Ρούλα Σκουρογιάννη

Το ιστορικό μιας στρεβλής δημοσιονομικής πραγματικότητας

Ο μηχανισμός του Clawback (αυτόματη επιστροφή της υπέρβασης της δαπάνης) και του Rebate (υποχρεωτική κλιμακωτή έκπτωση) εισήχθη στην ελληνική πραγματικότητα την περίοδο των μνημονίων ως προσωρινό μέτρο δημοσιονομικής εξυγίανσης. Στόχος ήταν ο έλεγχος των δαπανών του ΕΟΠΥΥ μέσω της επιβολής ανώτατων ορίων (κλειστοί προϋπολογισμοί).

Ωστόσο, αυτό που ξεκίνησε ως έκτακτη ανάγκη, εξελίχθηκε σε μια μόνιμη «τιμωρία» για τους παρόχους υγείας. Στην περίπτωση της φυσικοθεραπείας, το μέτρο κρίνεται ιδιαίτερα άδικο, καθώς πρόκειται για παροχή υπηρεσιών και όχι για εμπορεύσιμο προϊόν με περιθώρια κέρδους που επιτρέπουν τέτοιες απώλειες. Παρά τις κατά καιρούς αυξήσεις στα κονδύλια, η αυξημένη ζήτηση για φυσικοθεραπεία —λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και της αύξησης των χρόνιων παθήσεων— οδηγεί μαθηματικά σε υπέρβαση του προϋπολογισμού, την οποία καλούνται να καλύψουν οι ίδιοι οι φυσικοθεραπευτές από την τσέπη τους.

Η ώρα της Δικαιοσύνης: Η προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας

Την προσεχή Δευτέρα, 4 Μαΐου, το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) πρόκειται να εκδικάσει την προσφυγή του Πανελληνίου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών (Π.Σ.Φ.). Η νομική αυτή κίνηση στοχεύει στην οριστική κατάργηση των μέτρων Rebate και Clawback, εστιάζοντας στις επιστροφές που επιβλήθηκαν για το έτος 2024.

Ο Π.Σ.Φ. έχει τεκμηριώσει την αντισυνταγματικότητα του μέτρου, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τις αρχές της ισότητας και της αναλογικότητας, καθώς υποχρεώνει τους επιστήμονες να εργάζονται χωρίς αμοιβή για ένα μεγάλο μέρος του έργου τους.

Τα νούμερα που προκαλούν: Δωρεάν περίθαλψη με έξοδα των παρόχων

Η οικονομική επιβάρυνση του κλάδου δεν είναι πλέον θεωρητική, αλλά αποτυπώνεται σε σκληρά δεδομένα. Για το έτος 2025, τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά:

• Συνολική κατατεθειμένη δαπάνη: 104.966.046,50€
• Επιτρεπόμενη δαπάνη (Προϋπολογισμός): 79.700.000€
• Ύψος Clawback (Επιστροφή): 25.266.046€

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι το 2025 παρασχέθηκαν στους πολίτες 1.981.605 συνεδρίες φυσικοθεραπείας εντελώς δωρεάν από τους ιδιώτες φυσικοθεραπευτές, αφού ο ΕΟΠΥΥ αρνήθηκε να τις αποζημιώσει, επικαλούμενος την υπέρβαση του κλειστού προϋπολογισμού.

Πέτρος Λυμπερίδης: «Παρέχουμε υγεία, όχι εμπορεύματα»

Ο Πρόεδρος του Π.Σ.Φ., κος Πέτρος Λυμπερίδης, με δήλωσή του υπογραμμίζει την κρισιμότητα της κατάστασης, επισημαίνοντας τη διεθνή απομόνωση της Ελλάδας σε αυτό το ζήτημα: «Η κατάργηση του μνημονιακού μέτρου των υποχρεωτικών επιστροφών αποτελεί την ύψιστη προτεραιότητά μας. Είναι αδιανόητο ένας κλάδος που αποδεδειγμένα ενισχύει το σύστημα υγείας και εξοικονομεί πόρους μέσω της πρόληψης και της αποκατάστασης, να αντιμετωπίζεται ως έμπορος προϊόντων. 

Ο μηχανισμός του Clawback δεν εφαρμόζεται σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα, ούτε σε καμία άλλη συγκρίσιμη χώρα διεθνώς. Έχοντας την αμέριστη στήριξη της Παγκόσμιας και της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Φυσικοθεραπείας, προσέρχόμαστε στη Δικαιοσύνη με απόλυτη εμπιστοσύνη, διεκδικώντας το αυτονόητο: δίκαιη αμοιβή για την εργασία μας».

Οι επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και την οικονομία

Η συνέχιση αυτής της πολιτικής δημιουργεί ένα επικίνδυνο «ντόμινο» επιπτώσεων:

1. Υποβάθμιση Υπηρεσιών: Η οικονομική εξάντληση των εργαστηρίων φυσικοθεραπείας δυσχεραίνει την επένδυση σε νέο εξοπλισμό και τεχνολογίες.
2. Κίνδυνος Λουκέτων: Μικρά και μεσαία εργαστήρια αδυνατούν να καλύψουν τα λειτουργικά τους έξοδα, απειλώντας την πρόσβαση των ασθενών σε υπηρεσίες στις γειτονιές τους.
3. Brain Drain: Νέοι επιστήμονες αναγκάζονται να αναζητήσουν εργασία στο εξωτερικό, όπου η φυσικοθεραπεία αναγνωρίζεται και αμείβεται αξιοπρεπώς.

Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας αναμένεται με αγωνία, καθώς θα καθορίσει αν η Φυσικοθεραπεία στην Ελλάδα θα συνεχίσει να αποτελεί πυλώνα της Δημόσιας Υγείας ή αν θα λυγίσει υπό το βάρος αναχρονιστικών δημοσιονομικών εργαλείων.

Εμπνευστής της εικονικής αυτής πρότυπης εκπαιδευτικής δίκης είναι ο επίτιμος αντιπρόεδρος του ΣτΕ Ιωάννης Γράβαρης, ο οποίος είναι ουσιαστικά και ο σκηνοθέτης της «Δασκάλας με τα μήλα».

Στην εικονική αυτή δίκη-παιχνίδι, τα παιδιά επέδειξαν άψογη συμπεριφορά και προσαρμοστικότητα μέσα στη μεγάλη αίθουσα της Ολομέλειας του ΣτΕ, εκεί ακριβώς που έχουν διεξαχθεί μεγάλες ιστορικές δίκες με τεράστιο κοινωνικό, οικονομικό, κ.λπ., ενδιαφέρον και έχουν προεδρεύσει, στα 79 χρόνια ζωής του δικαστηρίου, προσωπικότητες μεγάλου νομικού και ηθικού κύρους.

