική.

–Έχετε ζήσει και σπουδάσει στο Λονδίνο, έναν από τους πιο δραστήριους κόμβους της διεθνούς τέχνης. Τι σας δίδαξε αυτή η εμπειρία σε σχέση με την ελευθερία στην καλλιτεχνική έκφραση και τον ρόλο της τέχνης στη δημόσια σφαίρα;

Το Λονδίνο υπήρξε για μένα σημείο αναφοράς, γεμάτο συναισθηματικές μεταλλάξεις. Στην αρχή, όλα έμοιαζαν μαγνητικά: η πολυπολιτισμικότητα, ο πλούτος των ιδεών, η αίσθηση ότι ανήκεις σε έναν παγκόσμιο διάλογο για την τέχνη.

Η συνύπαρξη με δημιουργούς από διαφορετικά πολιτισμικά υπόβαθρα με ανάγκασε να επανεξετάσω τη δική μου θέση – να δω πώς η ταυτότητα που κουβαλάς διαμορφώνει όχι μόνο αυτό που δημιουργείς, αλλά και το πώς αυτό γίνεται αντιληπτό.

Η πόλη είναι ένας ζωντανός οργανισμός, γεμάτος γκαλερί, εκθέσεις, εικαστικά ερεθίσματα σε κάθε γωνιά. Η ελευθερία έκφρασης είναι σχεδόν αυτονόητη, αλλά και εξαιρετικά απαιτητική. Το Λονδίνο σε προ(σ)καλεί να πειραματιστείς, να πάρεις θέση, να υπάρξεις μέσα από την τέχνη σου.

Με την απόσταση του χρόνου, συνειδητοποιώ πως αυτός ο καταιγισμός εννοιών, πρακτικών και φορμών μπορεί εύκολα να σε παρασύρει αν δεν έχεις ήδη γερά θεμέλια. Η ελληνική εκπαίδευση στην τέχνη, με την πιο παραδοσιακή της δομή, μου δίδαξε πειθαρχία, τεχνική, αισθητική και ιστορική συνέχεια – στοιχεία που μου έδωσαν σταθερότητα όταν όλα γύρω κινούνταν ιλιγγιωδώς.

Για πολλούς (εφήβους) η εικαστική δημιουργία γίνεται ένα ασφαλές πεδίο έκφρασης, επειδή ακριβώς συμβαίνει μέσα στη σιωπή. Δεν νιώθουν ότι εκτίθενται, και αυτό τους απελευθερώνει

Μέσα σε αυτόν τον δημιουργικό κυκλώνα, ένιωσα ακόμα πιο έντονα την ανάγκη να κρατηθώ από κάτι βαθύτερο, υπαρξιακό. Και τότε είναι που άρχισα να επιστρέφω – όχι γεωγραφικά, αλλά εσωτερικά – στο ελληνικό φως. Όχι ως εικόνα, αλλά ως μια μνήμη του χώρου και του χρόνου. Μια σταθερά που δεν μπορείς να εξηγήσεις, αλλά μπορείς να ζωγραφίσεις. Εκεί βρίσκεται για μένα το ουσιώδες.

Η εμπειρία του Λονδίνου με δίδαξε ότι η τέχνη, ειδικά στη δημόσια σφαίρα, δεν είναι απλώς μέσο έκφρασης. Είναι πράξη θέσης, κοινωνική δήλωση, ένα κάλεσμα σε διάλογο. Αλλά και ότι, τελικά, όσο πιο παγκόσμιος γίνεσαι, τόσο πιο προσωπικά πρέπει να ξέρεις ποιος είσαι.

–Ως διδάσκουσα σε νεαρούς ανθρώπους, πώς βλέπετε τη σχέση της νέας γενιάς με την τέχνη; Είναι για εκείνους εργαλείο έκφρασης, αντίστασης ή απλώς μια ακόμα δραστηριότητα;

Η σχέση των εφήβων με την τέχνη είναι συχνά πιο εσωτερική απ’ όσο φανταζόμαστε. Για πολλούς, η εικαστική δημιουργία γίνεται ένα ασφαλές πεδίο έκφρασης, επειδή ακριβώς συμβαίνει μέσα στη σιωπή. Δεν νιώθουν ότι εκτίθενται, και αυτό τους απελευθερώνει: μπορούν να πουν όσα δεν λέγονται εύκολα με λόγια.

Και ακριβώς επειδή αυτή η έκφραση δεν ζητά άμεσα λόγια ή εξηγήσεις, τους επιτρέπει να πλησιάσουν τα συναισθήματά τους με μεγαλύτερη ελευθερία και αυθεντικότητα.

Συχνά, σε αυτό το στάδιο της ζωής, πόσω μάλλον στηv εποχή μας δυσκολεύονται γλωσσικά να αρθρώσουν πλήρως σκέψεις ή συναισθήματα. Η επικοινωνία που ορίζει ο ψηφιακός κόσμος πολλές φορές δυσκολεύει την μεταξύ τους δια ζώσης επικοινωνία. Όμως η τέχνη, ακόμη και χωρίς λόγια, τους βοηθά να αγγίξουν κάτι αληθινό, να εκφραστούν πιο κοντά στην ψυχή τους.

Το ζητούμενο για εμένα δεν είναι μόνο να εκφραστούν, αλλά να μάθουν να στοχάζονται. Να μπορούν να ξεχωρίσουν τι έχει βάρος και τι όχι, τι είναι δικό τους και τι απλώς επαναλαμβάνεται από έξω.

Να δημιουργήσουν κάτι που έχει ρίζες, που ξεκινά από μέσα τους. Και όταν αυτή η αυθεντικότητα εκδηλωθεί, γίνεται όντως εργαλείο: όχι μόνο έκφρασης, αλλά και ενδυνάμωσης, εσωτερικής καλλιέργειας, αντίστασης.

Αυτό που βλέπω στους μαθητές μου —και που με συγκινεί— είναι ότι, όταν αφεθούν, όταν εμπιστευτούν τη σιωπή της δημιουργίας, γεννιέται κάτι αληθινό. Κι αυτό το αληθινό έχει αξία, όχι επειδή είναι “σωστό”, αλλά επειδή είναι δικό τους.

