Σπύρος Σιδέρης

Η επιλογή της Άγκυρας δεν είναι τυχαία, αλλά εντάσσεται σε μια στρατηγική αξιοποίησης ενός παίκτη με ανοιχτούς διαύλους και προς τις δύο πλευρές.

Η πρωτοβουλία αυτή ακολούθησε δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σιμπίχα, ο οποίος επιβεβαίωσε την επιδίωξη του Κιέβου για συνάντηση σε επίπεδο ηγετών στην Τουρκία. Ωστόσο, σχεδόν ταυτόχρονα, ο Ζελένσκι υιοθέτησε σκληρή γραμμή, δηλώνοντας ότι η Ουκρανία θα συνεχίσει να πλήττει τις ρωσικές πετρελαϊκές υποδομές, προκαλώντας ήδη σημαντικές οικονομικές απώλειες. Η φαινομενικά αντιφατική αυτή στάση – διάλογος και στρατιωτική πίεση – αποτελεί στην πραγματικότητα συνειδητή στρατηγική: η ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος μέσω ελεγχόμενης κλιμάκωσης.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Κωνσταντίν Χριστσένκο, υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει αντίφαση σε αυτή την προσέγγιση. Όπως επισημαίνει, η Ρωσία έχει απορρίψει προτάσεις για αμοιβαία παύση επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, περιορίζοντας τα περιθώρια του Κιέβου. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές παραμένουν ένα από τα ελάχιστα εργαλεία πίεσης απέναντι στη ρωσική οικονομία.

• Στον πυρήνα της πρωτοβουλίας βρίσκεται μια βαθύτερη ανησυχία: η σταδιακή υποβάθμιση του ουκρανικού ζητήματος στη διεθνή ατζέντα. Η εστίαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή δημιουργεί ένα κενό προσοχής, το οποίο το Κίεβο επιχειρεί να καλύψει μέσω κινήσεων υψηλού συμβολισμού. Μια πιθανή σύνοδος κορυφής — ιδίως με ενδεχόμενη συμμετοχή του Ντόναλντ Τραμπ — θα μπορούσε να επαναφέρει δυναμικά την Ουκρανία στο προσκήνιο της διεθνούς πολιτικής.

Η επιλογή της Τουρκίας ως μεσολαβητή έχει καθοριστική σημασία. Η Άγκυρα έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως αποτελεσματικός διαμεσολαβητής, όπως στην περίπτωση της συμφωνίας για τα ουκρανικά σιτηρά, διατηρώντας ταυτόχρονα σχέσεις τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο. Για τον Ζελένσκι, η Τουρκία αποτελεί έναν από τους ελάχιστους δρώντες που μπορούν να διεκδικήσουν ρεαλιστικά ρόλο γεωπολιτικής γέφυρας.

Παρά ταύτα, η ρωσική στάση παραμένει αμετακίνητη. Ο Ρώσος αναλυτής Ρολάντ Μπιγιάμοφ εκτιμά ότι η Μόσχα δεν πρόκειται να αποδεχθεί μια σύνοδο κορυφής σε αυτή τη φάση, υποστηρίζοντας ότι προηγούνται διαπραγματεύσεις σε τεχνικό και πολιτικό επίπεδο. Με άλλα λόγια, η Ρωσία θεωρεί ότι το Κίεβο επιχειρεί να «ανεβάσει» τεχνητά το επίπεδο των συνομιλιών για να αποκομίσει πολιτικό και επικοινωνιακό όφελος.

• Πέρα από τη διαδικασία, υπάρχει και ένα βαθύτερο εμπόδιο: η αμφισβήτηση της νομιμοποίησης του Ζελένσκι από τη Μόσχα. Αυτό καθιστά εξαιρετικά δύσκολη μια απευθείας συνάντηση με τον Πούτιν, καθώς το Κρεμλίνο δεν δείχνει διατεθειμένο να τον αντιμετωπίσει ως ισότιμο συνομιλητή σε επίπεδο κορυφής.

Ο καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης, Χάσνι Αμπίντι, εκτιμά ότι η κίνηση του Ζελένσκι αποτελεί προσπάθεια ρήξης του διπλωματικού αδιεξόδου. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το Κίεβο επιδιώκει να εμφανιστεί ως η πλευρά που επιθυμεί τον διάλογο, μεταφέροντας την ευθύνη για τη στασιμότητα στη Ρωσία, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να ενεργοποιήσει εκ νέου τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω της τουρκικής διαμεσολάβησης.

Καθοριστικές είναι και οι εξελίξεις στην Ευρώπη. Η αποδυνάμωση πολιτικών εμποδίων, όπως η στάση της Ουγγαρίας υπό τον Βίκτορ Όρμπαν, ανοίγει τον δρόμο για αυξημένη ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία. Αυτό προσφέρει στον Ζελένσκι μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων και ενισχύει την επιλογή του να προωθήσει πιο επιθετικές διπλωματικές πρωτοβουλίες.

• Την ίδια στιγμή, ο Ουκρανός πρόεδρος επιχειρεί να ενισχύσει και την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, προωθώντας την ιδέα ενός νέου αντιβαλλιστικού συστήματος άμυνας. Η πρωτοβουλία αυτή συνδέεται άμεσα με τη συνολική στρατηγική του: όσο παραμένει υψηλή η στρατιωτική απειλή, τόσο εντείνεται η ανάγκη για πολιτική λύση.

Στην ουσία, η πρόταση για σύνοδο κορυφής υπερβαίνει το πλαίσιο μιας απλής διαπραγμάτευσης. Αποτελεί εργαλείο πολιτικής πίεσης, μήνυμα προς τη Δύση και ταυτόχρονα προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της δυναμικής του πολέμου. Ο Ζελένσκι επιχειρεί να αποδείξει ότι η Ουκρανία δεν είναι παθητικός αποδέκτης εξελίξεων, αλλά ενεργός διαμορφωτής της διεθνούς ατζέντας.

Το ερώτημα παραμένει αν αυτή η στρατηγική μπορεί να αποδώσει. Με τη Ρωσία να διατηρεί σκληρή στάση και τη διεθνή προσοχή κατακερματισμένη, η πιθανότητα μιας άμεσης συνόδου είναι περιορισμένη. Ωστόσο, ακόμη και χωρίς απτό αποτέλεσμα, η πρωτοβουλία έχει ήδη επιτύχει έναν βασικό στόχο: την επανενεργοποίηση του ουκρανικού ζητήματος στη διεθνή συζήτηση.

Σε έναν πόλεμο όπου η διπλωματία, η στρατιωτική πίεση και η επικοινωνιακή στρατηγική αλληλοσυμπλέκονται, η κίνηση του Ζελένσκι δεν είναι απλώς μια πρόταση διαλόγου. Είναι μια συνειδητή προσπάθεια να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού — ακόμη κι αν το αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο.

Υπό τη βαριά σκιά των εξελίξεων αυτών, στη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε., συζητήθηκε τόσο η άμεση διαχείριση της ενεργειακής κρίσης όσο και οι ευρύτερες γεωπολιτικές της προεκτάσεις, που αφορούν την ασφάλεια, την οικονομική σταθερότητα και τον κίνδυνο νέων μεταναστευτικών ροών.

Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε ότι η Ένωση διαθέτει πλέον τα εργαλεία για να αποτρέψει ανεξέλεγκτες εξελίξεις, στέλνοντας παράλληλα σαφές μήνυμα ότι δεν θα επαναληφθούν τα φαινόμενα της κρίσης του 2015. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στη στήριξη της Κύπρου, επισημαίνοντας ότι «η ασφάλειά της είναι ταυτόσημη με την ασφάλεια της Ε.Ε.».

Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων των «27» βρέθηκε η ανάγκη για άμεσες αλλά και διαρθρωτικές παρεμβάσεις, προκειμένου να ανακοπεί η ανοδική πορεία των τιμών ενέργειας. Η αύξηση του κόστους φυσικού αερίου, που πυροδοτήθηκε από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, έχει ήδη μετακυλιστεί στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, επιβαρύνοντας παραγωγή και κατανάλωση.