Θεωρήσαμε, επεσήμανε ο κ. Γράβαρης, ότι είναι σημαντικό βασικές αρχές του κράτους δικαίου, όπως είναι το τεκμήριο της αθωότητας, η αρχή της ακεραιότητας, κ.ά., να περνάνε στα παιδιά όσο είναι πολύ μικρά με πρόσφορο τρόπο, έτσι ώστε να αποτελέσουν αργότερα στη ζωή τους εφόδια για την καθημερινότητά τους, αλλά και στις μελλοντικές θέσεις όπου θα απασχοληθούν.

Όταν πλέον οι αρχές αυτές εμπεδωθούν στα παιδιά, το ζήτημα της διαφθοράς δεν θα λύνεται πια με νόμους μόνο, γιατί τότε θα είναι πολύ αργά, αλλά αντανακλαστικά από τους ανθρώπους, οι οποίοι θα μαθαίνουν από μικροί να είναι ακέραιοι άνθρωποι, τόνισε ο κ. Γράβαρης και προσέθεσε ότι αναδείχθηκε στα παιδιά τι είναι το τεκμήριο της αθωότητας και πόσο σημαντικό είναι να μην οικοδομείται προκατάληψη πριν ακούσουν και εξετάσουν όλα τα στοιχεία που αποδεικνύουν αν πράγματι συνέβη κάτι ή όχι. Την ίδια στιγμή, συνέχισε, συνειδητοποιούν τα παιδιά τον κανόνα της συλλογικής επίλυσης μιας διαφοράς, αλλά και τη φιλική στάση προς τη Δικαιοσύνη.

Ανέφερε ακόμη ο κ. Γράβαρης ότι με δικαστές παιδιά σε μια εικονική δίκη εκπληρώνεται και ένα πάγιο από χρόνια αίτημα, αυτό της διάδρασης του πολίτη με τους δικαστές και την Δικαιοσύνη, για να οικοδομηθεί για όλους η φιλικότητα προς την Δικαιοσύνη. Δεν πρέπει να παραλειφθεί ότι η διάδραση δεν είναι τίποτα άλλο από την αμφίδρομη μορφή της σχέσης επιρροής μεταξύ των διαδρώντων ατόμων.

Κλείνοντας, ο κ. Γράβαρης δεν παρέλειψε να επισημάνει ότι «όλοι, με έναν τρόπο, παίζουμε έναν ρόλο» στη ζωή.

Μετά το τέλος της δίκης, ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας Μιχάλης Πικραμένος απένειμε στους μικρούς δικαστές ονομαστικά διπλώματα σε ανάμνηση της δίκης που συμμετείχαν στο ΣτΕ.

Πρόγραμμα

«Η δασκάλα με τα μήλα»

Τα παιδιά από τον παιδικό σταθμό-νηπιαγωγείο «Ο Μικρός Αντώνης» της Παλλήνης στην εκπαιδευτική παράσταση «Η δασκάλα με τα μήλα», κλήθηκαν να δικάσουν την ίδια τη δασκάλα τους, η οποία κατηγορήθηκε ότι κάθε πρωί πριν πάει σχολείο περνούσε από το μανάβικο του κυρ Αντώνη και έκλεβε ένα μήλο, χωρίς ποτέ ωστόσο να το πληρώνει.

Το καθημερινό αυτό περιστατικό της κλοπής των μήλων το επιβεβαίωσαν ενόρκως στο δικαστήριο η μητέρα ενός παιδιού, μία μαθήτρια, ο διευθυντής του σχολείου, κ.ά., ενώ καταπέλτης σε βάρος της δασκάλας ήταν και ο εισαγγελέας της έδρας.

Οι μικροί δικαστές βρέθηκαν σε τεράστιο δίλημμα για τις πράξεις της δασκάλας τους, αλλά κομβικό ρόλο στην αθώωση της κατηγορουμένης διαδραμάτισε η κατάθεση του κυρ Αντώνη, ο οποίος ήρθε καθυστερημένος μεν στη δίκη, αλλά η κατάθεσή του άλλαξε όλο το σκηνικό.

Η συνέχεια στις οθόνες σας…

Από το Συμβούλιο της Επικρατείας έλαβαν μέρος:

Έμπνευση και σκηνοθεσία: Ιωάννης Γράβαρης, αντιπρόεδρος,

Πρόεδρος: Δημήτρης Πυργάκης, πάρεδρος,

Εισαγγελέας: Βασίλης Γκρέτσος, πάρεδρος,

Κατηγορούμενη: Bούλη Λαμπροπούλου, πρώην σύμβουλος Επικρατείας,

Συνήγορος κατηγορουμένης: Φωτεινή Μπαγέρη, πάρεδρος,

Καταγγέλλουσα μητέρα: Μαίρη Κολινιάτη, πάρεδρος,

Μάρτυρας κόρη (πραγματική) της καταγγέλλουσας, μαθήτρια: Σοφία Πλατανιά,

Μάρτυρας διευθυντής του σχολείου: Δημήτρης Τσαρούχας, πάρεδρος,

Μάρτυρας υπεράσπισης και φίλη κατηγορουμένης: Τόνια Μητροπούλου, εισηγήτρια,

Μάρτυρας υπεράσπισης και φίλη κατηγορουμένης “κυρία Σουσουρίδου”: Ελπίδα Σταφυλά, πάρεδρος,

Μανάβης κυρ Αντώνης: Αντώνης Φοβάκης, πάρεδρος,

Σύζυγος Μανάβη: Κασσιανή Μαρίνου, σύμβουλος Επικρατείας,

Γραμματέας έδρας: Ευδοκία Κιλισμάνη και

Επιμελητής δικαστηρίου: Χρήστος Τσιώμος.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Παράλληλα το Ανώτατο δικαστήριο επέτρεψε τη συνέχιση  βελτιωτικών επισκευαστικών εργασιών στα υφιστάμενα κτήρια και τις εργασίες σε άλλα τρία κτήρια της ξενοδοχειακής μονάδας.

Οι Σύμβουλοι της Επικρατείας έκαναν εν μέρει δεκτές τις προσφυγές του Δήμου Μήλου, της «Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού» και κατοίκων του νησιού, που αντιτίθενται στην ανέγερση της ξενοδοχειακής μονάδας σε προστατευόμενη παραλία της Μήλου. Η απόφαση αναστολής των εργασιών έχει ισχύ μέχρι τη συζήτηση της κύριας προσφυγής στις 6 Μαΐου 2026.

