Η συμφωνία-πλαίσιο περιγράφει μια πορεία προς μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία και περιλαμβάνει άμεσα μέτρα που θα λάβουν τα μέρη επί τόπου.

Ένα τέτοιο μέτρο είναι η έναρξη δύο «πιλοτικών προγραμμάτων», στο πλαίσιο των οποίων ο ισραηλινός στρατός θα αποσυρθεί από μικρές περιοχές που κατέχει επί του παρόντος και ο λιβανικός στρατός θα αναπτυχθεί εκεί.

Ισραηλινοί και αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι αξιωματικοί του αμερικανικού στρατού θα συνεργαστούν με τον λιβανικό στρατό στα «πιλοτικά προγράμματα», κυρίως για να επαληθεύσουν ότι στις περιοχές αυτές δεν υπάρχει παρουσία της Χεζμπολάχ.

Μία από τις δύο περιοχές βρίσκεται βόρεια του ποταμού Λιτάνη και η άλλη νότια αυτού, ανέφεραν δύο Ισραηλινοί αξιωματούχοι.

Αν και απόσυρση των ισραηλινών δυνάμεων αναμένεται να είναι περιορισμένη, θα αποτελέσει την πρώτη τέτοια κίνηση από τότε που το Ισραήλ επέκτεινε την κατοχή του στο νότιο Λίβανο κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν.

Μια εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ διατηρείται σε μεγάλο βαθμό από το περασμένο Σάββατο, αν και το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει αρκετές επιθέσεις εναντίον στόχων που, όπως ισχυρίστηκε, αποτελούσαν άμεσες απειλές από τη Χεζμπολάχ.

Η συμφωνία υπογράφηκε από τους πρέσβεις του Ισραήλ και του Λιβάνου στην Ουάσινγκτον και τον σύμβουλο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Νταν Χόλερ.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε κατά την τελετή υπογραφής στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ ότι «είναι μια καλή μέρα», αλλά τόνισε ότι «υπάρχει πολλή δουλειά μπροστά μας».

Ο Ρούμπιο είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και με τον πρόεδρο του Λιβάνου Τζόζεφ Αούν σε μια προσπάθεια επίλυσης των τελικών διαφωνιών, δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος.

Ο Ρούμπιο συμμετείχε στις συνομιλίες μεταξύ των διαπραγματευτικών ομάδων το πρωί της Παρασκευής.

Απειλές Χεζμπολάχ με εμφύλιο

Ο βουλευτής της Χεζμπολάχ, Χασάν Φαντλάλα, δήλωσε απόψε ότι οι αρχές του Λιβάνου δεν θα μπορέσουν να εφαρμόσουν τη συμφωνία-πλαίσιο που υπέγραψαν σήμερα με το Ισραήλ στην Ουάσινγκτον εκτός εάν, με την υποστήριξη των ΗΠΑ, «οδηγηθούν σε εμφύλιο πόλεμο», μετέδωσε το τηλεοπτικό κανάλι Al Mayadeen.

Ο Φαντλάλα δήλωσε ότι η Χεζμπολάχ θα αντιμετωπίσει οποιοδήποτε μέτρο λάβουν οι λιβανέζικες αρχές και θα κρατήσει τα όπλα της ακόμη περισσότερο, προσθέτοντας ότι η αντίθεση της οργάνωσης είναι «σοβαρή» και δεν θα επιτρέψει στις αρχές να υλοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους επί του πεδίου.

Κατά τον βουλευτή, «αυτό που συνέβη στην Ουάσινγκτον ήταν μια προσπάθεια να υπονομευτεί» η «πορεία του Ισλαμαμπάντ», δηλαδή η συμφωνία Ιράν-ΗΠΑ με τη μεσολάβηση του Πακιστάν. Πρόσθεσε ότι «χωρίς την αντίσταση (σ.σ. τη Χεζμπολάχ), δεν θα περάσει τίποτα».

Νωρίς την Τρίτη, οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν πτώση στις ασιατικές αγορές

Επιστρέφοντας από την Ελβετία, όπου πραγματοποιήθηκε ο πρώτος γύρος «ενθαρρυντικών» συνομιλιών την Κυριακή και τη Δευτέρα, ο Γκαλιμπάφ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι «οι ΗΠΑ και το Ιράν μπορούν να συνεργαστούν για να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ».

Ωστόσο, ο επικεφαλής των ιρανικών διαπραγματεύσεων ανέφερε ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν θα επανέλθουν ποτέ στην κατάσταση που επικρατούσε πριν από τον πόλεμο. Το Ιράν, πάντως, θα συμμορφωθεί πλήρως με το διεθνές δίκαιο, πρόσθεσε ο Γκαλιμπάφ.

Νωρίς την Τρίτη, οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν πτώση στις ασιατικές αγορές, καθώς διέρρευσαν πληροφορίες ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν συνεχίζουν να σημειώνουν πρόοδο στις διαπραγματεύσεις με στόχο μια πιθανή συμφωνία για διαρκή ειρήνη.

Δηλώσεις Τραμπ και Βανς

Οι ΗΠΑ ανέστειλαν τις κυρώσεις κατά του Ιράν για 60 ημέρες από τη Δευτέρα, μετά τις πρώτες συνομιλίες στο πλαίσιο της ειρηνευτικής συμφωνίας, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι θα «κάνει ό,τι πρέπει να κάνει» αν το Ιράν δεν τηρήσει τη δική του πλευρά της συμφωνίας.

Από τη μεριά του, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δήλωσε ότι οι συνομιλίες με Ιρανούς αξιωματούχους στην Ελβετία έθεσαν καλά θεμέλια για μια τελική ειρηνευτική συμφωνία, αλλά το Ιράν αρνήθηκε ότι είχε ξεκινήσει συζητήσεις σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα ή ότι είχε συμφωνήσει να καλέσει ξανά στη χώρα επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.

Ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμάιλ Μπαγκάι, δήλωσε την Τρίτη ότι οι ιρανικές αρχές δεν είχαν πραγματοποιήσει συνάντηση με τον επικεφαλής του ΔΟΑΕ, Ραφαέλ Γκρόσι, στην Ελβετία και ότι δεν είχαν σχέδια για επιθεώρηση των κατεστραμμένων πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν από τον πυρηνικό οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών.

Οι δύο πλευρές, προσπαθώντας να αξιοποιήσουν την προσωρινή συμφωνία που υπέγραψαν την περασμένη εβδομάδα μετά από περισσότερους από τρεις μήνες συγκρούσεων, συμφώνησαν σε έναν οδικό χάρτη προς μια μόνιμη συμφωνία εντός 60 ημερών κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στο ελβετικό ορεινό θέρετρο Μπούργκενστοκ, όπως ανέφεραν οι μεσολαβητές Πακιστάν και Κατάρ.

Πώς θα τερματιστεί ο πόλεμος στον Λίβανο

Συμφώνησαν επίσης σε έναν μηχανισμό για τον τερματισμό των εχθροπραξιών μεταξύ του Ισραήλ, συμμάχου των ΗΠΑ, και της Χεζμπολάχ, που υποστηρίζεται από το Ιράν, στο Λίβανο, και άνοιξαν μια γραμμή επικοινωνίας για να διασφαλίσουν την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Στο πρώτο από τα πολλά μέτρα που προβλέπονται στο πλαίσιο της συμφωνίας για την παροχή οικονομικής ανακούφισης στο Ιράν, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανακοίνωσε την αναστολή των κυρώσεων έως τις 21 Αυγούστου, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να πωλεί πετρέλαιο και συναφή προϊόντα και να εισπράττει τις αντίστοιχες πληρωμές.

Ο Αλί Μπαχρεϊνί, πρέσβης του Ιράν στα Ηνωμένα Έθνη στη Γενεύη, δήλωσε ότι έχει σημειωθεί «καλή πρόοδος» στις συνομιλίες και ότι τις επόμενες ημέρες θα συσταθούν δύο ομάδες εργασίας που θα επικεντρωθούν στην άρση των κυρώσεων και στις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν. Είπε στους δημοσιογράφους ότι πέντε μέρη της αρχικής συμφωνίας πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως πριν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό ζήτημα και τον τυχόν ρόλο του ΔΟΑΕ.

Ο πρέσβης ανέφερε επίσης ότι ο Λίβανος αποτελεί «αναμφισβήτητο» μέρος της προσωρινής συμφωνίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, και ότι αυτή περιλαμβάνει την απόσυρση των ισραηλινών στρατευμάτων από τον Λίβανο.

Αξιωματούχοι ανέφεραν μια παρατεταμένη ηρεμία στις μάχες στο Λίβανο στο πλαίσιο της συμφωνίας που αποσκοπεί στον τερματισμό των εχθροπραξιών σε ολόκληρη την περιοχή, παρότι το Ισραήλ δήλωσε ότι θα διατηρήσει μια ζώνη ασφαλείας στο νότιο Λίβανο και θα συνεχίσει να ενεργεί με σκοπό την «εξουδετέρωση» απειλών κατά ισραηλινών στρατιωτών και πολιτών.

Το Ισραήλ και ο Λίβανος επρόκειτο να ξεκινήσουν έναν νέο γύρο συνομιλιών στην Ουάσινγκτον την Τρίτη.

Η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων μέσω του Ορμούζ άρχισε να αυξάνεται τη Δευτέρα, με τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν να επιβεβαιώνει τη δέσμευση της χώρας του στο διεθνές δίκαιο και στην ασφαλή διέλευση χωρίς διόδια, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με το Ιράν σχετικά με τη διαχείριση του στενού.

Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, καθώς και οι ισραηλινές επιθέσεις στο Λίβανο, έχουν προκαλέσει τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων και τον εκτοπισμό εκατομμυρίων. Ο πόλεμος με το Ιράν έχει επίσης ταράξει τις χρηματοπιστωτικές αγορές σε όλο τον κόσμο και έχει οδηγήσει σε άνοδο των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου, οι οποίες έχουν πλέον υποχωρήσει μετά την επίτευξη της προσωρινής συμφωνίας. Οι τιμές του αργού πετρελαίου σημείωσαν περαιτέρω πτώση την Τρίτη, αφού τη Δευτέρα είχαν κλείσει 3% χαμηλότερα.