Η Κομισιόν, όπως τόνισε η φον ντερ Λάιεν, θα συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη για την ανάπτυξη εθνικών σχεδίων στήριξης, με στόχο τον περιορισμό του αντίκτυπου του αυξημένου κόστους καυσίμων στην ηλεκτροπαραγωγή.

• Στα άμεσα μέτρα περιλαμβάνεται η διεύρυνση της ευελιξίας στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, δίνοντας τη δυνατότητα στις κυβερνήσεις να επιδοτήσουν πιο αποτελεσματικά επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Παράλληλα, εξετάζονται παρεμβάσεις στη φορολογία της ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά της έναντι των ορυκτών καυσίμων.

Ταυτόχρονα, προωθείται νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη μείωση των χρεώσεων δικτύου, με έμφαση στις ενεργοβόρες βιομηχανίες, σε μια προσπάθεια διατήρησης της παραγωγικής βάσης της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Κεντρικό ρόλο στη στρατηγική της Ε.Ε. εξακολουθεί να διαδραματίζει το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS), το οποίο αποτέλεσε και σημείο έντονων διαφωνιών. Αρκετά κράτη-μέλη, κυρίως από την Ανατολική Ευρώπη, ζητούν αναθεώρηση ή ακόμη και προσωρινή αναστολή του, θεωρώντας ότι ενισχύει το ενεργειακό κόστος, ενώ η Ιταλία πιέζει για πιο ριζικές αλλαγές.

Η πρόεδρος της Κομισιόν δεσμεύθηκε για επανεξέταση του μηχανισμού έως τον Ιούλιο του 2026, αποκλείοντας ωστόσο την κατάργησή του. Στο τραπέζι παραμένει και η παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για τη βαριά βιομηχανία, πέραν του 2034, ως μέτρο αντιστάθμισης της κρίσης.

Για την πρωθυπουργό της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, κρίσιμο αποτέλεσμα της Συνόδου ήταν η θεσμοθέτηση μεγαλύτερης ευελιξίας για τα κράτη-μέλη, καθώς δίνεται πλέον η δυνατότητα λήψης επειγόντων εθνικών μέτρων στην αγορά ενέργειας, διευκολύνοντας την εφαρμογή νέων πακέτων στήριξης.

Παράλληλα, η Κομισιόν ανακοίνωσε τη δημιουργία ταμείου ύψους 30 δισ. ευρώ, χρηματοδοτούμενου από έσοδα του ETS, για επενδύσεις στην απανθρακοποίηση, με έμφαση στη στήριξη των οικονομιών με χαμηλότερο εισόδημα.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξέφρασαν έντονη ανησυχία για την κλιμάκωση της βίας στη Μέση Ανατολή, επισημαίνοντας τις άμεσες επιπτώσεις στην ενεργειακή ασφάλεια. Στα συμπεράσματα της Συνόδου περιλαμβάνεται έκκληση για αποκλιμάκωση και προστασία κρίσιμων υποδομών, με ειδική αναφορά σε ένα άτυπο «μορατόριουμ» επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, ανέφερε ότι εξετάζονται πρωτοβουλίες σε συνεργασία με τον ΟΗΕ για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, κρίσιμο πέρασμα για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην Κύπρο, η οποία θεωρείται το κράτος-μέλος που επηρεάζεται περισσότερο από την κρίση. Οι «27» εξέφρασαν τη στήριξή τους προς τη Λευκωσία και δήλωσαν ετοιμότητα να συμβάλουν στη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.

Παράλληλα, Ελλάδα και Κύπρος έθεσαν το ζήτημα ενίσχυσης της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής (άρθρο 42§7), εκτιμώντας ότι η τρέχουσα συγκυρία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας.

Τέλος, στο μεταναστευτικό πεδίο, η φον ντερ Λάιεν κατέστησε σαφές ότι η Ε.Ε. δεν πρόκειται να επαναλάβει τα λάθη του 2015, υπογραμμίζοντας ότι η Ένωση διαθέτει πλέον ισχυρότερους μηχανισμούς ελέγχου.

Με πρωτοβουλία Δανίας και Ιταλίας, οι ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη διατήρησης υψηλού επιπέδου επαγρύπνησης, δεσμευόμενοι να αξιοποιήσουν όλα τα διαθέσιμα εργαλεία –διπλωματικά, νομικά και επιχειρησιακά– για την αποτροπή ανεξέλεγκτων μεταναστευτικών ροών.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στις ανησυχίες που εκφράστηκαν κατά τη Σύνοδο Κορυφής για τις οικονομικές επιπτώσεις από τις αυξανόμενες συγκρούσεις και τη συνεχιζόμενη αβεβαιότητα στην περιοχή.

Όπως δήλωσε, όσο συνεχίζονται οι συγκρούσεις, τόσο πιο αρνητικές θα είναι οι συνέπειες για την ενέργεια και τις τιμές των καυσίμων και της ηλεκτρικής ενέργειας.

«Υπήρξε μια διατύπωση που ανοίγει την πόρτα για περισσότερη ευελιξία στην λήψη μέτρων εθνικών και ευρωπαϊκών. Η κυβέρνηση είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις εντός των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της», δήλωσε ο πρωθυπουργός, σημειώνοντας ότι δεν είναι ακόμη η ώρα για περισσότερες λεπτομέρειες, ωστόσο επανέλαβε ότι «η κυβέρνηση είναι έτοιμη στα πλαίσια των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις από τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων και ενδεχομένως τη τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας».

Ο πρωθυπουργός επεσήμανε την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και την υποστήριξη που προσέφεραν πολλές χώρες, με πρώτη την Ελλάδα, στην Κύπρο, προσφέροντας αεροναυτική υποστήριξη. Όπως ανέφερε, αυτή η βοήθεια συνιστά ουσιαστική ενεργοποίηση της ρήτρας αμυντικής συνδρομής (άρθρο 42, παράγραφος 7 της ΕΕ), δημιουργώντας έτσι μια βάση για τη μελλοντική ανάπτυξη επιχειρησιακών σχεδίων.

«Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η κυρία Κάλλας αναγνώρισαν την ανάγκη για έναν σαφή οδικό χάρτη για την ενεργοποίηση της ρήτρας», τόνισε ο πρωθυπουργός, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ενίσχυσης της αμυντικής αυτονομίας της Ελλάδας.

• Αναφορικά με τη συζήτηση γύρω από τα συστήματα Patriot στη Σαουδική Αραβία, ο Μητσοτάκης υπενθύμισε ότι αυτά βρίσκονται εκεί από το 2021 και αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για την προστασία κρίσιμων υποδομών στην περιοχή. Οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, απέδειξαν την επιχειρησιακή τους ετοιμότητα, αποτρέποντας πιθανές επιθέσεις που θα μπορούσαν να εκτοξεύσουν την τιμή του πετρελαίου.

Ο Μητσοτάκης τόνισε την πρωτοβουλία της Ελλάδας και της Γαλλίας στην πρόταση για ένα μορατόριουμ που θα αποκλείει οποιαδήποτε πλήγματα κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων στην περιοχή του Ιράν και του Κόλπου.

Σε ερώτηση για τις αντιδράσεις της Τουρκίας σχετικά με τα Patriot, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αντέτεινε ότι οι ισχυρισμοί της Τουρκίας είναι νομικά ανυπόστατοι και άκαιροι. «Οι ισχυρισμοί αυτοί είναι νομικά ανυπόστατοι, αλλά θα έλεγα ότι είναι και παντελώς άκαιροι αν λάβει κανείς υπόψη την ευρύτερη γεωπολιτική συγκυρία». Πρόσθεσε, επίσης, ότι «η Ελλάδα δεν διαπραγματεύεται με κανέναν την διάταξη των αμυντικών της δυνάμεων σε επιχειρησιακό επίπεδο».

Αναφερόμενος στην ενεργειακή κρίση, ο πρωθυπουργός τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει ένα ενεργειακό σοκ και ότι πρέπει να καταρτιστεί μια στρατηγική και εργαλειοθήκη για να αποτραπεί η κρίση, προσφέροντας έτοιμα μέτρα για την πρόληψη μιας πλήρους ενεργειακής κατάρρευσης.