Συγκεκριμένα, οι σύμβουλοι Επικρατείας ανέστειλαν μερικά την προσβαλλόμενη οικοδομική άδεια κατά το μέρος που προβλέπεται: 1) η κατασκευή 11 νέων κτιρίων, 2) η κατασκευή νέας κοινόχρηστης πισίνας  στον χώρο του καταστήματος μαζικής εστίασης (εστιατορίου), 3) η κατασκευή ιδιωτικών κολυμβητικών δεξαμενών (πισίνες) σε 13 κτίρια, που προβλέπεται να είναι παραπλεύρως των  δωματίων (127 ατομικές  πισίνες) και 4) η κατασκευή αβαθών επιφανειών νερού για αφαλάτωση νερού.

Αντίθετα, επιτρέπεται: 1) Η συνέχιση και η ολοκλήρωση   των εργασιών για την κατασκευή 3 κτηρίων και του φυλακίου, καθώς έχει ολοκληρωθεί ο φέρων οργανισμός αυτών σε ποσοστό   από 90 έως 100%, 2)  Η κατασκευή νέας μονάδας βιολογικού καθαρισμού (εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων) που αποτελεί βασική περιβαλλοντολογική υποδομή, 3) η εκτέλεση εργασιών στο ξενοδοχείο που ήδη λειτουργεί, 4) η εκτέλεση εργασιών διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου και της κεντρικής εισόδου, αφού έχουν ολοκληρωθεί οι εκσκαφές σε ποσοστό 90% και οι συνέπειες για το φυσικό περιβάλλον της περιοχής έχουν ήδη επέλθει  και 5) η εκτέλεση των εργασιών που απαιτούνται για την τήρηση των κατά νόμο μέτρων ασφάλειες για την προστασία των εργαζομένων ή τρίτων.

Οι προσφεύγοντες  ζητούν την ακύρωση των αποφάσεων και των οικοδομικών αδειών ανέγερσης της ξενοδοχειακής μονάδας ως αντισυνταγματικές και αντίθετες στην περιβαλλοντική νομοθεσία.

Υποστηρίζουν μεταξύ άλλων ότι οι σχετικές άδειες προσκρούουν στο άρθρο 24 του Συντάγματος για την προστασία του περιβάλλοντος, επειδή δεν υπάρχει ολικός ειδικός χωροταξικός σχεδιασμός για την Μήλο, αλλά ούτε γενικό χωροταξικό σχέδιο για τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου, όπως επιτάσσει το Σύνταγμα και η νομολογία του ΣτΕ.

Νίκος Γιαννόπουλος

Τις προσφυγές, ως γνωστόν, κατέθεσαν ο καθηγητής Διοικητικού Δικαίου του ΕΚΠΑ Πάνος Λαζαράτος, ο καθηγητής του ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Πάντος, καθώς και η Πανελλήνια Ένωση Αναγνωρισμένων Κολλεγίων. Με τις αιτήσεις τους ζητούν την ανάκληση των σχετικών αδειών, επικαλούμενοι, μεταξύ άλλων, σοβαρές παρατυπίες στη διαδικασία ελέγχου και αδειοδότησης.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τους αιτούντες, τα προγράμματα σπουδών που κατατέθηκαν από τα παραρτήματα κατά τη διαδικασία υποβολής αιτήσεων μετατράπηκαν, εντός ολίγων ημερών, από τριετή σε τετραετή, χωρίς να έχει προηγηθεί η απαιτούμενη αναγνώριση από τα μητρικά ιδρύματα.

Το γεγονός αυτό, κατά τους προσφεύγοντες, καθιστά νομικά ελαττωματική και ακυρωτέα την έκδοση των αδειών λειτουργίας καθώς παραβιάζει ακόμα και τον ατελή, κατά τη γνώμη όσων προσέφυγαν, νόμο Πιερρακάκη (για τον οποίο έχει χυθεί πολύ μελάνι είναι η αλήθεια).

Παράλληλα, ως προς το Κολλέγιο Ανατόλια, αναδείχθηκε για μία ακόμη φορά (το Libre έχει αναφερθεί σχετικά και σε προηγούμενα ρεπορτάζ) το ζήτημα σύγκρουσης συμφερόντων αναφορικά με τη σύνθεση της επιτροπής αξιολόγησης.

Συγκεκριμένα, όπως είχε αποκαλυφθεί τους προηγούμενους μήνες, δύο μέλη της επιτροπής, τα οποία συμμετείχαν στον έλεγχο και την έγκριση του ιδρύματος, φέρονται να διατηρούσαν σχέσεις με αυτό, κατά παράβαση της αρχής της αμεροληψίας που επιβάλλεται από τον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας. Υπάρχει έτσι κατά τους προσφεύγοντες μία ευθεία σύγκρουση συμφερόντων.

Για να γίνει πιο κατανοητό, αναφέρθηκε ότι συγκεκριμένος μέλος της επιτροπής είναι απόφοιτος του εν λόγω κολλεγίου, έχει προβεί σε χρηματικές δωρεές και έχει συμμετάσχει ως τιμώμενο πρόσωπο σε εκδηλώσεις του. Αλλο μέλος της επιτροπής είναι κοσμήτορας σε ίδρυμα που συνεργάζεται στενά με το Ανατόλια.

Οι συγκεκριμένες αναφορές έχουν πλαισιωθεί με δεκάδες δημοσιεύματα του έντυπου και του ηλεκτρονικού τύπου.

Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για τις συγκεκριμένες προσφυγές δεν αναμένεται άμεσα, γεγονός που εντείνει το κλίμα αβεβαιότητας γύρω από την εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου για τη λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων στη χώρα ενώ διανύουμε ήδη τον πρώτο χρόνο της εφαρμογής της.

Είναι πάντως σαφές ότι αν η εν λόγω απόφαση (αλλά και επόμενες που αναμένονται καθώς έχουν κατατεθεί προσφυγές για σειρά ζητημάτων) δικαιώσει τους προσφεύγοντες, τότε το νομικό πλαίσιο με το οποίο λειτουργούν τα ιδιωτικά πανεπιστήμια στη χώρα ουσιαστικά θα τιναχθεί στον αέρα και θα προκαλέσει έντονους πονοκεφάλους στην κυβέρνηση.

Ωστόσο η απόφαση δεν πρόκειται να ανακοινωθεί πριν περάσουν μερικές μήνες. Σε κάθε περίπτωση πάντως από το Υπουργείο Παιδείας εκφραζόταν η αισιοδοξία ότι τόσο οι άδειες λειτουργίες όσο και τα προγράμματα σπουδών δόθηκαν και καθορίστηκαν με τον ενδεδειγμένο τρόπο σύμφωνα με όσα ο νόμος προβλέπει.

