Με κεντρικό σύνθημα το αφοπλιστικό «Το σώμα σου δεν ντρέπεται. Εσύ γιατί να ντραπείς;», η καμπάνια στοχεύει να καταρρίψει τους μύθους και τις προκαταλήψεις που κρατούν τους ασθενείς μακριά από τον ειδικό. 

Ρούλα Σκουρογιάννη

Η επίσημη παρουσίαση έγινε σε συνέντευξη Τύπου με τη συμμετοχή δημοσιογράφων υγείας και εκπροσώπων της ιατρικής κοινότητας. Η εκστρατεία τελεί υπό την αιγίδα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και της Περιφέρειας Αττικής, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της για τη δημόσια υγεία.

Σπάμε τη σιωπή, κερδίζουμε τη ζωή μας

Ο βασικός στόχος είναι απλός αλλά ζωτικός: να ενθαρρυνθούν άνδρες και γυναίκες να βάλουν σε προτεραιότητα τον εαυτό τους. Η αμηχανία δεν πρέπει να αποτελεί εμπόδιο στην ιατρική αξιολόγηση. Η καμπάνια υιοθετεί μια αποδραματοποιημένη προσέγγιση, μετατρέποντας τον δισταγμό σε ανοιχτό διάλογο. Μέσα από έξυπνα και άμεσα μηνύματα, όπως:

• «Ουρολογία σημαίνει επαφή»
• «Στον ουρολόγο τα λέμε όλα, τίποτα δεν είναι ταμπού»
• «Η στυτική δυσλειτουργία… κλείνει ραντεβού μόνη της»

Η ΕΟΕ επιχειρεί να «φωτίσει» με έναν διαφορετικό, πιο ανθρώπινο τρόπο τη σχέση των ασθενών με τα συμπτώματά τους, ενισχύοντας την ανάγκη για έγκαιρη επίσκεψη στον ειδικό.

Δημιουργική ενημέρωση με γνωστούς πρωταγωνιστές

Η εκστρατεία «ζωντανεύει» μέσα από έξι ρεαλιστικά βίντεο που αποτυπώνουν καθημερινές στιγμές με χιούμορ και ειλικρίνεια. Στην προσπάθεια αυτή συμμετέχουν οι αγαπημένοι ηθοποιοί Λευτέρης Ελευθερίου, Μαίρη Κωνσταντάκη και Χριστίνα Τσάφου, μαζί με τον Μιχάλη Σαμαρίνα, Επίκουρο Καθηγητή Ουρολογίας ΑΠΘ.

Τα μηνύματα μεταδίδονται ήδη:

1. Ως κοινωνικό μήνυμα σε τηλεοπτικούς σταθμούς πανελλαδικής εμβέλειας (με έγκριση του ΕΣΡ).
2. Σε επιλεγμένους ραδιοφωνικούς σταθμούς σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
3. Μέσα από τα ψηφιακά κανάλια της ΕΟΕ και στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης.

Γιατί καθυστερούμε το ραντεβού;

Ο Πρόεδρος της ΕΟΕ, Ανδρέας Σκολαρίκος, έθεσε το δάχτυλο «επί τον τύπον των ήλων». Όπως σημείωσε, πολλοί ασθενείς γνωρίζουν ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά ο δισταγμός τους νικά. «Η αμηχανία και το αίσθημα ντροπής εξακολουθούν να αποτελούν ουσιαστικά εμπόδια στην πρόληψη», τόνισε χαρακτηριστικά, επιβεβαιώνοντας πως ο φόβος είναι συχνά μεγαλύτερος από την ίδια την πάθηση.

Οι παθήσεις που δεν πρέπει να αγνοούμε

Ο Γενικός Γραμματέας της ΕΟΕ, Χαράλαμπος Θωμάς, ανέλυσε τις καταστάσεις που επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους:

• Στυτική δυσλειτουργία: Συχνά δεν είναι μόνο ένα πρόβλημα «απόδοσης», αλλά μια σοβαρή ένδειξη για συνοδά προβλήματα υγείας (π.χ. καρδιαγγειακά).
• Καλοήθης υπερπλασία προστάτη: Μια κατάσταση που δυσκολεύει την καθημερινότητα, ειδικά στους μεγαλύτερους άνδρες, αλλά αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά.
• Ακράτεια ούρων: Ένα θέμα που αφορά και τα δύο φύλα. Παρά τη σιωπή που την περιβάλλει, υπάρχουν λύσεις που μπορούν να αποκαταστήσουν την ποιότητα ζωής.