Ο πρωθυπουργός κλείνοντας, απάντησε και σε ερωτήσεις σχετικά με τις επαναπροωθήσεις στον Έβρο. «Η Ελλάδα προστατεύει τα σύνορά της και δεν έχω καμία γνώση για αυτούς τους ισχυρισμούς», δήλωσε, επαναλαμβάνοντας ότι η χώρα δεν είναι απολογητική για τη φύλαξη των συνόρων της.

Απόστολος Χονδρόπουλος

Ο κ. Μητσοτάκης αναμένεται να τονίσει ότι η Ευρώπη πρέπει να στηριχτεί στα διδάγματα από την ενεργειακή κρίση του 2022 που ακολούθησε την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αποφεύγοντας επί της ουσίας καθυστερήσεις που υπήρξαν τότε στις αντιδράσεις της.

Η προσοχή της Αθήνας είναι στραμμένη και στις δημοσιονομικές ευελιξίες που θα τεθούν επί τάπητος. Στον απόηχο της συζήτησης που έχει ανοίξει και για ενδεχόμενη μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα,  ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας, Κυριάκος Πιερρακάκης– που ως Πρόεδρος του Eurogroup θα είναι και αυτός στις Βρυξέλλες για να ενημερώσει το Ευρωπαϊκό συμβούλιο- υπογράμμισε και από την δική του πλευρά ότι είναι σε συνάρτηση με τις δημοσιονομικές ευελιξίες που θα αποφασιστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η θέση που έχει διατυπώσει ο Έλληνας πρωθυπουργός αφορά σε μία περιορισμένη ρήτρα διαφυγής για τους φόρους αυτούς ώστε να μην επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό.

Πριν αναχωρήσει για τις Βρυξέλλες ο κ. Μητσοτάκης αναφέρθηκε μέσω της συνέντευξης στην ομογενειακή εφημερίδα της Αυστραλίας “Νέος Κόσμος”, στις αυξήσεις που σημειώνονται ήδη στις τιμές των καυσίμων και διαμήνυσε πως “είναι πάρα πολύ σημαντικό, όχι μόνο ως χώρα αλλά και ως Ευρώπη, να οικοδομήσουμε εκείνα τα «αναχώματα» ώστε σε μια εποχή που οι κοινωνίες μας ούτως ή αλλιώς δοκιμάζονται, να μην επιβαρυνθούν και από πρόσθετες αυξήσεις, είτε μιλάμε για το ηλεκτρικό ρεύμα είτε μιλάμε για τα καύσιμα”.

Ένα στοιχείο που θα επισημάνει και στην Σύνοδο είναι ότι σήμερα η κρίση εκκινεί από υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου και ρύπων και ως εκ τούτου οι όποιες προτάσεις δεν πρέπει να προσθέτουν επιπλέον βάρος.

Αναφορικά με τις πολεμικές εξελίξεις στην Μέση Ανατολή, ο κ. Μητσοτάκης αναμένεται να επισημάνει ότι στόχος της ΕΕ πρέπει να είναι η επίτευξη διπλωματικής λύσης με το Ιράν, η οποία θα αντιμετωπίζει όλες τις πτυχές με βασική αυτή του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος της Τεχεράνης.

Κυβερνητικές πηγές επαναλαμβάνουν πως η Ελλάδα δεν εμπλέκεται στις πολεμικές επιχειρήσεις και δεν προτίθεται να εμπλακεί σε πιθανή επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ, κάτι που θυμίζουν ότι ξεκαθάρισε και ο κ. Μητσοτάκης με αφορμή την συζήτηση περί ενδεχόμενης επέκτασης της εντολής της ευρωπαϊκής επιχείρησης «Ασπίδες», η οποία είναι γεωγραφικά προσδιορισμένη στην Ερυθρά Θάλασσα.

Ο κ. Μητσοτάκης αναμένεται να επισημάνει και την αμυντική στήριξη που παρείχε η Ελλάδα στην Κυπριακή Δημοκρατία, την οποία ακολούθησαν και άλλα κράτη- μέλη, διαμορφώνοντας ένα σκηνικό  επίδειξης ευρωπαϊκής αλληλεγγύης στην πράξη και μάλιστα χωρίς να έχει ενεργοποιηθεί το άρθρο 42.7, κάτι που δημιουργεί ένα προηγούμενο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εντεινόμενης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, στο Μέγαρο Μαξίμου θεωρούν ότι δικαιώνεται και η σταθερή θέση που εκφράζει ο κ. Μητσοτάκης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ότι η αμυντική στρατηγική της ΕΕ πρέπει να έχει προσέγγιση 360 μοιρών, να είναι δηλαδή έτοιμη να αντιμετωπίσει τις απειλές όχι μόνο στα ανατολικά, αλλά και στα νότια σύνορα της ΕΕ. 

Όπως επισημαίνουν συνεργάτες του, η ευρωπαϊκή ασφάλεια είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, όπως απέδειξε το παράδειγμα της Κύπρου, κράτους μέλους της ΕΕ που αντιμετωπίζει απειλές ασφαλείας.

Στην ατζέντα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα βρεθούν επίσης τα ζητήματα της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, η κατάσταση στην Ουκρανία και το μεταναστευτικό.

Απόστολος Χονδρόπουλος

Δεν μετριάζει ωστόσο το γενικότερο κλίμα διεθνούς αναταραχής, δεν αναιρεί την γεωπολιτική αβεβαιότητα που δημιουργεί η ίδια η πολιτική Τραμπ και δεν μετριάζει την επιφυλακτικότητα με την οποία αντιμετωπίζονται και οι συχνές αλλαγές σε θέσεις που διατυπώνει ο Αμερικανός Πρόεδρος.  

Το στίγμα μίας βελτίωσης του κλίματος στις διατλαντικές σχέσεις έδωσε τις πρώτες πρωινές ώρες και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης  σε δηλώσεις του μετά το τέλος της Συνόδου, με τις οποίες διαμήνυσε  παράλληλα πως “οι καλοί λογαριασμοί κάνουν τους καλούς φίλους”. 

Όπως είπε χαρακτηριστικά, “όλοι αναγνωρίζουμε ότι πρέπει καλή τη πίστει να επιδιώκουμε αυτές οι σχέσεις να διατηρηθούν σε λειτουργικό επίπεδο, χωρίς να υπάρχουν συμπεριφορές οι οποίες θα μπορούν να οδηγήσουν σε εξελίξεις οι οποίες δεν θα μπορούν να διορθωθούν στη συνέχεια”

Ο Έλληνας πρωθυπουργός επισήμανε ότι “σε σχέση με τον χρόνο τον οποίον συγκλήθηκε η Σύνοδος, “τα πράγματα είναι ελαφρώς καλύτερα, στον βαθμό που ο Πρόεδρος Τραμπ αποσαφήνισε ότι δεν προτίθεται να επιβάλει πρόσθετους δασμούς στις χώρες που υποστήριξαν ανοιχτά τη Γροιλανδία κι ότι προφανώς δεν σκοπεύει να χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη για να καταλάβει έδαφος το οποίο ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας”.

“Από εκεί και πέρα, όμως, είναι επίσης ξεκάθαρο ότι οι καλοί λογαριασμοί κάνουν τους καλούς φίλους κι ότι πρέπει να υπάρχει ένα πλαίσιο συνεννόησης, όπου όλοι να γνωρίζουμε ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις σε περίπτωση που ξεπεραστούν τα όρια”, πρόσθεσε ο κ. Μητσοτάκης, ο οποίος αναμένεται να παραχωρήσει νωρίς σήμερα το πρωί από τις Βρυξέλλες συνέντευξη στο Euronews.