Ειδικότερα, από το Τριμελές Συμβούλιο Συμμόρφωσης του ΣτΕ (πρόεδρος ο Μιχάλης Πικραμένος και εισηγητής ο σύμβουλος Επικρατείας Χρήστο Παπανικολάου), διαπιστώθηκε ότι η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής, μετά την έκδοση του 11/2025 πρακτικού του ΣτΕ, προχώρησε στη διενέργεια της διαγωνιστικής διαδικασίας για την ανάθεση της σύμβασης προς κατάρτιση της μελέτης κατεδάφισης του αυθαίρετου μέρους του επίμαχου ξενοδοχείου της εταιρείας Coco-Mat, και εξέδωσε την κατακυρωτική απόφαση.

Κατά το ΣτΕ η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής είχε την υποχρέωση μετά τον έλεγχο της επίμαχης σύμβασης από το Ελεγκτικό Συνέδριο, να προχωρήσει με ταχείς ρυθμούς στην υπογραφή και ομαλή εκτέλεση της.

Κατόπιν αυτών, το ΣτΕ λαμβάνοντας υπόψη το διακύβευμα της συγκεκριμένης συμμόρφωσης που είναι η προστασία των μνημείων του Ιερού Βράχου, του Μουσείου της Ακρόπολης και του περιβάλλοντος χώρου, καθώς και ότι η διαδικασία συμμόρφωσης ξεκίνησε από τον Οκτώβριο του 2021, έκρινε ότι πρέπει να καταβληθεί από τη διοίκηση στους αιτούντες κατοίκους του Μακρυγιάννη νέο χρηματικό ποσό ως κύρωση για τη συνεχιζόμενη καθυστέρησή της να συμμορφωθεί προς την 2102/2019 απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ.

Αναλυτικότερα, το ΣτΕ, συνεκτιμώντας ότι η διαδικασία για την ανάθεση της ως άνω σύμβασης προχώρησε μεν σημαντικά μετά το πρακτικό 11/2025 πλην όμως δεν κατέληξε στην υπογραφή της έκρινε ότι το ποσό της νέας κύρωσης στη διοίκηση πρέπει να ανέλθει στις 10.000 ευρώ.

Τέλος, το Συμβούλιο επεσήμανε ότι θα εξετάσει την πρόοδο της διαδικασίας σε επόμενη συνεδρίαση.

Κατά πλειοψηφία η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου με την απόφαση 392/2026 απέρριψε αίτηση ακύρωσης κατά σχετικής απόφασης της Υπουργού Εσωτερικών που έχει ως αντικείμενο την προσαρμογή του τρόπου αποτύπωσης των στοιχείων των συζύγων και γονέων επί των ληξιαρχικών πράξεων γάμου και γέννησης. Την αίτηση ακύρωσης είχαν υποβάλει δύο σωματεία και μία αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, που αμφισβήτησαν τη συνταγματικότητα των ρυθμίσεων του ν.5089/2024.

Η Ολομέλεια έκρινε ότι οι ρυθμίσεις του ν. 5089/2024 είναι συνταγματικές και μάλιστα είναι σε συμφωνία προς τις συνταγματικές αρχές του σεβασμού και της προστασίας της αξίας του ανθρώπου, της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και της ισότητας ενώπιον του νόμου, καθώς επίσης προς τις αρχές της Ε.Σ.Δ.Α., άλλων διεθνών συμβάσεων και του ενωσιακού δικαίου και απηχούν την εξέλιξη, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο των κοινωνικοηθικών αντιλήψεων σχετικά με τις ομοερωτικές σχέσεις, όσο και της αντιμετώπισης, από την έννομη τάξη, των σχέσεων συμβίωσης και γονεϊκότητας ομοφύλων στην πλειοψηφία των προηγμένων δημοκρατικών χωρών της Ευρώπης και, γενικότερα, του δυτικού κόσμου, προς την κατεύθυνση της άρσης του κοινωνικού αποκλεισμού και της προστασίας της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής χωρίς διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού.

Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας με ένα μακροσκελές σκεπτικό έκρινε:

*Ως προς το δικαίωμα σύναψης πολιτικού γάμου από ομόφυλα ζευγάρια

«Οι θεσμοί του γάμου και της οικογένειας δεν παραμένουν στατικοί και αναλλοίωτοι στη διαδρομή του χρόνου, αλλά υπόκεινται σε εξέλιξη και αναπροσδιορισμούς. Η συνταγματική κατοχύρωση αυτών δεν κωλύει, συνεπώς, τον κοινό νομοθέτη να θεσπίζει τις κατά την κρίση του τροποποιήσεις των κανόνων που ρυθμίζουν την εν γένει λειτουργία τους, ο δε έλεγχος του ακυρωτικού δικαστή, ως έλεγχος ορίων, δεν εκτείνεται επί της ορθότητας των ουσιαστικών εκτιμήσεων των επιλογών του νομοθέτη, εφόσον, πάντως, ευρίσκονται εντός του πλαισίου, που θέτει το άρθρο 21 παρ. 1 του Συντάγματος, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με τις λοιπές συνταγματικές και υπερνομοθετικής ισχύος διατάξεις και αρχές και σύμφωνα με το πνεύμα των εξελισσόμενων κοινωνικών συνθηκών.