Η σύγκρουση στον Λίβανο, που κάποτε θεωρούνταν δευτερεύον μέτωπο στον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, έχει καταστεί πλέον ένα από τα κύρια εμπόδια για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, σύμφωνα με ανάλυση των New York Times.

Οι συγκρούσεις μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ κλιμακώθηκαν ιδιαίτερα την Παρασκευή, με αποτέλεσμα να ακυρωθεί ο νέος γύρος συνομιλιών μεταξύ αξιωματούχων της Τεχεράνης και της Ουάσιγκτον στην Ελβετία. Αν και καμία από τις δύο πλευρές δεν εξήγησαν γιατί ακυρώθηκαν οι συνομιλίες, τρεις αξιωματούχοι που μίλησαν στους New York Times ανέφεραν ότι το Ιράν αποσύρθηκε λόγω των ισραηλινών επιθέσεων στο Λίβανο.

«Η νέα ηγεσία του Ιράν θεωρεί τον Λίβανο αναπόσπαστο μέρος της δικής της εθνικής ασφάλειας, καθώς οι προηγούμενες ισραηλινές επιθέσεις εναντίον της Χεζμπολάχ το 2024 άνοιξαν τον δρόμο για μια άμεση σύγκρουση με το Ιράν», δήλωσε ο Μοχανάντ Χάτζε Αλί, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Κάρνεγκι για τη Μέση Ανατολή στη Βηρυτό. «Για το Ιράν, ο τελικός στόχος είναι η αποχώρηση του Ισραήλ από τον Λίβανο».

Αυτή ήταν η δεύτερη φορά που ακυρώθηκαν οι συνομιλίες μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, λόγω της σύγκρουσης στο Ισραήλ. Νωρίτερα αυτό το μήνα, οι ισραηλινές επιθέσεις στα προάστια της Βηρυτού, ώθησαν το Ιράν να εκτοξεύσει πυραύλους προς το Ισραήλ, το οποίο ανταποκρίθηκε με επιθέσεις σε ολόκληρο το Ιράν.

Η διακοπή των συνομιλιών σημειώθηκε λίγες ημέρες αφότου οι ΗΠΑ και το Ιράν υπέγραψαν μια προκαταρκτική συμφωνία για τον τερματισμό του δικού τους πολέμου, η οποία προβλέπει «την άμεση και μόνιμη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων» στο Λίβανο και δεσμεύεται να διαφυλάξει την «εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία» της χώρας.

Η συμπερίληψη του Λιβάνου στη συμφωνία θεωρήθηκε διπλωματική νίκη για το Ιράν, το οποίο εδώ και καιρό επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει τον Λίβανο, όπου ενεργεί ο σύμμαχος του, η Χεζμπολάχ, ο οποίος επιτέθηκε στο Ισραήλ τον Μάρτιο σε ένδειξη αλληλεγγύης προς την Τεχεράνη. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις, είχε αντιταχθεί σθεναρά σε αυτούς τους όρους και δεσμεύτηκε να συνεχίσει τη στρατιωτική εκστρατεία εναντίον της Χεζμπολάχ.

Την Παρασκευή, ο πρέσβης του Ισραήλ στις Ηνωμένες Πολιτείες, Γιεχίελ Λάιτερ, δήλωσε ότι το Ισραήλ είχε δεσμευτεί για άμεση κατάπαυση του πυρός και είχε «σταματήσει όλες τις επιθετικές επιχειρήσεις» στο Λίβανο. Ωστόσο, ανέφερε ότι οι ισραηλινές δυνάμεις εξακολουθούν να επιχειρούν στο νότιο Λίβανο «για να απαλλάξουν την περιοχή από τη Χεζμπολάχ και να διαλύσουν την τρομοκρατική της υποδομή», προσθέτοντας: «Θα παραμείνουμε εκεί έως ότου ολοκληρωθεί η αποστολή αυτή».

Οι όροι της συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν έχουν δημιουργήσει ερωτήματα

Οι όροι της συμφωνίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, ωστόσο, έχουν δημιουργήσει πολλά ερωτήματα

Η συμφωνία φέρεται να επεκτείνει τις δεσμεύσεις της στους συμμάχους της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης, αλλά ούτε το Ισραήλ ούτε η Χεζμπολάχ υπέγραψαν το μνημόνιο, και μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν εξηγήσεις για το πώς θα συμμορφωθεί η κάθε πλευρά. Επίσης, δεν επιλύει δύο βασικά ζητήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο της σύγκρουσης: αν το Ισραήλ θα αποσυρθεί από τον νότιο Λίβανο και αν η Χεζμπολάχ θα παραδώσει τα όπλα της.

Η Ουάσιγκτον και το Ισραήλ είχαν επιδιώξει να κρατήσουν τις δύο συγκρούσεις ξεχωριστές, ενώ η Τεχεράνη έκανε την ισραηλινή εκστρατεία στο Λίβανο σημείο πίεσης στις διαπραγματεύσεις.

Αυτή η στρατηγική προκάλεσε αυξανόμενη ανησυχία στον Τραμπ ότι οι επίμονες ισραηλινές επιθέσεις θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη συμφωνία. Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει εκφράσει πιο ανοιχτά την απογοήτευσή του απέναντι στον Νετανιάχου και τον πίεσε να περιορίσει τις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις.

Από την ανακοίνωση της συμφωνίας, το Ισραήλ έχει σταματήσει να εκδίδει σχεδόν καθημερινές προειδοποιήσεις εκκένωσης για πόλεις και χωριά σε ολόκληρο το νότιο Λίβανο. Αν και οι ισραηλινές επιθέσεις συνεχίστηκαν, η κλίμακα και ο ρυθμός τους μειώθηκαν σημαντικά μέχρι την Παρασκευή.

Η Χεζμπολάχ δήλωσε ότι έστησε ενέδρα σε ισραηλινά στρατεύματα που προωθούνταν σε μια πλαγιά με θέα στη Ναμπατίε, τη μεγάλη πόλη του νότιου Λιβάνου, σε μάχες που στοίχισαν τη ζωή σε τέσσερις Ισραηλινούς στρατιώτες, σύμφωνα με το στρατό. Το Ισραήλ ανταπέδωσε με περισσότερες από 150 επιθέσεις σε ολόκληρο το νότιο και ανατολικό Λίβανο, σκοτώνοντας τουλάχιστον 47 άτομα, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου.

Ο Ασάφ Όριον, συνταξιούχος Ισραηλινός ταξίαρχος και ερευνητής στο Ινστιτούτο της Ουάσινγκτον για την Πολιτική της Εγγύς Ανατολής, δήλωσε ότι, αν και το Ιράν «κατάφερε να συνδέσει τα δύο μέτωπα και να αξιοποιήσει αυτές τις διαπραγματεύσεις με τον Τραμπ για να περιορίσει τις επιθέσεις του Ισραήλ», είναι ακόμα «πολύ νωρίς για να κρίνουμε» αν αυτή η στάση θα διατηρηθεί — και, αν ναι, για πόσο καιρό.

Ένα προειδοποιητικό σημάδι για το μέλλον

Η εκεχειρία του Λιβάνου με το Ισραήλ, που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση της κυβέρνησης Τραμπ τον Απρίλιο, αποτελεί ένα προειδοποιητικό σημάδι για το μέλλον, σχολιάζουν οι New York Times. Απαγόρευε στο Ισραήλ να διεξάγει επιθετικές στρατιωτικές επιχειρήσεις, διατηρώντας παράλληλα το δικαίωμα της χώρας να λαμβάνει «όλα τα απαραίτητα μέτρα αυτοάμυνας».

Λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση, το Ισραήλ επικαλέστηκε αυτή την ευρεία διακριτική ευχέρεια για να συνεχίσει τις επιθέσεις. Τις εβδομάδες που ακολούθησαν, το Ισραήλ επέκτεινε επίσης την χερσαία εισβολή του παρά την κατάπαυση του πυρός. Όπως και με την συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν που ανακοινώθηκε την Κυριακή, η Χεζμπολάχ δεν ήταν μέρος αυτής.

Ο επόμενος γύρος συνομιλιών μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου με στόχο μια πιο σταθερή λύση στο Λίβανο θα πραγματοποιηθεί την επόμενη εβδομάδα στην Ουάσινγκτον, όπως ανακοίνωσε το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ την Παρασκευή, αφότου ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο συνομίλησε με τον πρόεδρο του Λιβάνου, Τζόζεφ Αούν.

Αν και δεν είναι σαφές σε ποιο βαθμό το Ιράν ασκεί άμεσο έλεγχο επί της Χεζμπολάχ, αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη ασκεί πολύ ισχυρότερη επιρροή στην οργάνωση από τότε που ο πρώην ηγέτης της, Χασάν Νασράλα, σκοτώθηκε σε ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές το 2024.

Αφού η Χεζμπολάχ και το Ισραήλ συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός αργότερα εκείνο το έτος, η Χεζμπολάχ απέφυγε να ανταποδώσει τα πυρά, παρά τις σχεδόν καθημερινές ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές, έως ότου ξεκίνησε ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου.

Η Λίνα Χατίμπ, συνεργάτιδα ερευνήτρια στο Chatham House του Λονδίνου, δήλωσε ότι η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν «ενδέχεται να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για αποκλιμάκωση» στο Λίβανο, αλλά δεν θα αντιμετωπίσει τα βασικά ζητήματα, όπως την αποχώρηση του Ισραήλ και το μέλλον του οπλοστασίου της Χεζμπολάχ.

Οι ισραηλινές δυνάμεις παραμένουν σταθμευμένες σε ένα ευρύ τμήμα του νότιου Λιβάνου, η μεγαλύτερη κατοχή της χώρας εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες. Οι ισραηλινές επιθέσεις έχουν καταστρέψει παραμεθόριες πόλεις και έχουν αναγκάσει περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Το Ισραήλ έχει δηλώσει ότι δεν αισθάνεται δεσμευμένο από οποιαδήποτε συμφωνία σχετικά με τον Λίβανο που προέκυψαν από τις συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν, ενώ Ισραηλινοί ηγέτες έχουν δηλώσει τις τελευταίες ημέρες ότι δεν προτίθενται να αποσυρθούν από τη χώρα. Αυτή η στάση θέτει σε άμεση δοκιμασία την υπόσχεση της συμφωνίας για τη διαφύλαξη της εδαφικής ακεραιότητας του Λιβάνου.