Το βέβαιο είναι πως οι θάλασσες για τις οποίες έχει μιλήσει και ο Έλληνας πρωθυπουργός, παραμένουν ταραγμένες, έστω και αν παρατηρείται διπλωματική κινητικότητα μετά την παρουσία Τραμπ στο Νταβός και τη συμφωνία με τον γ.γ του ΝΑΤΟ για ένα πλαίσιο μελλοντικής συμφωνίας για την Γροιλανδία με όρους που πάντως δεν έχουν αποσαφηνιστεί.

Ερωτηθείς εάν κατά την Σύνοδο έγιναν γνωστές περισσότερες λεπτομέρειες γι’ αυτό το σχέδιο, ο κ. Μητσοτάκης απάντησε αρνητικά, σημειώνοντας ότι ” δεν γίναμε σοφότεροι”. Επισήμανε ωστόσο πως “οι κόκκινες γραμμές είναι πάρα πολύ ξεκάθαρες”. “Δεν τίθεται ζήτημα αμφισβήτησης της εδαφικής ακεραιότητας και της κυριαρχίας της Γροιλανδίας και τελικά μόνο η Γροιλανδία και το Βασίλειο της Δανίας μπορούν να αποφασίσουν για την τύχη της Γροιλανδίας”, πρόσθεσε.

Όπως είπε ο κ. Μητσοτάκης, σε αυτό ήταν κατηγορηματική η πρωθυπουργός της Δανίας και υπενθύμισε ότι όλα τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου συνταχθήκαμε με μεγάλη ταχύτητα πίσω από αυτή την θέση.

Ο πρωθυπουργός αναγνώρισε πάντως εκ νέου ότι το ζήτημα της προστασίας της Αρκτικής είναι ένα μείζον θέμα παγκόσμιας ασφαλείας και δικαιολογημένα οι ΗΠΑ έχουν ανησυχία γι’  αυτό,  τόνισε ωστόσο ότι υπάρχουν τρόποι, και μέσα από το ΝΑΤΟ και μέσα από την υφιστάμενη διμερή συμφωνία ΗΠΑ – Δανίας από το 1951, να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο της προστασίας και της διασφάλισης της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Δανίας και της Γροιλανδίας.

Θετικό αντίκτυπο είχε και η συμβιβαστική πρόταση που γνωστοποίησε ο Έλληνας πρωθυπουργός προσερχόμενος στην Σύνοδο, σύμφωνα με την οποία  οι 13 ευρωπαϊκές χώρες που έχουν προσκληθεί να συμμετέχουν στο Συμβούλιο της Ειρήνης να προσυπογράψουν την προσχώρησή τους μόνο για το ζήτημα το οποίο αφορά την επόμενη φάση της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Γάζα και για όσο χρόνο αυτό απαιτεί.

Ο κ. Μητσοτάκης έκανε λόγο για “μία εύλογη συμβιβαστική λύση, η οποία θα μας επιτρέψει να συμμετέχουμε στη διαδικασία ειρήνευσης της Γάζας χωρίς όμως ταυτόχρονα να δημιουργήσουμε ουσιαστικά έναν νέο οργανισμό, ο οποίος μπορεί να λειτουργεί ανταγωνιστικά προς τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών”.

Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, η Κάγια Κάλας και πολλές χώρες “βρήκαν αρκετά ενδιαφέρουσα την ιδέα να διερευνήσουμε αν όχι την ανοιχτή συμμετοχή μας, γιατί αυτό νομικά μπορεί να είναι δύσκολο, αλλά την με κάποιο τρόπο ανάληψη ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών έτσι ώστε αυτό το Συμβούλιο Ειρήνης να επανέλθει στο αρχικό του προορισμό”. Προορισμός που, όπως είπε, ήταν “η ειρήνευση στην Γάζα και η μεταβατική διοίκηση έτσι ώστε να μπορούμε να περάσουμε σε μια φάση ανοικοδόμησής της, αλλά και ένα πρώτο βήμα για να μπορέσουμε επιλυθεί ουσιαστικά το παλαιστινιακό”.

Ο κ. Μητσοτάκης επισήμανε πως η Ελλάδα είναι χώρα που έχει άμεσο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στην Μέση Ανατολή και θέλουμε να είμαστε παρόντες και να είναι η Ευρώπη παρούσα. Ξεκαθάρισε ωστόσο για το Συμβούλιο της Ειρήνης ότι “έτσι όπως είναι διατυπωμένο όχι μόνο η Ελλάδα αλλά σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες έχουμε δυσκολία να συμμετέχουμε”.

Όπως ανέφερε, στόχος είναι να επιδιώκονται με καλή πίστη σχέσεις συνεργασίας, «χωρίς συμπεριφορές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε εξελίξεις οι οποίες δεν θα μπορούν να διορθωθούν στη συνέχεια».

Ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι το κλίμα κατά τον χρόνο διεξαγωγής της Συνόδου Κορυφής ήταν σαφώς βελτιωμένο, μετά τις τελευταίες δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου. «Τα πράγματα είναι ελαφρώς καλύτερα, στον βαθμό που ο πρόεδρος Τραμπ αποσαφήνισε ότι δεν προτίθεται να επιβάλει πρόσθετους δασμούς στις χώρες που υποστήριξαν ανοικτά τη Γροιλανδία», ανέφερε.

Παράλληλα, ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκαθάρισε πως «δεν σκοπεύει να χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη για να καταλάβει έδαφος που ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας».

Αναφερόμενος στο Συμβούλιο Ειρήνης, ο κ. Μητσοτάκης τόνισε ότι, έτσι όπως είναι σήμερα διατυπωμένο, «όχι μόνο η Ελλάδα, αλλά σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες έχουμε δυσκολία να συμμετέχουμε».

Υπενθύμισε, ωστόσο, ότι η Ελλάδα είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην απόφαση 2803, η οποία νομιμοποίησε το Συμβούλιο Ειρήνης των ΗΠΑ αποκλειστικά ως προσωρινή διοίκηση της Γάζας, προκειμένου να υλοποιηθούν τα επόμενα στάδια του ειρηνευτικού σχεδίου, όπως έχει συμφωνηθεί.

• Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι η Ελλάδα έχει άμεσο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. «Θέλουμε να είμαστε παρόντες. Θέλουμε η Ευρώπη να είναι παρούσα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Σημείωσε ότι τόσο η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, όσο και αρκετά κράτη-μέλη βρίσκουν ενδιαφέρουσα την ιδέα να διερευνηθεί η ανάληψη ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών, ακόμη κι αν η πλήρης συμμετοχή στο Συμβούλιο Ειρήνης είναι νομικά δύσκολη.

Όπως εξήγησε, ο αρχικός σκοπός του Συμβουλίου ήταν η ειρήνευση στη Γάζα και η μεταβατική διοίκηση, ώστε να ακολουθήσει φάση ανοικοδόμησης και να τεθεί το πρώτο ουσιαστικό βήμα για την επίλυση του Παλαιστινιακού.

• Σε ό,τι αφορά την προστασία της Αρκτικής, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επεσήμανε ότι, παρότι γεωγραφικά μακριά από την Ελλάδα, αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα για το ΝΑΤΟ, την ασφάλεια της Ευρώπης και των ΗΠΑ.

Υποστήριξε ότι πρέπει να υπάρξει στενή συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, προκειμένου να αποτραπεί η ενίσχυση της επιρροής της Κίνας ή της Ρωσίας στην περιοχή.

Ειδικά για τη Γροιλανδία, ο πρωθυπουργός ήταν κατηγορηματικός:
«Οι κόκκινες γραμμές είναι πάρα πολύ ξεκάθαρες. Δεν τίθεται ζήτημα αμφισβήτησης της εδαφικής ακεραιότητας και της κυριαρχίας της Γροιλανδίας».

Τόνισε ότι μόνο η ίδια η Γροιλανδία και το βασίλειο της Δανίας μπορούν να αποφασίσουν για το μέλλον της περιοχής, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι οι ΗΠΑ έχουν δικαιολογημένες ανησυχίες για την ασφάλεια της Αρκτικής.

Όπως σημείωσε, υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισης αυτών των ανησυχιών τόσο μέσω του ΝΑΤΟ όσο και μέσω της διμερούς συμφωνίας ΗΠΑ–Δανίας του 1951, με σεβασμό στην ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Δανίας και της Γροιλανδίας.