Με τις επίδικες ρυθμίσεις του ν. 5089/2024 διευρύνεται ο κύκλος των προσώπων που δύνανται, εφόσον το επιθυμούν, να δεσμευθούν δημοσίως ενώπιον της Πολιτείας σε ισόβια, κατ’ αρχήν, συμβίωση με αμοιβαία αφοσίωση και πίστη, κατά τους όρους του νόμου, ώστε να τύχουν της ειδικής αναγνώρισης και προστασίας που η έννομη τάξη επιφυλάσσει στους έγγαμους πολίτες και στον γάμο ως θεμελιώδη κοινωνικό θεσμό, χωρίς να τροποποιούνται, κατά τα λοιπά, οι κανόνες που διέπουν τη σύναψη, λειτουργία και λύση του γάμου ή να αναιρούνται τα ως άνω βασικά στοιχεία αυτού. Με την επέκταση, σε πρόσωπα του ιδίου φύλου, του δικαιώματος σύναψης πολιτικού γάμου, ο οποίος, ως σύμβαση του αστικού δικαίου και αμιγώς πολιτειακός θεσμός, απευθύνεται σε όλους τους πολίτες, ανεξαρτήτως θρησκεύματος και πεποιθήσεων, δεν περιορίζεται ή επηρεάζεται, με οποιονδήποτε τρόπο, το δικαίωμα προσώπων διαφορετικού φύλου να συνάπτουν γάμο, πολιτικό ή θρησκευτικό και να δημιουργούν οικογένεια με την παραδοσιακή έννοια του όρου, σύμφωνα με τις πεποιθήσεις τους, ούτε θίγονται οι κανόνες και παραδόσεις της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας σχετικά με την τέλεση γάμου και δημιουργία οικογένειας, η τήρηση των οποίων εξακολουθεί να επαφίεται στην ελεύθερη συμμόρφωση των πιστών Χριστιανών Ορθόδοξων πολιτών. Εξάλλου, από την αναφορά του άρθρου 21 παρ. 1 του Συντάγματος στην οικογένεια ως θεμέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους δεν δύναται να συναχθεί ότι μόνον ο γάμος μεταξύ ετεροφύλων και η δι’ αυτού δημιουργούμενη, με την απόκτηση κοινών βιολογικών τέκνων, οικογένεια είναι νοητοί ως θεσμοί προστατευόμενοι από την Πολιτεία, δεδομένου ότι η τεκνοποιία δεν αποτελεί υποχρεωτικό σκοπό του γάμου, η δε απόκτηση και ανατροφή παιδιών λαμβάνει χώρα εν τοις πράγμασι στο πλαίσιο και άλλων σχημάτων, εκτός της ιδρυόμενης με γάμο μεταξύ ετεροφύλων, οικογένειας και η συνταγματική προστασία της οικογένειας, της μητρότητας και της παιδικής ηλικίας αφορούν σε όλες τις μορφές οικογενειακής ζωής, που απαντώνται στη σύγχρονη κοινωνία, σε κάθε μητέρα και κάθε ανήλικο παιδί. Επομένως η επίδικη ρύθμιση του ν. 5089/2024 δεν αναιρεί τον
συνταγματικό σκοπό του γάμου και της οικογένειας, ούτε αντιτίθεται εν γένει στο
άρθρο 21 παρ. 1 του Συντάγματος, αλλά ούτε και στο άρθρο 12 της Ε.Σ.Δ.Α., το
οποίο, όπως έχει ερμηνευθεί από το ΕΔΔΑ, ούτε επιβάλλει, ούτε απαγορεύει τη
θεσμοθέτηση γάμου μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου. Περαιτέρω, η θέσπιση του συμφώνου συμβίωσης ομοφύλων ουδόλως εκώλυε τον νομοθέτη, στο πλαίσιο της ευρείας ευχέρειας που διαθέτει, να εισαγάγει την επίδικη ρύθμιση. Τέλος, η δεδομένη διαχρονική συμβολή της Ορθόδοξης Χριστιανικής διδασκαλίας στη διαμόρφωση των ηθικών αντιλήψεων του ελληνικού λαού δεν αναιρεί την εξέλιξη αυτών, ιδίως στη σύγχρονη εποχή, υπό τη σύνθετη επίδραση περισσοτέρων παραγόντων, εν πάση δε περιπτώσει η συνεκτίμηση των κρατουσών στη Χώρα κοινωνικοηθικών αντιλήψεων, ενόψει της θέσπισης ρυθμίσεων που άπτονται ζητημάτων κοινωνικής ηθικής, ανήκει
στην εξουσία του νομοθέτη, την κρίση του οποίου δεν δύναται να υποκαταστήσει ο ασκών εν προκειμένω έλεγχο ορίων ακυρωτικός δικαστής».

*Ως προς το δικαίωμα υιοθεσίας τέκνων από ομόφυλα ζευγάρια:

Η Ολομέλεια του ΣτΕ έκρινε ότι:

«Η αναγνώριση, υπέρ των ομόφυλων έγγαμων ζευγαριών, δικαιώματος από κοινού υιοθεσίας ανηλίκου τέκνου και δικαιώματος υιοθεσίας του νόμιμου τέκνου, βιολογικού ή θετού, του ενός συζύγου από τον άλλο αποτελεί, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του ν. 5089/2024, αυτόθροη συνέπεια της αναγνώρισης, με το άρθρο 3 του ν. 5089/2024, δικαιώματος σύναψης γάμου μεταξύ προσώπων του αυτού φύλου. Σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, η διαδικασία τέλεσης υιοθεσίας διέπεται από σύνολο εγγυήσεων που αποβλέπουν στη διακρίβωση και προστασία του βέλτιστου συμφέροντος του ανήλικου παιδιού, με την πρόβλεψη (α) διεξαγωγής έρευνας από κατάλληλη κοινωνική υπηρεσία, σε δύο διακριτά στάδια [έλεγχος της κατ’ αρχήν καταλληλότητας και επανέλεγχος ενόψει της υποβολής αιτήματος για την τέλεση συγκεκριμένης υιοθεσίας] και (β) ακροαματικής διαδικασίας ενώπιον του αρμοδίου δικαστηρίου. Με τα δεδομένα αυτά, η αναγνώριση δικαιώματος υιοθεσίας ανηλίκου από ομόφυλα έγγαμα ζευγάρια, υπό τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία, που είχαν ήδη θεσπιστεί και ισχύουν για την υιοθεσία από έγγαμα ετερόφυλα ζευγάρια, δεν προσβάλλει τη συνταγματική προστασία της παιδικής ηλικίας και του υπέρτατου/βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού, το οποίο θεμιτώς αναζητείται και διακριβώνεται από τις αρμόδιες αρχές (κοινωνικές υπηρεσίες και, τελικώς, το αρμόδιο δικαστήριο) σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση αιτήματος υιοθεσίας, χωρίς να αποκλείεται εκ των προτέρων λόγω φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού των υποψηφίων θετών γονέων.