–Τα έργα σας συχνά εντάσσονται σε συλλογικές δράσεις, όπως η Biennale Θεσσαλονίκης ή πλατφόρμες όπως το Platform Translation. Τι σημαίνει για εσάς η έννοια της “συλλογικότητας” στην τέχνη σήμερα;

Η συμμετοχή σε συλλογικές δράσεις, όπως η Biennale ή διεθνείς πλατφόρμες σύγχρονης τέχνης, έχει για μένα μεγάλη αξία. Δεν είναι μόνο ένας τρόπος να επικοινωνήσω με άλλους δημιουργούς, αλλά και μια ευκαιρία να τοποθετηθώ μέσα σε ένα παγκόσμιο πολιτισμικό πλαίσιο. Με φέρνει αντιμέτωπη με σημαντικά ερωτήματα: Ποια είμαι μέσα σε αυτόν τον κοινό τόπο; Τι λέει η δική μου φωνή ανάμεσα σε τόσες άλλες;

Ωστόσο, η συλλογικότητα δεν μπορεί να υπάρξει μόνο ως εξωτερική συνύπαρξη. Είναι πρώτα απ’ όλα μια εσωτερική διαδικασία. Απαιτεί να έχεις καλλιεργήσει την ακρόαση, τη σιωπή και την παρατήρηση, να έχεις δουλέψει μέσα σου για να μπορείς να συνυπάρχεις ουσιαστικά — όχι ανταγωνιστικά ή απλώς διεκδικητικά.

Η αποκόλληση —αυτός ο «ομφάλιος λώρος» όπως συχνά τον νιώθουμε με τα έργα μας — είναι αναγκαία. Είναι ο τρόπος να περάσεις στο επόμενο έργο, στο επόμενο ερώτημα, στην επόμενη εκδοχή του εαυτού

Η τέχνη από τη φύση της ζητά μοναχικότητα, όμως δεν είναι απομόνωση. Όταν εκθέτεις, συνομιλείς. Μέσα από τη συλλογικότητα η τέχνη αποκτά διαστάσεις κοινότητας — μια συνύπαρξη με τις διαφορές, τις αντιθέσεις και τις συναντήσεις της.

Για μένα, η συλλογικότητα δεν είναι απλά το «μαζί» ως αριθμός, αλλά η πρόθεση να συναντηθείς αληθινά. Χωρίς εσωτερική δουλειά και σαφήνεια για το τι κουβαλάς και αναζητάς, καμία συλλογική πράξη δεν μπορεί να έχει βάθος και αλήθεια.

–Πώς συνομιλεί το έργο σας με την έννοια του “ανήκειν” — σε έναν τόπο, σε μια ταυτότητα, σε μια ιστορία που ίσως δεν είναι μόνο ατομική αλλά και πολιτική;

Η έννοια του «ανήκειν» είναι εγγεγραμμένη στο έργο, από τη στιγμή της σύλληψής του έως και τη στιγμή που αποκόπτεται από τον δημιουργό του και παίρνει τη θέση του στον κόσμο — είτε ως αντικείμενο προς θέαση, είτε ως μνήμη, είτε ως πράξη. Ακόμη και όταν περνά στα χέρια κάποιου άλλου, κουβαλά μέσα του τη χειρονομία, τον ρυθμό, τις εσωτερικές διεργασίες εκείνου που το δημιούργησε. Το έργο αποτυπώνει πάντα μια σχέση με τον εαυτό και τον κόσμο· είναι κομμάτι της ταυτότητας του καλλιτέχνη, έστω κι αν τελικά καλείται να το αποχωριστεί.

Αυτή η αποκόλληση —αυτός ο «ομφάλιος λώρος» όπως συχνά τον νιώθουμε με τα έργα μας — είναι αναγκαία. Είναι ο τρόπος να περάσεις στο επόμενο έργο, στο επόμενο ερώτημα, στην επόμενη εκδοχή του εαυτού. Ωστόσο, το αποτύπωμα της ταυτότητας μένει. Και μαζί του, ό,τι σε καθόρισε: οι μνήμες, οι αντιφάσεις, η ιστορία του τόπου σου, οι κοινωνικές εντάσεις, ακόμα κι εκείνα που δεν πρόλαβες να ζήσεις αλλά σε συγκροτούν.

Η ταχύτητα, η ακατάπαυστη ροή εικόνων και πληροφορίας, βρίσκεται στον αντίποδα αυτού που υπηρετεί η τέχνη. Η εικαστική δημιουργία ζητά επιβράδυνση

Η τέχνη δεν υφίσταται έξω από τα συμφραζόμενά της. Αν αποσπάσουμε το έργο από τον τόπο, την κουλτούρα, τις κοινωνικοπολιτικές του συνθήκες, χάνουμε και τη γλώσσα με την οποία επικοινωνεί. Το «ανήκειν» δεν είναι απλώς πολιτισμικός εντοπισμός· είναι τρόπος ύπαρξης μέσα στον κόσμο. Είναι εκείνο που καθορίζει πώς βλέπεις, πώς αφουγκράζεσαι, πώς απαντάς ή σιωπάς απέναντι στο συλλογικό.

Το δικό μου έργο κουβαλά αυτό το βάρος – ή μάλλον αυτή τη μνήμη. Είναι μια προσωπική κατάθεση, αλλά και μια πολιτική πράξη γιατί, τελικά, κάθε φορά που επιλέγεις τι θα δείξεις, πώς θα το φτιάξεις, πού θα το τοποθετήσεις, δηλώνεις θέση απέναντι στον κόσμο και στο τι θεωρείς σημαντικό.

Η ταυτότητα δεν είναι κάτι στατικό, διαμορφώνεται. Και μέσα στο έργο τέχνης, αυτό το ρευστό, το προσωπικό και το πολιτικό, συνυπάρχουν. Όχι πάντα σε ισορροπία, αλλά σε έναν γόνιμο διάλογο.

–Ζούμε σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, εικόνων και ταχύτητας. Ποιος είναι σήμερα ο ρόλος της εικαστικής δημιουργίας απέναντι στην υπερβολή της εικόνας;

Η ταχύτητα, η ακατάπαυστη ροή εικόνων και πληροφορίας, βρίσκεται στον αντίποδα αυτού που υπηρετεί η τέχνη. Η εικαστική δημιουργία ζητά επιβράδυνση. Ζητά να σταθείς. Να παρατηρήσεις. Να συνδεθείς. Είναι μια πράξη αντίστασης απέναντι στη φθορά της προσοχής και την ευκολία της κατανάλωσης.

Στην εποχή μας, η εικόνα έχει γίνει εύκολη, στιγμιαία, φευγαλέα. Ζούμε μέσα σε έναν καταιγισμό εικόνων. Κάθε μέρα μας διαπερνούν χιλιάδες οπτικά ερεθίσματα που δεν προλαβαίνουμε ούτε να τα κατοικήσουμε ούτε να τα επεξεργαστούμε. Κι όμως, η ανθρώπινη ψυχή δεν λειτουργεί σε αυτήν την ταχύτητα. Η εικαστική δημιουργία, γι’ αυτό και μόνο, παραμένει βαθιά απαραίτητη: μας δίνει τη δυνατότητα να συμφιλιωθούμε με τον ρυθμό μας, να παρατηρήσουμε, να θυμηθούμε, να αναρωτηθούμε. Η τέχνη, δεν επιδιώκει απλώς να προκαλέσει εντύπωση — επιδιώκει να συγκρατήσει το βλέμμα, να δημιουργήσει χώρο για ανακλήσεις, αναλογισμούς, συναισθήματα, μνήμες. Όχι να γεμίσει τον χρόνο, αλλά να τον διευρύνει.