Παιδική ηλικία και ουρολογική υγεία

Η πρόληψη ξεκινά από νωρίς. Ο Αντιπρόεδρος της ΕΟΕ, Γεώργιος Ζουπάνος, εστίασε στα παιδιά, επισημαίνοντας ότι η ακράτεια (νυχτερινή ή ημερήσια) μετά από μια ορισμένη ηλικία απαιτεί ιατρική αξιολόγηση.

• Το μήνυμα προς τους γονείς: Η ακράτεια δεν είναι θέμα ενοχής. Είναι ένα ιατρικό ζήτημα που, αν αφεθεί, μπορεί να οδηγήσει σε ουρολοιμώξεις ή λειτουργικές διαταραχές της κύστης.

Από τη σιωπή στην εμπιστοσύνη

Ο Μάρκος Καραβιτάκης, Μέλος του Δ.Σ. και Υπεύθυνος του Γραφείου Ασθενών της ΕΟΕ, τόνισε πως το μεγαλύτερο στοίχημα είναι η δημιουργία μιας σχέσης εμπιστοσύνης. Το Γραφείο Ασθενών λειτουργεί ως γέφυρα, βοηθώντας τους πολίτες να κάνουν το «πρώτο βήμα» από τη σιωπή στην αναζήτηση βοήθειας. Όταν ο ασθενής νιώθει ασφαλής να μιλήσει, η διάγνωση γίνεται έγκαιρα και η θεραπεία είναι πιο επιτυχής.

Θυμήσου: Το σώμα μιλάει. Δεν ντρέπεται. Η πρόληψη ξεκινά με ένα ραντεβού στον ουρολόγο. 

Κατά τη διάρκεια εμφάνισής της στο Λας Βέγκας την Τρίτη 30.12.2025, η 56χρονη τραγουδίστρια Τζένιφερ Λόπεζ διέκοψε το σόου της για να ειρωνευτεί τους επικριτές της.

«Ένα από τα πράγματα που λένε είναι: “Γιατί όταν βγάζει φωτογραφίες χαμογελάει με ανοιχτό το στόμα, γιατί το κάνει πάντα αυτό;”», είπε αρχικά η Λόπεζ, ενώ πήρε την πόζα για την οποία δέχεται το παραπάνω σχόλιο, προκαλώντας γέλια στο κοινό.

Στη συνέχεια, βρήκε την ευκαιρία να απαντήσει σε εκείνους που υποστηρίζουν ότι το ντύσιμό της δεν συνάδει με την ηλικία της και ότι κάνει πολύ αποκαλυπτικές εμφανίσεις.

«Λένε: “Γιατί βγάζει έτσι φωτογραφίες, γιατί ντύνεται πάντα έτσι, γιατί δεν ντύνεται σύμφωνα με την ηλικία της;”», ανέφερε χαρακτηριστικά και συνέχισε τονίζοντας: «Και εγώ λέω: “Ε;”, “Γιατί είναι πάντα γυμνή;”. Και απάντησα: “Αν είχατε αυτό το σώμα, θα ήσασταν και εσείς γυμνοί”».

Τότε οι θεατές ξέσπασαν σε χειροκροτήματα και επευφημίες, με έναν θαυμαστή της να φωνάζει: «JLo, να είσαι ο εαυτός σου, σε αγαπάμε».

Όταν η αναλυτική χημικός Περντίτα Μπάραν άκουσε για μια Σκωτσέζα που υποστήριζε ότι μπορεί να μυρίσει τη νόσο Πάρκινσον, θεώρησε αρχικά ότι πρόκειται για ανοησία. «Πιθανόν απλώς μυρίζει ηλικιωμένους και συνδυάζει συμπτώματα της νόσου με τη μυρωδιά τους», θυμάται πως σκέφτηκε. Η γυναίκα αυτή, η 74χρονη συνταξιούχος νοσηλεύτρια Τζόι Μιλν, πλησίασε τον νευροεπιστήμονα Τίλο Κούναθ στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου το 2012.

Η Μιλν εξήγησε ότι παρατήρησε για πρώτη φορά τη μοναδική της ικανότητα όταν ο σύζυγός της, Λες, απέκτησε μια νέα, μόσχο-οσμή πριν διαγνωστεί με νόσο Πάρκινσον. Μόνο όταν βρέθηκε σε ομάδα ασθενών με Πάρκινσον στην πόλη της, το Περθ της Σκωτίας, συνειδητοποίησε πως όλοι είχαν την ίδια χαρακτηριστική μυρωδιά.