Διαδικαστικές εγγυήσεις προβλέπονται επίσης, με τις διατάξεις του άρθρου 11 παρ. 2 του ν. 5089/2024, και ως προς τις υιοθεσίες που έχουν ήδη τελεσθεί από ομόφυλα ζευγάρια στο εξωτερικό. Δεν απαιτείται εξάλλου, και δη κατά συνταγματική επιταγή, να μιμείται η υιοθεσία τη βιολογική σχέση του παιδιού με δύο ετερόφυλους γονείς, ώστε το υιοθετούμενο να ανατρέφεται από μητέρα και πατέρα, καθόσον μάλιστα είναι παλαιόθεν επιτρεπτή η υιοθεσία από ένα πρόσωπο, έγγαμο ή άγαμο, η δε υπό συνεχή εξέλιξη κοινωνική πραγματικότητα περιλαμβάνει διάφορα οικογενειακά σχήματα, εκτός της οικογένειας με δύο ετερόφυλους γονείς Με τα δεδομένα αυτά, δεν τίθεται ζήτημα δυσμενούς διάκρισης εις βάρος παιδιών που θα υιοθετηθούν από έγγαμα ομόφυλα ζευγάρια – κατόπιν κρίσης του αρμοδίου δικαστηρίου ότι εξυπηρετείται το συμφέρον του ανηλίκου -, σε σχέση με τα ανατρεφόμενα από δύο ετερόφυλους γονείς και παραβίασης, εκ του λόγου αυτού, της συνταγματικής αρχής της ισότητας και της αρχής της προστασίας του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού».

*Συμπερασματικά το ΣτΕ αναφέρει:

«Κατ’ ακολουθίαν η Ολομέλεια έκρινε ότι οι επίδικες ρυθμίσεις δεν αντίκεινται
στo Σύνταγμα. Τελούν μάλιστα σε συμφωνία προς τις συνταγματικές αρχές του
σεβασμού και της προστασίας της αξίας του ανθρώπου, της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και της ισότητας ενώπιον του νόμου, καθώς επίσης προς τις αρχές της Ε.Σ.Δ.Α., άλλων διεθνών συμβάσεων και του ενωσιακού δικαίου και απηχούν την εξέλιξη, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο των κοινωνικοηθικών αντιλήψεων σχετικά με τις ομοερωτικές σχέσεις, όσο και της αντιμετώπισης, από την έννομη τάξη, των σχέσεων συμβίωσης και γονεϊκότητας ομοφύλων στην πλειοψηφία των προηγμένων δημοκρατικών χωρών της Ευρώπης και, γενικότερα, του δυτικού κόσμου, προς την κατεύθυνση της άρσης του κοινωνικού αποκλεισμού και της προστασίας της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής χωρίς διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. Η επιλογή δε αυτή του νομοθέτη, μη υπερβαίνουσα τα τιθέμενα από τις προαναφερθείσες υπέρτερης τυπικής ισχύος διατάξεις και αρχές όρια, δεν υπόκειται σε περαιτέρω έλεγχο από τον ακυρωτικό δικαστή».

*Η γνώμη της μειοψηφίας

Οι διατάξεις του άρθρου 3 του ν. 5089/2024, με το οποίο τροποποιείται το άρθρο
1350 ΑΚ, κατά το μέρος που προβλέπει τη δυνατότητα συνάψεως «γάμου» μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, λαμβανομένου υπόψη:

(α) ότι η κατά το Σύνταγμα έννοια του γάμου έχει στη χώρα μας δεδομένο ιστορικό, πολιτισμικό και νομικό περιεχόμενο [ως «γάμος» νοείται ο γάμος μεταξύ ετεροφύλων],
(β) ότι ήδη παρείχετο επαρκής, ισοδύναμη με τον γάμο – και σύμφωνη με τις επιταγές των ανωτέρω συνταγματικών διατάξεων και των διατάξεων της Ε.Σ.Δ.Α. και του ΧΘΔΕΕ – προστασία των σταθερών συμβιώσεων ομοφύλων ζευγαριών μέσω του θεσπισθέντος συμφώνου συμβιώσεως, και, συνεπώς, δεν υφίστατο υποχρέωση εκ των ως άνω διεθνών κειμένων προς θέσπιση της επίδικης ρύθμισης και
(γ) ότι, ως εκ των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών του, συναπτομένων προς ηθικές, φυσιολογικές και δημογραφικές παραμέτρους, ο κατά το άρθρο 21 παρ. 1 του Συντάγματος προστατευόμενος γάμος (μεταξύ ετεροφύλων) δεν τελεί υπό τις αυτές συνθήκες με τις ως άνω σταθερές και πραγματικές συμβιώσεις ομοφύλων, και, συνεπώς, ανακύπτει ζήτημα παραβιάσεως της αρχής της ισότητος εκ της ομοίας νομικής μεταχειρίσεως των δύο αυτών καταστάσεων, αντίκεινται προς το άρθρο 21 παρ. 1 και 4 παρ. 1 του Συντάγματος. Περαιτέρω, οι σχετικές με την υιοθεσία αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται με γνώμονα αποκλειστικά το συμφέρον του παιδιού.

Εν προκειμένω δεν προκύπτει ότι έχουν ληφθεί υπόψη από τον νομοθέτη ειδικές και εμπεριστατωμένες μελέτες, εκτεινόμενες σε βάθος χρόνου, από τις οποίες να προκύπτει η μακροπρόθεσμη επίδραση στη διανοητική, ψυχολογική και κοινωνική ανάπτυξη και εξέλιξη των παιδιών, από τη διαβίωση σε οικογένεια ομοφύλων ατόμων και, κατά συνέπειαν, η ασφαλής ανάπτυξή τους στο πλαίσιο αυτό. Ως εκ τούτου, η κατά τα ανωτέρω συναγομένη από το άρθρο 12 παρ. 1 δεύτερο εδάφιο του ν. 5089/2024 αναγνώριση της δυνατότητος υιοθεσίας και εν γένει αποκτήσεως κοινού τέκνου στο πλαίσιο των κατά τις διατάξεις του άρθρου 3 του επίδικου νόμου ενώσεων ομοφύλων προσώπων, δεν τελεί, κατά την ίδια γνώμη, σε αρμονία με τις διατάξεις των άρθρων 2 παρ. 1, 5 παρ. 1, 9 παρ. 1, 21 παρ. 1 του Συντάγματος, 8 της Ε.Σ.Δ.Α., της Διεθνούς Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του παιδιού και της Συμβάσεως της Χάγης για τις διακρατικές υιοθεσίες.

«Είναι ένας χώρος μνημείο, ένας χώρος συνυφασμένος με την ιστορία και αρχιτεκτονική κληρονομιά του τόπου μας. Οι εγκαταστάσεις πρέπει πρώτα και πάνω από όλα να είναι επαρκείς και λειτουργικές και προσβάσιμες, κάτι που τώρα γίνεται», σημείωσε ο πρωθυπουργός.

Ο κ. Μητσοτάκης επανέλαβε ότι το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και πως ο τελικός κριτής της ποιότητας του κράτους δικαίου στη χώρα μας είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. «Μειώθηκαν οι εκκρεμείς υποθέσεις και ο χρόνος περαίωσης σε ποσοστό άνω του 20%. Όταν η Πολιτεία θέλει και το εννοεί μπορεί να κινείται γρήγορα και αποτελεσματικά. Ήδη το ΣτΕ είναι σε θέση να επιλύει περισσότερες υποθέσεις από όσες δέχεται χάρη στη νέα δικονομία», επισήμανε.