Η τέχνη δεν είναι ανταγωνιστής της εικόνας. Είναι το αντίβαρό της. Εκεί που η ψηφιακή εικόνα επιδιώκει το γρήγορο συναίσθημα, η τέχνη επιδιώκει το αληθινό βίωμα. Εκεί που η πληροφορία εξαντλείται στην επιφάνεια, η τέχνη σε ωθεί προς τα μέσα — σε καλεί να σταθείς, να μείνεις, να εμπλακείς.

Δεν πρόκειται μόνο για το αν εγώ είχα ίσες ευκαιρίες, αλλά για το αν ολόκληρη η ελληνική εικαστική σκηνή είναι έτοιμη για έναν διάλογο χωρίς προκαταλήψεις και άνισες αφετηρίες

Ο ρόλος της, λοιπόν είναι αναστοχαστικός, θεραπευτικός και βαθιά πολιτικός. Σε μια εποχή υπερδιέγερσης και αποπροσανατολισμού, το έργο τέχνης γίνεται τόπος σιωπής και αλήθειας. Μπορεί να μη φωνάζει, αλλά έχει το βάρος εκείνου που επιλέγει να μιλήσει όταν όλα γύρω φλυαρούν.

Η τέχνη, τελικά, δεν ζητά απλώς να τη δεις. Ζητά να θυμηθείς πώς να βλέπεις. Υπενθυμίζει ότι η ουσία δεν βρίσκεται στην ποσότητα των εικόνων, αλλά στην ποιότητα της σχέσης που χτίζουμε μαζί τους. Και ότι ακόμη και μέσα σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, μπορεί να υπάρξει μια στιγμή σιωπής που να σε κοιτάξει πίσω.

–Ως γυναίκα καλλιτέχνης, αισθανθήκατε ποτέ ότι χρειάστηκε να παλέψετε για χώρο ή αναγνώριση στο εικαστικό τοπίο; Πιστεύετε πως η ελληνική σκηνή είναι έτοιμη για έναν πιο ισότιμο διάλογο;

Δεν έχω νιώσει να απορρίπτομαι λόγω του φύλου μου. Αυτό και μόνο που θα έπρεπε να μας αφορά και να μας απασχολεί σε σχέση με το έργο τέχνης, είναι πώς το ίδιο στέκεται: αν έχει ουσία, αν μιλά, αν συγκινεί, αν προκαλεί.— όχι οι ετικέτες ή οι εύκολες ταυτοποιήσεις.

Δεν πρόκειται μόνο για το αν εγώ είχα ίσες ευκαιρίες, αλλά για το αν ολόκληρη η ελληνική εικαστική σκηνή είναι έτοιμη για έναν διάλογο χωρίς προκαταλήψεις και άνισες αφετηρίες.

Η ευθύνη του καλλιτέχνη δεν είναι απαραίτητα να δώσει απαντήσεις. Αλλά έχει τη δύναμη —και, ίσως, την υποχρέωση— να φωτίσει όσα πολλοί προσπερνούν

Θα έλεγα πως είμαστε σε πορεία, αλλά έχουμε ακόμη δρόμο. Και η συλλογική αναγνώριση της ανάγκης για ισότιμες φωνές είναι ένα βήμα απαραίτητο — όχι για λόγους πολιτικής ορθότητας, αλλά για λόγους ουσίας.

–Ποιον ρόλο μπορεί (ή πρέπει) να έχει η τέχνη στην εποχή της κλιματικής κρίσης, της τεχνητής νοημοσύνης και των μαζικών μετακινήσεων πληθυσμών; Πιστεύετε ότι ο καλλιτέχνης έχει ευθύνη ή λόγο σε αυτά τα ζητήματα;

Τέχνη είναι η στάση μας απέναντι στην ίδια τη ζωή. Κι αυτή η στάση δεν είναι ποτέ αποκομμένη από την εποχή της. Ζούμε σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται ραγδαία — είτε μιλάμε για την κλιματική κρίση, είτε για την τεχνητή νοημοσύνη, είτε για τις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών. Σε μια τέτοια συγκυρία, η τέχνη δεν μπορεί –και δεν πρέπει– να μείνει ουδέτερη.

Η ευθύνη του καλλιτέχνη δεν είναι απαραίτητα να δώσει απαντήσεις. Αλλά έχει τη δύναμη —και, ίσως, την υποχρέωση— να φωτίσει όσα πολλοί προσπερνούν. Να κάνει ορατό το αόρατο. Να θέτει ερωτήματα, να επαναφέρει το ανθρώπινο στο επίκεντρο.

Όπως είπα και νωρίτερα, η τέχνη δεν είναι απλώς ένα μέσο, αλλά μια πράξη ζωής: μια συνεχής προσπάθεια εσωτερικής και κοινωνικής καλλιέργειας. Μπορεί να ενεργοποιήσει την εν συναίσθηση, να ευαισθητοποιήσει χωρίς διδακτισμό, να προτείνει τρόπους να σταθούμε με αισθητική και με ευθύνη απέναντι στον κόσμο.

Σε έναν κόσμο υπερφόρτωσης, ταχύτητας και αποπροσανατολισμού, το έργο τέχνης γίνεται τόπος σιωπής, συγκέντρωσης και συνείδησης. Ένα «αντίβαρο» στην υπερβολή. Ένα σημείο επαναφοράς.

Η ευθύνη του καλλιτέχνη, όπως τη βιώνω εγώ, είναι να δημιουργεί από έναν τόπο συνείδησης. Όχι για να διδάξει, αλλά για να υπενθυμίσει. Για να αφήσει χώρο στον θεατή να αναμετρηθεί με τη δική του αλήθεια. Και μέσα σε αυτή την ανταλλαγή, ίσως να γεννηθεί μια νέα δυνατότητα.

Μάλιστα, o νομικός σύμβουλος της Εθνικής Πινακοθήκης μιλώντας σε δημοσιογράφους, τόνισε ότι η Πινακοθήκη θα καταθέσει αγωγή ύψους 500.000 ευρώ κατά του Νίκου Παπαδόπουλου για τον βανδαλισμό των έργων τέχνης.