«Αποφασίσαμε να δοκιμάσουμε αν έχει δίκιο», λέει η Μπάραν, που τότε εργαζόταν στο Εδιμβούργο και σήμερα βρίσκεται στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ. Η ομάδα ζήτησε από τη Μιλν να μυρίσει 12 μπλουζάκια – έξι φορεμένα από ασθενείς με Πάρκινσον και έξι από υγιείς. Η Μιλν τα αναγνώρισε σωστά όλα, ενώ εντόπισε και ένα άτομο που διαγνώστηκε με τη νόσο λιγότερο από έναν χρόνο αργότερα.

«Αυτό ήταν πραγματικά εντυπωσιακό», σχολιάζει η Μπάραν. «Προέβλεψε τη διάγνωση όπως είχε κάνει και με τον άντρα της». Το 2015, η ιστορία της Μιλν έγινε πρωτοσέλιδο παγκοσμίως.

Αρώματα που αποκαλύπτουν ασθένειες

Το ανθρώπινο σώμα εκπέμπει διαφορετικές οσμές ανάλογα με την κατάσταση της υγείας του. Η εμφάνιση μιας νέας μυρωδιάς μπορεί να σηματοδοτεί κάποια δυσλειτουργία ή αλλαγή στον οργανισμό.

Σήμερα, επιστήμονες αναπτύσσουν μεθόδους ανίχνευσης αυτών των «οσμηρών βιοδεικτών» για ταχύτερη διάγνωση πληθώρας νοσημάτων – από Πάρκινσον και εγκεφαλικές κακώσεις έως καρκίνο. Το κλειδί ίσως βρισκόταν πάντα μπροστά στη… μύτη μας.

Οι οσμές προκαλούνται από χημικές ουσίες που αλληλεπιδρούν με τους οσφρητικούς υποδοχείς της μύτης μας.

«Με εξοργίζει που άνθρωποι πεθαίνουν και βάζουμε βελόνες στους ασθενείς για να διαγνώσουμε καρκίνο του προστάτη, ενώ το σήμα είναι ήδη εκεί έξω και ανιχνεύσιμο ακόμη και από σκύλους», λέει ο φυσικός Αντρέας Μέρσιν, συνιδρυτής της RealNose.ai, εταιρείας που αναπτύσσει ρομποτική μύτη για διαγνώσεις μέσω οσμής. Τέτοια τεχνολογία είναι απαραίτητη, καθώς λίγοι άνθρωποι διαθέτουν τόσο ευαίσθητη όσφρηση ώστε να εντοπίζουν αυτά τα πρόωρα χημικά σημάδια ασθενειών.

Η Τζόι Μιλν, όπως αποδείχθηκε, ανήκει σε αυτούς τους λίγους. Διαθέτει κληρονομική υπεροσμία – μια «υπερδύναμη» όσφρηση πολύ ισχυρότερη από τον μέσο άνθρωπο.

Όταν το σώμα «φωνάζει» μέσω της μυρωδιάς

Ορισμένες ασθένειες δημιουργούν τόσο χαρακτηριστική οσμή που γίνεται αντιληπτή από τους περισσότερους ανθρώπους. Για παράδειγμα, άτομα με διαβήτη σε υπογλυκαιμικό επεισόδιο μπορεί να εκπέμπουν άρωμα φρούτων ή «σαπισμένων μήλων» λόγω των κετονών στο αίμα τους – ουσίες που παράγονται όταν το σώμα καίει λίπος αντί για γλυκόζη.

Άλλες καταστάσεις έχουν επίσης ιδιαίτερες μυρωδιές: ηπατική νόσος μπορεί να προκαλεί μουχλιασμένη ή θειώδη οσμή στην αναπνοή ή στα ούρα· αμμωνία ή «ψαρίλα» στην αναπνοή υποδηλώνουν πιθανά προβλήματα στα νεφρά.

Κάποιες λοιμώξεις αφήνουν επίσης το στίγμα τους στην όσφρηση: τα κόπρανα ασθενών με χολέρα ή Clostridioides difficile (μια συχνή αιτία διάρροιας) μπορεί να έχουν γλυκιά μυρωδιά, αν κι έρευνες έδειξαν ότι οι νοσηλευτές δεν μπορούν πάντα να τα ξεχωρίσουν μόνο με τη μύτη τους. Η φυματίωση μπορεί να κάνει την αναπνοή να θυμίζει μπαγιάτικη μπύρα και το δέρμα υγρό χαρτόνι.

Για την ανίχνευση άλλων νόσων απαιτείται πιο εξελιγμένη όσφρηση – όπως αυτή των σκύλων, που φημολογείται πως είναι έως και 100.000 φορές ισχυρότερη από του ανθρώπου. Επιστήμονες έχουν εκπαιδεύσει σκύλους να εντοπίζουν καρκίνους πνεύμονα, μαστού, ωοθηκών, ουροδόχου κύστης και προστάτη μέσω δειγμάτων ούρων ή αναπνοής – σε μία έρευνα για τον καρκίνο του προστάτη πέτυχαν ποσοστό επιτυχίας 99%!

