Για κάτι παραπάνω από πέντε χρόνια ο Αλέξης Πατέλης ήταν ένα από τα κεντρικά πρόσωπα της διακυβέρνησης Μητσοτάκη, που δημιούργησε καλές φιλίες, άφησε το στίγμα του αλλά δημιούργησε και έχθρες. Στο βιβλίο ο κ. Πατέλης υπερασπίζεται την πολιτική της κυβέρνησης και το έργο του, πετά πυρά κατά Τσίπρα κι αφηγείται εκ των έσω τη «μεγάλη επιστροφή» της Ελλάδας από τα capital controls στην ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας.

Στα αποσπάσματα, που είδαν μέχρι στιγμής το φως της δημοσιότητας δεν γίνεται αναφορά σε σκάνδαλα, που είχαν ως αποτέλεσμα να μας κατακεραυνώσει ως χώρα η Ευρωπαία εισαγγελέας Λ. Κοβέσι, σε σημείο να ζητά αλλαγή του νόμου περί ευθύνης υπουργών.

Το βιβλίο κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία από αύριο, Δευτέρα, από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος ενώ η επίσημη παρουσίαση θα γίνει την Πέμπτη στο αμφιθέατρο της Εθνικής Πινακοθήκης με ομιλητές τον ίδιο τον κ. Πατέλη, τον κεντρικό τραπεζίτη Γιάννη Στουρνάρα, την αναπληρώτρια Επικεφαλής του τμήματος Ανάλυσης Οικονομικών Κινδύνων του ESM Μαριαλένα Αθανασοπούλου, τη συγγραφέα Ρέα Βιτάλη και συντονιστή τον δημοσιογράφο Μάκη Προβατά. Το παρών αναμένεται να δώσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Αποσπάσματα του βιβλίου προδημοσιεύει το Πρώτο Θέμα.

«Ηταν τέσσερις το πρωί. Σε έναν διάδρομο, ένα μέλος του cabinet της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν διαπραγματευόταν όρθιο, τετ-α-τετ, με τον πρωθυπουργό της Ιταλίας Τζουζέπε Κόντε, για μία λέξη: τη λέξη “decisively”. Στα ιταλικά, η λέξη έχει αυστηρότερη χροιά απ’ ό,τι στα αγγλικά, και ο Ιταλός πρωθυπουργός ήθελε να την αλλάξει. Πέρασε μπροστά μας ο αεικίνητος Ολλανδός πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε: “Now, it’s crunchtime”. Είχε έρθει η ώρα. Οι ηγέτες κλείστηκαν σε ένα δωμάτιο.

Εμείς, απέξω, εξουθενωμένοι, προσπαθούσαμε να παρακολουθούμε τι συνέβαινε χωρίς να μας πάρει ο ύπνος. Τα γκαρσόνια περνούσαν συνεχώς μπροστά μας με δίσκους γεμάτους ποτήρια λευκό και κόκκινο κρασί, που προορίζονταν για τους ηγέτες. Φαίνεται ότι το αλκοόλ βοηθούσε στις διαπραγματεύσεις. Κάποια στιγμή, ένα γκαρσόνι εμφανίστηκε με έναν δίσκο που είχε ένα μοναχικό φλιτζάνι εσπρέσο. Γύρισα και κοίταξα τους συναδέλφους μου: “Ένα εσπρεσάκι, παρακαλώ”, είπαμε όλοι αυθόρμητα, μιμούμενοι τον Πρωθυπουργό μας – ο οποίος συχνά στις συσκέψεις ζητούσε εσπρέσο. Αργότερα επιβεβαιώσαμε ότι ο καφές ήταν όντως για τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Σιγά μην έπινε αλκοόλ κατά τη διάρκεια της διαπραγμάτευσης.

Τα ξημερώματα της 20ής προς 21ης Ιουλίου 2020 επιτεύχθηκε επιτέλους η πολυπόθητη συμφωνία. Όπως και με τη διαπραγμάτευση του Ιουλίου 2015 για το τρίτο ελληνικό μνημόνιο, τη συμφωνία αυτή την ανακοίνωσε με τουίτ του (“Συμφωνία!”) ο Σαρλ Μισέλ. Ωστόσο, αυτή τη φορά, δεν επρόκειτο για ένα τρίτο, αχρείαστο, μνημόνιο που ενεχυρίαζε την περιουσία της χώρας μας για 99 χρόνια, όπως το 2015. Η Ελλάδα, πέντε χρόνια αργότερα, είχε καταφέρει να κερδίσει ένα πακέτο 32 δισ. ευρώ: 19 δισ. σε επιδοτήσεις και 13 δισ. σε δάνεια. Περισσότερα χρήματα, ως ποσοστό του ΑΕΠ, από κάθε άλλη χώρα – και ένα κολοσσιαίο ποσό που ξεπερνούσε κάθε προσδοκία, όχι μόνο σε σχέση με λίγους μήνες πριν, αλλά ακόμη και σε σχέση με τις εκτιμήσεις πριν από τη Σύνοδο Κορυφής», αναφέρει στο βιβλίο του ο κ. Πατέλης.

«Θα μου επιτρέψετε εδώ να περιαυτολογήσω λίγο», σημειώνει στο βιβλίο του. «Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, όταν ακόμα η συμφωνία προέβλεπε 250 δισ. σε δάνεια, η “οροφή” για κάθε χώρα είχε οριστεί στο 4,7% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματός της. Όταν όμως στη διαπραγμάτευση το ποσό των δανείων αυξήθηκε στα 360 δισ., η οροφή δεν αυξήθηκε αντίστοιχα στο 6,8%, όπως και θα έπρεπε. Αυτό ήταν κάτι που παρατήρησα και το επισήμανα στις αντιπροσωπείες της Ιταλίας, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας, στις οποίες είχε διαφύγει. Μετά από κοινή εισήγηση όλων των χωρών, η Κομισιόν το διόρθωσε. Αποτέλεσμα: η Ελλάδα έλαβε 12,7 δισ. σε δάνεια, δηλαδή 3,9 δισ. περισσότερα σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό. Νομίζω είχα δικαιολογήσει τον μισθό μου», γράφει.

Και τονίζει: «Στις 5:39 το πρωί, εξουθενωμένοι αλλά με το χαμόγελο στα χείλη, βγάλαμε μία ομαδική φωτογραφία έξω από τα γραφεία της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στην Ε.Ε. Είμαστε μία δεμένη διαπραγματευτική ομάδα, έτοιμη επιτέλους να κοιμηθεί. Το αεροπλάνο πέταξε αμέσως πίσω στην πατρίδα μας. Πραγματικά εξουθενωμένος, πήγα κατευθείαν για ύπνο. Ο Πρωθυπουργός, όμως, μετέβη στο Μέγαρο Μαξίμου, όπου υποδέχθηκε τον υπουργό Εξωτερικών της Γερμανίας».

Σε ό,τι αφορά στη συνάντηση στο Νταβός της Ελβετίας το 2020, σημειώνει: ««24 Ιανουαρίου 2020, Νταβός, Ελβετία. “Τώρα που ολοκληρώνεται η επίσημη συμμετοχή σας στο Νταβός, θα ήθελα να σας ζητήσω και προσωπικά συγγνώμη εκ μέρους των διοργανωτών”, μας είπε η υπεύθυνη του World Economic Forum καθώς βγαίναμε από το κεντρικό κτίριο. Φορούσαμε κοστούμι με γραβάτα – και μποτάκια για το χιόνι. Ο φωτογράφος προσπαθούσε να τρέχει συνεχώς μπροστά, παλεύοντας να μη γλιστρήσει.
“Όταν μας επισκέφθηκε ο προηγούμενος Έλληνας Πρωθυπουργός, δεν ενδιαφερόταν να κάνει πολλές συναντήσεις. Προτίμησε ψώνια και βόλτες στο Νταβός”, συνέχισε η υπεύθυνη, αφήνοντάς μας εμβρόντητους. “Δεν το περιμέναμε ότι θα θέλετε να έχετε τόσο πυκνό πρόγραμμα. Υποσχόμαστε ότι από του χρόνου, η ελληνική αποστολή θα λαμβάνει τη δέουσα προσοχή και θα ανταποκριθούμε στον επαγγελματισμό σας”, γράφει ο κ.Πατέλης καρφώνοντας τον Αλέξη Τσίπρα. Βεβαίως ουδείς βεβαιώνει αν όντως είχαν γίνει έτσι τα πράγματα όπως τα περιέγραψε η υπεύθυνη ή όχι. Ο κ. Πατέλης σημειώνει «Ένιωσα ντροπή. Για άλλη μια φορά είχαμε να υπερβούμε προκαταλήψεις που είχαν δημιουργηθεί για τη χώρα μας».

Σημειώνει για τη Microsoft. «”Θέλουμε να πετύχουμε τον διπλασιασμό του γραφείου μας στην Ελλάδα”, μου εκμυστηρεύτηκε στο τηλέφωνο ο επικεφαλής της Microsoft για την ελληνική αγορά. Λίγες μέρες αργότερα, στο ταξίδι του στο Νταβός, στο τέλος του Ιανουαρίου 2020, ο Πρωθυπουργός θα συναντούσε τον Μπραντ Σμιθ, τον Πρόεδρο της Microsoft παγκοσμίως – και ως οικονομικός του σύμβουλος προετοίμαζα τον φάκελό του. Από την εμπειρία μου, όταν ζητούσες γραπτό σημείωμα ως Γραφείο Πρωθυπουργού, συνήθως λάμβανες κάτι προσεκτικά διατυπωμένο -αλλά συχνά γενικόλογο- που απέφευγε να μπει στην ουσία του θέματος. Γι’ αυτό και προτιμούσα πάντα να μιλάω τηλεφωνικά με τους εμπλεκόμενους. Η φωνή στο τηλέφωνο ήταν ενθουσιώδης, αλλά αυτό δεν ήταν αρκετό. Άξιζε να δοκιμάσουμε να πάρουμε ένα μεγαλύτερο ρίσκο: “ΟΚ, αλλά είναι Πρωθυπουργός και πρόκειται να συναντήσει έναν Πρόεδρο. Μπορούμε να ζητήσουμε κάτι πιο φιλόδοξο”, του απάντησα. “Ποιο θα ήταν το όνειρό σου; Κάτι που θα έλεγες: Δεν υπάρχει περίπτωση να γίνει, αλλά, αν μία στο εκατομμύριο το πετύχουμε, θα ήταν κάτι εκπληκτικό;”. “Ένα data center στην Ελλάδα”, μου αποκρίθηκε χωρίς δεύτερη σκέψη. “Θα ήταν game changer για τη χώρα”.