Ο πρώην βουλευτής της Νίκης, μιλώντας στο Mega δήλωσε πως δεν έχει μετανιώσει για την πράξη του: «Τα 500.000 που θέλουν από εμένα αυτοί οι κύριοι που βάζουν τα βέβηλα έργα που προσβάλλουν ευθέως την Παναγία είναι μέσα στα πλαίσια της οικονομικής μου εξόντωσης, αφού προηγήθηκε η δολοφονία χαρακτήρα. Μετά έρχεται η πολιτική εξόντωση. Είδατε ότι με διαγράψανε από την Νίκη και προσπαθούν να σβήσουν τη φωνή μου από το ελληνικό Κοινοβούλιο. Ο κόσμος όμως δεν το θέλει. Σύμφωνα με δημοσκόπηση, 9/10 Έλληνες θέλουν να ακούνε αυτή τη φωνή από το Κοινοβούλιο» τόνισε ο Νίκος Παπαδόπουλος.

«Μου κόψανε το μισό μισθό για τα βέβηλα έργα που κατέβασα. Και καλά έκανα που τα κατέβασα, μακάρι να με αξιώσει ο θεός να τα ξανακατεβάσω. Κανένας συμβιβασμός από εμένα. Τα 500.000 ευρώ δεν είναι και πολύ μεγάλο ποσό, για τους Ορθόδοξους πιστούς Χριστιανούς. Είμαστε 10.000.000. Από μισό ευρώ να βάλουν 1.000.000 άνθρωποι, τα βρήκαμε τα πεντακόσια χιλιάρικα. Δεν φοβόμαστε τα πρόστιμά τους, δεν φοβόμαστε τίποτα».

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟ:

Παναγιώτης Ι. Δρίβας

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΡΘΡΩΝ:

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Χωρίς να αναφερόμαστε σε επιβεβαιωμένες πληροφορίες είναι αρκετά πιθανό η εν λόγω απόφαση να σχετίζεται με τις πιέσεις της εκκλησίας. Άλλωστε η ανακοίνωση της ΔΙΣ άφηνε να εννοηθεί ότι θα υπάρξει παρέμβαση του ίδιου του Αρχιεπισκόπου Ιερώνυμου. Οι πληροροφορίες μιλούσαν για επιστολή προς τον πρωθυπουργό στην οποία θα ζητούσε απόσυρση των εκθεμάτων.

Μπορεί η εξέλιξη να συνδεθεί με τις εν λόγω πληροφορίες; Ίσως ναι, ίσως όχι.

Πάντως στο δεύτερο σκέλος των πληροφοριών οι οποίες έκαναν λόγο για παρέμβαση απομπομπής της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη εκ του αποτελέσματος του ανασχηματισμού φαίνεται ότι η “ιερά μομφή” εφόσον και αν διατυπώθηκε δεν εισακούστηκε. Από την κατάληξη όμως της… “τύχης” των εκθεμάτων ευλόγως κάποιος μπορεί να συμπεράνει ότι απλώς επήλθε η… “χρυσή τομή”. Ένας συμβιβασμός…

Και εδώ αρχίζουν να μπαίνουν διάφορα κρίσιμα ερωτήματα με βασικότερο αν τελικά ο σκοταδισμός νίκησε την ελεύθερη έκφραση.

• Αν τελικά η τέχνη πρέπει να υπόκειται σε περιορισμούς ή οφείλει να είναι απόλυτα ελεύθερη;
• Και ποια είναι η σχέση της με τον σκοταδισμό και τον φανατισμό που απειλούν τη δημοκρατία και τον ελεύθερο λόγο;

Οι πολιτικοκοινωνικές συνθήκες μπορούν σε ένα βαθμό να καθορίσουν τα όρια της τέχνης τα οποία ενδεχομένως στο αδιόρατο αυτό πλαίσιο να είναι αντικείμενο συνεχούς διαπραγμάτευσης, ωστόσο αδιαπραγμάτευτο είναι το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης.

Από τον Μεσαίωνα έως τις σύγχρονες αυταρχικές κυβερνήσεις, η τέχνη συχνά αποτελεί στόχο όσων φοβούνται την ελεύθερη σκέψη. Η αποκαθήλωση έργων τέχνης, οι διώξεις δημιουργών ή η διαπόμπευσή τους στα κοινωνικά δίκτυα (στην προκειμένη περίπτωση του Χριστόφορου Κατσαδιώτη με κατακριτέες χυδαιότητες) και η προσπάθεια φίμωσης είναι ενδείξεις μιας κοινωνίας που διολισθαίνει προς τον σκοταδισμό.

Ο φανατισμός, θρησκευτικός ή πολιτικός, αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς της ελευθερίας. Και τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσμια κλίμακα ακραίες ομάδες επιδιώκουν να επιβάλουν τους δικούς τους ηθικούς και ιδεολογικούς κώδικες, με επίκληση στην βλασφημία, την ανηθικότητα και τις χρηστές αντιλήψεις.

Κάποιες φορές με μοιραία κατάληξη οπλίζοντας το χέρι σταυροφόρων (δολοφονία Τζον Λένον, σκηνοθέτη Τέο βαν Γκογκ, επίθεση στα γραφεία του Charlie Hebdo) άλλες φορές με βανδαλισμούς και με ακρότητες (επίθεση στο θέατρο Χυτήριο από τη Χρυσή Αυγή, έκθεση “Aspects of Hellenism”, ο τωρινός βανδαλισμός την Εθνική Πινακοθήκη κλπ).

Το αποτέλεσμα είναι η καταπίεση της ελεύθερης έκφρασης και η ενίσχυση μιας κοινωνίας φόβου και ελέγχου. Η κοινωνία οφείλει να σταθεί υπερασπιστής της ελευθερίας. Η εκπαίδευση, η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και η προώθηση ενός ανοιχτού διαλόγου γύρω από την τέχνη μπορούν να αποτρέψουν την επιστροφή σε σκοταδιστικές αντιλήψεις.

Η τέχνη πρέπει να παραμείνει χώρος ελευθερίας, ακόμη και όταν προκαλεί ή σοκάρει. Και εν τέλει το σημαντικότερο καθήκον της και η πραγματική δύναμή της είναι να αντιστέκεται, να αποκαλύπτει και να διεκδικεί όποτε ο φανατισμός και ο σκοταδισμός προσπαθούν να επιβληθούν.

Τι πραγματικά συνέβη, τι προοιωνίζεται- Οι απόψεις ένθεν κακείθεν

Το libre επιχειρώντας να καταγράψει σφαιρικά τις απόψεις μίλησε με επιστήμονες, ιστορικούς τέχνης, μητροπολίτες και απλούς ιερείς, βάζοντας στον δημόσιο διάλογο τα επιχειρήματα που διατυπώνονται ένθεν κακείθεν.