• Απαντώντας σε ερώτηση για το αν υπήρξε συνεννόηση μεταξύ του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και Ευρωπαίων ηγετών πριν τη συνάντησή του με τον Αμερικανό πρόεδρο στο Νταβός, ο κ. Μητσοτάκης δήλωσε ότι δεν είχε αυτή την εντύπωση.

Όπως είπε, δεν υπήρξε οργανωμένο πλαίσιο συνεννόησης σε ευρωπαϊκό ή νατοϊκό επίπεδο, σημειώνοντας ότι οι σχετικές συζητήσεις αφορούν κυρίως τη Δανία και τις ΗΠΑ, με την ΕΕ να στηρίζει πλήρως τις επιλογές της Κοπεγχάγης.

Κλείνοντας, ο πρωθυπουργός υπογράμμισε την ανάγκη η Ευρώπη να επενδύσει ουσιαστικά στη στρατηγική της αυτονομία, θυμίζοντας ότι η Ελλάδα υπήρξε από τις πρώτες χώρες που στήριξαν αυτή την προσέγγιση.

«Έχουν γίνει σημαντικά βήματα από τη Διάσκεψη των Βερσαλλιών και μετά. Η Ελλάδα ήταν πάντα επισπεύδουσα σε αυτή τη λογική», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η στρατηγική αυτονομία συνδέεται άμεσα με την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.

«Πρέπει να περάσουμε από την ισχύ των αξιών μας στην αξία της ισχύος μας. Αυτό αφορά και την Ελλάδα και συνολικά την Ευρωπαϊκή Ένωση», κατέληξε.

«Ξεκινήσαμε την εβδομάδα με κλιμάκωση, απειλές εισβολής και δασμών και επιστρέψαμε σε μια κατάσταση σαφώς πιο αποδεκτή», δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη «παραμένει σε εγρήγορση».

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν περιέγραψε τα βασικά συμπεράσματα της Συνόδου:

• Αδιαμφισβήτητη αλληλεγγύη προς τη Δανία και τη Γροιλανδία
• Στήριξη στα κράτη-μέλη που απειλήθηκαν με αμερικανικούς δασμούς
• Διάλογος με τις ΗΠΑ με «σταθερό αλλά μη κλιμακούμενο» τρόπο
• Ετοιμότητα για εμπορικά αντίμετρα, αν η Ουάσινγκτον αλλάξει εκ νέου στάση

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης στην ασφάλεια στην Αρκτική και στη συνεχιζόμενη στήριξη προς την Ουκρανία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει «σοβαρές αμφιβολίες» για το «Συμβούλιο Ειρήνης» που ανακοίνωσε πως ιδρύει ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ιδιαίτερα για τη συμβατότητά του με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, τόνισε τις πρώτες πρωινές ώρες ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.

«Έχουμε σοβαρές αμφιβολίες όσον αφορά ορισμένο αριθμό στοιχείων για τον χάρτη του Συμβουλίου Ειρήνης, για το πεδίο δράσης του, τη διακυβέρνησή του και τη συμβατότητά του με τον χάρτη (του Οργανισμού) των Ηνωμένων Εθνών», είπε ο Κόστα μετά το πέρας έκτακτης συνόδου των 27 στις Βρυξέλλες.

Ο Αμερικανός πρόεδρος παρουσίασε χθες Πέμπτη στο Νταβός του νέο «Συμβούλιο Ειρήνης» του, με παρόντες κάπου είκοσι ηγέτες χωρών που εντάχθηκαν σε αυτό το όργανο υπό τον προσωπικό έλεγχο του Τραμπ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χαιρέτισε την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να μην προχωρήσει στην επιβολή επιπρόσθετων δασμών όπως είχε απειλήσει και θέλει να «προχωρήσει» στην εφαρμογή της συμφωνίας της με τις ΗΠΑ για το εμπόριο, διαβεβαίωσε σήμερα ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.

«Η ανακοίνωση ότι δεν θα υπάρξουν νέοι αμερικανικοί τελωνειακοί δασμοί στην Ευρώπη είναι θετική. Η επιβολή νέων τελωνειακών δασμών θα ήταν ασύμβατη με τη συμφωνία για το εμπόριο της ΕΕ και των ΗΠΑ», σημείωσε απευθυνόμενος στον Τύπο ο Κόστα.

«Θα πρέπει τώρα να επικεντρωθούμε στην εφαρμογή της συμφωνίας» των δυο πλευρών για το εμπόριο, πρόσθεσε ο Πορτογάλος.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει να «υπερασπίζεται τα συμφέροντά της» έναντι «οποιασδήποτε μορφής εξαναγκασμού», τόνισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

«Έχει την ισχύ και τα μέσα» και «θα κάνει ό,τι είναι απαραίτητο», επέμεινε ο Κόστα απευθυνόμενος στον Τύπο.

• Σύμφωνα με το Politico, οι ηγέτες των «27» επιδιώκουν την αποκατάσταση του κλίματος συνεργασίας με την Ουάσινγκτον, αξιοποιώντας την υπαναχώρηση Τραμπ ως ευκαιρία για επιστροφή στην «κανονικότητα».

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι «βγαίνει από το ψυγείο» η κύρωση της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ, η οποία είχε παγώσει από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μετά τις απειλές για δασμούς και τη Γροιλανδία.

«Υπάρχει συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ στο εμπόριο. Είμαστε αξιόπιστοι εταίροι και αυτές οι συμφωνίες πρέπει να τηρούνται», ανέφερε αξιωματούχος της ΕΕ που συμμετέχει άμεσα στις διαβουλεύσεις, υπό καθεστώς ανωνυμίας.

Η συμφωνία είχε υπογραφεί τον Ιούλιο από τον Ντόναλντ Τραμπ και την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αλλά η έντονη ρητορική των τελευταίων εβδομάδων είχε μπλοκάρει την επικύρωσή της.

• Απευθυνόμενη στους ηγέτες των κρατών-μελών, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα εμφανίστηκε θετική στην προώθηση της συμφωνίας, μετά την αποκλιμάκωση από πλευράς Τραμπ.

«Είμαστε χαρούμενοι που, προς το παρόν, η κλιμάκωση έχει βγει από το τραπέζι. Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να συνεχίσουμε τις εσωτερικές μας συζητήσεις για την εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ», δήλωσε, σύμφωνα με το Reuters.

Νωρίτερα, η επικεφαλής διαπραγματεύτρια του ΕΛΚ, Ζέλιανα Ζόβκο, ανέφερε ότι το Κοινοβούλιο «ελπίζει» να αποφασίσει ήδη από τη Δευτέρα την επανεκκίνηση της διαδικασίας επικύρωσης.

• Την ίδια στιγμή, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην ΕΕ, Άντριου Πάζντερ, άσκησε πιέσεις για άμεση έγκριση της συμφωνίας, κατηγορώντας όσους στις Βρυξέλλες υποστηρίζουν ότι ο Τραμπ υπονομεύει τη διατλαντική σχέση.

«Η πραγματική αστάθεια προέρχεται από την αποτυχία της ίδιας της ΕΕ να ενεργήσει για την ιστορική εμπορική συμφωνία», υποστήριξε, τονίζοντας ότι στόχος της ήταν «η αποκατάσταση της προβλεψιμότητας και της ανάπτυξης».

• Η ΕΕ ανακοίνωσε ότι θα αποστείλει 447 γεννήτριες στην Ουκρανία για την κάλυψη κρίσιμων αναγκών εν μέσω χειμώνα και ρωσικών επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές.

Τέλος, ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Ορμπάν χαρακτήρισε την υπόθεση της Γροιλανδίας ως ζήτημα του ΝΑΤΟ και όχι της ΕΕ, σημειώνοντας ότι η Συμμαχία είναι το κατάλληλο πλαίσιο για τη διαχείριση της κρίσης.