“Υπάρχει, όμως, ένα πρόβλημα που πρώτα πρέπει να λύσουμε”, πρόσθεσε πριν προλάβω να αντιδράσω. “Το Ελληνικό Δημόσιο συνεχίζει να χρησιμοποιεί παράνομα λογισμικό της Microsoft”.
Ο κ. Πατέλης παραδέχεται πως «το Δημόσιο παρανομούσε. Ενώ προσπαθούσαμε να πείσουμε έναν από τους μεγαλύτερους τεχνολογικούς κολοσσούς στον κόσμο να επενδύσει στην Ελλάδα, ολόκληρο Ελληνικό Δημόσιο δεν είχε φροντίσει να παρέχει νόμιμα λογισμικό στους υπαλλήλους του για την εργασία τους. Οι ίδιοι αναγκάζονταν να κατεβάζουν Microsoft Word και Excel στους υπολογιστές τους και να τα χρησιμοποιούν χωρίς να πληρώνουν – όπως έκαναν έφηβοι στο σπίτι τους. Η πρεσβεία των ΗΠΑ είχε διαμαρτυρηθεί επανειλημμένα, τονίζοντας ότι αυτή η πρακτική ήταν παράνομη, αλλά η προηγούμενη κυβέρνηση και πάλι δεν φρόντισε να τη σταματήσει. Στο μεταξύ εμείς θέλαμε να πείσουμε τη Microsoft να δημιουργήσει και data center στη χώρα μας. Τρομάρα μας».

Ο κ. Πατέλης αναφέρεται και στο κούρεμα στις καταθέσεις: «”Η διέξοδος που σας προτείνουμε είναι η συγχώνευση της Τράπεζας Πειραιώς με την Εθνική Τράπεζα. Είναι ο μόνος τρόπος, αργά ή γρήγορα, να αποφύγετε ένα κούρεμα στις καταθέσεις”.

«Ήταν Οκτώβριος του 2019. Στον καναπέ καθόταν ένας πολύ γνωστός investment banker από μία από τις μεγαλύτερες επενδυτικές τράπεζες. Με τη βοήθεια γραφημάτων και το λεγόμενο pitchbook, προσπαθούσε να παρουσιάσει λύση σε ένα από τα βασικά προβλήματα που είχε κληρονομήσει η νέα κυβέρνηση. Μετά από μία δεκαετία κρίσης, οι τράπεζες -με προεξάρχουσα την Τράπεζα Πειραιώς- είχαν ακόμα ανάγκη κεφαλαιακής ενίσχυσης. Ομως οι νέοι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης -το λεγόμενο BRRD, η Οδηγία για την Ανάκαμψη και την Εξυγίανση των Τραπεζών- απαγόρευαν την κρατική ενίσχυση αν πρώτα δεν γινόταν το λεγόμενο bail-in, δηλαδή αν δεν συμμετείχαν και οι καταθέτες στον λογαριασμό με κούρεμα, όπως είχε συμβεί το 2013 στην Κύπρο», αναφέρει στο βιβλίο.

«Η πρόταση του investment banker ήταν απλή: αφού δεν έχει αρκετά κεφάλαια η Πειραιώς, ας συγχωνευθεί με την -πιο κεφαλαιακά ισχυρή- Εθνική Τράπεζα, και να τα βρει εκεί. “Δηλαδή να απολυθούν χιλιάδες υπάλληλοι και να κλείσουν τα μισά υποκαταστήματα;”, ρώτησα απορημένος. “Δεν βλέπω να έχετε άλλη επιλογή”, ήρθε η απάντηση», σημείωσε.

Ο κ. Πατέλης μιλά για το περιστατικό με τον Ερντογάν και τον σκύλο Πίνατ. «Τον Απρίλιο του 2021 έφτασε στο Μέγαρο Μαξίμου ο Πίνατ, ο πρώτος επίσημος πρωθυπουργικός σκύλος. Ήταν, για εμάς, το παράπλευρο κέρδος του νέου πλαισίου για την ευζωία των ζώων συντροφιάς που προωθούσε η κυβέρνηση. “Η αλήθεια είναι ότι δεν τον διάλεξα εγώ, αλλά με διάλεξε εκείνος”, είχε πει ο Πρωθυπουργός μετά την πρώτη γνωριμία τους στο καταφύγιο της Φιλοζωικής Ένωσης Ηλιούπολης.

Όσοι έχετε κατοικίδιο ζώο, πιστεύω ότι καταλαβαίνετε. Τι κι αν η ημέρα που ξεκινούσε προμηνυόταν δύσκολη, γεμάτη προβλήματα που ζητούσαν λύση. Κάθε μέρα, πριν από την πρωινή σύσκεψη του στενού επιτελείου του Πρωθυπουργού, ο Πίνατ μάς καλωσόριζε κουνώντας την ουρά του με το παιχνίδι του στο στόμα. Κάθε επίσημος επισκέπτης στο Μαξίμου ήθελε να φωτογραφηθεί δίπλα του. Υπήρχαν και τα απρόβλεπτα. Το γάβγισμά του κατά τη διάρκεια των κοινών δηλώσεων με τον πρωθυπουργό της Σλοβακίας παραλίγο να προκαλέσει διπλωματικό επεισόδιο. Λίγο καιρό αργότερα, καθώς ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν, έμπαινε στο Μέγαρο Μαξίμου, ο Πίνατ βρισκόταν -όπως πάντα- στην είσοδο για να τον καλωσορίσει. Μία συνεργάτιδα του Πρωθυπουργού τού έδωσε μια λιχουδιά, προφανώς για να τον κρατήσει ήσυχο. Τότε ο Ερντογάν γύρισε και, αστειευόμενος, ρώτησε τον Πρωθυπουργό: “Είστε σίγουροι ότι τον έχετε ταΐσει;”».

Όπως σημειώνει ο κ. Πατέλης «ο Πίνατ μπήκε στη ζωή μας χάρη στον νόμο για την προστασία των ζώων συντροφιάς. Αυτό το νέο πλαίσιο προέβλεπε την υποχρεωτική στείρωση σκύλων και γατών, αλλά προσέφερε και ως εναλλακτική τη λήψη δείγματος DNA, ώστε οι απόγονοι να είναι ταυτοποιήσιμοι σε περίπτωση εγκατάλειψης. Περιλάμβανε επίσης τη δημιουργία ενός νέου ψηφιακού μητρώου, τη σαφή υποχρέωση των δήμων να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα αδέσποτα, και αυστηροποιούσε τις ποινές για κακοποίηση ζώων. Στη δημόσια διαβούλευση που προηγήθηκε, κατατέθηκαν 28.000 σχόλια – περισσότερα από οποιοδήποτε άλλο νομοσχέδιο της κυβέρνησης!»

“Τι μας νοιάζει ένα νομοσχέδιο για τα ζώα συντροφιάς για την εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό;”, μπορεί να αναρωτηθεί ο αναγνώστης. Και όμως, η κακομεταχείριση των ζώων στην Ελλάδα αποτελούσε ένα μόνιμο σημείο κριτικής από τουρίστες που επισκέπτονται τη χώρα μας. Εδώ η Wall Street Journal, εν μέσω της κρίσης το 2011, είχε δημοσιεύσει άρθρο για τους “γαϊδάρους χωρίς δουλειά” ως σύμβολο της ελληνικής παρακμής», τονίζει στο βιβλίο του.

Ο κ. Γιάννης Στουρνάρας μιλώντας στο Athens International Investment Summit (AIIS) υπογράμμισε ότι «η δέσμευση της κυβέρνησης για πρόωρη αποπληρωμή των δανείων του επίσημου τομέα στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα δημοσιονομικής πειθαρχίας και εμπιστοσύνης. Η προγραμματισμένη αποπληρωμή δανείων GLF ύψους 31,6 δισεκ. ευρώ έως το 2031 – μια ολόκληρη δεκαετία νωρίτερα από το προβλεπόμενο – θα επιταχύνει τη μείωση του χρέους, θα περιορίσει τις μελλοντικές χρηματοδοτικές ανάγκες και θα ενισχύσει το αξιόχρεο της χώρας. Με την ενίσχυση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας, η πρωτοβουλία αυτή όχι μόνο μειώνει την απαιτούμενη μελλοντική δημοσιονομική προσαρμογή, αλλά και συμβάλλει στη διασφάλιση της δικαιοσύνης μεταξύ των γενεών, απαλλάσσοντας τους μελλοντικούς φορολογούμενους από μέρος της σημερινής δημοσιονομικής επιβάρυνσης».

Ο διοικητής της ΤτΕ προέβλεψε ότι οι άμεσες επιπτώσεις των νέων δασμών αναμένεται να είναι περιορισμένες, καθώς οι ΗΠΑ δεν αποτελούν βασικό εμπορικό εταίρο της χώρας μας. Προσέθεσε δε ότι το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να βελτιωθεί το 2025, υποστηριζόμενο από την ανθεκτική επίδοση των εξαγωγών, την άνοδο των ταξιδιωτικών εισπράξεων λόγω της επιμήκυνσης της τουριστικής περιόδου καθώς και τη μείωση των δαπανών για τόκους λόγω της μείωσης των επιτοκίων.

«Η Ελλάδα σήμερα είναι ένα παράδειγμα σταθερότητας, ανθεκτικότητας και ευκαιριών – μια στρατηγική πύλη επενδύσεων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η οικονομία έχει αποδείξει την ικανότητά της να αντέξει σε κλυδωνισμούς, να αποκαταστήσει τη δημοσιονομική πειθαρχία, να εξυγιάνει τον τραπεζικό της τομέα και να προσελκύσει διεθνείς επενδύσεις» κατέληξε στην παρέμβασή του ο κ. Στουρνάρας.

Αρχικά, ερωτηθείς από την Athens Voice για δηλώσεις του ότι η οικονομία «δεν αντέχει» να επαναφέρει τα δώρα στο Δημόσιο, ο κ. Στουρνάρας απάντησε:

«Αν προσθέσεις τους έξτρα μισθούς και τις συντάξεις, θα στερήσεις λεφτά από τους φτωχούς, σε μια στιγμή που πρέπει να εστιάσουμε στην κοινωνική μας πολιτική, και θα στερήσεις χρήματα από αναγκαίες επενδύσεις σε υποδομές».