ΜΑΣ ΜΙΛΟΥΝ:

Χρήστος Παπαγιάννης (Διευθυντής του ETERON): “Αμφισβητείται το αναφαίρετο δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης”

Λευτέρης Κουσούλης (Πολιτικός επιστήμονας): “Οι συνέπειες της βίαιης αντίδρασης του βουλευτή”

Σπύρος Μοσχονάς (Ιστορικός τέχνης): “Η πολιτική σκηνή, σε εθνικό και σε διεθνές πεδίο, έχει μετατραπεί σε τσίρκο με πρωταγωνιστές νταήδες”

Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος: “Η σαγήνη τοῦ Αλλόκοτου, o ενδιάμεσος χώρος καί οἱ ἅγιοι”

Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος: “Δεν προσβάλλεται η Παναγιά, η αγάπη μας προσβλήθηκε”

Πατήρ Γεώργιος Κωνσταντίνου (Εκπρόσωπος Ιερούς Συνδέσμου Κληρικών Ελλάδος): “Η βλασφημία δεν μπορεί να θεωρηθεί Τέχνη”

ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΑ ΑΡΘΡΑ:

Χρήστος Παπαγιάννης: Η Λογοκρισία δεν στοχεύει στο έργο, αλλά στους καλλιτέχνες του αύριο

Ο βανδαλισμός του έργου του καλλιτέχνη Χ. Κατσατιώτη στην Εθνική Πινακοθήκη από τον βουλευτή του υπερσυντηρητικού κόμματος «Νίκη», Νίκο Παπαδόπουλο, δεν αποτελεί απλώς μια μεμονωμένη πράξη λογοκρισίας, αλλά μια κίνηση που στοχεύει στη μελλοντική φίμωση της ελεύθερης καλλιτεχνικής έκφρασης. Ο εν λόγω βουλευτής, δεν επιχείρησε μόνο να καταστρέψει τα συγκεκριμένα έργα τέχνης, αλλά πολύ περισσότερο έθεσε υπό αμφισβήτηση το αναφαίρετο δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης προκαλώντας φόβο σε μελλοντικούς καλλιτέχνες αλλά και εργαζόμενους στην Πινακοθήκη.

Για την πράξη του επικαλέστηκε τη συχνή δικαιολογία της «βλασφημίας» και της προσβολής θρησκευτικών αξιών.

Συγκεκριμένα, σε τέτοιες περιπτώσεις οι λογοκριτές ισχυρίζονται, ότι το έργο τέχνης θίγει θεμελιακά το αξιακό τους σύστημα και αντί να απαντήσουν με διάλογο, καταφεύγουν σε κατασταλτική δράση και πράξεις όπως είναι η καταστροφή ενός έργου.

Μια δεύτερη προσπάθεια τεκμηρίωσης της λογοκρισίας βασίζεται στην υποτιθέμενη «χαμηλή ποιότητα» του έργου, όπου σε αυτή την περίπτωση εκτυλίσσεται μια προσπάθεια να μειωθεί η σημασία του περιστατικού, με την υπόνοια ότι η καταστροφή ενός «μέτριου» αισθητικά έργου δεν αποτελεί σοβαρό ζήτημα -είδαμε πολλούς υποστηρικτές του βουλευτή να το επικαλούνται ή να το υπονοούν. Μια τρίτη συχνή δικαιολογία αφορά την πεποίθηση ότι ο ίδιος ο καλλιτέχνης δρα με πρόθεση να προκαλέσει ζημιά και να ταλαιπωρήσει ψυχικά ανθρώπους αντίθετους στο δικό αξιακό του σύστημα, κι άρα η λογοκρισία είναι θεμιτή διότι αποτελεί αντίδραση στην εκ προθέσεως πρόκληση του καλλιτέχνη -φυσικά αυτό είναι αδύνατο να αποδειχθεί .

Προφανώς όλες οι παραπάνω αιτιάσεις είναι προσχηματικές και αβάσιμες, αφού σε ένα δημοκρατικό κράτος δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τη λογοκρισία, είτε ένα έργο τέχνης θεωρείται ποιοτικά άρτιο είτε όχι, είτε συμφωνεί κάποιος με το περιεχόμενό του είτε το βρίσκει προσβλητικό ή προκλητικό. Η κριτική είναι θεμιτή όσο σκληρή κι αν είναι, όμως η λογοκρισία δεν μπορεί να γίνεται ανεκτή επουδενί. Η δημόσια και η θεσμική αντιπαράθεση είναι οι μόνες αντιδράσεις, που μπορούν να θεωρηθούν αποδεκτές σε μια ευνομούμενη και δημοκρατική κοινωνία.

Ωστόσο, το πιο ανησυχητικό είναι ότι η κίνησή του δεν απομονώθηκε, αλλά βρήκε υποστηρικτές, ακόμη και σε mainstream κανάλια επικοινωνίας, όπου παρατηρήθηκε μια ρητορική που όχι μόνο δεν καταδίκασε το περιστατικό, αλλά το δικαιολόγησε σε αρκετές περιπτώσεις ως «δίκαιη αγανάκτηση». Πρόκειται για την πιο διαυγή απόδειξη ότι ο αυταρχικός λόγος εδραιώνεται στη δημόσια σφαίρα και λειτουργεί ενισχυτικά στην καλλιέργεια μιας κουλτούρας φόβου. Όταν ορισμένοι και ορισμένες όχι μόνο μεταδίδουν, αλλά και αναπαράγουν επιχειρήματα υπέρ της λογοκρισίας, συντελούν στη δημιουργία ενός κλίματος όπου η καταστολή της ελευθερίας της έκφρασης γίνεται αποδεκτή.

Είναι κρίσιμο λοιπόν, να γίνει ευρέως κατανοητό πως η επίθεση στην Εθνική Πινακοθήκη δεν ήταν μόνο μια επίθεση σε τέσσερα έργα τέχνης, αλλά πολύ περισσότερο μια προσπάθεια να εκφοβιστούν καλλιτέχνες και εργαζόμενοι της Πινακοθήκης, ώστε στο μέλλον να αυτολογοκρίνονται υπό το φόβο αντίστοιχων αντιδράσεων. Απώτερος στόχος τέτοιων ενεργειών δεν είναι η καταστροφή ενός μεμονωμένου έργου, αλλά η εγκαθίδρυση μιας κουλτούρας τρόμου, όπου οι δημιουργοί διστάζουν να εκφραστούν ελεύθερα υπό το φόβο αντίστοιχων αντιδράσεων. Κάτι τέτοιο, προφανώς δεν μπορεί να γίνεται ανεκτό.