Το κλίμα ανησυχίας και σκεπτικισμού παραμένει, και η σύνοδος θα πραγματοποιηθεί παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε αργά το βράδυ της Τετάρτης πως έχει επιτύχει συμφωνία για τη Γροιλανδία και δεν θα επιβάλει τελικά δασμούς στις ευρωπαϊκές χώρες — γεγονός που δείχνει πως η συνάντηση αφορά πλέον πολύ περισσότερα από την τελευταία κρίση.

Οι βλέψεις του Αμερικανού προέδρου για τη Γροιλανδία, που παρουσίασε νωρίτερα στο Davos, ζητώντας «άμεσες διαπραγματεύσεις» για την απόκτηση του νησιού, ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες. Καθ’ όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας του, ήλπιζαν πως οι χειρότεροι φόβοι τους για τη χώρα που εγγυήθηκε την ευρωπαϊκή ασφάλεια από το 1945 δεν θα επαληθευτούν.

Όμως, όπως δήλωσε στο BBC Radio ο πρώην γενικός γραμματέας του NATO και πρώην πρωθυπουργός της Δανίας, Anders Fogh Rasmussen, «η ώρα για ωραιοποιήσεις τελείωσε» και «ήρθε η στιγμή να αντισταθούμε στον Τραμπ».

Αρκετοί διπλωμάτες που μίλησαν στο POLITICO, υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαίσθητης φύσης του θέματος, εξέφρασαν προσωπικό αίσθημα προδοσίας — πολλοί είχαν σπουδάσει ή εργαστεί στις ΗΠΑ ή είχαν υποστηρίξει στενότερους διατλαντικούς δεσμούς.

«Το αμερικανικό μας όνειρο πέθανε», δήλωσε χαρακτηριστικά διπλωμάτης χώρας που μέχρι πρότινος ήταν υπέρμαχος των σχέσεων με την Ουάσινγκτον. «Ο Ντόναλντ Τραμπ το δολοφόνησε».

Η κρίση κορυφώνεται στη Σύνοδο Κορυφής

Η συλλογική αφύπνιση της Ευρώπης αναμένεται να φανεί στη σύνοδο — όχι μόνο μέσω πιθανών αποφάσεων για αντίποινα σε περίπτωση που ο Τραμπ αλλάξει πάλι στάση ως προς τη Γροιλανδία.

Θα αποτυπωθεί επίσης στις δηλώσεις των ηγετών, τόσο ιδιωτικά όσο και δημόσια. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, προανήγγειλε στη δική του ομιλία στο Νταβός ότι η Ευρώπη διαθέτει «πολύ ισχυρά εργαλεία» και «πρέπει να τα χρησιμοποιούμε όταν δεν μας σέβονται και όταν οι κανόνες του παιχνιδιού παραβιάζονται».

Η ομιλία του Τραμπ στο Νταβός, όπου χαρακτήρισε το αυτόνομο νησί της Δανίας «εδάφος μας», δεν συνέβαλε στην αποκλιμάκωση λίγες ώρες πριν από την έκτακτη σύσκεψη στις Βρυξέλλες με θέμα την απάντηση στην αποσύνθεση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων.

Παρότι ο Τραμπ απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας για την κατάληψη της Γροιλανδίας, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν το εξέλαβαν ως υποχώρηση λόγω της σκληρής ρητορικής του για την Ευρώπη και των ξεκάθαρων προθέσεών του, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

Αργότερα ο Τραμπ πήρε πίσω την απειλή επιβολής δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες που θεωρούσε εμπόδιο στα σχέδιά του για τη Γροιλανδία, αλλά τότε η ζημιά είχε ήδη γίνει.

«Μετά τις συνεχείς μεταβολές των τελευταίων ημερών, πρέπει να περιμένουμε να δούμε ποιες ουσιαστικές συμφωνίες θα υπάρξουν μεταξύ του [γενικού γραμματέα του NATO] κ. Ρούτε και του Τραμπ», δήλωσε ο αντικαγκελάριος της Γερμανίας, Lars Klingbeil, στο ZDF. «Όποια λύση κι αν βρεθεί για τη Γροιλανδία, όλοι πρέπει να καταλάβουν ότι δεν μπορούμε να επαναπαυτούμε».

Η στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε με δασμούς το Σάββατο ήταν το σημείο όπου το ρήγμα «έγινε πραγματικότητα», σύμφωνα με διπλωμάτη της ΕΕ.

«Ίσως αυτή η αλλαγή στάσης μας δώσει μερικούς μήνες ακόμη, ίσως είναι κάτι μόνιμο», σχολίασε άλλος αξιωματούχος. «Πιστεύω πως η σημερινή ομιλία [του Τραμπ] θα προβληματίσει τις περισσότερες πρωτεύουσες — είτε υπάρξουν δασμοί είτε όχι».

Ραγδαία επιδείνωση στις διατλαντικές σχέσεις

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, συνοψίζει το κλίμα στην ομιλία της στο Νταβός: «Ο κόσμος άλλαξε μόνιμα», είπε. «Πρέπει να αλλάξουμε μαζί του».

Στη σύνοδο κορυφής τους, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συζητήσουν για τη διατλαντική σχέση. Πριν από την υποχώρηση του Τραμπ στους δασμούς, ετοιμάζονταν να ζητήσουν από την Επιτροπή να ενεργοποιήσει το πιο ισχυρό εμπορικό όπλο κατά των ΗΠΑ — το Anti-Coercion Instrument (ACI), όπως είχε αποκαλύψει το POLITICO.

Η ΕΕ δημιούργησε αυτό το «εμπορικό μπαζούκα» το 2023, ώστε να αντιμετωπίσει απειλές από χώρες όπως η Κίνα που εκτιμούσε ότι χρησιμοποιούν τις αγορές τους ως μοχλό πίεσης. Το ενδεχόμενο να στραφεί αυτό το εργαλείο κατά των ΗΠΑ ήταν μέχρι πρόσφατα αδιανόητο στις Βρυξέλλες.

«Ζούμε μια μεγάλη ρήξη στην παγκόσμια τάξη», είπε ανώτερος διπλωμάτης χώρας-κλειδί στις σχέσεις με τους Αμερικανούς. Οι ηγέτες θα συζητήσουν για «απεξάρτηση» («de-risking») από τις ΗΠΑ — όρος που μέχρι τώρα αφορούσε μόνο τις σχέσεις με το Πεκίνο. «Η εμπιστοσύνη χάθηκε», συμπλήρωσε.

Η σύνοδος θα λειτουργήσει ως «θεραπεία», σύμφωνα με αξιωματούχο που γνωρίζει τις προετοιμασίες. Θα προσφέρει στους ηγέτες τη δυνατότητα να δώσουν συγκεκριμένη απάντηση στην ομιλία Τραμπ στο Νταβός και στην επόμενη μέρα των εξελίξεων.

Aπό τον ενθουσιασμό στη δυσπιστία

Η εκτίμηση πως οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον αξιόπιστος σύμμαχος ήρθε σταδιακά. Οι μάσκες έπεσαν όταν η κυβέρνηση Τραμπ δημοσίευσε τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας τον Δεκέμβριο, υποσχόμενη ενίσχυση των «πατριωτικών ευρωπαϊκών κομμάτων» εις βάρος της ΕΕ — γεγονός που εξηγεί γιατί κάποιοι Ευρωπαίοι ηγέτες όπως ο Βίκτορ Όρμπαν εξακολουθούν να στηρίζουν τον Τραμπ.

Στη συνέχεια ο Τραμπ αναζωπύρωσε τη ρητορική περί προσάρτησης της Γροιλανδίας, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Ισλανδία αυτοανακηρύχθηκε κυβερνήτης της 52ης πολιτείας και ο Τραμπ έστειλε επιστολή στον πρωθυπουργό της Νορβηγίας Jonas Gahr Støre, δηλώνοντας πως αφού δεν πήρε το Νόμπελ Ειρήνης «δεν νιώθει πια υποχρέωση να σκέφτεται μόνο την Ειρήνη».

Ένας ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης πίστεψε αρχικά πως η επιστολή ήταν πλαστή — όμως τελικά επιβεβαιώθηκε ως αυθεντική.