Σκύλοι έχουν επίσης εκπαιδευτεί να ανιχνεύουν πρώιμα σημάδια Πάρκινσον, διαβήτη, επικείμενες επιληπτικές κρίσεις ή ελονοσία αποκλειστικά μέσω όσφρησης.

Από τη μύτη του σκύλου στο εργαστήριο

Δεν διαθέτουν όμως όλα τα σκυλιά τις απαιτούμενες ικανότητες ούτε είναι εύκολη η εκπαίδευσή τους. Γι’ αυτό επιστήμονες προσπαθούν να μεταφέρουν τις δυνατότητες αυτές στο εργαστήριο – π.χ., με απλό επίχρισμα δέρματος που θα αποστέλλεται για ανάλυση.

Η Μπάραν, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί αέρια χρωματογραφία-φασματομετρία μαζών για την ανάλυση σμήγματος (λιπαρή ουσία στο δέρμα) ασθενών με Πάρκινσον. Αυτή η μέθοδος διαχωρίζει τις ενώσεις και προσδιορίζει τη μάζα τους, επιτρέποντας ακριβή ταυτοποίηση των μορίων – μια τεχνική που χρησιμοποιείται ήδη στη βιομηχανία τροφίμων και αρωμάτων.

Από περίπου 25.000 ενώσεις στο ανθρώπινο δέρμα, γύρω στις 3.000 διαφοροποιούνται σημαντικά στους πάσχοντες από Πάρκινσον· πλέον οι ερευνητές έχουν περιορίσει τους σημαντικούς δείκτες σε περίπου 30 μόρια!

Πολλές είναι λιπίδια και λιπαρά οξέα μακριάς αλυσίδας – π.χ., το υδροξυβενζοϊκό οξύ (hippuric acid), eicosane και octadecanal συνδέθηκαν με το χαρακτηριστικό άρωμα της νόσου. Οι διαταραχές στον μεταβολισμό των λιπιδίων φαίνεται πως αποτελούν βασικό γνώρισμα του Πάρκινσον.

«Βρήκαμε ότι στα άτομα με Πάρκινσον δυσλειτουργεί η μεταφορά λιπαρών οξέων στα μιτοχόνδρια», εξηγεί η Μπάραν. «Έτσι κυκλοφορούν περισσότερα λιπίδια στο σώμα κι εκκρίνονται μέσω του δέρματος – αυτά μετράμε».

Η ομάδα τώρα αναπτύσσει ένα απλό τεστ επίχρισματος δέρματος για έγκαιρη διάγνωση Πάρκινσον. Μέχρι σήμερα οι γενικοί ιατροί παραπέμπουν όποιον εμφανίζει τρόμο σε νευρολόγο – διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει χρόνια.

«Θέλουμε ένα γρήγορο, μη επεμβατικό τεστ για αποτελεσματικό διαχωρισμό περιστατικών ώστε οι ασθενείς να φτάσουν γρήγορα στον ειδικό», τονίζει η Μπάραν.

Οι πτητικές οργανικές ενώσεις αλλάζουν το «αποτύπωμα» μας

Γιατί όμως οι ασθένειες επηρεάζουν την οσμή μας; Η απάντηση βρίσκεται στις πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs). Το σώμα μας μετατρέπει συνεχώς τροφή σε ενέργεια μέσω χημικών διεργασιών στα μιτοχόνδρια – όπου παράγονται μεταβολίτες, κάποιοι από τους οποίους είναι πτητικοί κι έτσι μπορούν να εξατμιστούν εύκολα και να γίνουν αντιληπτοί ως μυρωδιές.

“Αν πάσχεις από λοίμωξη ή τραυματισμό, είναι λογικό να αλλάζει ο μεταβολισμός σου”, εξηγεί ο οικολογικός χημικός Μπρους Κίμπαλ, ερευνητής στο Monell Chemical Senses Centre στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ. «Αυτή η αλλαγή αντανακλάται στη σύνθεση των μεταβολιτών σε διάφορα σημεία του σώματος».

Με άλλα λόγια, οι ασθένειες τροποποιούν τα VOCs που παράγει το σώμα μας κι έτσι αλλάζει το μοναδικό μας «οσμητικό αποτύπωμα».