Λευτέρης Κουσούλης: Προτεραιότητα στην ελευθερία της έκφρασης. Μετά όλα ας συζητηθούν

Η βίαιη πράξη του βουλευτή του κόμματος «ΝΙΚΗ», με αφορμή πίνακες σε έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη, έφερε στη δημόσια συζήτηση πολλά ζητήματα, από την «ελευθερία του καλλιτέχνη» ως το τι σημαίνει ανοχή και «αποδοχή» του αιρετικού, του ασύμβατου ακόμη και του προσβλητικού. Όπου το «ιερό» στοιχείο υπεισέρχεται, είτε ως ιδεολογικό δεδομένο είτε ως θρησκευτικό παρόμοιο, η διαφωνία δεν θα διαγραφεί και μια μικρή ή μεγάλη «σύγκρουση» θα αναπτυχθεί με σκοπό την προστασία του, από υποστηρικτές και ποικίλους οπαδούς. Η συγκεκριμένη βίαιη αντίδραση, με σκοπό την καταστροφή ενός έργου σε έκθεση, είναι εκτός της χριστιανικής προσέγγισης και απέναντι σε κάθε πνεύμα της, που ορίζεται ως αντι- δύναμη και ως αντι- βία. Η αιώνια διαμάχη για τα μεγάλα ζητήματα παρόμοιου είδους δεν θα βρει τέλος. Είναι θέμα πολιτισμού και ποιότητας στην συνύπαρξη όλα να εξελίσσονται διαλογικά.   

Σπύρος Μοσχονάς: Ο καλλιτέχνης γίνεται στόχος μιας κοινωνίας που δεν θέλει να κοιταχτεί στον καθρέφτη

Όταν συμβαίνουν θλιβερά συμβάντα όπως εκείνο της Εθνικής Πινακοθήκης & Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, αποκαλύπτεται ένα έλλειμμα όχι μόρφωσης αλλά παιδείας. Όμως, ας είμαστε ειλικρινείς: περισσότερο κινδυνεύει η «παραδοσιακή κοινωνία» –δηλαδή το έθνος, η θρησκεία, η οικογένεια– από τα τηλεοπτικά reality, από διαδικτυακές εφαρμογές σαν το TikTok ή από τον οχετό των κοινωνικών δικτύων, παρά από βιβλία, τραγούδια, θεατρικές παραστάσεις ή, εν προκειμένω, από εικαστικά έργα. Άρα, τι μένει πραγματικά; Το γεγονός ότι ο (εκάστοτε) καλλιτέχνης γίνεται στόχος μιας κοινωνίας που δεν θέλει να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να κατανοήσει γιατί αλλάζει στο πέρασμα του χρόνου.

Στη μετεμφυλιακή Ελλάδα το πιο γνωστό συμβάν λογοκρισίας υπήρξε η αφαίρεση πίνακα του Γιάννη Τσαρούχη από ομαδική έκθεση στο Ζάππειο Μέγαρο το 1952 με εντολή κάποιου ναυάρχου – για να μην προσβληθεί το Ναυτικό από την απεικόνιση ναύτη δίπλα σε γυμνό νεαρό. Στην ίδια έκθεση, οι αστυνομικές αρχές άσκησαν δίωξη για πορνογραφία στην εφημερίδα «Προοδευτική Αλλαγή» επειδή δημοσίευσε πίνακα του Γιάννη Μόραλη με γυμνή νέα. Επίσης το 1952 ο Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός» ζητούσε από τον ζωγράφο Nonda (Επαμεινώνδα Παπαδόπουλο) να αποσύρει τα γυμνά του – εκείνος απλώς τοποθέτησε στα επίμαχα σημεία αληθινά φύλλα συκιάς. Και το 1950, ένας καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών πέτυχε να αφαιρεθεί από έκθεση το γλυπτό «Άνοιξη» του Θανάση Απάρτη, καθώς απεικόνιζε ζευγάρι σε ερωτική περίπτυξη. Άνθρωποι λίγο μεγαλύτεροι θα θυμούνται το ζήτημα που υποδαύλισε το κόμμα ΛΑΟΣ με αφορμή πίνακα του Thierry de Cordier στην έκθεση Outlook, τον Δεκέμβριο του 2003. Ο διεθνούς φήμης επιμελητής Χρήστος Ιωακειμίδης (1932-2017) είχε καθίσει τότε στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Πριν από δύο χρόνια, η νεαρή εικαστικός Γεωργία Λαλέ είδε να παίρνουν διαστάσεις οι αντιδράσεις για τη «ροζ» ελληνική σημαία της. Ανυπεράσπιστοι, οι καλλιτέχνες γίνονται τα εύκολα θύματα της μάζας. Η τέχνη, σε αντίθεση με την μπάλα, δεν αφορά τους πολλούς.

Ωστόσο, από τη στιγμή που ο/η εικαστικός/ή δημιουργός επιλέξει να ασκήσει κριτικό λόγο, μπαίνει σε μια μακρά παράδοση αμφισβήτησης των θεσμών. Ο Ισπανός Φρανθίσκο Γκόγια, εν μέσω των Ναπολεόντειων Πολέμων, απεικόνισε σε χαρακτικό του έναν ιερέα να ισορροπεί σε τεντωμένο σκοινί πάνω από το συγκεντρωμένο πλήθος. Ο τίτλος του έργου ήταν Que se rompe la cuerda (Θα σπάσει το σκοινί). Το 1926 ο Γάλλος σουρεαλιστής ποιητής Benjamin Peret έβγαινε στους δρόμους και προσέβαλε καθολικούς ιερείς. Η επίθεση δεν γινόταν απέναντι στους συγκεκριμένους εκπρόσωπους του κλήρου μα ενάντια στην Καθολική Εκκλησία. Διότι, ως κοινωνικός θεσμός, η Εκκλησία δεν είναι εκτός κριτικής.

Σήμερα, οι φασίζουσες συμπεριφορές είναι ίδιον όλου του πολιτικού φάσματος – έχουν διαποτίσει την κοινωνική ζωή.

Είναι σφάλμα να συνδεθεί η κατακριτέα πράξη στην Εθνική Πινακοθήκη με ένα κόμμα, όταν η πολιτική σκηνή, σε εθνικό και σε διεθνές πεδίο, έχει μετατραπεί σε τσίρκο με πρωταγωνιστές νταήδες.