«Είναι αλλαγές που οδηγούν σε πιο ποιοτική και πιο γρήγορη απονομή της δικαιοσύνης. Αυτός πρέπει να είναι και ένας στόχος εθνικός. Αυτή η επιστροφή σας εδώ στον φυσικό σας χώρο έρχεται να σηματοδοτήσει συμβολικά το πέρασμα σε μια νέα εποχή», συνέχισε ο πρωθυπουργός.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είπε ότι μεθοδικά προωθούνται μεγάλες τομές και μεταρρυθμίσεις στη Δικαιοσύνη. «Με το νέο διοικητικό χάρτη μειώθηκε σημαντικά ο χρόνος εκδίκασης σε πρώτο βαθμό. Μέρα με τη μέρα το κράτος δικαίου εδραιώνεται στον τόπο και η Δικαιοσύνη αναδεικνύει το πρόσωπο που θέλει και διεκδικεί», υπογράμμισε σημειώνοντας πως η Δικαιοσύνη οφείλει να είναι θωρακισμένη και μακριά από αμφισβητήσεις και επιθέσεις.

«Εμείς από την πλευρά μας εμπιστευόμαστε τη Δικαιοσύνη και η εμπιστοσύνη αυτή είναι συνειδητή. Δεν είναι απλά θεσμός αλλά κρίσιμος πυλώνας του δημοκρατικού μας πολιτεύματος. Πολύ περισσότερο όταν βρισκόμαστε σε εποχή που ετοιμαζόμαστε να εξετάσουμε δικαστικά μεγάλες υποθέσεις που έχουν απασχολήσει πρόσφατα την κοινή γνώμη. Η επόμενη περίοδος καθίσταται πεδίο αναμετρήσεις της ευθυκρισίας των δικαστών με τις ενίοτε ψευδείς εντυπώσεις στη δημόσια σφαίρα», τόνισε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Ειδικότερα, η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας με πρόεδρο τον Μιχάλη Πικραμένο και εισηγήτρια την σύμβουλο Επικρατείας Γεωργία Ανδριοπούλου, με τέσσερεις αποφάσεις της (105-8/2026), έκρινε ότι οι διατάξεις του άρθρου πρώτου του νόμου 4093/2012, καθώς και της υπ΄ αριθμ. οικ. 2/83408/022/14.11.2012 αποφάσεως του αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών, που επέβαλαν μειώσεις στις αποδοχές των διπλωματικών υπαλλήλων του υπουργείου Εξωτερικών και των λοιπών συναφών κατηγοριών του ίδιου υπουργείου (κλάδου Εμπειρογνωμόνων, κλάδου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων και επιστημονικού προσωπικού της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας), αντίκεινται στις συνταγματικές αρχές της αναλογικότητας και της ισότητας στα δημόσια βάρη (άρθρα 25 παρ. 1 και 4 παρ. 5 του Συντάγματος).

Τόσο ο νόμος 4093/2012 όσο και η υπ΄ αριθμ. οικ. 2/83408/022/14.11.2012 απόφαση του αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών, σύμφωνα με το ΣτΕ, «εφαρμόζοντας αποκλειστικά το εξισωτικό και, ως εκ τούτου, προδήλως απρόσφορο αριθμητικό κριτήριο της επίτευξης συγκεκριμένης μεσοσταθμικής μείωσης του μισθολογικού κόστους του Δημοσίου», παραβίασαν τις δύο εν λόγω συνταγματικές αρχές των άρθρων 25 παρ. 1 και 4 παρ. 5 του Συντάγματος.

Ειδικότερα, πολίτης το περασμένο έτος ζήτησε την ανανέωση του διαβατηρίου του και προσκόμισε την αστυνομική του ταυτότητα που έχει εκδοθεί τον Μάιο του 1972, δηλαδή πριν 54 χρόνια. Όμως, η Διεύθυνση Διαβατηρίων του αρχηγείου της ΕΛ.ΑΣ. απέρριψε το αίτημα ανανέωσης του διαβατηρίου με το αιτιολογικό ότι το δελτίο ταυτότητας «πρέπει να αντικατασταθεί, καθόσον έχει παρέλθει το χρονικό διάστημα των 15 ετών από την ημερομηνία έκδοσής του με αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατη η ταυτοπροσωπία του εικονιζόμενου σε αυτό προσώπου με το άτομο το οποίο απεικονίζεται στην επικολληθείσα φωτογραφία στην κατατεθείσα αίτηση του διαβατηρίου».

Ο ενδιαφερόμενος άσκησε προσφυγή στην αρμόδια διεύθυνση της ΕΛ.ΑΣ. κατά της άρνησης ανανέωσης διαβατηρίου, η οποία όμως απορρίφθηκε, ενώ επισημάνθηκε στον πολίτη, ότι «εφόσον επιθυμεί να εφοδιαστεί με ελληνικό διαβατήριο θα πρέπει να επανυποβάλει αίτημα, αντικαθιστώντας το δελτίο ταυτότητάς του με νέο».

Στην συνέχεια, προσέφυγε στο ΣτΕ ζητώντας να ανασταλεί η απόφαση της ΕΛ.ΑΣ., επικαλούμενος ότι η απορριπτική απόφαση της ΕΛ.ΑΣ., πλέον του ότι έχει πλημμελή αιτιολογία, θα του προκαλέσει δυσεπανόρθωτη βλάβη, καθώς θέλει να ταξιδεύσει στο εξωτερικό για προσωπικούς λόγους και λόγους υγείας της γυναίκας του.

Η Επιτροπή Αναστολών του ΣτΕ με πρόεδρο τον αντιπρόεδρο Ηλία Μάζο και εισηγήτρια την πάρεδρο Χάιδω Ευαγγελίου, επισημαίνουν ότι από το 2021 το δικαστήριο έχει κρίνει: «Ότι σε περίπτωση κατά την οποία έχει παρέλθει ο χρόνος ισχύος του δελτίου ταυτότητας (15 έτη) και μέχρι να αντικατασταθεί αυτό θεωρείται ισχυρό. Πριν από τη χορήγηση του διαβατηρίου οι αρμόδιες υπηρεσίες υποχρεούνται να ελέγχουν μόνο αν υποβλήθηκαν τα απαιτούμενα κατά νόμο δικαιολογητικά, μεταξύ δε αυτών και το δελτίο αστυνομικής ταυτότητας του αιτούντος την έκδοση διαβατηρίου, το οποίο οφείλουν να δεχτούν εφόσον δεν συντρέχει βάσιμη αμφιβολία περί τη γνησιότητα του, όχι δε και να διενεργούν έλεγχο ταυτοπροσωπίας του αιτούντος».