Όπως εξήγησε, αν επιστραφεί ο 13ος και ο 14ος μισθός και τα δώρα στις συντάξεις, η επιβάρυνση στην οικονομία θα είναι της τάξεως των 8 δισεκατομμυρίων ευρώ, ήτοι περίπου το 3,5 με 4% του ΑΕΠ τον χρόνο, βάρος που κανένας προϋπολογισμός δεν μπορεί να αντέξει.

Ωστόσο, όπως ανέφερε, «μια κυβέρνηση έχει δικαίωμα να δαπανήσει όπου εκείνη κρίνει τον δημοσιονομικό της χώρο. Όμως τα λεφτά για τα οποία μιλάμε είναι πάρα πολλά. Δεν αντέχει ο προϋπολογισμός κάτι τέτοιο. Και θα μου πείτε: έχουν οι κεντρικές τράπεζες δικαίωμα να σχολιάζουν κάτι τέτοιο; Και θα σας απαντήσω ότι με τη θεσμική μνήμη που έχουμε για τους λόγους που προκλήθηκε η κρίση στην Ελλάδα, οφείλουμε να μιλήσουμε ξεκάθαρα. Αν προσθέσουμε τον 13ο και 14ο μισθό, αυτό σημαίνει χονδρικά αύξηση του μισθού κατά περίπου 17%! Δικαιολογείται κάτι τέτοιο από αύξηση παραγωγικότητας; Όχι. Το μόνο που θα κάνει είναι να στείλει την οικονομία στα βράχια».

«Μην ξεχνάτε ότι ένας από τους λόγους που εξόκειλε η ελληνική οικονομία το 2008/9 ήταν οι αυξήσεις των μισθών πολύ πάνω από την παραγωγικότητα, αυξήσεις που ξεκίνησαν από τον δημόσιο τομέα. Μου λένε μερικές φορές: «Είστε πολύ σκληρός». Όχι. Όλη η κρίση πέρασε από την πλάτη μου, έχω μάθει πια και μιλάω ανοιχτά. Δεν φοβάμαι να τα πω. Αν γίνει ειδικά αυτό, θα είναι η πιο αυτοκτονική κίνηση», πρόσθεσε ο ίδιος.

Βέβαια, ο κ. Στουρνάρας σε άλλο σημείο της συνέντευξης άφησε περιθώρια για μία τέτοια κίνηση, η οποία ωστόσο δεν θα αφορά τους πάντες.

«Σε έναν πολίτη όμως που θα σας πει ότι δεν βγαίνει μετά τις 15 του μήνα κι ότι ένας παραπάνω μισθός θα έκανε τι διαφορά, θα μπάλωνε τρύπες σαν να λέμε, τι θα λέγατε;», ήταν η ερώτηση που δέχθηκε ο διοικητής της ΤτΕ.

Στην απάντησή του, ο κ. Στουρνάρας διευκρίνισε ότι είναι αντίθετος με την οριζόντια επαναφορά, επισημαίνοντας χαρακτηριστικά:

«Στους φτωχούς ναι. Στους ευάλωτους ναι. Είμαι υπέρ του να δοθεί όχι ένας αλλά και δύο παραπάνω μισθούς στους φτωχούς. Όχι όμως οριζοντίως».

“Η αβεβαιότητα σχετικά με τις γεωπολιτικές, εμπορικές και χρηματοπιστωτικές εξελίξεις δύναται να επιβαρύνει σημαντικά το οικονομικό κλίμα και την εμπιστοσύνη, καθιστώντας δυσκολότερη την ανάκαμψη της κατανάλωσης και των επενδύσεων”, υπογράμμισε ο κ. Στουρνάρας.

“Η διαδικασία αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού εξελίσσεται ομαλά. Ο πληθωρισμός έχει μειωθεί ραγδαία από ένα υψηλό ρυθμό περίπου 10,5% τον Οκτώβριο του 2022 σε 2,5% τον Ιανουάριο του 2025 και συνεχίζει να κινείται πτωτικά, παρά κάποιες ανοδικές επιδράσεις βάσης τους τελευταίους μήνες, λόγω των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου”, τόνισε.

Επιπλέον, υπογράμμισε”την επείγουσα ανάγκη για άμεσες και συντονισμένες ενέργειες ώστε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τις προκλήσεις, οι οποίες όσο σύνθετες κι αν είναι, δεν είναι ανυπέρβλητες. Με κοινή δέσμευση για οικονομική σταθερότητα, ανάπτυξη και καινοτομία, μπορούμε να συνεχίσουμε να οικοδομούμε μια πιο συμπεριληπτική και βιώσιμη ευρωπαϊκή οικονομία, ενισχύοντας το ρόλο της ηπείρου μας στη διεθνή διπλωματία. Πιστεύω ότι το φιλόδοξο πρόγραμμα της Πολωνικής Προεδρίας της ΕΕ θα έχει θετικά αποτελέσματα και θα προσφέρει στους Ευρωπαίους πολίτες αίσθημα ασφάλειας και αισιοδοξίας για το μέλλον των οικονομιών μας”.

Ολόκληρη η ομιλία του Γ. Στουρνάρα
Εξοχότατοι, αξιότιμοι προσκεκλημένοι, κυρίες και κύριοι,

Είναι μεγάλη χαρά και τιμή μου που βρίσκομαι εδώ μαζί σας σήμερα για να συζητήσουμε μερικές από τις πιο πιεστικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ζώνη του ευρώ. Θα ήθελα να εκφράσω τις βαθύτατες ευχαριστίες μου στην Αυτού Εξοχότητα τον Πρέσβη της Πολωνίας και στο προσωπικό της Πρεσβείας της Πολωνίας στην Αθήνα για τη διοργάνωση αυτής της σημαντικής εκδήλωσης, καθώς και για τη συνεχή δέσμευσή τους να ενθαρρύνουν το διάλογο σε θέματα που αφορούν όλους μας στην Ευρώπη. Αντιμέτωπη με την πολυπλοκότητα των διασυνδεδεμένων οικονομιών μας, η ζώνη του ευρώ βρίσκεται σήμερα σε μια κρίσιμη καμπή, σε ένα σταυροδρόμι θα λέγαμε, όπου οι αποφάσεις που λαμβάνουμε σήμερα θα διαμορφώσουν σε μεγάλο βαθμό το οικονομικό μέλλον της Ευρώπης για τις επόμενες γενιές.

Η Ευρώπη εξήλθε από την πανδημία ευάλωτη και αποδυναμωμένη. Ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας της ευρωζώνης ήταν απογοητευτικός το 2023 και το 2024, περίπου 0,5% και 0,7% αντίστοιχα, χαμηλός με βάση οποιοδήποτε κριτήριο. Ένας βασικός παράγοντας που εξηγεί την υποτονική οικονομική δραστηριότητα στη ζώνη του ευρώ τα τελευταία δύο χρόνια είναι οι αδύναμες επιχειρηματικές επενδύσεις, οι οποίες παρέμειναν ουσιαστικά στάσιμες, εάν εξαιρέσουμε την Ιρλανδία. Αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την κατάσταση στις ΗΠΑ, όπου οι επιχειρηματικές επενδύσεις έχουν αυξηθεί με σχεδόν τριπλάσιο ρυθμό από ό,τι στη ζώνη του ευρώ κατά τη μεταπανδημική περίοδο από το τέλος του 2021.

Και αν μη τι άλλο, οι προβλέψεις μας για τον ρυθμό ανάπτυξης το 2025, που αναμένεται να είναι γύρω στο 1%, σαφώς δεν υποδηλώνουν ισχυρή ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας. Και μάλιστα τα πιο πρόσφατα στοιχεία, όπως η στασιμότητα του ΑΕΠ το τελευταίο τρίμηνο του 2024, ήδη δημιουργούν προβληματισμό σχετικά με την αναπτυξιακή δυναμική το τρέχον έτος. Οι έρευνες συγκυρίας δείχνουν ότι η παραγωγή στον τομέα της μεταποίησης εξακολουθεί να συρρικνώνεται και ο ρυθμός αύξησης του προϊόντος των υπηρεσιών επιβραδύνεται. Οι επιχειρήσεις διστάζουν να πραγματοποιήσουν επενδύσεις και οι εξαγωγές παραμένουν αδύναμες, ενώ ορισμένοι βιομηχανικοί κλάδοι δυσκολεύονται να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους.

Αυτή η εικόνα χαμηλών αναπτυξιακών επιδόσεων στην ευρωζώνη αντανακλά μια σειρά από μακροχρόνιες διαρθρωτικές αδυναμίες, σε συνδυασμό με ασυνήθιστα δυσμενείς γεωπολιτικούς παράγοντες διεθνώς και πολιτικά ζητήματα σε ορισμένες χώρες της ευρωζώνης, περιλαμβανομένων των μεγαλύτερων οικονομιών της. Διεξάγεται πόλεμος επί ευρωπαϊκού εδάφους, διάφορα πολιτικά αδιέξοδα επιδρούν ανασταλτικά στη δυνατότητα προώθησης των μεταρρυθμίσεων και ακραίες πολιτικές απόψεις κερδίζουν έδαφος σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Φυσικά, η περιοριστική, αλλά αναγκαία για την αντιμετώπιση των πληθωριστικών πιέσεων, νομισματική πολιτική που ακολουθήσαμε το προηγούμενο διάστημα, έχει επίσης συμβάλει στις υποτονικές αναπτυξιακές εξελίξεις της ζώνης του ευρώ. Υπό αυτή την έννοια, η φάση μείωσης των επιτοκίων πολιτικής στην οποία έχουμε εισέλθει αναμένεται να στηρίξει την οικονομική δραστηριότητα.

Το ευχάριστο νέο είναι ότι η διαδικασία αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού εξελίσσεται ομαλά. Ο πληθωρισμός έχει μειωθεί ραγδαία από ένα υψηλό ρυθμό περίπου 10,5% τον Οκτώβριο του 2022 σε 2,5% τον Ιανουάριο του 2025 και συνεχίζει να κινείται πτωτικά, παρά κάποιες ανοδικές επιδράσεις βάσης τους τελευταίους μήνες, λόγω των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Ιδιαίτερα ενθαρρυντικό θεωρώ ότι είναι το γεγονός ότι ο πυρήνας του πληθωρισμού είναι αυτή τη στιγμή ελαφρώς χαμηλότερος από ό,τι αναμέναμε στις τελευταίες μας προβλέψεις. Ο πυρήνας είναι ο πληθωρισμός χωρίς τις πιο ευμετάβλητες συνιστώσες του, που η νομισματική πολιτική ελάχιστα μπορεί να τις επηρεάσει ή και καθόλου. Αυτή η εξέλιξη υποδηλώνει ότι η αυστηρότερη νομισματική πολιτική που είχαμε εφαρμόσει την προηγούμενη περίοδο έχει πετύχει τον επιδιωκόμενο σκοπό της, δηλαδή να τιθασεύσει τον πληθωρισμό.