Nέα τεστ υπό ανάπτυξη – Από εγκεφαλικά τραύματα έως ελονοσία

“Έχουμε εξετάσει πολλές λοιμώξεις και μορφές καρκίνου”, λέει ο Κίμπαλ. “Σπάνια δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε δείγματα υγιών από ασθενών”. Όμως πολλές τέτοιες αλλαγές στα VOCs είναι πολύ ανεπαίσθητες για την ανθρώπινη όσφρηση· εδώ βοηθούν οι σκύλοι ή ειδικές συσκευές ανίχνευσης οσμών για δύσκολες στη διάγνωση παθήσεις.

Ο Κίμπαλ εργάζεται στην ανάπτυξη τεστ εγκεφαλικών τραυμάτων σε παιδιά αθλητές, βασισμένο στις αλλαγές των VOCs μετά από διάσειση. Σε πειράματα σε ποντίκια διαπίστωσαν πως οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις δημιουργούν ξεχωριστή μυρωδιά που άλλα ποντίκια μπορούν να εντοπίσουν. Σε νέα δουλειά εντόπισαν ειδικές κετόνες στα ούρα ανθρώπων τις πρώτες ώρες μετά από διάσειση· ίσως σχετίζεται με την προσπάθεια του εγκεφάλου για αποκατάσταση μέσω παραγωγής ενέργειας.

“Οι κετόνες μπορούν να παρέχουν εναλλακτική ενέργεια στον εγκέφαλο μετά από τραυματισμό”, σημειώνει ο Κίμπαλ – κάτι που θεωρείται νευροπροστατευτικό σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες.

Σχετικά άρθρα: • Πόσο συχνά πρέπει να πλένετε τα πόδια σας; • Οι παράξενες μυρωδιές του διαστήματος • Μας κάνει η ατμοσφαιρική ρύπανση να χάνουμε την όσφρησή μας;

“Φρουτώδες” άρωμα ελονοσίας και άλλοι νέοι δείκτες

Το σωματικό άρωμα μπορεί επίσης να προδώσει ελονοσία. Το 2018 επιστήμονες ανακάλυψαν ότι παιδιά μολυσμένα με ελονοσία εκπέμπουν ξεχωριστή μυρωδιά μέσω του δέρματος που προσελκύει τα κουνούπια. Σε δείγματα από 56 παιδιά στη δυτική Κένυα εντόπισαν ένα «φρουτώδες και χορτώδες» άρωμα λόγω συγκεκριμένων αλδεϋδών (heptanal, octanal και nonanal).

Η έρευνα αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέο τεστ ελονοσίας ή ακόμη και σε παγίδες κουνουπιών βασισμένες στην ελκυστική αυτή μυρωδιά.

“Ρομποτικές” μύτες με ανθρώπινα κύτταρα για τον καρκίνο του προστάτη

Ο Αντρέας Μέρσιν (RealNose.ai), πρώην ερευνητής του MIT, εργάζεται πάνω σε συσκευή ανίχνευσης καρκίνου του προστάτη – μιας νόσου που κοστίζει τη ζωή σε έναν στους 44 άνδρες.

“Η εταιρεία ιδρύθηκε μετά από σχεδόν 19 χρόνια έρευνας στο MIT”, λέει ο Μέρσιν· “είχαμε ως στόχο (με χρηματοδότηση DARPA) να ξεπεράσουμε τη μύτη του σκύλου”. Η συσκευή χρησιμοποιεί πραγματικούς ανθρώπινους υποδοχείς όσφρησης – καλλιεργημένους εργαστηριακά από βλαστοκύτταρα – ειδικά προσαρμοσμένους για την ανίχνευση μορίων-δεικτών καρκίνου προστάτη. Η τεχνητή νοημοσύνη αναλύει τα μοτίβα ενεργοποίησης των υποδοχέων αυτών.

“Δεν αρκεί απλά να γνωρίζεις τα συστατικά ενός δείγματος”, εξηγεί ο Μέρσιν· “όπως δεν αρκούν τα υλικά μιας τούρτας για να ξέρεις τη γεύση ή τη μυρωδιά της – χρειάζεται ανάλυση μοτίβων αισθητικής αντίδρασης”. Αυτό επιχειρεί τώρα η ομάδα του RealNose.ai.

“Η παρακαταθήκη της Τζόι”: Από προσωπική εμπειρία σε επιστημονική πρόοδο

Η Τζόι πλέον συνεργάζεται ως μέλος της ομάδας της Μπάραν στην ανάπτυξη διαγνωστικών τεστ για Πάρκινσον κι άλλες παθήσεις.

“Δεν χρησιμοποιούμε συχνά την όσφρησή της πλέον”, λέει η Μπάραν· “αντέχει έως 10 δείγματα ημερησίως κι είναι ψυχικά εξαντλητικό για εκείνη – άλλωστε είναι πλέον 75 ετών”. Αν όμως η μέθοδός τους καταφέρει ν’ ανιχνεύσει πρώιμο Πάρκινσον όπως εκείνη, αυτό θα αποτελέσει μια σημαντική παρακαταθήκη τόσο για την ίδια όσο και τον σύζυγό της Λες.