Δύο άλλοι υψηλόβαθμοι διπλωμάτες παρομοιάζουν την τρέχουσα κατάσταση στις ΗΠΑ με τα γεγονότα πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Νομίζω έχουμε ξεπεράσει πλέον τη Συνθήκη του Μονάχου», είπε ένας εξ αυτών — αναφερόμενος στη συμφωνία του 1938 όπου Βρετανία, Γαλλία και Ιταλία επέτρεψαν στον Χίτλερ να προσαρτήσει την Τσεχοσλοβακία. «Συνειδητοποιούμε ότι ο κατευνασμός δεν είναι πια σωστή πολιτική».

Δανία: Από τους πιο πιστούς συμμάχους στην απογοήτευση

Η ξαφνική πτώση κύρους των ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα επώδυνη για τη Δανία, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «αχάριστη» στο Νταβός.

Η Κοπεγχάγη έχει σοκαριστεί από αυτή τη συμπεριφορά, καθώς επί δεκαετίες υπήρξε από τους πιο στενούς συμμάχους των ΗΠΑ. Η Δανία είχε στείλει στρατεύματα σε επικίνδυνες ζώνες στη Μέση Ανατολή υπέρ των Αμερικανών — μεταξύ άλλων στην επαρχία Χελμάντ στο Αφγανιστάν — πληρώνοντας βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες απώλειες αναλογικά με τον πληθυσμό της.

«Πολλοί από εμάς έχουμε σπουδάσει στις ΗΠΑ· όλοι θέλαμε να δουλέψουμε εκεί», λέει Δανός αξιωματούχος. «Αυτό είναι καθαρή προδοσία».

Απόστολος Χονδρόπουλος

Η συνεδρίαση είναι προγραμματισμένη να ξεκινήσει στις 20.00 ώρα Ελλάδας και βασικό ζητούμενο είναι ο συντονισμός των Ευρωπαίων ηγετών μέσα στο περιβάλλον των πρωτοφανών γεωπολιτικών προκλήσεων που δημιουργεί η αμερικανική πολιτική.

Στην βελγική πρωτεύουσα θα βρεθεί και ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης ο οποίος, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές λόγω της κακοκαιρίας ανέβαλε την χθεσινή μετάβαση στο Νταβός.

• Όπως έγινε γνωστό νωρίς το πρωί ο κ. Μητσοτάκης δεν θα μεταβεί τελικά στο Νταβός και θα αναχωρήσει το μεσημέρι για τις Βρυξέλλες.

Πριν μεταβεί στην Σύνοδο Κορυφής ο πρωθυπουργός θα προεδρεύσει στις 10:30  σύσκεψης στο Μέγαρο Μαξίμου με αντικείμενο το ζήτημα της ευλογιάς και των μέτρων βιοασφάλειας για την αντιμετώπιση της ζωονόσου.

Στην άτυπη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου οι ηγέτες της ΕΕ θα κληθούν απόψε να διαμορφώσουν κοινή θέση απέναντι στην  πολιτική Τραμπ στο ζήτημα της Γροιλανδίας, λαμβάνοντας υπόψη και τις χθεσινές εξελίξεις όπου ο Αμερικανός Πρόεδρος επέμεινε από το βήμα του Νταβός στην απαίτηση να τεθεί υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ, δηλώνοντας πάντως ότι δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει βία.

Το περαιτέρω βήμα που έχει γίνει αφορά ωστόσο την γνωστοποίηση από τον κ. Τραμπ, μετά την συνάντηση με τον γγ του ΝΑΤΟ, Μ. Ρούτε, ότι υπάρχει πλαίσιο μελλοντικής συμφωνίας για την Γροιλανδία και ολόκληρη την Αρκτική. Ο Αμερικανός Πρόεδρος γνωστοποίησε μάλιστα ότι δεν θα  ενεργοποιηθούν οι πρόσθετοι δασμοί που έχει προαναγγείλει κατά 8 ευρωπαϊκών χωρών που έχουν αντιταχθεί στις αξιώσεις του. Πρόκειται για απόφαση Τραμπ που στον βαθμό που ο Αμερικανός Πρόεδρος δεν αλλάξει εκ νέου στάση, προφανώς απομακρύνει άμεσα τον κίνδυνο ενός “εμπορικού πολέμου” με την Ευρώπη, η οποία έχει διαμηνύσει πως η επιβολή περαιτέρω δασμών θα υπονόμευε τις σχέσεις και είναι ασύμβατη με την εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ.

Τα χαρακτηριστικά της συμφωνίας για την οποία κάνει λόγο ο κ. Τραμπ είναι βέβαιο ότι στον βαθμό που θα έχουν αποσαφηνιστεί, συνιστούν το νέο στοιχείο που θα συζητηθεί πλέον και στο σημερινό έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Σε κάθε περίπτωση πάντως η βάση συζήτησης πάνω στην οποία θα εξελιχθεί η συζήτηση μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών προσδιορίζεται από ένα πλαίσιο που αφορά στην ενότητα των κρατών μελών γύρω από τις αρχές του διεθνούς δικαίου, της εδαφικής ακεραιότητας και της εθνικής κυριαρχίας και την πλήρη υποστήριξη και την αλληλεγγύη τους προς την Δανία και την Γροιλανδία. Ταυτόχρονα όμως και από την αναγνώριση του κοινού διατλαντικού ενδιαφέροντος για την ειρήνη και την ασφάλεια στην Αρκτική, ιδίως στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Το μήνυμα της Αθήνας όσον αφορά την Γροιλανδία είναι πως  ” η Ελλάδα και συνολικά η Ευρώπη δεν μπορούμε να παίζουμε με ζητήματα Διεθνούς Δικαίου, ούτε μπορούμε να τα βάζουμε στο ζύγι με οτιδήποτε άλλο”, όπως δήλωσε χθες ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης (Alpha) χαρακτηρίζοντας για τον λόγο αυτό ιδιαιτέρως κρίσιμη την σημερινή σύνοδο των Ευρωπαίων ηγετών. Ο κ. Μητσοτάκης έχει δηλώσει άλλωστε ότι σε αυτήν πρέπει να ληφθούν “δύσκολες αποφάσεις”.

Όσον αφορά το ζήτημα του “Συμβουλίου Ειρήνης” που προωθούν οι ΗΠΑ με αφορμή την Γάζα εγείροντας ανησυχίες πώς η τελική επιδίωξή τους υπερβαίνει το συγκεκριμένο θέμα και στοχεύει σε υποκατάσταση του ΟΗΕ, τα μηνύματα προβληματισμού και οι επιφυλάξεις ήταν σαφή χθες τόσο από το Μέγαρο Μαξίμου όσο και από το υπουργείο Εξωτερικών. 

Η Ελλάδα επιδιώκει συνεννόηση με τους Ευρωπαίους εταίρους που εμφανίζονται και εκείνοι απρόθυμοι να ανταποκριθούν στην αμερικανική πρόσκληση.

“Μας προβληματίζει όλο αυτό το οποίο συμβαίνει και πριν πάρουμε την οποιαδήποτε τελική απόφαση θα πρέπει να έχουμε απόλυτη συνεννόηση με τους Ευρωπαίους εταίρους μας τόνισε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος.

Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης αναφέρθηκε (Action 24) στις εν εξελίξει συζητήσεις του με τους Ευρωπαίους εταίρους και υπογράμμισε ότι “αυτή τη στιγμή διαφαίνεται ότι σχεδόν καθολικά η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα είναι στην παρούσα φάση να μην συνταχθεί με το Συμβούλιο Ειρήνης”.

“Εφόσον υπάρχει αυτή η θέση ομόθυμη εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τότε είναι προφανές ότι η Ελλάδα θα κρίνει ανάλογα”, σημείωσε.