Εξίσου ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι, παρά τις συνθήκες μεγάλης στενότητας στην αγορά εργασίας και τα ιστορικώς χαμηλά ποσοστά ανεργίας, ο ρυθμός αύξησης των αμοιβών ανά απασχολούμενο επιβραδύνεται. Αυτό εγγυάται την περαιτέρω αποκλιμάκωση του συνολικού δείκτη του πληθωρισμού αλλά και του υποδείκτη των υπηρεσιών, οι οποίες χαρακτηρίζονται συνήθως από υψηλότερη ένταση εργασίας σε σύγκριση με τα αγαθά, γι’ αυτό και ο πληθωρισμός τους είναι πιο επίμονος.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις των εμπειρογνωμόνων του Ευρωσυστήματος τον Δεκέμβριο του 2024, ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί σε 2,1% το 2025 και θα σταθεροποιηθεί με διατηρήσιμο τρόπο στον μεσοπρόθεσμο στόχο μας στα τέλη του 2025. Εφόσον δεν υπάρξουν απρόβλεπτα γεγονότα, το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων, το βασικό επιτόκιο της ΕΚΤ που σηματοδοτεί την κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής, θα μπορούσε να μειωθεί περίπου στο 2% κατά τη διάρκεια του 2025 από το σημερινό επίπεδο του 2,75%.

Προφανώς, τα διαδοχικά βήματα, ο ρυθμός και το μέγεθος των μειώσεων των επιτοκίων πολιτικής θα συνεχίσουν να αποφασίζονται με βάση τα εκάστοτε διαθέσιμα στοιχεία και από συνεδρίαση σε συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ.

Συνολικά, το ισοζύγιο των μακροοικονομικών κινδύνων στην ευρωζώνη έχει μετατοπιστεί: ενώ προηγουμένως κύρια ανησυχία ήταν ο υψηλός πληθωρισμός, τώρα οι ανησυχίες αφορούν κυρίως τη χαμηλή ανάπτυξη. Κατά την άποψή μου, η ζώνη του ευρώ κινδυνεύει να χάσει την οικονομική της βαρύτητα σε παγκόσμιο επίπεδο, αν δεν την έχει χάσει ήδη. Αποτύχαμε να ανταγωνιστούμε τους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς, ενώ οι οικονομίες μας παραμένουν σε στασιμότητα, αντιμετωπίζοντας επιπλέον και δημοσιονομικές δυσχέρειες.

Η οικονομία της ζώνης του ευρώ καταγράφει μέσο τριμηνιαίο ρυθμό ανάπτυξης μόλις 0,3% τα τελευταία 12 τρίμηνα, ενώ ο αντίστοιχος ρυθμός της οικονομίας των ΗΠΑ είναι συγκριτικά πολύ υψηλότερος για την ίδια περίοδο. Εκτός από τα δικά μας προβλήματα, ο νέος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής φαίνεται να πραγματοποιεί τις προεκλογικές εξαγγελίες του που αφορούν δασμούς στις εισαγωγές.

Ο χρόνος εξαντλείται. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει, όπως είπε η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ στο Νταβός πριν από λίγες εβδομάδες, μια υπαρξιακή κρίση, η οποία καθιστά επείγουσα την ανάγκη για άμεση δράση και συλλογική προσπάθεια, ώστε να ανταποκριθούμε αποτελεσματικά στις προκλήσεις τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Στο υπόλοιπο της ομιλίας μου, θα ήθελα να τονίσω ορισμένους βασικούς τομείς ανησυχίας όπου θα πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή και τη δράση μας κατά προτεραιότητα.

Ο πρώτος τομέας είναι η ανταγωνιστικότητα. Η αύξηση της παραγωγικότητας στη ζώνη του ευρώ έχει σχεδόν ανακοπεί, λόγω των δυσμενών δημογραφικών τάσεων, των δυσκαμψιών της αγοράς εργασίας σε πολλές χώρες και της αδύναμης αύξησης του κεφαλαίου. Η χαμηλή παραγωγικότητα οφείλεται επίσης στην υστέρηση της Ευρώπης σε όρους επιχειρηματικού και επενδυτικού δυναμισμού. Η Ευρώπη δεν έχει ακόμη καταφέρει, όπως οι ανταγωνιστές της, να διαθέσει επαρκείς πόρους στην καινοτομία και σε παραγωγικές οικονομικές δραστηριότητες, ενώ η ενέργεια παραμένει ακριβή.

Οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες επιβαρύνονται με περίπου το διπλάσιο κόστος για ηλεκτρική ενέργεια από ό,τι οι βιομηχανίες στις ΗΠΑ. Εν τω μεταξύ, καθώς η οικονομία θα γίνεται ολοένα πιο ψηφιακή, οι ανάγκες για ηλεκτρική ενέργεια θα είναι τεράστιες. Οι υποδομές για την τεχνητή νοημοσύνη, π.χ. οι υπερυπολογιστές (supercomputing), μετατρέπονται σε γεωπολιτικό πεδίο μάχης και τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα πρέπει να μειώσουν τη στρατηγική εξάρτησή τους από τις ξένες μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας.

Σύμφωνα με την Έρευνα Επενδύσεων του 2024 της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, η επέκταση των παραγωγικών δυνατοτήτων της οικονομίας αποτέλεσε σημαντικότερο μοχλό των επενδύσεων στις ΗΠΑ από ό,τι στη ζώνη του ευρώ, στην οποία οι επενδύσεις αφορούσαν κυρίως αντικατάσταση απαρχαιωμένου κεφαλαιακού εξοπλισμού.

Οι επενδύσεις σε Έρευνα και Ανάπτυξη στην ευρωζώνη επικεντρώθηκαν σε ώριμους κλάδους, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και η παραγωγή μηχανολογικού εξοπλισμού, ενώ στις ΗΠΑ εστίασαν ολοένα και περισσότερο σε δραστηριότητες που σχετίζονται με τις Τεχνολογίες Πληροφοριών και Επικοινωνιών, όπως τα κέντρα δεδομένων και άλλες υποδομές για την τεχνητή νοημοσύνη. Επίσης, οι άυλες επενδύσεις αποδείχθηκαν κρίσιμες για την αύξηση της παραγωγικότητας και της προστιθέμενης αξίας, και πιθανότητα συνέβαλαν στη διεύρυνση του χάσματος παραγωγικότητας μεταξύ των ΗΠΑ και της ζώνης του ευρώ, επηρεάζοντας επίσης τη διαφορά στο ρυθμό αύξησης του δυνητικού ΑΕΠ μεταξύ των δύο οικονομικών περιοχών.

Προκειμένου η ευρωπαϊκή οικονομία να ακολουθήσει μια πορεία ισχυρής ανάκαμψης απαιτείται η κινητοποίηση σημαντικών ιδιωτικών επενδύσεων που είναι αναγκαίες για την αναζωογόνηση της ανάπτυξης και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας. Για να συμβαδίσει με τους παγκόσμιους ανταγωνιστές της, η Ευρώπη πρέπει να δώσει προτεραιότητα στη σημαντική αύξηση των επενδύσεων τα επόμενα χρόνια και σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν τη μακροχρόνια αναπτυξιακή της δυναμική. Ιδιαιτέρως η αύξηση των δαπανών για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, την καινοτομία και την ενέργεια είναι υψίστης σημασίας για να γίνει η Ευρώπη πιο παραγωγική, πιο ανταγωνιστική και πιο ανθεκτική.

Τι θα χρειαστεί κατά τη γνώμη μου;

Πρώτον, ένα πιο εναρμονισμένο, αλλά λιγότερο επιβαρυντικό κανονιστικό πλαίσιο στην ΕΕ – π.χ. στο πεδίο του εταιρικού, πτωχευτικού, φορολογικού και εργατικού δικαίου – θα βελτίωνε την ανταγωνιστικότητα χωρίς να χρειαστεί να επενδυθεί ούτε ένα ευρώ.

Δεύτερον, είναι απαραίτητη η προώθηση μιας ενιαίας αγοράς κεφαλαίων. Η δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων είναι μια κίνηση προς τη σωστή κατεύθυνση, καθώς μπορεί να εξασφαλίσει την ομαλή ροή επενδύσεων σε όλη την Ένωσή μας. Η ίδρυση κοινού εποπτικού μηχανισμού για τις αγορές κεφαλαίων της ΕΕ, η ενοποίηση των κατακερματισμένων υποδομών των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών και η τυποποίηση προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές μπορούν να κινητοποιήσουν τόσο τις αποταμιεύσεις της ΕΕ, οι οποίες βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα, όσο και ξένο κεφάλαιο. Επιπλέον, η βάθυνση της αγοράς τιτλοποιήσεων και η απλοποίηση της σχετικής νομοθεσίας μπορούν επίσης να συμβάλουν στην προσέλκυση επενδυτών.

Τρίτον, θα πρέπει να ολοκληρωθεί η Τραπεζική Ένωση με την καθιέρωση ενός Ευρωπαϊκού Συστήματος Εγγύησης των Καταθέσεων (EDIS) και την ενίσχυση του υφιστάμενου πλαισίου διαχείρισης κρίσεων και ασφάλισης καταθέσεων (CMDI), δεδομένου ότι ένας κατακερματισμένος τραπεζικός τομέας στην ΕΕ δεν μπορεί ποτέ να επιτύχει την αποδοτικότητα και τα οφέλη από τις οικονομίες κλίμακας που έχουν οι τράπεζες των ΗΠΑ.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η χρηματοπιστωτική ενοποίηση μπορεί να ενδυναμώσει τις καινοτόμες επιχειρήσεις σε όλα τα στάδια της ανάπτυξής τους με τη χρηματοδότηση που χρειάζονται για να αναπτυχθούν σε μέγεθος και να ευδοκιμήσουν μέσα σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσμιο περιβάλλον, μειώνοντας την εξάρτησή τους από χρηματοδότηση εκτός Ευρώπης. Για τον σκοπό αυτό, είναι κρίσιμο να δίνονται κίνητρα στους επενδυτές ώστε να προσφέρουν περισσότερα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, για παράδειγμα, με την άρση των θεσμικών και λειτουργικών εμποδίων που καθιστούν τις ευρωπαϊκές εταιρίες κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών (venture capital) λιγότερο αποδοτικές σε σύγκριση με τις αντίστοιχες των ΗΠΑ.

