Την ώρα που ολοένα και περισσότεροι Αμερικανοί εξετάζουν το ενδεχόμενο να εγκαταλείψουν τις Ηνωμένες Πολιτείες για τα χρόνια της συνταξιοδότησής τους, το Forbes παρουσιάζει τη λίστα με τους καλύτερους προορισμούς για όσους αναζητούν μια διαφορετική καθημερινότητα στο εξωτερικό.

Το αφιέρωμα «The Best Places to Retire Abroad in 2025» περιλαμβάνει 24 χώρες σε τέσσερις ηπείρους, με συνολικά 96 προτεινόμενους προορισμούς, και εξετάζει μια σειρά από παράγοντες που μπορούν να καθορίσουν την ποιότητα ζωής ενός συνταξιούχου.

Στα βασικά κριτήρια περιλαμβάνονται το κόστος ζωής, οι φόροι, η ποιότητα και το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης, η γλώσσα, η εγκληματικότητα, η πολιτική σταθερότητα, ο κίνδυνος φυσικών καταστροφών και οι κλιματικές συνθήκες, αλλά και το πόσο εύκολο είναι για έναν Αμερικανό να αποκτήσει δικαίωμα παραμονής στη χώρα.

Από τις ΗΠΑ στην Πορτογαλία

Το Forbes ξεκινά το αφιέρωμα με την ιστορία ενός ζευγαριού Αμερικανών, του 66χρονου Jeff Hammerberg και του 59χρονου Merlin Parker, οι οποίοι μετά από χρόνια ζωής σε Κολοράντο, Καλιφόρνια και Τέξας αποφάσισαν, λίγο πριν από τη συνταξιοδότησή τους, να μετακομίσουν στην Πορτογαλία.

Έπειτα από πέντε χρόνια στο Όστιν, το ζευγάρι έκρινε ότι το κόστος ζωής είχε γίνει ιδιαίτερα υψηλό, ενώ δεν αισθανόταν πλέον ότι το πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον του Τέξας ήταν συμβατό με τη ζωή που ήθελε.

Τον περασμένο Μάρτιο εγκαταστάθηκαν στη Λισαβόνα μαζί με τον 12χρονο σκύλο τους.

Σύμφωνα με το Forbes, πληρώνουν 3.700 δολάρια τον μήνα για ένα διαμέρισμα τριών υπνοδωματίων, όμως έχουν μειώσει σημαντικά τα έξοδα μετακίνησης, καθώς δεν χρειάζονται πλέον αυτοκίνητο και χρησιμοποιούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς και περπατούν. Παράλληλα, αναφέρουν ότι το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης είναι σημαντικά χαμηλότερο.

Η νέα τους ζωή τούς επιτρέπει επίσης να ταξιδεύουν εύκολα στην Ευρώπη, ενώ, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά το Forbes, η επιστροφή στις ΗΠΑ είναι μια σχετικά εύκολη υπόθεση, με απευθείας πτήση περίπου επτά ωρών.

712.000 Αμερικανοί λαμβάνουν Social Security ενώ ζουν στο εξωτερικό

Το ενδιαφέρον για τη ζωή εκτός ΗΠΑ δεν είναι πλέον περιθωριακό φαινόμενο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Forbes, 712.000 Αμερικανοί που ζούσαν στο εξωτερικό λάμβαναν παροχές Social Security στο τέλος του 2024. Πρόκειται για αύξηση κατά 21% μέσα σε 12 χρόνια.

Το περιοδικό αποδίδει την τάση σε μια σειρά από παράγοντες. Από τη μία, σε πολλές χώρες το καθημερινό κόστος ζωής μπορεί να είναι αισθητά χαμηλότερο. Από την άλλη, αρκετές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Κόστα Ρίκα, έχουν χαλαρώσει τα προηγούμενα χρόνια ορισμένους περιορισμούς που αφορούν την εργασία και το εισόδημα των συνταξιούχων.

Παράλληλα, τα λεγόμενα digital nomad visas δίνουν τη δυνατότητα σε Αμερικανούς που εργάζονται εξ αποστάσεως να παραμείνουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε άλλες χώρες, ακόμη και πριν περάσουν οριστικά στη συνταξιοδότηση.

Ρόλο παίζει και το πολιτικό περιβάλλον

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η αναφορά του Forbes στις πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ.