Το οπλοστάσιο της Χεζμπολάχ βρίσκεται στην ίδια μοίρα. Το Ισραήλ έχει απαιτήσει την αποστρατιωτικοποίηση της οργάνωσης προτού εξετάσει το ενδεχόμενο αποχώρησης. Η Χεζμπολάχ επικαλείται την κατοχή ως απόδειξη ότι το οπλοστάσιό της εξακολουθεί να είναι απαραίτητο. Η κυβέρνηση του Λιβάνου έχει δεσμευτεί να θέσει όλα τα όπλα της Χεζμπολάχ υπό κρατικό έλεγχο, αλλά διαθέτει ελάχιστη δυνατότητα να εξασφαλίσει οποιοδήποτε από τα δύο αποτελέσματα.

«Είναι απίθανο η σύγκρουση στο Λίβανο να επιλυθεί σύντομα», τόνισε η Χατίμπ.

Βάσει εκθέσεων των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, οι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι το Ισραήλ εμφανίζεται αποφασισμένο να συνεχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο – παρά την εκεχειρία που ανακοινώθηκε νωρίτερα σήμερα από τις δύο πλευρές. Μια τέτοια εξέλιξη, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, θα μπορούσε να επιβαρύνει σημαντικά τις ήδη εύθραυστες σχέσεις ΗΠΑ και Ιράν, καθώς η Τεχεράνη επιμένει στον πλήρη τερματισμό των εχθροπραξιών στο λιβανικό έδαφος ως βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε διπλωματική πρόοδο.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ενδεχόμενη περαιτέρω κλιμάκωση της ισραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας στον Λίβανο δεν θα απειλούσε μόνο το πλαίσιο της συμφωνίας που υπεγράφη μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προχθές, Τετάρτη, αλλά θα μπορούσε να προκαλέσει και σοβαρή ρήξη στις σχέσεις Νετανιάχου – Τραμπ, οι οποίες έχουν υπάρξει καθοριστικές για την πολιτική πορεία του Ισραηλινού Πρωθυπουργού.

Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ, σε δηλώσεις του από τη Γαλλία, όπου βρέθηκε για τη σύνοδο της G7, είχε αναφέρει ότι υπάρχει «μικρή διαφωνία για τον Λίβανο» με τον Νετανιάχου, σημειώνοντας πως έχει ζητήσει από τον Ισραηλινό ηγέτη να μην «γκρεμίζει ένα κτίριο κάθε φορά που μπαίνει κάποιος από τη Χεζμπολάχ».

Η νέα έκθεση των αμερικανικών υπηρεσιών εκτιμά επίσης ότι, εν όψει των εκλογών του φθινοπώρου στο Ισραήλ, η πολιτική επιβίωση του Νετανιάχου συνδέεται άμεσα με την ανάγκη να διατηρήσει στρατιωτική παρουσία στον Λίβανο και να κλιμακώσει τις επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ. Όπως σημειώνεται, οποιαδήποτε απόσυρση δυνάμεων ή παύση επιχειρήσεων θα μπορούσε να εκληφθεί ως πολιτική ή προσωπική ήττα στο εσωτερικό.

Παράλληλα, η έκθεση εστιάζει στη δυσαρέσκεια του Ισραήλ για τους όρους του μνημονίου κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, καθώς Ισραηλινοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι αποδυναμώνουν την πολιτική «μέγιστης πίεσης» προς την Τεχεράνη. Από την πλευρά της Ουάσινγκτον, κυβερνητικοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι οι όροι της συμφωνίας δεν περιορίζουν το δικαίωμα του Ισραήλ να απαντά σε επιθέσεις της Χεζμπολάχ, τονίζοντας ωστόσο ότι η προτεραιότητα είναι η ολοκλήρωση της συμφωνίας και η αποτροπή παγκόσμιας οικονομικής κρίσης μέσω της επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ.

Στο εσωτερικό του Ισραήλ, η κοινή γνώμη εμφανίζεται σε μεγάλο βαθμό υπέρ της κλιμάκωσης των επιχειρήσεων κατά της Χεζμπολάχ. Παράλληλα, αναλυτές εκτιμούν ότι οποιαδήποτε στρατιωτική υπαναχώρηση θα μπορούσε να ερμηνευθεί από τους ψηφοφόρους ως ήττα, ενισχύοντας τις πολιτικές πιέσεις προς την κυβέρνηση Νετανιάχου.

Τέλος, η έκθεση προειδοποιεί ότι ακόμη και χωρίς περαιτέρω κλιμάκωση, η άρνηση του Ισραήλ να αποσύρει τις δυνάμεις του από τον νότιο Λίβανο θα μπορούσε να υπονομεύσει τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν. Όπως σημείωσε Αμερικανός αξιωματούχος, η παραμονή στρατευμάτων συνιστά «συνταγή αποσταθεροποίησης», καθώς αυξάνει τον κίνδυνο νέας ανάφλεξης μεταξύ ισραηλινού στρατού και Χεζμπολάχ.

Η έκβαση των συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή μπορεί να καθορίσει τόσο το μέλλον της Μέσης Ανατολής όσο και τις προοπτικές του ίδιου του Τζέι Ντι Βανς να διεκδικήσει κάποια ημέρα τον Λευκό Οίκο και τη θέση του Ντόναλντ Τραμπ.

ΗΠΑ και Ιράν υπέγραψαν εξ αποστάσεως μια ειρηνευτική συμφωνία την Τετάρτη (17.06.2026), η οποία ανέστειλε τις εχθροπραξίες, αλλά άφησε ανεπίλυτα βασικά ζητήματα τα οποία θα ρυθμιστούν σε 60 μέρες συνομιλιών. Οι συνομιλίες αποτελούν ένα σενάριο υψηλού κινδύνου για όλες τις πλευρές της σύγκρουσης, την ευρύτερη Μέση Ανατολή και για τις πολιτικές φιλοδοξίες του Βανς.

Και η κατάσταση παραμένει ρευστή: Ο Βανς ακύρωσε μια προγραμματισμένη πτήση της Πέμπτης το βράδυ προς την Ελβετία για την έναρξη των συνομιλιών – σήμερα Παρασκευή (19.06.2026) – αν και ο Λευκός Οίκος δήλωσε ότι η αμερικανική αντιπροσωπεία είναι «έτοιμη να αναχωρήσει με την πρώτη δυνατή ευκαιρία».

Οι ραγδαίες εξελίξεις συμπίπτουν με την έκδοση του βιβλίου του Βανς για τη μεταστροφή του στον Καθολικισμό, «Communion», και μια περιοδεία στα μέσα ενημέρωσης για την προώθησή του, κατά την οποία συζήτησε την πίστη του, ενώ παράλληλα τοποθετήθηκε ως ο κορυφαίος υποστηρικτής της συμφωνίας με το Ιράν.

«Εάν οι Ιρανοί δεν αλλάξουν τη συμπεριφορά τους, ο στρατός τους και το πυρηνικό τους πρόγραμμα θα καταστραφούν», είπε ο Βανς. «Εάν αλλάξουν τη συμπεριφορά τους, τότε θα έχουν μια μετασχηματιστική σχέση με τη Μέση Ανατολή και η Μέση Ανατολή θα έχει μια μετασχηματιστική σχέση με τον λαό του Ιράν».

Οι Ρεπουμπλικάνοι έχουν υπογραμμίσει τη σημασία του υψηλού προφίλ ρόλου του Βανς στη συμφωνία με το Ιράν.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ από τη Νότια Καρολίνα αποκάλεσε τον Βανς «αρχιτέκτονα» της ειρηνευτικής συμφωνίας και είπε ότι ο αντιπρόεδρος θα πρέπει να παρουσιάσει μια τελική συμφωνία στη Γερουσία για έγκριση.

Ο Τραμπ αστειεύτηκε την Τετάρτη ότι ο Βανς είχε λίγα να κερδίσει και πολλά να χάσει από αυτή την ανάθεση της ευθύνης.

Στο πλευρό του Τραμπ

Ενώ ο Τραμπ έχει διαφημίσει την προσωρινή ειρηνευτική συμφωνία ως μια συνολική στρατιωτική και διπλωματική νίκη, φαίνεται σε αυτό το σημείο ότι έχει πετύχει λίγους από τους στόχους του από την αρχή του πολέμου: η θεοκρατική κυβέρνηση του Ιράν παραμένει στη θέση της, διατηρεί βαλλιστικούς πυραύλους και ένα απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού και συνεχίζει να υποστηρίζει αντι-ισραηλινές οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Ο Βανς αναγκάστηκε να υπερασπιστεί τις αποφάσεις του προέδρου Τραμπ, προσπαθώντας παράλληλα να αποστασιοποιηθεί από την πτώση των ποσοστών αποδοχής του Τραμπ.

Προσπάθησε να το κάνει αυτό επισημαίνοντας οριακές οικονομικές βελτιώσεις, δηλώνοντας παράλληλα ότι «υπάρχει πολλή δουλειά ακόμα να γίνει».

«Να έχετε λίγη πίστη στον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών. Η ιδέα ότι πρόκειται να κλείσει μια συμφωνία που είναι κακή για τον αμερικανικό λαό, είναι παράλογη», δήλωσε ο Βανς χθες (18.06.2026).

Ο Βανς, μαζί με τους ειδικούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ τάχθηκαν υπέρ της προώθησης της συμφωνίας και πίεσαν τον Τραμπ να επιδιώξει μια διπλωματική έξοδο.

«Πρόσωπο της συμφωνίας»

Ο Τραμπ φαίνεται να έχει αναδείξει τον Βανς ως το πρόσωπο της συμφωνίας κι όχι τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο – παραδοσιακά τον επικεφαλής διπλωμάτη της χώρας – προκαλώντας ερωτήματα από συμμάχους της κυβέρνησης σχετικά με τον ρόλο του Ρούμπιο στις διαπραγματεύσεις.