Τέλος, ένας μόνιμος δημοσιονομικός μηχανισμός σε επίπεδο ΕΕ θα μπορούσε να πολλαπλασιάσει τις επενδύσεις και τα έργα σε τομείς που στηρίζουν την ανάπτυξη και ενισχύουν τη δυναμική και την ανθεκτικότητα των οικονομιών σε όλη την Ευρώπη. Η θετική εμπειρία από το Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ αποτελεί ένα πολύτιμο παράδειγμα για το τι μπορεί να επιτευχθεί μέσω συντονισμένων και στοχευμένων δημοσιονομικών πρωτοβουλιών. Η αξία του συντονισμού επιβεβαιώνεται σαφώς και από τη διαπίστωση της έκθεσης Ντράγκι ότι, παρά το γεγονός ότι οι δημόσιες δαπάνες για έρευνα και καινοτομία είναι παρόμοιες σε ύψος στην ΕΕ και τις ΗΠΑ, αποδίδουν πολύ μικρότερα οφέλη στην ΕΕ επειδή είναι κατακερματισμένες και ασυντόνιστες μεταξύ των χωρών.

Σχετικά με αυτό, πρέπει να εξετάσουμε προσεκτικά τους παράγοντες που λειτουργούν ανασχετικά στις ιδιωτικές επενδύσεις και, κατ’ επέκταση, την παραγωγικότητα.

Πρώτον, φαίνεται ότι ο λόγος για τον οποίο κάποιες χώρες δεν είναι ανταγωνιστικές είναι η ύπαρξη διαρθρωτικών εμποδίων, όπως οι υπερβολικές ρυθμίσεις σε ορισμένες αγορές. Θεωρώ ενδιαφέρον το γεγονός ότι οι ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες στην ευρωζώνη αυτή τη στιγμή είναι εκείνες που αναγκάστηκαν να εφαρμόσουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις την τελευταία δεκαετία – χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Κύπρος και η Ελλάδα.

Δεύτερον, θα πρέπει να μελετήσουμε τη σχέση μεταξύ των επενδύσεων και της φορολογικής μας πολιτικής. Μπορεί να χρειάζεται να εναρμονίσουμε καλύτερα τις φορολογικές μας πολιτικές έτσι ώστε να παρέχονται κίνητρα για επενδύσεις.

Η πρόοδος σε αυτά τα ζητήματα προϋποθέτει ότι θα αντιμετωπιστούν μακροχρόνιοι φραγμοί και φαινόμενα κατακερματισμού μεταξύ χωρών και μεταξύ τομέων, ωστόσο θα βελτίωνε σημαντικά και την πρόσβαση των επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση. Η αύξηση της αποδοτικότητας των επιχειρήσεων και η ανακατανομή των πόρων προς πιο παραγωγικούς και ανταγωνιστικούς τομείς θα μπορούσε να στηρίξει τη διατηρήσιμη οικονομική μεγέθυνση.

Για τον σκοπό αυτό, χαιρετίζουμε τον χάρτη πορείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας που δημοσιεύθηκε στα τέλη Ιανουαρίου του 2025, τη λεγόμενη “Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας”, η οποία βασίστηκε στις συστάσεις της έκθεσης Ντράγκι. Η αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της γεφύρωσης του χάσματος καινοτομίας είναι μείζονος σημασίας για την οικονομική ευημερία των Ευρωπαίων πολιτών. Το ίδιο ισχύει για τις επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο μέσω της αναβάθμισης των δεξιοτήτων και της επανεκπαίδευσης, της προσέλκυσης και της διατήρησης ταλέντων, και της αποτελεσματικής ένταξης των υποαπασχολουμένων και των μεταναστών στο εργατικό δυναμικό.

Υπό την ηγεσία της Προέδρου Λαγκάρντ, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ είναι έτοιμο να στηρίξει ενεργά από την πλευρά του αυτή την προσπάθεια για υψηλότερη παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα. Πρώτον, διατηρώντας ένα περιβάλλον χαμηλού και προβλέψιμου πληθωρισμού, η ΕΚΤ προάγει την εμπιστοσύνη μεταξύ των επιχειρήσεων και μεταξύ των επενδυτών και συμβάλλει στην ενίσχυση των επενδύσεων και των κεφαλαιακών τοποθετήσεων με μακροπρόθεσμο ορίζοντα που απαιτούνται για μια διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη.

Δεύτερον, η ΕΚΤ μπορεί να στηρίξει με τον έγκαιρο μετριασμό του βαθμού στον οποίο η νομισματική πολιτική είναι περιοριστική. Καθώς ο πληθωρισμός σταθεροποιείται γύρω από τον στόχο μας, οι χαλαρότερες συνθήκες χρηματοδότησης θα είναι καθοριστικής σημασίας για την τόνωση των επενδύσεων, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους και μειώνοντας το κόστος του κεφαλαίου.

Ο δεύτερος τομέας ανησυχίας για την ευρωζώνη είναι η εξαγγελθείσα εμπορική πολιτική από τον νέο Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών. Αν και οι λεπτομέρειες μιας πιθανής επιβολής αμερικανικών δασμών δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί, η προοπτική μιας επιθετικής εμπορικής πολιτικής των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με πιθανά αντίποινα από τους εμπορικούς εταίρους τους, αναμένεται να έχουν εκτεταμένες οικονομικές συνέπειες, δυσχεραίνοντας περαιτέρω τη θέση της ευρωζώνης. Με τον όγκο του εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ να ανέρχεται σε 1,5 τρισεκ. ευρώ, είναι σαφές ότι οι δασμοί των ΗΠΑ στην Ευρώπη θα είναι αρνητικοί για την ανάπτυξη.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις παραγόντων της αγοράς, ένας δασμός 10% των ΗΠΑ σε όλες τις εισαγωγές από τη ζώνη του ευρώ, σε συνδυασμό με υψηλότερη αβεβαιότητα σχετικά με τις μελλοντικές εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ, θα μπορούσε να μειώσει το ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ έως και 0,5 της ποσοστιαίας μονάδας εντός ενός έτους. Το μέγεθος των αρνητικών επιδράσεων στην ανάπτυξη θα εξαρτηθεί, μεταξύ άλλων, από το εύρος των προϊόντων που θα υπόκεινται σε υψηλότερους δασμούς, τη διάρκεια ισχύος αυτών των δασμών, τα μέτρα που θα ληφθούν ως αντίποινα και η ανταπάντηση σε αυτά, και τα αποτελέσματα ανατροφοδότησης από τις παγκόσμιες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Παρεμπιπτόντως, τόσο η θεωρία όσο και η πρακτική εισηγούνται ότι οι δασμοί είναι συνήθως εργαλείο που προκαλεί ζημίες σε όλους τους εμπλεκόμενους (loose-loose), επομένως δεν θα ζημιωθούν μόνο οι εμπορικοί εταίροι των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

Ο αντίκτυπος των δασμών στον πληθωρισμό της ζώνης του ευρώ είναι λιγότερο ξεκάθαρος, καθώς λειτουργεί μέσω διάφορων διαύλων. Από τη μία πλευρά, η ανατίμηση του δολαρίου ΗΠΑ ή τα ευρωπαϊκά αντίποινα στα αμερικανικά προϊόντα θα κάνουν ακριβότερες τις εισαγωγές της ζώνης του ευρώ από τις ΗΠΑ –καθώς και το μεγαλύτερο μέρος των συνολικών εισαγωγών ενέργειας που τιμολογούνται σε δολάρια ΗΠΑ–, αυξάνοντας τον πληθωρισμό. Από την άλλη πλευρά, μια πιθανή ανακατεύθυνση των φθηνότερων κινεζικών εξαγωγών από τις ΗΠΑ προς την αγορά της ΕΕ, λόγω του εμπορικού πολέμου ΗΠΑ-Κίνας, θα ενισχύσει ceteris paribus τη διαδικασία αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού στη ζώνη του ευρώ.

Σε κάθε περίπτωση, η αβεβαιότητα σχετικά με τις γεωπολιτικές, εμπορικές και χρηματοπιστωτικές εξελίξεις δύναται να επιβαρύνει σημαντικά το οικονομικό κλίμα και την εμπιστοσύνη, καθιστώντας δυσκολότερη την ανάκαμψη της κατανάλωσης και των επενδύσεων. Ταυτόχρονα, οι περιορισμοί στο εμπόριο είναι πιθανόν να επηρεάσουν τη δραστηριότητα στον τομέα της μεταποίησης, που παραμένει ο μεγάλος ασθενής στην Ευρώπη, παρατείνοντας την παρατηρούμενη οικονομική στασιμότητα της ζώνης του ευρώ. Η ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς θα βοηθήσει στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων.

Η ενδυνάμωση και επέκταση των εμπορικών συμμαχιών της Ευρώπης είναι επίσης κομβικής σημασίας για την αντιστάθμιση των εμπορικών κινδύνων. Η επέκταση διμερών και περιφερειακών προτιμησιακών εμπορικών συμφωνιών θα προωθήσει τη συνεργασία με άλλες χώρες και θα συμβάλει σε ένα λειτουργικό πολυμερές σύστημα διεθνούς εμπορίου, βασισμένο σε κανόνες. Αυτά τα βήματα είναι καθοριστικά για την αύξηση των επενδύσεων και την προώθηση της διατηρήσιμης ανάπτυξης, ενώ παράλληλα ενισχύουν την ανθεκτικότητα των οικονομιών μας απέναντι σε εξωτερικές διαταραχές.