Το περιοδικό σημειώνει ότι η επισκεψιμότητα στην προηγούμενη λίστα του για συνταξιοδότηση στο εξωτερικό αυξήθηκε επτά φορές μέσα σε μόλις τρεις ημέρες μετά την επανεκλογή του Donald Trump τον Νοέμβριο του 2024.

Παράλληλα, το Forbes επικαλείται δημοσκοπήσεις σύμφωνα με τις οποίες σχεδόν ένας στους πέντε Αμερικανούς που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση ή έχουν ήδη φτάσει σε αυτή την ηλικία θα εξέταζε τουλάχιστον το ενδεχόμενο να μετακομίσει στο εξωτερικό.

Έτσι, η αναζήτηση χαμηλότερου κόστους ζωής συνδυάζεται πλέον με την επιθυμία για έναν διαφορετικό τρόπο ζωής και, για ένα μέρος των Αμερικανών, με την αναζήτηση ενός λιγότερο διχαστικού πολιτικού και κοινωνικού περιβάλλοντος.

Πώς δημιουργήθηκε η λίστα

Το Forbes επισημαίνει ότι η επιλογή ενός προορισμού για συνταξιοδότηση στο εξωτερικό απαιτεί σημαντική έρευνα.

Για τη φετινή λίστα αξιολόγησε:

• το κόστος ζωής και τις τιμές
• τη φορολογία
• την ποιότητα και το κόστος της υγείας
• την εγκληματικότητα και την πολιτική αστάθεια
• την ευκολία επιστροφής στις ΗΠΑ
• τη γλώσσα και τον κίνδυνο κοινωνικής απομόνωσης
• την ευκολία έκδοσης άδειας παραμονής
• την κλιματική αλλαγή
• τον κίνδυνο φυσικών καταστροφών.

Το Forbes διευκρινίζει μάλιστα ότι το Medicare δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο εξωτερικό, ωστόσο η ιατρική περίθαλψη και η ασφάλιση σε πολλές χώρες είναι συνήθως σημαντικά φθηνότερες από ό,τι στις ΗΠΑ.

Η κλιματική αλλαγή αλλάζει τον χάρτη

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στους φυσικούς κινδύνους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Φιλιππίνες, οι οποίες δεν συμπεριλήφθηκαν στη λίστα, καθώς σύμφωνα με το Forbes παραμένουν στην πρώτη θέση —δηλαδή στη χειρότερη θέση— μεταξύ 193 χωρών στον πιο πρόσφατο World Risk Report ως προς τον κίνδυνο φυσικών καταστροφών.

Στην ίδια κατάταξη οι ΗΠΑ βρίσκονται στη θέση 20.

Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η επιλογή ενός προορισμού συνταξιοδότησης δεν περιορίζεται πλέον στο πόσο φθηνά μπορεί να ζήσει κάποιος. Η ασφάλεια, η κλιματική ανθεκτικότητα και η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας αποτελούν πλέον εξίσου σημαντικούς παράγοντες.

Η Ελλάδα ανάμεσα στους προτεινόμενους προορισμούς

Μέσα σε αυτό το διεθνές σκηνικό, η Ελλάδα αποτελεί μία από τις 24 χώρες που επέλεξε το Forbes για τη λίστα του 2025, με προτεινόμενες τοποθεσίες μεταξύ άλλων την Αθήνα, την Κέρκυρα, την Καλαμάτα και τη Θεσσαλονίκη.

Το Forbes χαρακτηρίζει την Ελλάδα έναν «ancient cultural gem in the sunny Mediterranean», ένα αρχαίο πολιτιστικό διαμάντι στη Μεσόγειο, και επισημαίνει το χαμηλότερο κόστος ζωής σε σχέση με τις ΗΠΑ, την ποιότητα και το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης, αλλά και τη σχετικά εύκολη διαδικασία εγκατάστασης.

Το αφιέρωμα εντάσσει έτσι την Ελλάδα σε έναν διεθνή χάρτη χωρών που διεκδικούν ένα ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο από τους Αμερικανούς συνταξιούχους που αναζητούν χαμηλότερα έξοδα, καλύτερη καθημερινότητα, πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και έναν διαφορετικό τρόπο ζωής.

Και όπως καταλήγει ουσιαστικά το Forbes, η μετακόμιση στο εξωτερικό μπορεί να αποτελεί πλέον όχι μόνο επιλογή για τα χρόνια μετά τη συνταξιοδότηση, αλλά και έναν τρόπο σταδιακής μετάβασης σε μια νέα ζωή.