Είναι σφάλμα να μην κατανοούμε πως από την κουλτούρα ακύρωσης του Σαίξπηρ και του Ομήρου έως το βίαιο κατέβασμα έργων που προσβάλλουν τα Θεία, η απόσταση είναι ένα τσιγάρο δρόμος. Όταν φτάνουμε να κάνουμε επίθεση σε ό,τι δεν συμφωνούμε, δεν φταίει η τέχνη. Φταίει η κοινωνία. Και το πρόβλημα της κοινωνίας παραμένει βαθιά ζήτημα παιδείας. Ας μην ξεχνάμε πως οι αρχαίοι Αθηναίοι έδωσαν στον Σωκράτη κώνειο επειδή δεν τους άρεσαν αυτά που έλεγε. Και πως η θρησκευτική ηγεσία των Ιουδαίων σταύρωσε τον Ιησού τον Ναζωραίο για τον ίδιο λόγο.

Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος: «Η σαγήνη τοῦ Αλλόκοτου, o ενδιάμεσος χώρος» καί οἱ ἅγιοι

Δεν είμαι ειδικός στήν μοντέρνα τέχνη, και μάλιστα τήν σουρεαλιστική, διδάχθηκα την «Βυζαντινή τέχνη-αγιογραφία» ἡ ὁποία εκφράζει την εσωτερικότητα του ανθρώπου πού συνδέεται με τον Χριστό. Η συγκεκριμένη έκθεση τῆς Ἐθνικῆς Πινακοθήκης χαρακτηρίζεται ως «σαγήνη τοῦ Αλλόκοτου». Η λέξη «αλλόκοτον» δηλώνει κατά τό Λεξικό Liddell-Scott «ο έχων ασυνήθη φύσιν ή μορφήν, παράδοξος, διάστροφος, κακοσχημάτιστος, τερατώδης».

Στήν συγκεκριμένη έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης παρατέθησαν 80 χαρακτηριστικά έργα 10 Ελλήνων καλλιτεχνών πού ακολουθούν τόν Ισπανό σουρεαλιστή ζωγράφο και χαράκτη Γκόγια (Goya) ( τέλος του 18^ου αιώνα αρχές του 19^ου ) μέσα απο τήν ανατρεπτική θέαση του κόσμου. Όπως γράφεται σε σχετική παρουσίαση της Έκθεσης τα έργα που παρατίθενται «πραγματεύονται την σχέση του εύμορφου με το ζωόμορφο, το ανθρωπόμορφο με το ζωόμορφο» και τα χαρακτηριστικά «διακρίνονται απο την αληθοφάνεια του τερατώδους, την πειστικότητα του παραλόγου, την έλξη του αποτρόπαιου».

Τα περισσότερα έργα δεν προκάλεσαν, αφού εκφράζουν τό είδος αυτής της μοντέρνας τέχνης, αλλά αυτό που προκάλεσε είναι η εισαγωγή αυτή του «αλλόκοτου», «του ανθρωπόμορφου με το ζωόμορφο» σε έργα της βυζαντινής τέχνης και στην ζωή των αγίων της Εκκλησίας μας. Ας αφήσουμε έξω από την κίνηση «του αλλόκοτου» τους αγίους, και να μη συγχέουμε το πρόσωπο τους με το τερατώδες, το ζωόμορφο, και το παράλογο. Οι άγιοι μεταμόρφωσαν το «ζωόμορφο» και το έκαναν «θεόμορφο», είναι θεούμενοι. Τί σχέση έχουν οι άγιοι με το ζωώδες, το εμπαθές, το παράλογο, τό αποτρόπαιο πού παρατηρείται στούς εμπαθείς ἀνθρώπους; Οι άγιοι της Εκκλησίας, όπως τους παρουσιάζει η ορθόδοξη αγιογραφία, δεν εκφράζουν το «αλλόκοτον», αλλά τόν άνθρωπο που μεταμορφώθηκε από την άκτιστη Χάρη του Θεού, και αποτελούν την «καινή κτίση».

Όμως δυστυχώς, σέ μια κοινωνία «αλλόκοτη», και «αλλόκοτων» ανθρώπων παρουσιάζονται και οι  άγιοι ως «αλλόκοτοι»!

Θα μπορούσε κάποιος καλλιτέχνης να παρουσιάσει αυτήν την «αλλόκοτη» κοινωνία, χωρίς να αγγίζει τους αγίους, οι οποίοι αποτελούν τα πρότυπά μας, πρότυπα ολότητος, αγάπης, ελευθερίας, δικαιοσύνης, φιλανθρωπίας, που διαπαιδαγωγούν κατά τον καλύτερο τρόπο τούς σύγχρονους ανθρώπους.

Μπορεί κανείς να έχει διάφορα απωθημένα βιώματα από μερικούς εκπροσώπους της Εκκλησίας, που δεν εκφάζουν τό ήθος της, αλλά δεν μπορεί αυτό το ψυχολογικό πρόβλημα της «προβολής» να το εκφράζει στους εικονογραφημένους αγίους με ένα «νεοπαγανιστικό» τρόπο. Αν το κάνει αυτό ασκεί μια μορφή βίας στα πρόσωπα των αγίων. Αλλά και το «αλλόκοτο» της σύγχρονης κοινωνίας εκφράζεται και με τις βίαιες πράξεις μερικών εναντίον των άλλων, που ζωγραφίζουν κάτι διαφορετικό από εκείνο που πιστεύουν αυτοί.

Πρότυπο όλων των Χριστιανών και ειδικότερα των Ορθοδόξων Χριστιανών είναι ο Χριστός και οι φίλοι Του που είναι οι άγιοι, οι οποίοι είναι οι εικόνες Του στην γη, η φανέρωσή Του, και δείχνουν τον «καινό κόσμο».

Έτσι δεν μπορούμε να δεχθούμε «το αλλόκοτον» στην ζωή των αγίων, ούτε και σε αυτούς που θέλουν να το ζωγραφίσουν με μοντέρνο τρόπο, ούτε σε αυτούς που αντιδρούν με βίαιο τρόπο μέσα στην προοπτική της αυτοδικίας. Διότι τέτοιες πράξεις, δείχνουν ότι στην εποχή μας «δεν έχει πεθάνει μόνο ο Θεός , αλλά και ο άνθρωπος». Όμως εμείς δεν χρειαζόμαστε ούτε έναν «πεθαμένο Θεό», ούτε έναν «πεθαμένο ή παραμορφωμένο άνθρωπο».