Όσον αφορά το πιεστικό ζήτημα της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και του μετριασμού των επιπτώσεών της, είναι σαφές ότι βρισκόμαστε σε μία περίοδο άκρας απαισιοδοξίας. Η απόσυρση των Ηνωμένων Πολιτειών από τις διεθνείς διαπραγματεύσεις και πρωτοβουλίες για την κλιματική αλλαγή έχει συνοδευθεί από τη σταδιακή αποστασιοποίηση μεγάλων τραπεζών και επενδυτικών οίκων στις ΗΠΑ και την Ευρώπη από τις κλιματικές πολιτικές. Οι κίνδυνοι είναι ορατοί. Όμως πρέπει να δούμε και τις ευκαιρίες. Οι προσπάθειες για την πράσινη μετάβαση πρέπει να παραμείνουν δυναμικές στην ήπειρό μας και σε ολόκληρο τον κόσμο. Σήμερα έχουμε έναν ακόμη πιο ισχυρό λόγο ώστε να εντείνουμε τις δικές μας πρωτοβουλίες για αποανθρακοποίηση, αποφεύγοντας ταυτόχρονα την αποβιομηχάνιση της Ευρώπης. Η καθαρή ενέργεια σε ανταγωνιστικές τιμές θα πρέπει να θεωρηθεί ως μια μεγάλη ευκαιρία για εκβιομηχάνιση και όχι το αντίθετο. Τα σχέδια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μια Καθαρή Βιομηχανική Συμφωνία και οι προθέσεις της να εξορθολογίσει τους κανόνες υποβολής εκθέσεων βιωσιμότητας, χωρίς εκπτώσεις στη διαφάνεια, είναι παραδείγματα για το πώς μπορεί να εξισορροπηθεί ο στόχος για δημιουργία μιας πράσινης οικονομίας με το στόχο για διατήρηση της βιομηχανικής βάσης της ΕΕ και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.

Ως εποπτικές αρχές, οι κεντρικές τράπεζες μπορούν επίσης να διασφαλίσουν ότι ο τομέας των εμπορικών τραπεζών είναι σε θέση να διαχειριστεί τους κινδύνους που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή. Μπορούμε να ενισχύσουμε την αξιοπιστία της νομισματικής μας πολιτικής ως προς την επίτευξη των στόχων της, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον πληθωρισμό και το προϊόν της οικονομίας. Τέλος, η Ευρώπη πρέπει να ξαναγίνει πρωτοπόρος στις πράσινες τεχνολογίες και στην πράσινη χρηματοδότηση, γεγονός που αναδεικνύει για άλλη μια φορά την επιτακτική ανάγκη για μια Ευρωπαϊκή Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.

Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι βασική προϋπόθεση για την οικονομική ευημερία είναι μια ασφαλέστερη και πιο σταθερή Ευρώπη. Δεν μπορούμε να προοδεύσουμε σε ένα περιβάλλον όπου η ασφάλεια είναι εύθραυστη ή υπονομεύεται. Η πολωνική Προεδρία της ΕΕ το πρώτο εξάμηνο του 2025 δικαίως έθεσε την πρόκληση της ασφάλειας ως κεντρική για το μέλλον της Ευρώπης. Η ενίσχυση της πολιτικής και στρατιωτικής ετοιμότητας της ΕΕ πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα, καθώς διασφαλίζει ότι η Ένωση είναι ανθεκτική σε ποικίλες απειλές, τόσο εσωτερικές όσο και εξωτερικές. Από την προετοιμασία έναντι φυσικών καταστροφών μέχρι την οικοδόμηση ισχυρής αμυντικής ικανότητας και τη θωράκιση των οικονομιών μας από σύγχρονες απειλές, όπως οι κυβερνοεπιθέσεις και οι διαταράξεις σε κρίσιμες υποδομές, η ασφάλεια είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας και την επίτευξη οικονομικής προόδου.

Σε έναν κόσμο αβεβαιότητας σχετικά με τις γεωπολιτικές, εμπορικές και χρηματοπιστωτικές εξελίξεις, θα ήθελα να υπογραμμίσω την επείγουσα ανάγκη για άμεσες και συντονισμένες ενέργειες ώστε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τις προκλήσεις, οι οποίες όσο σύνθετες κι αν είναι, δεν είναι ανυπέρβλητες. Με κοινή δέσμευση για οικονομική σταθερότητα, ανάπτυξη και καινοτομία, μπορούμε να συνεχίσουμε να οικοδομούμε μια πιο συμπεριληπτική και βιώσιμη ευρωπαϊκή οικονομία, ενισχύοντας το ρόλο της ηπείρου μας στη διεθνή διπλωματία. Πιστεύω ότι το φιλόδοξο πρόγραμμα της Πολωνικής Προεδρίας της ΕΕ θα έχει θετικά αποτελέσματα και θα προσφέρει στους Ευρωπαίους πολίτες αίσθημα ασφάλειας και αισιοδοξίας για το μέλλον των οικονομιών μας.

Σας ευχαριστώ πολύ..

Συγκεκριμένα υποστήριξε ότι η «η χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής θα πρέπει να συνεχιστεί με μία σειρά μειώσεων επιτοκίων στις αμέσως επόμενες συνεδριάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ. Εξαιτίας όμως της αυξημένης αβεβαιότητας, οι κινήσεις μας θα πρέπει να είναι σταδιακές και προσεκτικές και να συνεχίσουν να βασίζονται στα εκάστοτε διαθέσιμα στοιχεία. Φυσικά, δεν θα πρέπει να αποκλείονται και μεγαλύτερες μειώσεις, αν τα εισερχόμενα στοιχεία υποδηλώνουν χαμηλότερο του στόχου πληθωρισμό σε μεσοπρόθεσμη βάση.»

Η εξέλιξη αυτή ωστόσο όπως είπε αναμένεται να επηρεάσει το κόστος των νέων δανείων αλλά και των δανείων κυμαινόμενου επιτοκίου, και το κόστος άντλησης κεφαλαίων. Οι παράγοντες αυτοί όπως είπε είναι κρίσιμοι για την παραμονή των δεικτών αποδοτικότητας των ελληνικών τραπεζών στο υφιστάμενο επίπεδο αλλά και την επίτευξη των στόχων που έχουν θέσει οι τράπεζες για πιστωτική επέκταση.

Παρά ταύτα εκτίμησε ότι η οι προοπτικές του ελληνικού τραπεζικού τομέα διαγράφονται θετικές.

Αναφερόμενος στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία ο διοικητής της ΤτΕ τάχθηκε κατά της μείωσης του ΦΠΑ και ανάφερε ότι βασική προτεραιότητα αποτελεί η επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης, με στόχο τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και την προσέλκυση επενδύσεων, αξιοποιώντας μέτρα όπως η ψηφιοποίηση των διαδικασιών, η αναδιοργάνωση των δικαστηρίων (με την εφαρμογή του νέου δικαστικού χάρτη) και η προώθηση εναλλακτικών μηχανισμών επίλυσης διαφορών.

Παράλληλα, όπως υπογράμμισε, θα πρέπει να μειωθεί η εξάρτηση από εξωτερικό δανεισμό και να διασφαλιστεί η χρηματοδότηση επενδύσεων, Τέλος θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για την ενδυνάμωση του ανταγωνισμού στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών, με την εξάλειψη περιοριστικών πρακτικών, την κατάργηση και των υπόλοιπων εμποδίων εισόδου και εξόδου επιχειρήσεων σε διάφορους κλάδους οικονομικής δραστηριότητας και τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Η μείωση της γραφειοκρατίας και η αποτελεσματικότερη δημόσια διοίκηση, μέσω ψηφιοποίησης και απλοποίησης των διαδικασιών, θα υποστηρίξουν την επιχειρηματικότητα.

Αυτό τουλάχιστον φέρεται να πιστεύει ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας, που σκοπεύει να δώσει επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις, βάζοντας το θέμα στο επίκεντρο του μελετητικού ενδιαφέροντος της κεντρικής τράπεζας το προσεχές διάστημα. Ουσιαστικά θα ανοίξει τη συζήτηση για το στρεβλό παραγωγικό πρότυπο της χώρας και τα περιθώρια αλλαγής του.

Τι θορύβησε τον διοικητή, με αφορμή και την πρόσφατη έκθεση της Κομισιόν όπου επισημαίνονται οι διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας:

1. Η κατανάλωση εξακολουθεί να αποτελεί σχεδόν το 70% του ελληνικού ΑΕΠ, όταν στην υπόλοιπη Ευρώπη το ποσοστό είναι λίγο πάνω από 50% κατά μέσον όρο.
2. Η αποταμίευση των νοικοκυριών είναι αρνητική, με κάποιες διακυμάνσεις. Κατά μέσον όρο το 2017-2022 ήταν -2,7% έναντι 3,6% της Ευρωζώνης. Αυτή είναι η άλλη όψη του ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών, το οποίο στο 6,3% του ΑΕΠ της χώρας παραμένει ανησυχητικό. Ο κ. Στουρνάρας υποστηρίζει ότι θα έπρεπε να μειωθεί στο 3% του ΑΕΠ.

Τα τρία μεγάλα «αγκάθια»

Ηδη, όπως διαμηνύει σε συνομιλητές του, ο ίδιος έχει επισημάνει τρία στοιχεία που «κρύβονται» πίσω από την προβληματική αυτή δομή της ελληνικής οικονομίας:

1. Η φοροδιαφυγή. Οπως εξηγεί, τα εισοδήματα που δεν δηλώνονται μοιραία καταλήγουν στην κατανάλωση, αφού δεν μπορούν να εμφανιστούν επίσημα και να αποταμιευθούν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να «φουσκώνει» το μερίδιο της κατανάλωσης στο ΑΕΠ. Ο ίδιος επισημαίνει ότι υπάρχουν μεγάλα περιθώρια βελτίωσης στον τομέα αυτό, όπως έδειξε η εμπειρία του προηγούμενου χρόνου, κατά τον οποίο αυξήθηκαν κατά 11 δισ. ευρώ τα δηλωθέντα εισοδήματα, με το ξεκίνημα και μόνο της προσπάθειας αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής που κατέβαλε το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών υπό τον υπουργό Κωστή Χατζηδάκη.

Το συνολικό δηλωθέν εισόδημα ανήλθε σε 96,6 δισ. ευρώ το 2023, έναντι 85,6 δισ. ευρώ το 2022. Σημειωτέον ότι έναν χρόνο πριν ο κ. Στουρνάρας είχε ταράξει τα νερά, σημειώνοντας ότι το μέγεθος της φοροδιαφυγής φαίνεται από την αναντιστοιχία δηλωθέντων εισοδημάτων 80 δισ. ευρώ, έναντι κατανάλωσης 140 δισ. ευρώ. Η αύξηση των δηλωθέντων εισοδημάτων κατά 11 δισ. ευρώ έναν χρόνο μετά δικαιώνει την επισήμανσή του εκείνη.

2. Το ασφαλιστικό σύστημα και η εδραιωμένη πεποίθηση των Ελλήνων ότι το κράτος είναι υποχρεωμένο και θα καλύψει κάθε ανάγκη τους. Αυτό έχει αποτέλεσμα να μην ασφαλίζονται οι Ελληνες και να υπάρχει ασφαλιστικό κενό σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, μια άλλη μορφή αρνητικής αποταμίευσης.
3. Η έλλειψη επαρκούς ανταγωνισμού στο τραπεζικό σύστημα, που έχει αποτέλεσμα τα χαμηλά επιτόκια καταθέσεων τα οποία αποθαρρύνουν τις αποταμιεύσεις. Στο πλαίσιο αυτό ο κεντρικός τραπεζίτης πιστεύει ότι θα συμβάλει στην ενίσχυση του ανταγωνισμού η δημιουργία του 5ου τραπεζικού πυλώνα.