Τρεις είναι οι βασικοί δημογραφικοί δείκτες που θα κρίνουν το μέλλον του συνταξιοδοτικού:

• Ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων, δηλαδή το ποσοστό του πληθυσμού άνω των 65 σε σχέση με τους οικονομικά ενεργούς,
• Ο δείκτης γήρανσης, που αποτυπώνει τη σχέση ηλικιωμένων και νέων εργάσιμης ηλικίας.
• Και ο δείκτης γονιμότητας, που ενώ βελτιώθηκε ελαφρώς, παραμένει στο χαμηλό επίπεδο του 1,5 παιδιού ανά γυναίκα.

Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις η κυβέρνηση αναμένεται να λάβει στις τελικές της αποφάσεις το δεύτερο εξάμηνο του 2026, με επικρατέστερη εκδοχή αυτή της αναβολής – όποιων – μέτρων τουλάχιστον για μία τριετία.

Μέχρι ώρας η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί ότι τα όρια θα παραμείνουν σταθερά μέχρι το τέλος του 2027, ενώ σποραδικά διαρρέουν σενάρια για σταδιακή αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης την τριετία 2028 έως 2030.

Σύμφωνα με την υφιστάμενη νομοθεσία, από το 2027 και μετά, τα όρια συνταξιοδότησης θα επαναπροσδιορίζονται κάθε τρία χρόνια, με βάση το προσδόκιμο ζωής των ασφαλισμένων.

Το θέμα της αύξησης των ορίων ηλικίας στη χώρα μας θα τεθεί στο τραπέζι με βάση τη μελέτη της Αναλογιστικής Αρχής, η οποία εκπονείται κάθε τρία χρόνια και θα αποτυπώσει, όπως δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, αύξηση του προσδόκιμου ζωής, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο για αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης.

Πάντως, τα αρμόδια στελέχη του υπουργείου Εργασίας έχουν ήδη διαβεβαιώσει ότι η αύξηση των ορίων θα είναι σταδιακή (3-4 μήνες κατ’ έτος) ώστε να μην επιβαρυνθούν άμεσα οι ασφαλισμένοι.

Η έκθεση Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρει για την χώρα μας το ενδεχόμενο η θεσμοθετημένη ηλικία συνταξιοδότησης να αυξηθεί στα 67,5 έτη

Ενδεικτική είναι πρόσφατη αναλογιστική μελέτη της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής, η οποία περιγράφεται και στην αντίστοιχη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η έκθεση κατ’ ουσίαν έθεσε επί τάπητος τις δυσοίωνες δημογραφικές εξελίξεις και τις επιπτώσεις τους. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σε συνδυασμό βέβαια με τις περιορισμένες γεννήσεις και τη γήρανση του πληθυσμού, έχουν ως άμεσο αποτέλεσμα την αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης.

Η έκθεση αναφέρει για την χώρα μας το ενδεχόμενο η θεσμοθετημένη ηλικία συνταξιοδότησης να αυξηθεί στα 67,5 έτη από τα 62 έτη που είναι σήμερα – με 40 έτη ασφάλισης.

Όταν ξαφνικά μεταβαίνουμε από τη συνεχή χρήση του εγκεφάλου μας στη δουλειά στη χαλάρωση, ο εγκέφαλός μας προσαρμόζεται στην αδράνεια και επιβραδύνει.

Μετά τη συνταξιοδότηση, ο εγκέφαλος μπορεί να επηρεαστεί από τη μείωση των γνωστικών προκλήσεων που συνήθως προσφέρει η εργασία.

Έρευνες έχουν δείξει ότι:

• Η απομάκρυνση από τις επαγγελματικές ευθύνες μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της νοητικής εγρήγορσης.
• Η κοινωνική απομόνωση σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο νοητικής έκπτωσης και άνοιας.
• Αντίθετα, η υιοθέτηση νέων δραστηριοτήτων και η παραμονή κοινωνικά δραστήριος μπορεί να επιβραδύνει τη φθορά των νοητικών λειτουργιών.