Ο Ρούμπιο θεωρείται επίσης υποψήφιος για το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών για την προεδρία του 2028, αν και ούτε αυτός ούτε ο Βανς έχουν δηλώσει ότι σχεδιάζουν να διεκδικήσουν την προεδρία.

Η κίνηση για την προώθηση του Βανς, ωστόσο, είναι χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο ο Τραμπ διαχειρίστηκε τους αξιωματούχους του υπουργικού συμβουλίου κατά τη δεύτερη θητεία του, δήλωσε ένα άτομο κοντά στον Λευκό Οίκο, το οποίο μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας για να συζητήσει ιδιωτικές συνομιλίες.

«Αυτές οι συζητήσεις μπερδεύουν τους ανθρώπους, αλλά ο Τραμπ ξέρει τι κάνει», είπε το άτομο. «Κυριολεκτικά διεξάγει μια δοκιμαστική περίοδο σε πραγματικό χρόνο».

Αντιμέτωπος με μια κριτική για το Ιράν, τη μετανάστευση και τα πολιτικά δικαιώματα στην εκπομπή «The View» του ABC την Τρίτη, ο Τζέι Ντι Βανς αστειεύτηκε: «Ας μιλήσουμε για το βιβλίο – είμαι εδώ για να πουλήσω βιβλία».

«Η Χεζμπολάχ και το Ισραήλ συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός», δήλωσε ο αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι οι διαπραγματευτές των ΗΠΑ και του Κατάρ κατέληξαν στη συμφωνία με τη βοήθεια του Ιράν.

«Από ό,τι γνωρίζουμε, μετά την ανταλλαγή πυρών νωρίτερα σήμερα, το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ βρίσκονται πλέον σε κατάπαυση του πυρός», πρόσθεσε.

Η εν λόγω εξέλιξη έρχεται σε αντίθεση με τις τελευταίες δηλώσεις του Μπενιαμίν Νετανιάχου, μετά τον θάνατο τεσσάρων Ισραηλινών στρατιωτών στο νότιο Λίβανο.

Με αφορμή τις απώλειες αυτές, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός ορκίστηκε για εκδίκηση εναντίον της Χεζμπολάχ.

Σε δήλωσή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιβεβαίωσε ότι ένας από τους στρατιώτες που σκοτώθηκαν είναι ο Αντισυνταγματάρχης Ντορ Γκαντλιάχ Μπεν Σίμχον, ενώ τα ονόματα των άλλων τριών δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.

Στη συνέχεια ανέφερε: «Μετά την αποτρόπαια επίθεση της Χεζμπολάχ, η οποία αποτέλεσε κατάφωρη παραβίαση της εκεχειρίας, έδωσα χθες το βράδυ εντολή στις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις να χτυπήσουν τη Χεζμπολάχ με πλήρη ισχύ».

Και συνέχισε: «Σήμερα το πρωί, πραγματοποίησα αξιολόγηση ασφαλείας με τον Υπουργό Άμυνας και τον Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου.

Η οδηγία μου είναι σαφής: Το Ισραήλ δεν θα ανεχθεί επιθέσεις εναντίον των στρατιωτών του ή της επικράτειάς του και η Χεζμπολάχ θα πληρώσει πολύ βαρύ τίμημα για οποιαδήποτε τέτοια επιθετικότητα.

Οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις (IDF) θα ενεργήσουν αποφασιστικά για να εξουδετερώσουν οποιαδήποτε απειλή για τις δυνάμεις μας και την επικράτειά μας.

Όπως δήλωσα κατηγορηματικά, συμπεριλαμβανομένης και της χθεσινής ημέρας, το Ισραήλ θα παραμείνει στη ζώνη ασφαλείας στον νότιο Λίβανο για όσο διάστημα είναι απαραίτητο για την προστασία των κοινοτήτων του βόρειου Ισραήλ».

Ο Τραμπ επικοινώνησε με το Ισραήλ και ζήτησε την εκεχειρία

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, επικοινώνησε νωρίτερα την Παρασκευή με την ισραηλινή πλευρά και ζήτησε να συμφωνήσει σε εκεχειρία με τη Χεζμπολάχ, σύμφωνα με το NBC News, σε μια ακόμη ένδειξη της αμερικανικής πίεσης για αποκλιμάκωση στον Λίβανο και διάσωση της συμφωνίας με το Ιράν.

Ειδικότερα, ο Τραμπ δήλωσε ότι προέτρεψε το Ισραήλ να συμφωνήσει σε εκεχειρία με τη Χεζμπολάχ κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας που είχε νωρίτερα την Παρασκευή με Ισραηλινούς αξιωματούχους, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη «θετικό βήμα».

Μιλώντας στο NBC News, ο Τραμπ ανέφερε ότι ζήτησε από το Ισραήλ να εξετάσει την αποκλιμάκωση της έντασης, ενώ οι διασυνοριακές συγκρούσεις συνεχίζονταν.

Ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να δήλωσε: «Μερικές φορές πρέπει απλώς να ηρεμείς και να χρησιμοποιείς το μυαλό σου».

Τη δήλωση μετέφερε μέσω του Χ ο ανταποκριτής του NBC News, ο οποίος πρόσθεσε ότι ο Τραμπ αρνήθηκε να διευκρινίσει εάν μίλησε απευθείας με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.

«Δεν έχω μάθει ακόμη αυτό το μάθημα. Ξέρω ότι υπάρχουν, αλλά δεν υπάρχουν όρια», είπε χαρακτηριστικά μιλώντας στο «The Axios Show» και στον δημοσιογράφο Μαρκ Καπούτο.

EXCLUSIVE: On the next episode of The Axios Show, President Trump tells @marcacaputo that in the aftermath of the Iran war, there are "no limits" to his power. pic.twitter.com/QrNPh3wPX1

— Axios (@axios) June 18, 2026

«Ανευ όρων παράδοση»

Στην συνέχεια, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «νίκησαν ολοκληρωτικά στρατιωτικά» το Ιράν, ενώ ισχυρίστηκε ότι το μνημόνιο «πιθανότατα είναι άνευ όρων παράδοση».

Ο Τραμπ επέμεινε ότι ο πόλεμος ανέδειξε την επιχειρησιακή ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών, κάνοντας ειδική αναφορά στον ναυτικό αποκλεισμό.

«Ποιος άλλος θα μπορούσε να κάνει έναν τέτοιο αποκλεισμό; Έκανα έναν ναυτικό αποκλεισμό στον οποίο ούτε ένα πλοίο δεν κατάφερε να περάσει. Κάποια προσπάθησαν. Δεν κράτησε πολύ», δήλωσε.

Στενά του Ορμούζ και παγκόσμια ύφεση

Παρά τη σκληρή ρητορική του, ο Τραμπ αναγνώρισε ότι οι εναλλακτικές απέναντι στη συμφωνία θα μπορούσαν να έχουν ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες.

Απαντώντας στις επικρίσεις πιο σκληροπυρηνικών κύκλων, που φέρονται να θεωρούσαν ότι δεν ήταν αρκετά αυστηρός απέναντι στο Ιράν, είπε ότι ο μόνος τρόπος να εμφανιστεί πιο σκληρός θα ήταν να συνεχίσει τους βομβαρδισμούς για ακόμη δύο ή τρεις εβδομάδες.

«Αλλά τι θα μας έδινε αυτό; Τα Στενά του Ορμούζ δεν θα ήταν ανοιχτά», ανέφερε. «Δεν θα είχαμε πετρέλαιο για μήνες. Όσο ρίχνεις βόμβες, αυτό το πέρασμα κλείνει αυτόματα», πρόσθεσε.

Στη συνέχεια προειδοποίησε ότι μια τέτοια εξέλιξη «θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμια ύφεση».

Σύμφωνα με πηγή που επικαλείται το Axios, ο Τραμπ είχε εκφράσει ανησυχίες στους συνεργάτες του ότι τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου άρχιζαν να πιέζονται και ότι ένα παρατεταμένο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει διεθνές ενεργειακό σοκ.

Αυτό, σύμφωνα με το δημοσίευμα, εξηγεί γιατί ο Αμερικανός πρόεδρος αποδέχθηκε τελικά τη συμφωνία που μπορούσε να εξασφαλίσει, αντί να επιμείνει στη μέγιστη απαίτηση που είχε διατυπώσει πριν από τη σύγκρουση, δηλαδή την άνευ όρων παράδοση της Τεχεράνης.

Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το BBC, το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν περιγράφει τις πολιτικές, στρατιωτικές και οικονομικές συνέπειες της απερίσκεπτης απόφασης να επιτεθεί στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

Το ανθρώπινο κόστος είναι ήδη εμφανές. Χιλιάδες άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, πολλοί από τους οποίους είναι άμαχοι, στο Ιράν και στο Λίβανο.

Στρατηγική ήττα

Οι ΗΠΑ, και κατ’ επέκταση το Ισραήλ, υπέστησαν στρατηγική ήττα. Το καθεστώς της Τεχεράνης αντιμετώπισε τον χειρότερο εφιάλτη του: Μια κοινή στρατιωτική επιχείρηση με στόχο την εξουδετέρωση ή την καταστροφή του από τις ΗΠΑ, την ισχυρότερη δύναμη του κόσμου, και το Ισραήλ, την υπερδύναμη της Μέσης Ανατολής. Το καθεστώς δεν απλώς επέζησε. Έχει ενισχυθεί.

Η στρατηγική του να αποκλείσει το Στενό του Ορμούζ, και μαζί με αυτό το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και άλλων ζωτικών στοιχείων της παγκόσμιας οικονομίας, ανάγκασε τον Τραμπ να συμφωνήσει σε μια σειρά παραχωρήσεων που εξόργισαν και ανησύχησαν τα αμερικάνικα «γεράκια» του Ιράν και την ισραηλινή κυβέρνηση.