Ο κ. Στουρνάρας είπε πρόσφατα (συνέντευξη στο Liberal) ότι η Ελλάδα θα χρειαστεί 20 χρόνια για να πλησιάσει περίπου στο 90% του μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ε.Ε., υπό την προϋπόθεση ότι θα αναπτύσσεται με ρυθμό κατά μέσον όρο 1,5% πάνω από τον αντίστοιχο της Ε.Ε.

Με άλλα λόγια, είπε ότι θα χρειαστούν άλλα 20 χρόνια για να φτάσουμε εκεί που βρισκόμασταν πριν από περίπου 20 χρόνια – και αν… Θυμίζουμε ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης ήταν στο 95% της Ε.Ε. το 2007, για να υποχωρήσει ραγδαία μετά την κρίση και την είσοδο της χώρας στα μνημόνια στο 71% το 2012, στο 68% το 2016 και να παραμείνει ουσιαστικά στο 67% το 2023, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη χειρότερη θέση, μόνο μετά τη Βουλγαρία η οποία βρισκόταν στο 64%.

H διαφορά 1,5% που ανέφερε ο κ. Στουρνάρας ότι πρέπει να επιτυγχάνει η Ελλάδα για να πετύχει τη σύγκλιση σε ορίζοντα 20ετίας είναι κοντά στην πρόσφατη πραγματικότητα. Τα τελευταία 4 χρόνια, 2020-2023, ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης της Ελλάδας ήταν 2,1%, όταν ο μέσος ρυθμός στην Ευρωπαϊκή Ενωση ήταν 0,9%. Επομένως, η διαφορά ήταν 1,2%. Για τα επόμενα δύο χρόνια, 2024 και 2025 η Κομισιόν προβλέπει ότι ο ρυθμός ανάπτυξης της Ελλάδας θα είναι 2,3% σταθερά, ενώ της Κομισιόν θα είναι 1,3% κατά μέσον όρο (0,9% το 2024 και 1,7% το 2025). Επομένως, η διαφορά θα μειωθεί στο 1%.

Μεσοπρόθεσμα, τα πράγματα θα είναι ίσως ακόμη πιο δύσκολα, αν σκεφθεί κανείς ότι το 2026 λήγει το Ταμείο Ανάκαμψης, το οποίο συνεισφέρει, σύμφωνα με εκτίμηση και στελέχους του οικονομικού επιτελείου, περίπου το μισό της ανάπτυξης φέτος. Αντί για 2,5% που προβλέπεται να αναπτυχθεί η οικονομία, βάσει του νέου Προγράμματος Σταθερότητας, θα ήταν 1,2%-1,3%. Βεβαίως, αντίστοιχα θα μειωθεί το ΑΕΠ και των υπολοίπων χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά η συνεισφορά του Ταμείου Ανάκαμψης εκεί είναι πολύ μικρότερη. Επομένως, μεσοπρόθεσμα, αν δεν υπάρξουν άλλου είδους εξελίξεις, το ελληνικό ΑΕΠ θα προσγειωθεί κοντά στα επίπεδα του μέσου ευρωπαϊκού και η σύγκλιση θα χαθεί στο βάθος του ορίζοντα.

Είναι στο χέρι μας, υποστηρίζει ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, να επιταχύνουμε τις μεταρρυθμίσεις, ώστε να ενισχύσουμε τον ρυθμό ανάπτυξης και να επισπεύσουμε τη σύγκλιση. Η εξειδίκευση των προτάσεων της κεντρικής τράπεζας για να προχωρήσει το νέο παραγωγικό μοντέλο, με λιγότερη συμμετοχή της κατανάλωσης και περισσότερη αποταμίευση, αναμένεται στις επόμενες εκθέσεις της.

Πηγή: Η Καθημερινή

Σημεία της ομιλίας του κ. Στουρνάρα:

• Το 2023 η ελληνική οικονομία συνέχισε να αναπτύσσεται με ικανοποιητικό αν και επιβραδυνόμενο ρυθμό, αλλά σημαντικά υψηλότερο από τον αντίστοιχο της ζώνης του ευρώ.
• Το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2%, χάρη κυρίως στην ιδιωτική κατανάλωση, στις εξαγωγές και στις επενδύσεις.
• Τα βασικά επιτόκια αυξήθηκαν έξι φορές το 2023, φθάνοντας τον Σεπτέμβρη στο 4%
• Ο πυρήνας του πληθωρισμού ακολούθησε αυξητική πορεία και έφθασε το 5,3% το 2023, παρά το γεγονός ότι από τα μέσα τους έτους παρατηρείται σταδιακή αποκλίμακωσή του
• Οι αποδόσεις των ελληνικών κρατικών ομολόγων παρουσίασαν σημαντικά μεγαλύτερη μείωση σε σχέση με των υπόλοιπων κρατικών ομολόγων της ευρωζώνης
• Το spread του ελληνικού 10ετούς ομολόγου έναντι γερμανικού μειώθηκε σημαντικά το 2023. Αρκετά χαμηυλότερα του ιταλικού
• Με ρυθμό 2,3% θα «τρέξει» η οικονομία το 2024

Μιλώντας τη Δευτέρα στα εγκαίνια, ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι το Κεντρικό Θησαυροφυλάκιο της ΤτΕ διαθέτει πλέον υπερσύγχρονα μέσα ταξινόμησης, απογραφής και ασφάλειας.

Κάνοντας μία ιστορική αναδρομή, σχετικά με τη φύλαξη του χρυσού, ο Γιάννης Στουρνάρας σημείωσε ότι μετά τη δεκαετία του 1930 η Τράπεζα φρόντισε όχι μόνο να αυξήσει το ποσοστό που τηρούσε σε ατόφιο χρυσάφι, ενώ πολλά από αυτά τηρούνταν στο εξωτερικό, για να μπορούν να αντιμετωπίσουν έκτακτες ανάγκες.

«Το ίδιο ισχύει και σήμερα: το 47% του χρυσού τηρείται στην Ελλάδα, με το υπόλοιπο να μοιράζεται μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών (29%), Βρετανίας (20%) και Ελβετίας (4%)» σημείωσε ο κεντρικός τραπεζίτης

Ο διοικητής της τράπεζας της Ελλάδας αναφέρθηκε και στην πορεία των τιμών και του πληθωρισμού διεθνώς καθώς και στην πιθανή μελλοντική μείωση των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

« Η πρόσφατη άνοδος του πληθωρισμού διεθνώς, αποδίδεται όχι σε λάθη της οικονομικής πολιτικής ή σε αυξημένη ζήτηση, αλλά σε εξωγενείς κλυδωνισμούς, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και η άνοδος της τιμής των καυσίμων», ανέφερε ο κ. Στουρνάρας.

Όπως πρόσθεσε ο διοικητής της ΤτΕ, «ήδη, εδώ και αρκετούς μήνες, έχει υπάρξει σημαντική αποκλιμάκωση του πληθωρισμού παγκοσμίως και, εντός του 2024, αναμένεται να ξεκινήσει και η μείωση των βασικών επιτοκίων των κεντρικών τραπεζών».

Δείτε φωτογραφίες:

Πρόκειται για απόφαση μεγάλης σημασίας που θα έχει σημαντικές θετικές επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές οικονομίες και ασφαλώς και στην ελληνική, αφού σταθεροποιεί το κόστος του χρήματος αν και σε υψηλό επίπεδο, λόγω του επίμονου πληθωρισμού. Πληθωρισμού, που προκάλεσε η έλλειψη προσφοράς σημαντικών αγαθών όπως το πετρέλαιο, τα αγροτικά προϊόντα και πρώτες ύλες απαραίτητες για την επιβίωση και την οικονομική διαδικασία παντού, η παραγωγή και διάθεση των οποίων μειώθηκε αρχικά σημαντικά λόγω της πανδημίας και στη συνέχεια το φαινόμενο επιδεινώθηκε σοβαρά με τον πόλεμο.

Η απόφαση είναι θετική πρώτα από όλα γιατί δεν θα αυξηθεί κι άλλο το κόστος του χρήματος για νοικοκυριά κι επιχειρήσεις και δεύτερον γιατί επιτρέπει σχετική ορατότητα για το μέλλον για να προγραμματίσουν τις κινήσεις τους οι δυνητικοί δανειολήπτες, είτε είναι επιχειρήσεις, είτε νοικοκυριά, από τη μία πλευρά να πάρουν ανάσα γνωρίζοντας πλέον ποια θα είναι, εκτός δυσάρεστου απροόπτου, τα χρηματοοικονομικά κόστη τους. Αν δεν αυξηθούν άλλο τα επιτόκια υπάρχουν προνομιακά δάνεια μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ για επενδύσεις.

Όπως αναφέρει η σχετική ανακοίνωση, «οι εισερχόμενες πληροφορίες επιβεβαιώνουν σε γενικές γραμμές τις προηγούμενες αξιολογήσεις του για τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές του πληθωρισμού».

Αναφορικά με τις εκτιμήσεις τονίζεται ότι ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει ακόμη πολύ υψηλός για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, οι δε εγχώριες πιέσεις στις τιμές εξακολουθούν να είναι ισχυρές. Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός μειώθηκε σημαντικά τον Σεπτέμβριο, μεταξύ άλλων και λόγω ισχυρών επιδράσεων της βάσης σύγκρισης, και οι περισσότεροι δείκτες μέτρησης του υποκείμενου πληθωρισμού συνέχισαν να εξασθενούν.

Οι προηγούμενες αυξήσεις των επιτοκίων τις οποίες είχε αποφασίσει το Διοικητικό Συμβούλιο εξακολουθούν να μεταδίδονται δυναμικά στις συνθήκες χρηματοδότησης. Αυτό επιδρά ολοένα περισσότερο ανασταλτικά στη ζήτηση και επομένως συμβάλλει στην υποχώρηση του πληθωρισμού.