Έρευνες δείχνουν επίσης ότι η κατάθλιψη είναι πιο διαδεδομένη μεταξύ των συνταξιούχων από ό,τι στο σύνολο του ενήλικου πληθυσμού. Σε μια μελέτη 8.000 συνταξιούχων στην Ευρώπη, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η λεκτική τους μνήμη -η ικανότητα να θυμούνται γραπτές ή προφορικές πληροφορίες- μειωνόταν ταχύτερα μετά τη συνταξιοδότηση.

Υπάρχουν βέβαια και καλά νέα στη συνταξιοδότηση εκτός του γεγονότος ότι η σύνταξη οφείλει να είναι (χωρίς δυστυχώς οι προδοκίες να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα) η περίοδος της ξεκούρασης και της ανταποδοτικής προσφοράς της Πολιτείας στους εργαζόμενους και την προσφοράς τους στην κονωνία.

Όταν σχεδιάζεται προσεκτικά, η συνταξιοδότηση μπορεί να γίνει ευκαιρία για τη βελτίωση της γνωστικής και ψυχικής υγείας, με νέο χρόνο για κοινωνικοποίησης και χόμπι. Επιπλέον, αν βρίσκεστε ήδη στην καρδιά της συνταξιοδότησης, η έρευνα δείχνει ότι ο εγκέφαλος μπορεί να ανακάμψει αν αρχίσουμε να τον δουλεύουμε μετά από μια πρώτη περίοδο αδράνειας.

Πολλοί αναφέρουν ότι αισθάνονται πιο ευτυχισμένοι όταν μπορούν να σταματήσουν από τη δουλειά και να επικεντρωθούν στους αγαπημένους τους ανθρώπους και στα πάθη τους.

Για να παραμείνει κανείς «ζωντανός» νοητικά και να διατηρήσει τη γνωστική του λειτουργία, οι επιστήμονες προτείνουν τα εξής:

1. Συνεχής Μάθηση και Νοητική Άσκηση

• Διάβασμα βιβλίων, εφημερίδων και επιστημονικών άρθρων.
• Συμμετοχή σε διαλέξεις, σεμινάρια ή μαθήματα ξένων γλωσσών.
• Επίλυση σταυρόλεξων, σουντόκου και άλλων πνευματικών παιχνιδιών.

2. Κοινωνική Δραστηριότητα

• Διατήρηση κοινωνικών σχέσεων με φίλους και συγγενείς.
• Εθελοντισμός και συμμετοχή σε συλλόγους και κοινότητες.
• Συμμετοχή σε ομάδες συζητήσεων ή δραστηριότητες που περιλαμβάνουν αλληλεπίδραση με άλλους.

3. Σωματική Άσκηση

• Περπάτημα, γιόγκα, χορός ή οποιαδήποτε μορφή ήπιας άσκησης.
• Η σωματική δραστηριότητα βελτιώνει την κυκλοφορία του αίματος στον εγκέφαλο και ενισχύει τη μνήμη.

4. Υγιεινή Διατροφή

• Μεσογειακή διατροφή με άφθονα φρούτα, λαχανικά, ξηρούς καρπούς και ψάρια.
• Μείωση κορεσμένων λιπαρών και υπερβολικής ζάχαρης.

5. Νέες Εμπειρίες και Δημιουργικότητα

• Μάθηση νέων δεξιοτήτων, όπως ζωγραφική, μουσική ή ακόμα και προγραμματισμός υπολογιστών.
• Ταξίδια σε νέα μέρη και εξερεύνηση διαφορετικών πολιτισμών.

Η συνταξιοδότηση δεν πρέπει να θεωρείται ως το τέλος της ενεργής ζωής, αλλά ως μια νέα ευκαιρία για ανάπτυξη και ανακάλυψη. Ο εγκέφαλος έχει την ικανότητα να προσαρμόζεται και να δημιουργεί νέες νευρωνικές συνδέσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, αρκεί να του προσφέρουμε τα κατάλληλα ερεθίσματα.

Με σωστές επιλογές και συνεχή δραστηριοποίηση, η τρίτη ηλικία μπορεί να είναι μια περίοδος γεμάτη ενέργεια, δημιουργικότητα και πνευματική διαύγεια.

Μερικές πρακτικές συμβουλές:

Ξεκινήστε νωρίς! Αν υπάρχει ένα χόμπι που ελπίζετε να ασχοληθείτε κατά τη διάρκεια της συνταξιοδότησης, αρχίστε να πειραματίζεστε με αυτό και να το εντάξετε στη ζωή σας πριν φύγετε από τη δουλειά.