Το μνημόνιο κατανόησης – ή MOU – απαιτεί τον τερματισμό του πολέμου στο Λίβανο. Το Ισραήλ δηλώνει ότι αυτό δεν μπορεί να συμβεί. Θέλει ελεύθερο πεδίο δράσης στο Λίβανο, και το ζήτημα αυτό έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει ακόμη πιο έντονη ρήξη μεταξύ του Ισραήλ και των ΗΠΑ, και να παίξει το παιχνίδι των Ιρανών που αντιτίθενται σε οποιαδήποτε συμφωνία με τους Αμερικανούς.

Σε αντάλλαγμα για την επαναλειτουργία του Στενού, σύμφωνα με το κείμενο του Μνημονίου Συνεργασίας, οι ΗΠΑ θα άρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, θα άρουν τις κυρώσεις επιτρέποντας στο Ιράν να αποκομίσει δισεκατομμύρια δολάρια από τις εξαγωγές πετρελαίου και θα ξεκινήσουν τη διαδικασία επιστροφής επιπλέον δισεκατομμυρίων στο Ιράν μέσω της αποδέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων που διατηρούσε στο εξωτερικό.

Δύσκολες διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά

Αυτό θα γίνει πριν ξεκινήσουν τις δύσκολες διαπραγματεύσεις για μια πυρηνική συμφωνία. Αυτό είναι το τίμημα για την επιστροφή στην κατάσταση που επικρατούσε στις 27 Φεβρουαρίου, μια ημέρα πριν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκινήσουν τον πόλεμο. Εκείνη την ημέρα, το Στενό του Ορμούζ ήταν ανοιχτό για τη ναυτιλία και οι Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές συζητούσαν μια πυρηνική συμφωνία.

Η υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας σημαίνει ότι οι διαπραγματευτές θα επιστρέψουν στη δουλειά τους και τα πλοία θα μπορούν να διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Τζο Μπάιντεν, Άντονι Μπλίνκεν, δημοσίευσε στο X: «Το μόνο “επίτευγμα” της εκεχειρίας είναι η πιθανή επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ – το οποίο ήταν ανοιχτό πριν ξεκινήσει ο πόλεμος. Και, όπως φαίνεται, θα πληρώσουμε το Ιράν για να το κάνει αυτό».

Το ερώτημα για το ποιος ακριβώς ήταν ο σκοπός αυτού του πολέμου είναι αναπόφευκτο και δεν θα εξαφανιστεί. Πρόκειται για τη χειρότερη μέχρι στιγμής γκάφα του Τραμπ στην εξωτερική πολιτική.

Ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου

Μπορεί επίσης να σηματοδοτήσει το τέλος της μακράς πολιτικής καριέρας του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Αντιμετωπίζει εκλογές τον Οκτώβριο και θα κληθεί να λογοδοτήσει ενώπιον των Ισραηλινών ψηφοφόρων για τον ρόλο του στις αποτυχίες στον τομέα της ασφάλειας, τις χειρότερες στην ιστορία του Ισραήλ, οι οποίες σήμαιναν ότι ο περιβόητος στρατός και οι υπηρεσίες πληροφοριών της χώρας απέτυχαν να εντοπίσουν το σχέδιο της Χαμάς να εισβάλει στο Ισραήλ από τη Γάζα στις 7 Οκτωβρίου 2023. Η σκληροπυρηνική στρατιωτική πολιτική του Νετανιάχου και η απόρριψη της διπλωματίας είχαν ως στόχο, τουλάχιστον εν μέρει, να αποκαταστήσουν τη φήμη του ως «κύριου Ασφάλειας» του Ισραήλ.

Η Τεχεράνη είχε πάντα επίγνωση της δυνητικής ισχύος που θα είχε το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ. Το ίδιο ίσχυε και για τον αμερικανικό στρατό, τους διπλωμάτες και τους κατασκόπους της χώρας.

Ωστόσο, ο πρώην Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, ένας προσεκτικός, ηλικιωμένος άνδρας, επέλεξε να μην αναλάβει τον κίνδυνο να χρησιμοποιήσει το Στενό ως όπλο.

Αφού το Ισραήλ τον σκότωσε, μαζί με τους στενότερους συμβούλους του, στις πρώτες βομβιστικές επιδρομές του πολέμου, οι διάδοχοί του πίστεψαν, ορθώς, ότι βρισκόντουσαν σε μια κατάσταση ζώης και θανάτου και δεν δίστασαν να κλείσουν το Στενό.

Έχουν ανακαλύψει τη δύναμη που προσφέρει ο έλεγχος ενός παγκόσμιου οικονομικού στραγγαλισμού. Πρόκειται για ένα πολύ πιο αποτελεσματικό όπλο, και πολύ φθηνότερο, από το δίκτυο συμμάχων και αντιπροσώπων που χρειάστηκαν δεκαετίες και δισεκατομμύρια για να χτίσουν στη Μέση Ανατολή.

Με εξαίρεση το καθεστώς Άσαντ στη Συρία, το οποίο κατέρρευσε στα τέλη του 2024, ο λεγόμενος «άξονας της αντίστασης» του Ιράν επιβιώνει, αλλά οριακά. Ωστόσο, έχει υποστεί τόσο μεγάλη ζημιά από το Ισραήλ, ώστε το αν μπορεί να «αντισταθεί» αποτελεί πλέον αμφισβητήσιμο ζήτημα.

Το Ιράν έχει επίσης επενδύσει τεράστια ποσά σε ένα πυρηνικό πρόγραμμα, για το οποίο συνεχίζει να αρνείται ότι είχε ως στόχο την κατασκευή όπλου, αλλά το οποίο αναμφίβολα έδωσε στην Τεχεράνη μια επιλογή και ένα μέσο απειλής. Προκάλεσε όμως έναν πόλεμο που, παρά την επιβίωση του καθεστώτος, έχει προκαλέσει τεράστια ζημιά στο Ιράν.

Το κλείσιμο του Στενού, αντίθετα, ήταν εύκολο και είχε άμεσο και καταστροφικό αντίκτυπο, μεταφέροντας τον πόνο στα αραβικά πετρελαιοπαραγωγά κράτη και σε μεγάλο μέρος του υπόλοιπου κόσμου.

Επιπόλαιες και λανθασμένες υποθέσεις

Η ισχύς των αμερικανικών και ισραηλινών αεροπορικών δυνάμεων σημείωσε μια σειρά τακτικών νικών. Ωστόσο, αυτές δεν αρκούσαν για να αποφευχθεί μια στρατηγική ήττα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η στρατηγική των ΗΠΑ και του Ισραήλ για την αλλαγή του καθεστώτος βασιζόταν σε μια σειρά από επιπόλαιες και λανθασμένες υποθέσεις.

Υπέθεσαν ότι η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη θα προκαλούσε την κατάρρευση του καθεστώτος. Ωστόσο, για σχεδόν μισό αιώνα, οι θεσμοί της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να αντιστέκονται στις προσπάθειες καταστροφής τους.

Δεν ήταν όπως η Βενεζουέλα, η οποία κατέρρευσε όταν ο ηγέτης της απήχθη και παραπέμφθηκε σε δίκη στις ΗΠΑ. Το ιρανικό καθεστώς είναι αναμφίβολα διεφθαρμένο και εξαιρετικά καταπιεστικό – οι δυνάμεις του σκότωσαν χιλιάδες διαδηλωτές στους δρόμους του Ιράν τον Ιανουάριο – αλλά βασίζεται επίσης στην ιδεολογία, στις θρησκευτικές πεποιθήσεις και σε μια αντίληψη για την εθνική ασφάλεια, το μαρτύριο και την επιβίωση που προέκυψε από τον καταστροφικό πόλεμο με το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν τη δεκαετία του 1980.

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, ο Πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι το καθεστώς της Τεχεράνης θα πέσει. Είπε στον ιρανικό λαό να προετοιμαστεί για μια ευκαιρία που παρουσιάζεται μία φορά σε κάθε γενιά, ώστε να ανακτήσει τη χώρα του. Λίγο αργότερα, ζήτησε την άνευ όρων παράδοσή του.

Ο Νετανιάχου, ο οποίος είχε προσπαθήσει επανειλημμένα και χωρίς επιτυχία να πείσει τους προκατόχους του Τραμπ στον Λευκό Οίκο να κηρύξουν πόλεμο κατά του Ιράν, χρησιμοποίησε βιβλική γλώσσα για να συνοψίσει το τεράστιο μέγεθος αυτού που πίστευε ότι επρόκειτο να συμβεί: « Αυτή η συμμαχία δυνάμεων μας επιτρέπει να κάνουμε αυτό που λαχταρούσα να κάνω εδώ και 40 χρόνια: να συντρίψουμε το καθεστώς της τρομοκρατίας».

Κανένας δεν έχει εκπληρώσει τις υποσχέσεις

Το μνημόνιο κατανόησης δεν αποτελεί τελική συμφωνία. Πρόκειται για μια συμφωνία για τη διεξαγωγή συνομιλιών σχετικά με το μεγαλύτερο ζήτημα που τους χωρίζει: Tο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ωστόσο, περιλαμβάνει εξαρχής σημαντικά κίνητρα για το Ιράν. Εάν οι συνομιλίες προχωρήσουν, οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι θα άρουν τις κυρώσεις.

Όλα εξαρτώνται από την επιτυχία των 60 ημερών διαπραγματεύσεων για μια πυρηνική συμφωνία, οι οποίες μπορούν να παραταθούν και πιθανότατα θα παραταθούν, καθώς τα ζητήματα είναι πολύπλοκα. Κανείς από τους δύο δεν εμπιστεύεται τον άλλον. Πολλά μπορούν να πάνε στραβά. Οι σκληροπυρηνικοί στην Ουάσινγκτον, την Τεχεράνη και το Ισραήλ δεν θέλουν η συμφωνία να πετύχει.

Το Ιράν ενδέχεται να υπερβάλει, υιοθετώντας ακραίες θέσεις στις επικείμενες διαπραγματεύσεις και ενδεχομένως να θέσει σε κίνδυνο τα οικονομικά οφέλη που θα μπορούσαν να σώσουν την καταρρακωμένη οικονομία του.

Ωστόσο, αυτή η συμφωνία είναι κατά πολύ καλύτερη από έναν πόλεμο που έχει στοιχίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους και απειλεί με παγκόσμια οικονομική ύφεση.