“Το αξιοσημείωτο”, καταλήγει η Μπάραν, “είναι πως τόσο η Τζόι όσο κι ο Λες είχαν ιατρική κατάρτιση κι έτσι κατάλαβαν ότι παρατήρηση αυτή είχε σημασία. Όμως το μήνυμα εδώ είναι ότι όλοι πρέπει να νιώθουμε υπεύθυνοι για την υγεία μας ή των αγαπημένων μας – παρατηρώντας αλλαγές κι αντιδρώντας όταν κάτι δεν πάει καλά”.

Πηγή: bbc.com

Μάτια

Τα «μάτια της πανδημίας» είναι ξηρά και καταβεβλημένα από την αύξηση του χρόνου μπροστά στην οθόνη. Είναι συχνά θολά και πολλοί παραπονιούνται συχνά για έντονη φαγούρα, γεγονός που αποδίδεται μεταξύ άλλων και στο «μπλε φως» που εκπέμπουν οι ψηφιακές οθόνες.

Μία κινεζική μελέτη διαπίστωσε έκρηξη της παιδικής μυωπίας λόγω της αυξημένης χρήσης οθόνης (και τον χρόνο σε εσωτερικούς χώρους, χωρίς μακρινή θέα) κατά τη διάρκεια των lockdown. Αυτή η μελέτη αποτελεί προειδοποίηση για όλο τον κόσμο.

Δεν υπάρχουν στοιχεία βέβαια ότι οι ίδιες οι οθόνες βλάπτουν τα μάτια. Η μυωπία προκαλείται από τη συνεχή εστίαση σε ένα σημείο, κοντά στο πρόσωπο (απλώς τα παιδιά τείνουν να το κάνουν αυτό περισσότερο με οθόνες παρά με βιβλία). Και δεν είναι η λάμψη της οθόνης που στεγνώνει τα μάτια. Είναι φυσική μας τάση να τα ανοιγοκλείνουμε πέντε φορές λιγότερο.

Δόντια

Πολλοί ακύρωσαν συνήθεις οδοντιατρικές εξετάσεις κατά τη διάρκεια της κρίσης του κορονοϊού. Σύμφωνα με τη Βρετανική Οδοντιατρική Ένωση (BDA), τα μέτρα ασφαλείας είχαν ως αποτέλεσμα να χαθούν περισσότερα από 35 εκατομμύρια ραντεβού στη Βρετανία, από τότε που ξέσπασε ο κορονοϊός.

Η φθορά των δοντιών έγινε η πιο κοινή αιτία νοσηλείας στα παιδιά. Ο Μικ Άρμστρονγκ, πρόεδρος της επιτροπής υγείας και επιστήμης της BDA λέει ότι υπήρχε ήδη μια κρίση στην οδοντιατρική περίθαλψη και η πανδημία αύξησε τις υπάρχουσες ανισότητες.

Όταν η Αμερικανική Οδοντιατρική Ένωση ρώτησε τα μέλη της τον Φεβρουάριο, διαπίστωσε ότι το 71% των σχεδόν 2.300 οδοντιάτρων σε όλη τη χώρα ανέφεραν αύξηση του βρουξισμού – τρίξιμο και σφίξιμο των δοντιών – στους ασθενείς τους κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Συνήθως προκαλείται από το στρες και μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω προβλήματα, όπως είναι μεταξύ άλλων οι πονοκέφαλοι και τα κατάγματα στα δόντια.

Μαλλιά

Όταν το Ινστιτούτο Τριχολόγων του Ηνωμένου Βασιλείου (IoT) – μια επαγγελματική ένωση για όσους θεραπεύουν διαταραχές των μαλλιών και του τριχωτού της κεφαλής – ρώτησε τα μέλη του αυτό το καλοκαίρι, το 79% είπε ότι είχε δει περιπτώσεις «απώλειας μαλλιών μετά την Covid-19».

Οι ειδικοί αποδίδουν το φαινόμενο στον πυρετό και την απώλεια όρεξης, κοινά συμπτώματα στους ασθενείς με κορονοϊό. Το ψυχικό στρες μπορεί επίσης να οδηγήσει στην πτώση των μαλλιών, καθώς το άγχος της μόλυνσης από τον ιό αλλά και οι ψυχολογικές μεταπτώσεις που προκαλούν τα lockdown αυξάνονται.