Το Διοικητικό Συμβούλιο είναι αποφασισμένο να διασφαλίσει ότι ο πληθωρισμός θα επανέλθει εγκαίρως στον μεσοπρόθεσμο στόχο του 2%. Με βάση την τρέχουσα αξιολόγησή του, το Διοικητικό Συμβούλιο θεωρεί ότι τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ βρίσκονται σε επίπεδα τα οποία, αν διατηρηθούν για επαρκώς μακρό χρονικό διάστημα, θα έχουν σημαντική συμβολή σε αυτόν τον στόχο. Οι μελλοντικές αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου θα διασφαλίσουν ότι τα επιτόκια πολιτικής του θα διαμορφωθούν σε επαρκώς περιοριστικά επίπεδα για όσο χρονικό διάστημα κρίνεται απαραίτητο.

Το Διοικητικό Συμβούλιο θα συνεχίσει να ακολουθεί μια προσέγγιση που εξαρτάται από τα στοιχεία για τον καθορισμό του κατάλληλου επιπέδου και της κατάλληλης διάρκειας της περιοριστικής νομισματικής πολιτικής. Συγκεκριμένα, οι αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου για τα επιτόκια θα βασίζονται στην αξιολόγηση που διενεργεί όσον αφορά τις προοπτικές για τον πληθωρισμό υπό το πρίσμα των εισερχόμενων οικονομικών και χρηματοπιστωτικών στοιχείων, τη δυναμική του υποκείμενου πληθωρισμού και την ένταση με την οποία μεταδίδεται η νομισματική πολιτική.

Το επιτόκιο των πράξεων κύριας αναχρηματοδότησης καθώς και τα επιτόκια της διευκόλυνσης οριακής χρηματοδότησης και της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων θα παραμείνουν αμετάβλητα σε 4,50%, 4,75% και 4,00% αντιστοίχως.

Ολόκληρη η ανακοίνωση της ΕΚΤ:

Το Διοικητικό Συμβούλιο αποφάσισε σήμερα να διατηρήσει αμετάβλητα τα τρία βασικά επιτόκια της ΕΚΤ. Οι εισερχόμενες πληροφορίες επιβεβαιώνουν σε γενικές γραμμές τις προηγούμενες αξιολογήσεις του για τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές του πληθωρισμού.

Ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει ακόμη πολύ υψηλός για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, οι δε εγχώριες πιέσεις στις τιμές εξακολουθούν να είναι ισχυρές.

Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός μειώθηκε σημαντικά τον Σεπτέμβριο, μεταξύ άλλων και λόγω ισχυρών επιδράσεων της βάσης σύγκρισης, και οι περισσότεροι δείκτες μέτρησης του υποκείμενου πληθωρισμού συνέχισαν να εξασθενούν. Οι προηγούμενες αυξήσεις των επιτοκίων τις οποίες είχε αποφασίσει το Διοικητικό Συμβούλιο εξακολουθούν να μεταδίδονται δυναμικά στις συνθήκες χρηματοδότησης. Αυτό επιδρά ολοένα περισσότερο ανασταλτικά στη ζήτηση και επομένως συμβάλλει στην υποχώρηση του πληθωρισμού.

Το Διοικητικό Συμβούλιο είναι αποφασισμένο να διασφαλίσει ότι ο πληθωρισμός θα επανέλθει εγκαίρως στον μεσοπρόθεσμο στόχο του 2%. Με βάση την τρέχουσα αξιολόγησή του, το Διοικητικό Συμβούλιο θεωρεί ότι τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ βρίσκονται σε επίπεδα τα οποία, αν διατηρηθούν για επαρκώς μακρό χρονικό διάστημα, θα έχουν σημαντική συμβολή σε αυτόν τον στόχο. Οι μελλοντικές αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου θα διασφαλίσουν ότι τα επιτόκια πολιτικής του θα διαμορφωθούν σε επαρκώς περιοριστικά επίπεδα για όσο χρονικό διάστημα κρίνεται απαραίτητο.

Το Διοικητικό Συμβούλιο θα συνεχίσει να ακολουθεί μια προσέγγιση που εξαρτάται από τα στοιχεία για τον καθορισμό του κατάλληλου επιπέδου και της κατάλληλης διάρκειας της περιοριστικής νομισματικής πολιτικής. Συγκεκριμένα, οι αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου για τα επιτόκια θα βασίζονται στην αξιολόγηση που διενεργεί όσον αφορά τις προοπτικές για τον πληθωρισμό υπό το πρίσμα των εισερχόμενων οικονομικών και χρηματοπιστωτικών στοιχείων, τη δυναμική του υποκείμενου πληθωρισμού και την ένταση με την οποία μεταδίδεται η νομισματική πολιτική.
Βασικά επιτόκια της ΕΚΤ

Το επιτόκιο των πράξεων κύριας αναχρηματοδότησης καθώς και τα επιτόκια της διευκόλυνσης οριακής χρηματοδότησης και της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων θα παραμείνουν αμετάβλητα σε 4,50%, 4,75% και 4,00% αντιστοίχως.
Πρόγραμμα αγοράς στοιχείων ενεργητικού (APP) και έκτακτο πρόγραμμα αγοράς στοιχείων ενεργητικού λόγω πανδημίας (PEPP)

Το χαρτοφυλάκιο APP μειώνεται με μετρημένο και προβλέψιμο ρυθμό, καθώς το Ευρωσύστημα δεν επανεπενδύει πλέον τα ποσά κεφαλαίου από την εξόφληση τίτλων κατά τη λήξη τους.

Σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα PEPP, το Διοικητικό Συμβούλιο σκοπεύει να επανεπενδύει τα ποσά κεφαλαίου από την εξόφληση τίτλων που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος κατά τη λήξη τους τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 2024. Σε κάθε περίπτωση, η μελλοντική σταδιακή μείωση (roll-off) του χαρτοφυλακίου PEPP θα ρυθμιστεί κατά τρόπο ώστε να αποφευχθούν παρεμβολές στην ενδεδειγμένη κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής.

Το Διοικητικό Συμβούλιο θα συνεχίσει να εφαρμόζει ευελιξία στις επανεπενδύσεις ποσών από την εξόφληση τίτλων του χαρτοφυλακίου PEPP καθώς φθάνουν στη λήξη τους, με σκοπό να αντιμετωπίζονται οι κίνδυνοι για τον μηχανισμό μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής που σχετίζονται με την πανδημία.

Πράξεις αναχρηματοδότησης

Καθώς οι τράπεζες αποπληρώνουν τα ποσά που δανείστηκαν στο πλαίσιο των στοχευμένων πράξεων πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης, το Διοικητικό Συμβούλιο θα αξιολογεί τακτικά το πώς οι στοχευμένες πράξεις χρηματοδότησης και η συνεχιζόμενη αποπληρωμή τους συνεισφέρουν στην κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής του.

Το Διοικητικό Συμβούλιο είναι έτοιμο να προσαρμόσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή του εντός των ορίων της εντολής που του έχει ανατεθεί, προκειμένου να διασφαλίσει ότι ο πληθωρισμός θα επανέλθει στον στόχο του 2% μεσοπρόθεσμα και να διαφυλάξει την ομαλή λειτουργία του μηχανισμού μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής. Επιπλέον, το μέσο για την προστασία της μετάδοσης (Transmission Protection Instrument – TPI) είναι διαθέσιμο για να αντισταθμίζει ανεπιθύμητες, άτακτες εξελίξεις στην αγορά που θέτουν σοβαρή απειλή για τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής σε όλες τις χώρες της ζώνης του ευρώ, επιτρέποντας έτσι στο Διοικητικό Συμβούλιο να εκπληρώνει πιο αποτελεσματικά την αποστολή του για σταθερότητα των τιμών.

«Υπό το πρίσμα των θετικών προοπτικών για την ελληνική οικονομία και της σημαντικής βελτίωσης που έχει επιτευχθεί τα τελευταία έτη αναφορικά με την εξυγίανση των ισολογισμών των ελληνικών τραπεζών, μπορούμε πλέον να πούμε με βεβαιότητα ότι το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, όπως άλλωστε και η ελληνική οικονομία, έπαψαν να είναι τα “ μαύρα πρόβατα” της ευρωζώνης και πλέον μπορούν να ατενίζουν το μέλλον με αισιοδοξία. Με έντονο ενδιαφέρον αναμένονται στα τέλη του μήνα τα αποτελέσματα της πανευρωπαϊκής άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress tests) που θα αξιολογήσουν την ανθεκτικότητα των ελληνικών και ευρωπαϊκών τραπεζών σε ένα δυσμενές σενάριο,» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Αναφερόμενος στην επενδυτική βαθμίδα, ο κ. Στουρνάρας επανέλαβε ότι η χώρα πρόκειται να την ανακτήσει στο προσεχές διάστημα. Η εξέλιξη αυτή όπως εξήγησε θα έχει ευεργετικές επιπτώσεις για το σύνολο της οικονομίας, καθώς θα ενισχύσει, μέσω των επενδύσεων, την οικονομική ανάπτυξη και θα διευκολύνει την πρόσβαση στις αγορές με χαμηλότερο (του υφιστάμενου) κόστος άντλησης κεφαλαίων.

Σημαντικές θα είναι οι θετικές επιπτώσεις και για τις τράπεζες δεδομένου ότι έχουν σχέδια για σημαντικού ύψους εκδόσεις ομολόγων και κεφαλαιακών μέσων.
Αναφορικά με τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι τράπεζες ο διοικητής της ΤτΕ υποστήριξε ότι η άνοδος των επιτοκίων μπορεί να έδωσε βραχυπρόθεσμα μία ισχυρή ώθηση στα καθαρά έσοδα από τόκους των τραπεζών, μεσοπρόθεσμα όμως μπορεί να αυξήσει το κόστος πιστωτικού κινδύνου, το λειτουργικό τους κόστος αλλά και το κόστος άντλησης ρευστότητας.

Παράλληλα, ο συνδυασμός των υψηλών επιτοκίων και του πληθωρισμού ασκεί πίεση στα νοικοκυριά και επιχειρήσεις γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των κόκκινων δανείων. Εξέλιξη η οποία αφορά κατά κύριο λόγο τις ελληνικές τράπεζες οι οποίες παρά τη σημαντική βελτίωση- βρίσκονται ακόμα μακριά από το μέσο όρο της ευρωζώνης σε σχέση με το δείκτη μη-εξυπηρετούμενων δανείων.

Επιπροσθέτως, η αγορά ακινήτων(ιδίως των επαγγελματικών ακινήτων ή αλλιώς commercial real estate) βρίσκεται σε τροχιά διόρθωσης και ενδέχεται να εκθέσει ορισμένες τράπεζες σε ζημιές.