Η Ορθόδοξη Εκκλησία που δεν έχει σχέση με τον «νεοπαγανισμό», τον «δοκητισμό», «την μαγεία και την άχρονη πραγματικότητα» είναι «η ομορφιά του κόσμου», είναι «η τάξη και το κάλλος του κόσμου». Και το έργο  των Χριστιανών είναι έργο μεταμόρφωσης του «αλλόκοτου» σε θείο, είναι έργο απολύτρωσης του ανθρώπου «από τό παράλογο, από την πλησμονή καί τα είδωλα, από τα τέρατα και τα φαντάσματα, από τίς ψευδαισθήσεις και τους ψευδοθεούς, από τα ιδεολογικά ψέματα και τά κοινωνικά εγκλήματα, από τους μύθους της αυτοσωτηρίας».

Αυτό ισχύει για κάθε «αλλόκοτο» είτε των καλλιτεχνών για τούς ἁγίους είτε των υπερασπιστών του Θεού και των αγίων.

Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού Ιγνάτιος; Δεν προσβάλλεται η Παναγιά, η αγάπη μας προσβλήθηκε

Πονάει η καρδιά του κάθε ανθρώπου όταν προσβάλλεται αγαπημένο του πρόσωπο. Κι αν αυτό το πρόσωπο είναι η μάνα του, τότε ο πόνος είναι ανείπωτος, ασήκωτος, βαρύς, μεγάλος. Έτσι πονάει κι ο λαός μας. Γιατί η Παναγιά είναι η μάνα μας. Και η μάνα μας προσβλήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη της πατρίδας μας.

Γι’ αυτό απόψε, στους Χαιρετισμούς, στη Β’ Στάση, θα ψάλλουμε και πάλι αυτόν τον ύμνο που ο λαός μας και το έθνος μας τον θέλει και σαν Εθνικό του Ύμνο, “Τη Υπερμάχω Στρατηγώ”, για να παρακαλέσουμε την Παναγιά, να μείνει μάνα μας. Αυτή θα είναι, κι εμείς, τα παιδιά της, και έτσι θα είναι αυτή η πατρίδα. Δεν προσβάλλεται η Παναγιά, η αγάπη μας προσβλήθηκε, γι’αυτό πονέσαμε. Αλλά, η μάνα μας παραμένει και θά’ναι πάντα, η Παναγιά μας!

Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Κωνσταντίνου, εκπρόσωπος Τύπου του Ιερού Συνδέσμου Κληρικών Ελλάδος (ΙΣΚΕ): Η βλασφημία δεν μπορεί να θεωρηθεί Τέχνη

Προφανώς ο συγκεκριμένος  χαράκτης έχει μια μεγάλη θεματολογία έργων. Τα έργα δεν επιλέχτηκαν από εκείνον για να μπουν εκεί. Τα έργα επιλέχτηκαν από κάποιο συμβούλιο ή την ίδια την διευθύντρια της Πινακοθήκης. Τα συγκεκριμένα έργα, όπως εκτίθενται, εκτίθενται ως εικονίσματα, εικόνισμα 1ο, εικόνισμα 16ο, εικόνισμα 17ο. Την πάντιμη τέχνη της ορθοδοξίας, την αγιογραφία, δεν μπορεί κανείς, να την καταστρέφει, με τον τρόπο που εκείνος επιλέγει. Η βλασφημία δεν μπορεί να θεωρηθεί Τέχνη και κυρίως όχι εικόνισμα.

Η προσβολή της Παναγίας, των Αγίων και της τέχνης των εικόνων είναι τραγικό και απαράδεκτο και προκαλεί θυμό και λύπη και μάλιστα επειδή εκτίθενται στην Εθνική Πινακοθήκη.

Ο ίδιος ο χαράκτης έχει πει ότι έχει αρνητική στάση απέναντι στη θρησκεία και συγκεκριμένα τη χριστιανική και λέει ότι έχουν θρησκευτικό περιεχόμενο τα έργα του με την έννοια ότι θέλει να αποδομήσει αυτά τα χριστιανικά σύμβολα με τον τρόπο που σκέφτεται. Εκεί βρίσκεται η ένσταση μας, για την εικόνα της Παναγίας την οποία εμείς οι Χριστιανοί τιμούμε και μάλιστα στην περίοδο που διανύουμε στις ακολουθίες των Χαιρετισμών. Κάθε ψυχή χριστιανού εξανίσταται.  Η ειδοποιός διαφορά είναι στον τρόπο της αντίδρασης, η οποία διαφέρει από την αντίδραση του βουλευτού, πράξη την οποία σε κάποια άλλη ιδεολογία θα την ονόμαζαν ακτιβιστική, αλλά για εμάς δεν γίνεται αποδεκτή. Για εκείνον που έπραξε με αυτό τον τρόπο θα φροντίσει η σύμφωνη με τους νόμους και το σύνταγμα δικαιοσύνη.

Στο σύνταγμα, στον καταστατικό χάρτη της πολιτείας στην οποία ζούμε, όλοι πρέπει να πειθαρχούμε και να μην το επικαλούμαστε κατά το δοκούν ή μόνο για δικαιώματα. Το σύνταγμα μιλάει για την τέχνη και για την ακαδημαϊκή ελευθερία, όμως τα υποτάσσει όλα στην τήρηση του συντάγματος και των χρηστών ηθών. Το ελληνικό σύνταγμα που προοιμιάζεται εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος (γιατί αυτή ήταν η πίστη εκείνων που ελευθέρωσαν την Ελλάδα και συνέταξαν τα πρώτα συντάγματα) είναι ξεκάθαρο για την επικρατούσα θρησκεία, την ισότητα των πολιτών, τις ελευθερίες, τις προϋποθέσεις και τους περιορισμούς και ο κάθε πολίτης οφείλει να το γνωρίζει. Για να μην επικρατήσει ο νόμος της ζούγκλας για να υπάρξει πολιτεία και να υπάρχουν κοινωνικές σχέσεις, πρέπει να υπάρχει μία συμφωνία ότι ακολουθούμε το ελληνικό σύνταγμα. Αν ο καθένας βαφτίζει τις πράξεις και τα λόγια του κατά το δοκούν, δεν υπάρχει κοινωνική συμφωνία και είναι πολύ επικίνδυνο ειδικά στους καιρούς που ζούμε να πάμε σε εξτρεμιστικά και ακραία πράγματα. Ο Ιερός Σύνδεσμος Κληρικών Ελλάδος απέστειλε προς την Ιερά Σύνοδο σχετική επιστολή, στην οποία υπάρχει η έντονη διαμαρτυρία του για το όλο θέμα. Η πράξη μας επιβάλλεται από τη θέση μας και καλύπτεται από το συνταγματικό δικαίωμα της διαμαρτυρίας ενώπιον των αρχών. Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας μας με νηφαλιότητα εξέφρασε τη λύπη της για την εν λόγω έκθεση και θα πράξει τα δέοντα προς την ελληνική κυβέρνηση.