Η τριχόπτωση είναι κυρίως….γένους θηλυκού, καθώς οι γυναίκες έχουν πιο μακριά μαλλιά. Η τριχόπτωση που προκαλείται από πανδημία είναι μια διαταραχή στον κανονικό κύκλο ανάπτυξης και πτώσης των μαλλιών», λένε οι ειδικοί. Τα καλά νέα είναι ότι όταν η απώλεια οφείλεται σε σωματικό ή συναισθηματικό στρες, το μεγαλύτερο μέρος ή το σύνολο των μαλλιών είναι ανακτήσιμο.

Συκώτι

Οι εισαγωγές στα νοσοκομεία που σχετίζονται με το αλκοόλ μειώθηκαν τα χρόνια που προηγήθηκαν της πανδημίας, λέει ο Φίλιπ Σμιθ, σύμβουλος γαστρεντερολόγος στο νοσοκομείο Royal Liverpool και διαχειριστής της φιλανθρωπικής οργάνωσης Guts UK. Με τον κορονοϊό όμως προσθέτει, τα κρούσματα «έχουν εκτοξευθεί μαζικά. Μπορεί να εμφανιστούν με αλκοολική ηπατίτιδα και ίκτερο.

Μπορούν να εμφανιστούν με απώλεια βάρους ή συμπτώματα στέρησης όπως τρόμος, εφίδρωση και υπερδιέγερση. Μπορούν να εμφανιστούν με αιμορραγία στο γαστρεντερικό σύστημα, γιατί όταν έχετε κίρρωση του ήπατος, τα αιμοφόρα αγγεία σας διογκώνονται στο έντερό σας».

Το 1/3 των ερωτηθέντων από τη φιλανθρωπική οργάνωση Alcohol Change UK το 2020 είπαν ότι είχαν σταματήσει ή μείωσαν το ποτό τους εν μέσω πανδημίας. Ωστόσο, 1 στους 5 – περίπου 8,6 εκατομμύρια ενήλικες, άρχισαν να πίνουν περισσότερο.

Στομάχι

Ο Φίλιπ Σμιθ παρατήρησε ότι οι εξάρσεις στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS) έχουν γίνει πιο συχνές. «Είδαμε αύξηση σε διαταραχές που μπορεί να συνδέονται με το στρες και το άγχος, όπως το IBS», λέει.

«Ο εγκέφαλος και το έντερο αλληλεπιδρούν πολύ στενά». Τα lockdown μείωσαν τις ιατρικές επισκέψεις και οι επισκέψεις στο γιατρό για καταστάσεις όπως η νόσος του Crohn, η ελκώδης κολίτιδα και η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου έγιναν πιο σπάνιες.

Καρδιά

Οι καρδιολόγοι διαπίστωσαν αύξηση των χρόνιων καρδιακών παθήσεων κατά τη διάρκεια της πανδημίας, λέει η Sonya Babu-Narayan, αναπληρώτρια ιατρική διευθύντρια στο British Heart Foundation. Και αυτό γιατί πολλοί άλλαξαν τη δίαιτά τους και την ρουτίνα της άσκησής τους, ενώ έγινε δυσκολότερη η πρόσβαση σε ιατρική βοήθεια.

«Κάθε καθυστέρηση δημιουργεί ένα φαινόμενο χιονοστιβάδας το οποίο τελικά θέτει σε κίνδυνο ζωές. Οι ακυρωμένες διαδικασίες, τα χαμένα ραντεβού και οι αυξανόμενες λίστες αναμονής πιθανότατα έχουν ήδη συμβάλει σε χιλιάδες περισσότερους θανάτους από έμφραγμα και εγκεφαλικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας από ό,τι θα περιμέναμε να δούμε διαφορετικά» λέει.

Δέρμα

Όπως θα περίμενε κανείς, λέει η Emma Craythorne, σύμβουλος δερματολόγος στο νοσοκομείο Guy’s and St Thomas’ στο Λονδίνο, οι φλεγμονώδεις δερματικές παθήσεις όπως η ροδόχρους ακμή, το έκζεμα και η ψωρίαση έχουν επιδεινωθεί κατά τη διάρκεια αυτής της αγχωτικής περιόδου, επειδή το άγχος προκαλεί έξαρση.

Αλλά και το συχνό πλύσιμο των χεριών μπορεί να επηρεάσει το δέρμα των ανθρώπων. Το τμήμα της λέει, έπρεπε να δημιουργήσει μια ειδική πτέρυγα για το προσωπικό του νοσοκομείου, επειδή, όπως λέει, οι γιατροί πρέπει να πλένουν τα χέρια τους περίπου 100 φορές την ημέρα.