Εάν επιτευχθεί πυρηνική συμφωνία, προς ικανοποίηση τόσο των ΗΠΑ όσο και του Ιράν, και εάν αμφότερες οι πλευρές τηρήσουν τις υποσχέσεις τους, η Μέση Ανατολή θα μπορούσε να μεταμορφωθεί. Πρόκειται για ένα μεγάλο «αν», που βρίσκεται στο τέλος μιας μακράς και δύσκολης διαπραγμάτευσης.

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος με το Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ διακήρυττε ότι ο αμερικανικός στρατός θα «καταστρέψει τους πυραύλους τους και θα ισοπεδώσει τη βιομηχανία πυραύλων τους».

«Θα εξαφανιστεί ολοκληρωτικά, για ακόμη μία φορά», δήλωνε ο Τραμπ σε βίντεο μήνυμά του.

Τις επόμενες ημέρες, η κυβέρνησή του παρουσίαζε την εξάλειψη του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος ως έναν από τους βασικούς στόχους του πολέμου, υποστηρίζοντας ότι συνιστούσε απειλή για τις αμερικανικές βάσεις και τους συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή.

Σήμερα όμως, μετά την επίτευξη της προκαταρκτικής συμφωνίας με την Τεχεράνη, ο Τραμπ εκπέμπει ένα εντελώς διαφορετικό μήνυμα, επισημαίνει σε ανάλυσή του το CNN. Σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε την Τετάρτη στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G7 στη Γαλλία, άφησε να εννοηθεί ότι είναι θεμιτό το Ιράν να διατηρεί ένα περιορισμένο πυραυλικό οπλοστάσιο.

«Πρέπει να έχουν κάποιους πυραύλους, γιατί και άλλοι έχουν», δήλωσε. Πρόσθεσε ότι «οι πύραυλοι δεν είναι το πρόβλημα», καθώς «δεν ανατινάζουν τον πλανήτη».

Ο Αμερικανός πρόεδρος επανήλθε αργότερα στο θέμα, λέγοντας: «Σε αναλογική κλίμακα, θεωρώ ότι είναι εντάξει».

Η μεταστροφή αυτή θεωρείται εντυπωσιακή, καθώς αφορά έναν από τους βασικούς διακηρυγμένους στόχους του πολέμου. Και δεν αποτελεί τη μοναδική αναδίπλωση.

Κατά την ίδια ανάλυση, στην προφανή απελπισία του να εξασφαλίσει μια συμφωνία που θα οδηγήσει στον τερματισμό της σύγκρουσης, ο Τραμπ έχει περιορίσει, παραμερίσει ή εγκαταλείψει σχεδόν όλους τους βασικούς στόχους που είχε θέσει στην αρχή του πολέμου.

Οι στόχοι του Τραμπ ήταν διαρκώς μεταβαλλόμενοι. Η κυβέρνησή του συχνά απαριθμούσε τέσσερις βασικούς στόχους, όμως αυτοί οι τέσσερις στόχοι μεταβάλλονταν τακτικά, ανάλογα με το ποιος μιλούσε και πότε. Και ο ίδιος ο Τραμπ συχνά δεν έδειχνε να έχει μια ξεκάθαρη πυξίδα ως προς το τι ακριβώς ήθελε να πετύχει.

Ακολουθούν ορισμένοι από τους σημαντικότερους στόχους που έθεσε και το πού βρίσκονται σήμερα, με βάση τις πιο πρόσφατες δηλώσεις του και το 14 σημείων μνημόνιο κατανόησης με το Ιράν, το οποίο περιλαμβάνει σημαντικά περισσότερες παραχωρήσεις προς την Τεχεράνη παρά το αντίστροφο.

Η εξάλειψη του πυραυλικού προγράμματος

Ο στόχος: «Θα καταστρέψουμε τους πυραύλους τους και θα ισοπεδώσουμε ολοκληρωτικά τη βιομηχανία πυραύλων τους. Θα εξαφανιστεί πλήρως, ξανά» – Ντόναλντ Τραμπ, 28 Φεβρουαρίου.

Η τελευταία εξέλιξη: Μέχρι τα τέλη Μαρτίου, ο στόχος είχε ήδη περιοριστεί σε μια «δραστική μείωση» του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος.

Σήμερα, το Μνημόνιο Κατανόησης δεν περιλαμβάνει καν αναφορά στους πυραύλους, καθώς το Ιράν είχε καταστήσει σαφές ότι το ζήτημα αυτό αποτελούσε κόκκινη γραμμή στις διαπραγματεύσεις. Και ο Τραμπ υπαινίχθηκε την Τετάρτη ότι θα επιτραπεί στο Ιράν να διατηρήσει ένα μέρος του πυραυλικού του οπλοστασίου.

«Άνευ όρων παράδοση»

Ο στόχος: «Δεν θα υπάρξει καμία συμφωνία με το Ιράν παρά μόνο με ΑΝΕΥ ΟΡΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ!» – Τραμπ, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις 6 Μαρτίου.

Η τελευταία εξέλιξη: Λίγο αργότερα, ο Τραμπ φάνηκε να εγκαταλείπει αυτόν τον στόχο, πιέζοντας για διαπραγματεύσεις. Τώρα υπάρχει μια αρχική συμφωνία που περιλαμβάνει εκτεταμένες παραχωρήσεις προς το Ιράν – και πολλοί, ακόμη και από τη δεξιά πολιτική πτέρυγα, υποστηρίζουν ότι μοιάζει περισσότερο με αμερικανική παράδοση παρά με ιρανική.

Αλλαγή καθεστώτος

Ο στόχος: «Όταν τελειώσουμε, πάρτε στα χέρια σας την κυβέρνησή σας»· «Θα είναι δική σας για να την αναλάβετε»· «Αυτή είναι η στιγμή για δράση. Μην την αφήσετε να περάσει.» – Τραμπ, 28 Φεβρουαρίου

Η τελευταία εξέλιξη: Και  από αυτόν τον στόχο υποχώρησε γρήγορα, όταν έγινε σαφές ότι ο ιρανικός λαός δεν ακολουθούσε την προτροπή του. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει κατά καιρούς υποστηρίξει ότι το γεγονός πως Ιρανοί ηγέτες σκοτώθηκαν στον πόλεμο συνιστά μια μορφή αλλαγής καθεστώτος, όμως ο νέος ανώτατος ηγέτης είναι ο γιος του προηγούμενου ανώτατου ηγέτη. Και ο Τραμπ δήλωσε την Τετάρτη: «Δεν το έκανα αυτό για αλλαγή καθεστώτος».

Το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο

Ο στόχος: «Θα διασφαλίσουμε ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Το μήνυμα είναι πολύ απλό: Δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.» – Τραμπ, 28 Φεβρουαρίου.

Η τελευταία εξέλιξη: Αυτό παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το μνημόνιο κατανόησης αναφέρει ότι το Ιράν «επαναβεβαιώνει ότι δεν θα προμηθευτεί ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα». Ωστόσο, η Τεχεράνη υποστηρίζει εδώ και καιρό ότι δεν επιδιώκει την απόκτησή τους. Και υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις για το είδος των όρων που θα μπορούσαν να συμφωνηθούν ώστε να εξαλειφθεί πραγματικά η απειλή οριστικά.

Μηδενικός εμπλουτισμός

Ο στόχος: «Δεν θα υπάρξει εμπλουτισμός ουρανίου» – Τραμπ, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις 8 Απριλίου. «Δεν θέλουμε κανέναν εμπλουτισμό» – Τραμπ, 23 Μαρτίου.

Η τελευταία εξέλιξη: Πολύ παρόμοια με τον στόχο που αφορούσε τους πυραύλους, ο Τραμπ φαίνεται επίσης να έχει υπαναχωρήσει σε αυτό το ζήτημα. Έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα επιτραπεί στο Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο για ειρηνικούς, πολιτικούς σκοπούς. «Είναι λίγο δύσκολο όταν άλλοι διαθέτουν αυτή τη δυνατότητα, γειτονικά κράτη την έχουν, και δεν τους επιτρέπεται να την έχουν για σκοπούς ηλεκτροπαραγωγής και παρόμοιες χρήσεις», δήλωσε την Τετάρτη. «Πρέπει να χρησιμοποιείς και λίγη κοινή λογική».

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα είχε δηλώσει στους New York Times ότι το Ιράν θα μπορούσε να εμπλουτίζει ουράνιο σε χαμηλά επίπεδα, αλλά ότι αυτό «δεν θα μπορούσε ποτέ να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς».

Κατάσχεση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν

Ο στόχος: «Θέλουμε επίσης το εμπλουτισμένο ουράνιο. … Θα πάμε εκεί και θα το πάρουμε οι ίδιοι.» – Τραμπ, 23 Μαρτίου.

Η τελευταία εξέλιξη: Πρόκειται για ένα ακόμη ανοιχτό ζήτημα, όμως το μνημόνιο κατανόησης φαίνεται να υπολείπεται του στόχου που είχε θέσει ο Τραμπ. Το μνημόνιο αναφέρει ότι οι δύο πλευρές «συμφώνησαν να επιλύσουν το ζήτημα της τύχης του αποθηκευμένου εμπλουτισμένου υλικού μέσω ενός μηχανισμού που θα συμφωνηθεί αμοιβαία». Ωστόσο, έχει αφήσει να εννοηθεί επίσης ότι το ουράνιο θα «υποβαθμιστεί» και δεν θα κατασχεθεί, δηλαδή «θα υποβαθμιστεί επιτόπου υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA)».

Και την Τετάρτη, ο Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι η καταστροφή του πυρηνικού αποθέματος του Ιράν είναι «πολύ λιγότερο σημαντική» από την αποτροπή της απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν.

«Είναι πολύ λιγότερο σημαντικό, επειδή είναι πολύ δύσκολο να αποκτήσεις πρόσβαση σε αυτό», είπε.

Καταστροφή του πολεμικού ναυτικού 

Ο στόχος: «Η αποστολή της Επιχείρησης Epic Fury είναι απολύτως επικεντρωμένη … (μεταξύ άλλων) στην καταστροφή του πολεμικού τους ναυτικού και άλλων υποδομών ασφαλείας» – Υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, 2 Μαρτίου.