Διατηρήστε τη ρουτίνα: Γυρίστε ένα είδος καθημερινότητας σε ένα άλλο.

Κάντε ένα πάρτι! Ή παρευρεθείτε σε ένα! Η κοινωνική απομόνωση είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες της γνωστικής παρακμής και της κατάθλιψης, οπότε το να διατηρείτε επαφή με φίλους και συγγενείς είναι ζωτικής σημασίας.

Συγκεκριμένα, υποψήφιοι συνταξιούχοι με διαδοχική ασφάλιση και άλλοι με παράλληλη ασφάλιση, οι οποίοι έχουν καταθέσει τα δικαιολογητικά συνταξιοδότησής τους, έχοντας ταυτόχρονα παραιτηθεί ή απολυθεί από την εργασία τους, διαπιστώνουν έκπληκτοι μεταβολές στους όρους συνταξιοδότησής τους.

Αποτέλεσμα των συγκεκριμένων παρεμβάσεων είναι να μειώνονται οι συνταξιοδοτικές παροχές τους, αλλά να μετατίθεται ακόμα και τα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησής τους!

Οι μεταβολές στα συνταξιοδοτικά δεδομένα των συγκεκριμένων κατηγοριών συνταξιούχων προέκυψαν όταν ο υπουργός Εργασίας με απόφαση (δημοσιεύτηκε στον Ν. 4670/2020 – Νόμος Βρούτση) και με σχετική εγκύκλιο που ακολούθησε τον περασμένο Αύγουστο από τον ίδιο τον υπουργό ανακάλεσε τρεις συγκεκριμένες εγκυκλίους του προηγούμενου ασφαλιστικού νόμου (4387/2016,  Νόμος Κατρούγκαλου) με το επιχείρημα ότι «δεν εφαρμόστηκαν ποτέ»!

• Ωστόσο, οι συγκεκριμένες εγκύκλιοι (του Νόμου Κατρούγκαλου) είχαν δημοσιευτεί διαδοχικά το 2017, το 2018 και το 2019 και με βάση αυτές οι ασφαλισμένοι προχώρησαν στη διαδικασία συνταξιοδότησής τους.

Με απλά λόγια, εκατοντάδες υποψήφιοι συνταξιούχοι (οι οποίοι, όπως αναφέραμε, ήδη έχουν απολυθεί λόγω συνταξιοδότησης ή έχουν παραιτηθεί από την υπηρεσία τους), διαβάζοντας εκ των υστέρων τις εγκυκλίους που ανέστειλε ο υπουργός Εργασίας, διαπιστώνουν τώρα ότι θα λάβουν (ισοβίως) μικρότερη σύνταξη, είτε δεν έχουν τις προϋποθέσεις (όριο ηλικίας) για να συνταξιοδοτηθούν!

«Οι παρεμβάσεις του υπουργού Εργασίας Γ. Βρούτση αναμένεται να οδηγήσουν σε ‘βροχή’ ενστάσεων και δικαστικών προσφυγών, αλλά και σε μπλακ άουτ τα κέντρα απονομής συντάξεων του e-ΕΦΚΑ» σημειώνει στην ΑΥΓΗ ο δικηγόρος – εργατολόγος Δ. Τεμπονέρας.

Όσον αφορά τους ασφαλισμένους διαδοχικής ασφάλισης, με την παρέμβαση του υπουργού Εργασίας ανακαλείται η δυνατότητα που είχαν να συνυπολογίζεται ο χρόνος διαδοχικής ασφάλισής τους για τη θεμελίωση δικαιώματος συνταξιοδότησης, με αποτέλεσμα να αυξάνονται -με την παρέμβαση Βρούτση- τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησής τους!

Στη δεύτερη περίπτωση (παράλληλη ασφάλιση) χάνεται για τους υποψήφιους συνταξιούχους η προσαύξηση των αποδοχών τους για τον παράλληλο και μη παράλληλο χρόνο ασφάλισης όπως προέβλεπαν συγκεκριμένες διατάξεις του Νόμου Κατρούγκαλου. Με την παρέμβαση του Γ. Βρούτση, η συγκεκριμένη κατηγορία οδηγείται σε μειωμένες συνταξιοδοτικές αποδοχές σε σχέση με αυτές που ίσχυαν όταν κατέθεσε τα χαρτιά της για συνταξιοδότηση!

Με πληροφορίες από avgi.gr