«Όταν καθαρίζετε τα χέρια σας, αμέσως, το εξωτερικό στρώμα αρχίζει να χάνει νερό επειδή έχετε διαταράξει την προστασία του». Εάν δεν ενυδατωθεί μετά τη χρήση απολυμαντικού χεριών με πρόσθετη ενυδατική κρέμα όπως γλυκερίνη, το συνεχές στέγνωμα «αρχίζει να προκαλεί ρωγμές στο δέρμα. Και τότε τα παθογόνα βακτήρια μπορούν να εισέλθουν και να προκαλέσουν φλεγμονή».

Ο νεολογισμός «maskne» αναφέρθηκε επίσης κατά τη διάρκεια της πανδημίας και αναφέρεται σε δερματικά προβλήματα λόγω της χρήσης μάσκας – αλλά η Craythorne δεν το θεωρεί μεγάλο πρόβλημα. Μερικοί άνθρωποι μπορεί να αναπτύξουν περιστοματική δερματίτιδα, λέει, «μια κατάσταση όπου το φράγμα του δέρματος δεν λειτουργεί τόσο καλά, και εμφανίζονται αυτά τα μικροσκοπικά εξογκώματα γύρω από το στόμα που προκαλούν φαγούρα –και οι άνθρωποι συχνά το μπερδεύουν με την ακμή, αλλά δεν είναι».

Η χρήση μάσκας αλλάζει το περιβάλλον σε αυτήν την περιοχή, κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει την πάθηση, αλλά η ίδια θεωρεί ότι για το φαινόμενο οφείλονται περισσότεροτα εξειδικευμένα οξέα στα προϊόντα περιποίησης δέρματος.

Πόδια

Ειδικοί από το Βασιλικό Κολέγιο Ποδολογίας λένε ότι αρκετά προβλήματα στα κάτω άκρα σχετίζονται πιθανότατα με την πανδημία. «Βλέπουμε περισσότερα τραβήγματα στους τένοντες και πόνο στη φτέρνα, όπως η πελματιαία απονευρωσίτιδα», λέει. Μια υποθετική αιτία θα μπορούσε να είναι ότι καθώς εργαζόμαστε από το σπίτι, τα πόδια στερούνται τα συνήθη υποστηρικτικά τους υποδήματα.

«Δεν αντιμετωπίζουν όλοι οι τύποι ποδιών με τον ίδιο τρόπο το…ξυπόλητο περπάτημα ή την έλλειψη παπουτσιών», λέει. «Κάποιοι αναφέρουν επίσης ότι τα πόδια τους έχουν «απλωθεί» και τα παπούτσια τους δεν ταιριάζουν πλέον.

Οι ποδίατροι βλέπουν επίσης προβλήματα στις περιοχές της καμάρας, στους αστραγάλους και στην περιοχή του αχίλλειου στο πίσω μέρος του αστραγάλου. Πολλοί από αυτούς τους τραυματισμούς οφείλονται σε «αλλαγές στον τύπο δραστηριότητας ή σε νέες δραστηριότητες, όπως το τρέξιμο».

Διατροφή και φυσική κατάσταση

Ο Τιμ Σπέκτορ από το King’s College του Λονδίνου λέει ότι η έρευνα του για τη διατροφή και την άσκηση έδειξε, συνολικά, μικρή αλλαγή στο βάρος και τη φυσική κατάσταση του πληθυσμού, τουλάχιστον της Βρετανίας.

Όμως, πίσω από αυτούς τους μέσους όρους, λέει, «πολλοί άνθρωποι άλλαξαν τη συμπεριφορά τους. Είτε έγιναν πιο υγιείς, είτε ήταν πολύ λιγότερο υγιείς, αλλά κατά μέσο όρο, κάπως ισορροπούσαν». Αυτά τα δεδομένα δημοσιεύτηκαν φέτος στο περιοδικό Nature Food.

Ενώ η έρευνα διαπίστωσε ότι η συνολική αύξηση βάρους ήταν κατά μέσο όρο μόλις 0,8 κιλά, μια μελέτη του NHS φέτος έδειξε ότι τα άτομα που αναζητούσαν βοήθεια για την απώλεια βάρους ήταν κατά μέσο όρο 2,3 κιλά βαρύτερα από τα προηγούμενα τρία χρόνια.

Όσον αφορά τη διατροφή, το 1/3 των πολιτών ανακάλυψε ξανά το μαγείρεμα και έτρωγε πιο υγιεινά, το 1/3 ακριβώς το αντίθετο και οι υπόλοιποι δεν έκαναν καμία αλλαγή. «Σε τι θα επιστρέψουν;» αναρωτιέται ο Σπέκτορ «Θα τους λείψει το χάμπουργκερ – ή η σαλάτα με κινόα;»