Η τελευταία εξέλιξη: Το Πολεμικό Ναυτικό του Ιράν καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό κατά τις πρώτες ημέρες του πολέμου. Ωστόσο, το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικές ασύμμετρες δυνατότητες για τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, μεταξύ άλλων μέσω drones, ναρκών και μικρών επιθετικών σκαφών γνωστών ως «ταχύπλοα σκάφη επίθεσης».

Χρηματοδότηση Χεζμπολάχ και Χαμάς

Ο στόχος: «Και τέλος, διασφαλίζουμε ότι το ιρανικό καθεστώς δεν μπορεί να συνεχίσει να εξοπλίζει, να χρηματοδοτεί και να καθοδηγεί τρομοκρατικούς στρατούς πέρα από τα σύνορά του.» – Τραμπ, 2 Μαρτίου.

Η τελευταία εξέλιξη: Η κυβέρνηση σταμάτησε σε μεγάλο βαθμό να αναφέρεται σε αυτό το ζήτημα για αρκετό διάστημα και το μνημόνιο κατανόησης δεν περιλαμβάνει καμία αναφορά στην υποστήριξη του Ιράν προς τη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς ή άλλες οργανώσεις-πληρεξουσίους. Στην πραγματικότητα, το μνημόνιο φαίνεται να ωφελεί τη Χεζμπολάχ, καθώς φιλοδοξεί να τερματίσει τις συγκρούσεις στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ πλήττει τη Χεζμπολάχ. Ο Τραμπ δήλωσε την Τετάρτη ότι σε περαιτέρω διαπραγματεύσεις «θα συζητήσουμε επίσης για τις τρομοκρατικές οργανώσεις-πληρεξουσίους που διαθέτουν». Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το μνημόνιο επιτρέπει άμεσα στο Ιράν να εξάγει πετρέλαιο, κάτι που το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί Τραμπ έχει συνδέσει με τη χρηματοδότηση αυτών των οργανώσεων από την Τεχεράνη.

Πλήρως ανοιχτό και χωρίς διόδια Στενό του Ορμούζ

Ο στόχος: «Θέλουμε να είναι ανοιχτό. Θέλουμε να είναι ελεύθερο. Δεν θέλουμε διόδια. Είναι διεθνής θαλάσσια οδός. Δεν πρόκειται να επιβάλλουν διόδια.» – Τραμπ, 21 Μαρτίου.

«Μόνιμα χωρίς διόδια» – Τραμπ στους New York Times την Κυριακή.

Η τελευταία εξέλιξη: Το μνημόνιο κατανόησης αναφέρει ότι το Ιράν θα καταβάλει «κάθε δυνατή προσπάθεια» ώστε να διασφαλίσει «την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς χρέωση, μόνο για διάστημα 60 ημερών, από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα».

Ωστόσο, η διατύπωση «μόνο για 60 ημέρες» υπολείπεται σαφώς του στόχου που είχε θέσει ο Τραμπ, τουλάχιστον προς το παρόν. Και το Ιράν διαμηνύει ότι σκοπεύει να επιβάλει «τέλη».

«Το Ιράν διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα στο Στενό του Ορμούζ και, φυσικά, θα χρεώνουμε για τις υπηρεσίες που παρέχουμε», δήλωσε αυτή την εβδομάδα ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και βασικός διαπραγματευτής, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, σύμφωνα με το Al Jazeera.

Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι το νέο μνημόνιο κατανόησης είναι σαφώς ανώτερο από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) του 2015 και ότι θα συμβάλει πολύ περισσότερο στην αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν.

Ο Αμερικανός Υπουργός Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, επιμένει ότι η νέα συμφωνία θα διαφέρει από το JCPOA, επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες θα «διασφαλίσουν ότι η στρατιωτική επιλογή παραμένει στο τραπέζι», κάτι που έχει υπογραμμίσει και ο ίδιος ο Τραμπ.

Το μνημόνιο δεν αποτελεί τελική συμφωνία όπως το JCPOA, το οποίο αριθμούσε εκατοντάδες σελίδες και περιλάμβανε εκτενείς τεχνικές λεπτομέρειες.

Αντίθετα, η νέα συμφωνία συνιστά ένα πλαίσιο 14 σημείων, το οποίο παρατείνει την εκεχειρία στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και δημιουργεί το πλαίσιο για διαπραγματεύσεις σχετικά με μια μόνιμη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες προβλέψεις για το τι θα συμβεί με το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν ή με το ίδιο το πυρηνικό του πρόγραμμα, καθώς τα ζητήματα αυτά παραπέμπονται στις διαπραγματεύσεις που θα διεξαχθούν κατά τις επόμενες 60 ημέρες.

Το περιεχόμενο της συμφωνίας παρουσιάστηκε στους δημοσιογράφους την Τετάρτη από ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους.

Αν και το μνημόνιο αποτελεί ουσιαστικά έναν οδικό χάρτη για περαιτέρω διαπραγματεύσεις, το CBS εξετάζει τις διαφορές και τις ομοιότητές του με το JCPOA, δεδομένου ότι στελέχη της κυβέρνησης Τραμπ προχωρούν ήδη σε συγκρίσεις μεταξύ των δύο κειμένων.

Και οι δύο συμφωνίες απαγορεύουν στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα – Το JCPOA ήταν πολύ πιο συγκεκριμένο

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου την Τετάρτη ότι ήθελε να διασφαλίσει πως το Ιράν δεν θα μπορέσει ποτέ να «προμηθευτεί» πυρηνικό όπλο, εκτός από το να διασφαλίσει απλώς ότι το Ιράν δεν θα μπορεί να αναπτύξει. Όπως ανέφερε, επιδίωξε να συμπεριληφθεί αυτή η διατύπωση στο μνημόνιο κατανόησης.

Ωστόσο, και η συμφωνία JCPOA περιλάμβανε αντίστοιχη δέσμευση από το Ιράν να μην αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Όπως αναφέρεται στο κείμενο του JCPOA: «Το Ιράν επαναβεβαιώνει ότι, υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, δεν θα επιδιώξει ποτέ, δεν θα αναπτύξει και δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα».

Το νέο μνημόνιο προβλέπει ότι το Ιράν: «Επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα».

Ωστόσο, το πώς ακριβώς θα εφαρμοστεί και θα επιβληθεί αυτή η δέσμευση παραμένει ανοιχτό ζήτημα και αναμένεται να καθοριστεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας.

Το JCPOA επέτρεπε εμπλουτισμό ουρανίου σε περιορισμένο επίπεδο

Βάσει του JCPOA, το Ιράν δεν ήταν υποχρεωμένο να καταστρέψει όλο το εμπλουτισμένο ουράνιό του, αλλά ήταν υποχρεωμένο να μειώσει δραστικά το απόθεμά του, σε μια περίοδο κατά την οποία τα επίπεδα του υλικού υψηλού εμπλουτισμού που διέθετε ήταν πολύ χαμηλότερα από ό,τι είναι σήμερα.

Το Ιράν είχε επίσης δεσμευθεί στο πλαίσιο του JCPOA να περιορίσει τον βαθμό εμπλουτισμού ουρανίου στο 3,67% για διάστημα 15 ετών, ποσοστό σημαντικά χαμηλότερο από το περίπου 90% που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

Η συμφωνία υποχρέωνε επίσης το Ιράν να περιορίσει όλες τις δραστηριότητες εμπλουτισμού σε μία και μόνο πυρηνική εγκατάσταση, στη Νατάνζ, ενώ έθετε περιορισμούς τόσο στον αριθμό όσο και στους τύπους των φυγοκεντρητών που μπορούσαν να λειτουργούν.

Το νέο μνημόνιο κατανόησης προβλέπει ότι οι τεχνικές λεπτομέρειες σχετικά με τη διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν θα καθοριστούν στις διαπραγματεύσεις που θα διεξαχθούν κατά τις επόμενες 60 ημέρες, αν και αφήνει να εννοηθεί ότι θα επιβληθούν ορισμένοι περιορισμοί.

Σε αντίθεση με την περίοδο κατά την οποία έγινε η διαπραγμάτευση για το JCPOA, το ιρανικό απόθεμα περιλαμβάνει σήμερα ουράνιο εμπλουτισμένο σε ποσοστό 60%, δηλαδή μόλις ένα βήμα πριν από το επίπεδο που θεωρείται κατάλληλο για την κατασκευή πυρηνικών όπλων.

Η συμφωνία αναφέρει ότι οι δύο χώρες «συμφώνησαν να επιλύσουν το ζήτημα της τύχης του αποθηκευμένου εμπλουτισμένου υλικού». Ως ελάχιστη προϋπόθεση, προβλέπεται η αραίωση του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν επί τόπου, υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA).

Ωστόσο, δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί εάν το εμπλουτισμένο ουράνιο θα καταστραφεί, θα απομακρυνθεί από τη χώρα ή απλώς θα υποβαθμιστεί σε χαμηλότερο βαθμό εμπλουτισμού. Το μνημόνιο δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένα ποσοτικά όρια, ενώ η νέα συμφωνία δεν κάνει καμία αναφορά στους φυγοκεντρητές.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έδειξε ιδιαίτερη ανησυχία την Τετάρτη για το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, σημειώνοντας ότι το μεγαλύτερο μέρος του υλικού εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60% εκτιμάται ότι βρίσκεται θαμμένο κάτω από τα ερείπια που άφησαν πίσω τους οι αμερικανικοί αεροπορικοί βομβαρδισμοί του περασμένου έτους.

«Κανείς δεν πρόκειται να το αποκτήσει για πολύ καιρό, εκτός αν θελήσουμε εμείς να το αποκτήσουμε», δήλωσε ο Πρόεδρος στους δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο περιθώριο της συνόδου της G7 στη Γαλλία. Πρόσθεσε μάλιστα ότι το υλικό αυτό «δεν έχει αξία» και ότι «κανείς δεν το αγγίζει».