🔵Γ. Γεραπετρίτης για Γροιλανδία:«Η Ελλάδα θα σταθεί στο πλευρό της χώρας που θα δεχθεί απειλή, δηλαδή της Γροιλανδίας & Δανίας»

Δείτε καθημερινά στις 20:00 την εκπομπή #ΗΕπόμενηΜέρα με τον @serkot65 στο #Action24 pic.twitter.com/sd6YBjXP2j

— Action24 (@action24tv) January 21, 2026

Ο Τουσκ υπογράμμισε ότι η ελευθερία των ίδιων των Ευρωπαίων κρίνεται στα λασπωμένα πεδία μάχης της Ουκρανίας: είτε τα κράτη-μέλη πληρώνουν τώρα για να σταματήσουν τον Βλαντίμιρ Πούτιν, είτε θα βρεθούν να πολεμούν όταν τα ρωσικά στρατεύματα εισβάλουν στους δικούς τους τόπους.

Η εξίσωση του Τουσκ — «χρήμα ή θύματα» — αποκαλύπτει το δίλημμα στον πυρήνα των προσπαθειών της ΕΕ να στηρίξει την Ουκρανία. Τι είναι τελικά διατεθειμένες να προσφέρουν οι 27 χώρες μέλη για να σώσουν την Ουκρανία, αλλά και τον εαυτό τους;

Η απάντηση που δόθηκε στη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες: ιδανικά, να πληρώσει κάποιος άλλος.

Στις 2:56 π.μ., κάτω από βροχή στις Βρυξέλλες, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέληξαν σε συμφωνία για δανεισμό 90 δισ. ευρώ από τις αγορές, ώστε να στηριχθεί η Ουκρανία τα επόμενα δύο χρόνια. «Δεσμευτήκαμε, παραδώσαμε», καυχήθηκε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.

Πίσω από τους πανηγυρισμούς, το μοτίβο παραμένει σαφές. Ένα διχασμένο ευρωπαϊκό μπλοκ συζητούσε μήνες δημόσια και παρασκηνιακά ποιος θα πληρώσει το λογαριασμό — και πιθανότατα το ζήτημα δεν έχει λήξει ακόμη.

Η εξάρτηση από ΗΠΑ και το αδιέξοδο με τα ρωσικά κεφάλαια

Η Ευρώπη βασίζεται στην αμερικανική στρατιωτική ισχύ από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για τρία χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή του 2022, στήριζε την άμυνα της Ουκρανίας με αμερικανική χρηματοδότηση. Μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και τη διακοπή της αμερικανικής βοήθειας φέτος, οι Ευρωπαίοι αύξησαν τις συνεισφορές τους — χωρίς όμως να καλύψουν το κενό.

Έτσι, οι ισχυροί παίκτες της ΕΕ αναζήτησαν άλλη λύση για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.

Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επιδίωκαν να αξιοποιήσουν τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία σε βελγική τράπεζα. Δύο μήνες προσπαθούσαν να πείσουν τους υπόλοιπους ηγέτες να χρησιμοποιηθούν αυτά τα κεφάλαια ως εγγύηση για μεγάλο δάνειο προς την Ουκρανία.

Όμως ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ ντε Βέβερ αρνήθηκε, φοβούμενος νομικές συνέπειες και αντίποινα από τον Πούτιν αν χρησιμοποιηθούν κρατικά ρωσικά κεφάλαια υπέρ του Κιέβου.

Έτσι, τέθηκε σε εφαρμογή το «σχέδιο Β», που είχε αποκαλύψει το Politico τον προηγούμενο μήνα. Όταν ο ντε Βέβερ απέρριψε ξανά τη χρήση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, ο Μερτς υποχώρησε και η εναλλακτική λύση του κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού έλαβε τελικά στήριξη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Το νέο σχέδιο και οι ανισότητες στη χρηματοδότηση

Με το νέο σχέδιο, ο κοινός ευρωπαϊκός δανεισμός θα καλύπτεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, που χρηματοδοτείται από τα κράτη-μέλη. Τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία ίσως χρησιμοποιηθούν μελλοντικά για αποπληρωμή του δανείου, αλλά αυτό παραμένει ασαφές.

Η ανάγκη για χρήματα είναι αδιαμφισβήτητη: σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Ουκρανία αντιμετωπίζει έλλειμμα χρηματοδότησης ύψους 72 δισ. ευρώ το επόμενο έτος.

«Δεν υπάρχει πιο σημαντική πράξη ευρωπαϊκής άμυνας από τη στήριξη της ουκρανικής άμυνας», τόνισε η φον ντερ Λάιεν παραμονή της συνόδου.

Ωστόσο, αρκετοί Ευρωπαίοι πολίτες παραμένουν δύσπιστοι απέναντι στο επιχείρημά της.

Το Ινστιτούτο Κίελ καταγράφει τη στήριξη προς την Ουκρανία από την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας το 2022. Η τελευταία έκθεσή του αναδεικνύει τα κενά που αφήνει η Ευρώπη στα ουκρανικά οικονομικά.

Νέα πακέτα βοήθειας εντός του 2025 ενδέχεται να πέσουν στα χαμηλότερα επίπεδα από την έναρξη του πολέμου, σύμφωνα με τους αναλυτές του Κίελ, αφήνοντας μεγάλο κενό μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη χρηματοδότηση.

Tην ίδια στιγμή, διευρύνεται το χάσμα μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών ως προς τις συνεισφορές τους. Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο αύξησαν σημαντικά τη βοήθειά τους στην Ουκρανία, όμως χώρες όπως Σουηδία, Νορβηγία και Δανία βρίσκονται πολύ μπροστά αναλογικά με το ΑΕΠ τους.

Ιταλία και Ισπανία προσέφεραν ελάχιστα, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Κίελ. Το ίδιο σκηνικό επικράτησε πριν τη σύνοδο: οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου μαζί με το Βέλγιο αντιτάχθηκαν στο σχέδιο «πολεμικών επανορθώσεων», ενώ Γερμανία και σκανδιναβικές χώρες πίεσαν υπέρ του σχεδίου.

Aποκλεισμοί και πολιτική κόπωση στην ΕΕ

Bάσει της τελικής συμφωνίας στη σύνοδο κορυφής, Ουγγαρία, Τσεχία και Σλοβακία δεν θα συνεισφέρουν καθόλου στο σχέδιο χρηματοδότησης προς την Ουκρανία. Έτσι η ΕΕ των 27 μετατράπηκε ουσιαστικά σε ομάδα των 24 όσον αφορά αυτή τη βοήθεια.

Στα χαρτιά, οι χώρες της ΕΕ αποτελούν οικονομική υπερδύναμη έναντι της Ρωσίας: το συνολικό ΑΕΠ των 27 φτάνει τα 18 τρισ. ευρώ έναντι μόλις 2 τρισ. ευρώ της Ρωσίας.

Aκόμη και χωρίς Νορβηγία και Ηνωμένο Βασίλειο, οι ευρωπαίοι σύμμαχοι έχουν πόρους να αντιμετωπίσουν τον Πούτιν — αν πραγματικά το θελήσουν.

Tο ανησυχητικότερο ίσως για τους συμμάχους της Ουκρανίας είναι ότι οι ψηφοφόροι σε μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες φαίνεται να χάνουν το ενδιαφέρον τους. Δημοσκόπηση του POLITICO σε πέντε δυτικές χώρες έδειξε πως οι πολίτες στη Γερμανία και στη Γαλλία εμφανίζονται ακόμη πιο απρόθυμοι να συνεχίσουν τη χρηματοδότηση σε σχέση με τους Αμερικανούς.

Στη Γερμανία, το 45% επιθυμεί περικοπή οικονομικής βοήθειας προς το Κίεβο, ενώ μόλις το 20% θέλει αύξηση αυτής της βοήθειας. Στη Γαλλία, το 37% προτιμά λιγότερη βοήθεια ενώ μόλις το 24% περισσότερη.

Mε φόντο τον διχασμό ανάμεσα σε βόρειες χώρες που κουράστηκαν να ξοδεύουν δισεκατομμύρια για την Ουκρανία κι άλλες που ποτέ δεν συνέβαλαν ουσιαστικά, οι Ευρωπαίοι ηγέτες επέλεξαν αυτή την εβδομάδα τη λιγότερο δύσκολη λύση — κι αυτή ήταν ήδη οριακή.