Νωρίτερα φέτος, ο Τραμπ είχε πιέσει το Ιράν να εγκαταλείψει πλήρως κάθε δραστηριότητα εμπλουτισμού ουρανίου, μια απαίτηση που θα ήταν αυστηρότερη από τις προβλέψεις του JCPOA και την οποία Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα απορρίψει στο παρελθόν.

Η Τεχεράνη υποστηρίζει διαχρονικά ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς. Ωστόσο, το ουράνιο εμπλουτισμένο σε ποσοστό 60% που έχει συγκεντρώσει τα τελευταία χρόνια υπερβαίνει κατά πολύ τα επίπεδα που απαιτούνται για μη στρατιωτικές χρήσεις.

Την Τετάρτη, πάντως, ο Τραμπ φάνηκε να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο το Ιράν να διατηρήσει ένα πυρηνικό πρόγραμμα για ειρηνικούς σκοπούς. «Είναι κάπως δύσκολο όταν λες ότι κάποιος το θέλει, άλλοι το έχουν και γειτονικά κράτη το διαθέτουν επίσης», είπε.

Και πρόσθεσε: «Και εσύ δεν τους επιτρέπεις να το έχουν για σκοπούς όπως η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και άλλα παρόμοια. Είναι πάντοτε ένα δύσκολο ζήτημα. Πρέπει να χρησιμοποιείς και λίγη κοινή λογική».

Ρήτρες λήξης

Το JCPOA περιλάμβανε ρήτρες λήξης ισχύος διάρκειας 10 και 15 ετών, στοιχείο που αποτέλεσε μία από τις βασικές επικρίσεις εναντίον της συμφωνίας.

Το μνημόνιο κατανόησης, το οποίο δεν αποτελεί ακόμη τελική συμφωνία, δεν περιλαμβάνει ρήτρες λήξης. Παραμένει ωστόσο ασαφές εάν μια μελλοντική οριστική συμφωνία θα προβλέπει τέτοιους χρονικούς περιορισμούς.

Ο Τραμπ δήλωσε στους New York Times το περασμένο Σαββατοκύριακο ότι επιθυμεί το Ιράν να συμφωνήσει σε αναστολή κάθε δραστηριότητας εμπλουτισμού ουρανίου για 15 έως 20 χρόνια.

Παράλληλα, επιδιώκει και μόνιμους περιορισμούς, σύμφωνα με τους οποίους το Ιράν θα μπορεί: «να εμπλουτίζει ουράνιο μόνο για μη στρατιωτικούς σκοπούς. Για πάντα».

Άρση κυρώσεων

Στο πλαίσιο του JCPOA, το Ιράν έλαβε σταδιακή άρση των διεθνών κυρώσεων σε αντάλλαγμα για την αποδοχή περιορισμών στο πυρηνικό του πρόγραμμα. Η άρση των κυρώσεων εξαρτιόταν από την επαλήθευση της συμμόρφωσης του Ιράν από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA), ενώ τόσο το JCPOA όσο και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ είχαν καθορίσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την άρση τους.

Σύμφωνα με το νέο μνημόνιο κατανόησης, οι αμερικανικές κυρώσεις θα αρθούν βάσει συμφωνημένου χρονοδιαγράμματος στο πλαίσιο μιας τελικής συμφωνίας, κάτι που δεν διαφέρει ουσιαστικά από το μοντέλο του JCPOA.

Μία σημαντική διαφορά είναι ότι στο JCPOA συμμετείχαν και άλλες χώρες που είχαν επιβάλει κυρώσεις στο Ιράν, μεταξύ των οποίων η Κίνα, η Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία. Αντίθετα, το νέο μνημόνιο αποτελεί διμερή συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ερώτημα για το πώς θα αντιδράσουν τρίτες χώρες που εξακολουθούν να εφαρμόζουν κυρώσεις κατά της Τεχεράνης.

Ωστόσο, σύμφωνα με το κείμενο του μνημονίου όπως παρουσιάστηκε από ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους, το Ιράν λαμβάνει άμεσες εξαιρέσεις που αφορούν τις εξαγωγές πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων.

Η πρώην πρέσβειρα των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Νίκι Χέιλι, επέκρινε έντονα το ενδεχόμενο το Ιράν να αρχίσει να αποκομίζει άμεσα έσοδα από τις πετρελαϊκές πωλήσεις.

«Αν αυτό ισχύει, τότε το Ιράν κερδίζει», έγραψε στην πλατφόρμα X. «Δεν θα έπρεπε να υπάρξει καμία άρση κυρώσεων από την πρώτη ημέρα».

Το Ιράν υποστήριξε τις τελευταίες ημέρες ότι η συμφωνία θα οδηγήσει επίσης στην άμεση αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.

Η κυβέρνηση Τραμπ απορρίπτει αυτόν τον ισχυρισμό, τονίζοντας ότι η Τεχεράνη θα λάβει ελάφρυνση από τις κυρώσεις μόνο αφού συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που θα προβλέπει η συμφωνία.

Χρηματοδότηση

Το μνημόνιο κατανόησης προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι περιφερειακοί τους εταίροι θα «αναπτύξουν ένα οριστικό, αμοιβαία συμφωνημένο σχέδιο ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν», ενώ ο μηχανισμός υλοποίησης αυτού του σχεδίου θα καθοριστεί σε μεταγενέστερο στάδιο.

Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ επέμεινε ότι οποιαδήποτε επένδυση στο Ιράν θα είναι απολύτως προαιρετική.

«Δεν επενδύουμε χρήματα στο Ιράν, παρεμπιπτόντως», δήλωσε ο Αμερικανός Πρόεδρος κατά τη σύνοδο της G7 στη Γαλλία. «Χθες κυκλοφόρησε αυτή η φήμη και ήταν γελοία. Έχουμε το δικαίωμα κάποια μέρα να συμμετάσχουμε, αν εγώ θελήσω να κάνω κάτι ή αν κάποιος άλλος θελήσει να κάνει κάτι. Αλλά δεν επενδύουμε χρήματα και δεν έχουμε καμία υποχρέωση να επενδύσουμε χρήματα στο Ιράν» πρόσθεσε.

Σε αντίθεση με το νέο μνημόνιο, το JCPOA δεν περιλάμβανε προβλέψεις για χρηματοδότηση της οικονομικής ανάπτυξης του Ιράν.

Ωστόσο, το 2016 το Ιράν έλαβε 1,7 δισ. δολάρια σε μετρητά από τις Ηνωμένες Πολιτείες για τη διευθέτηση μιας μακροχρόνιας οικονομικής διαφοράς.

Πριν από την Ιρανική Επανάσταση του 1979, η Τεχεράνη είχε καταβάλει στις ΗΠΑ 400 εκατ. δολάρια για αγορά οπλικών συστημάτων που τελικά δεν παραδόθηκαν ποτέ.

Επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέστρεψαν το ποσό αυτό, μαζί με τόκους που ανήλθαν περίπου σε 1,3 δισ. δολάρια, ανεβάζοντας το συνολικό ποσό στα 1,7 δισ. δολάρια.

Βαλλιστικοί πύραυλοι

Το JCPOA δεν επέβαλε περιορισμούς στις συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του οπλοστασίου βαλλιστικών πυραύλων, γεγονός που αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία κριτικής κατά της συμφωνίας.

Το νέο μνημόνιο κατανόησης δεν περιλαμβάνει επίσης καμία αναφορά στους βαλλιστικούς πυραύλους.

Την Τετάρτη, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι θεωρεί «αποδεκτό» το Ιράν να διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους, εφόσον το οπλοστάσιό του βρίσκεται σε αναλογία με εκείνο των γειτονικών χωρών.

«Αν άλλες χώρες διαθέτουν τέτοιους πυραύλους, είναι κάπως άδικο να μην έχει και το Ιράν κάποιους», είπε.

«Ένας βαλλιστικός πύραυλος δεν είναι το ίδιο πράγμα με αυτό για το οποίο μιλάμε όταν αναφερόμαστε στα πυρηνικά όπλα. Αλλά αν η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και οι υπόλοιποι διαθέτουν τέτοια μέσα, τότε θα έλεγα ότι, σε αναλογική βάση, αυτό είναι αποδεκτό. Αυτό εννοώ» σημείωσε.

Συμπέρασμα: Σε αντίθεση με τις προηγούμενες απαιτήσεις ορισμένων αμερικανικών κυβερνήσεων, το νέο πλαίσιο συμφωνίας δεν φαίνεται να συνδέει το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν με τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις, ενώ ο Τραμπ εμφανίζεται διατεθειμένος να αποδεχθεί την ύπαρξη ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Η στήριξη ένοπλων οργανώσεων από το Ιράν

Ούτε το JCPOA ούτε το πρόσφατο μνημόνιο κατανόησης ΗΠΑ-Ιράν περιλαμβάνουν ρητές προβλέψεις για κυρώσεις ή άλλες συνέπειες που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Τετάρτη στους δημοσιογράφους ότι η κυβέρνησή του θα προωθήσει μια «παράλληλη πρωτοβουλία» σε συνεργασία με τις χώρες του Περσικού Κόλπου, προκειμένου να αντιμετωπιστούν ζητήματα εκτός του πυρηνικού προγράμματος, όπως οι συμβατικοί πύραυλοι του Ιράν και η χρηματοδότηση οργανώσεων-πληρεξουσίων.

Η στήριξη που παρέχει το Ιράν σε ένοπλες οργανώσεις όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι Χούθι, τις οποίες οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χαρακτηρίσει τρομοκρατικές οργανώσεις, αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα βασικά σημεία αντιπαράθεσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Στο πλαίσιο του JCPOA, οι αμερικανικές κυρώσεις που είχαν επιβληθεί στο Ιράν για ζητήματα που σχετίζονται με την τρομοκρατία παρέμειναν σε ισχύ.

Ωστόσο, επικριτές της συμφωνίας υποστήριζαν ότι η άρση ορισμένων οικονομικών κυρώσεων και η απελευθέρωση πόρων προς το Ιράν θα μπορούσαν να αυξήσουν τα διαθέσιμα κεφάλαια της Τεχεράνης και, κατ’ επέκταση, να διευκολύνουν τη χρηματοδότηση ένοπλων οργανώσεων που υποστηρίζει στην περιοχή.