Παράλληλα, το ΣτΕ έκανε δεκτή την αίτηση αναστολής, αφού έλαβε υπόψη τους ότι: 1) η ΕΛ.ΑΣ. δεν επικαλείται την συνδρομή λόγων δημοσίου συμφέροντος που να επιβάλλουν τη μη ανανέωση του διαβατηρίου στον αιτούντα, στον οποίο άλλωστε έχει χορηγηθεί διαβατήριο το έτος 2015 και μάλιστα με την υποβολή αντιγράφου της ίδιας αστυνομικής ταυτότητας ως δικαιολογητικού και 2) η άρνηση της ΕΛ.ΑΣ. να ανανεώσει το διαβατήριο πιθανολογείται ότι θα του προκαλέσει δυσχερώς επανορθώσιμη βλάβη στην οικογενειακή του ζωή».

Αναφέρει ακόμα το ΣτΕ ότι η Διεύθυνση Διαβατηρίων της ΕΛ.ΑΣ. «υποχρεούται να λάβει υπόψη το προσκομισθέν ως κατά νόμον απαιτούμενο δικαιολογητικό, φωτοαντίγραφο του υπ΄ αριθμόν … δελτίου ταυτότητας του αιτούντος, για την εξέταση του αιτήματος ανανέωσης του διαβατηρίου του».

Ρούλα Σκουρογιάννη

Μια πρωτοφανή θεσμική κρίση καλείται να διαχειριστεί ο ιατρικός κόσμος της χώρας, μετά την έκδοση της υπ’ αριθμόν 2402/2025 απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ). Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο έθεσε τέλος στη νομιμότητα των εκλογών του 2022 για τα όργανα διοίκησης του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου (ΠΙΣ), δημιουργώντας μια δυσεπίλυτη εξίσωση που εμπλέκει την ιατρική αυτοδιοίκηση, το Υπουργείο Υγείας και την τήρηση της νομιμότητας.

Το χρονικό της ακύρωσης: Το νομικό αγκάθι των οικονομικών εκκρεμοτήτων

Στις 23 Δεκεμβρίου 2025, το ΣτΕ απεφάνθη ότι η εκλογική διαδικασία του 2022 πάσχει από θεμελιώδη νομική πλημμέλεια. Συγκεκριμένα, κρίθηκε ότι συμμετείχαν εκλέκτορες από τοπικούς Ιατρικούς Συλλόγους οι οποίοι είχαν ανεξόφλητες οικονομικές υποχρεώσεις προς τον ΠΙΣ.

Η συμμετοχή αυτή παραβιάζει ρητά τις διατάξεις του Νόμου 4512/2018, ο οποίος θέτει την οικονομική τακτοποίηση ως απαράβατη προϋπόθεση για το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Η δικαστική αυτή εξέλιξη θέτει υπό άμεση αμφισβήτηση τη σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου και, κατ’ επέκταση, τη θητεία του Προέδρου, κ. Αθανάσιου Εξαδάκτυλου, προκαλώντας τριγμούς στο κορυφαίο θεσμικό όργανο των ιατρών.

Η Στάση του ΠΙΣ: Υπεράσπιση του Αυτοδιοίκητου και «Δημοκρατική Νομιμοποίηση»

Η αντίδραση της τρέχουσας διοίκησης του ΠΙΣ και της Ολομέλειας των Προέδρων ήταν άμεση. Μέσω ψηφίσματος, επιχειρούν να μετατοπίσουν το κέντρο βάρους από το γράμμα του νόμου στην ουσία της δημοκρατικής βούλησης, προβάλλοντας τα εξής επιχειρήματα:

·         Καθολικότητα και Διαφάνεια: Υποστηρίζουν ότι οι εκλογές του 2022 χαρακτηρίστηκαν από μαζική συμμετοχή και αδιάβλητες διαδικασίες που εκφράζουν το σύνολο του ιατρικού σώματος.

·         Καταγγελία Μειοψηφικών Κινήσεων: Χαρακτηρίζουν την προσφυγή ως ενέργεια μιας «απολύτως μειοψηφικής ομάδας» που επιχειρεί να αλλοιώσει το εκλογικό αποτέλεσμα μέσω νομικιστικών εμποδίων.

·         Κόκκινη Γραμμή στον Διορισμό Διοίκησης: Απευθύνουν αυστηρή προειδοποίηση προς τον υπουργό Υγείας να μην προχωρήσει στον διορισμό προσωρινής διοίκησης, επικαλούμενοι το αυτοδιοίκητο του ΠΙΣ και προγενέστερη νομολογία του ΣτΕ (αποφάσεις 2691/2009 και 728/2021) που προστατεύει την αυτονομία του κλάδου από κυβερνητικές παρεμβάσεις.

Παράλληλα, η διοίκηση διαβεβαιώνει ότι τυχόν οικονομικές εκκρεμότητες έχουν πλέον διευθετηθεί και ότι οι επερχόμενες εκλογές του 2026 θα διεξαχθούν με ένα σύγχρονο, αδιάβλητο ηλεκτρονικό σύστημα.

Διχασμένος ο ιατρικός κόσμος: Νομιμότητα vs Πολιτική Σκοπιμότητα

Η απόφαση έχει ανοίξει έναν ασκό του Αιόλου στις τάξεις των γιατρών, με τις απόψεις να διίστανται:

1.      Η Πλευρά της Νομιμότητας: Πολλά στελέχη υπογραμμίζουν ότι οι αποφάσεις του ΣτΕ είναι δεσμευτικές και δεν επιδέχονται ερμηνειών. Υποστηρίζουν ότι η “δημοκρατική νομιμοποίηση” δεν μπορεί να υπερβαίνει τη νομιμότητα και ότι η άρνηση συμμόρφωσης πλήττει το κύρος του θεσμού.

2.      Η Πλευρά της Σταθερότητας: Άλλοι εκφράζουν φόβους ότι μια παρατεταμένη διοικητική αστάθεια θα αφήσει τους γιατρούς απροστάτευτους απέναντι στις μεγάλες μεταρρυθμίσεις στην Υγεία, προκρίνοντας τη διενέργεια νέων εκλογών ως τη μόνη καθαρή λύση.

Η Παρέμβαση του ΙΣΑ: Ξεκάθαρες αποστάσεις και οικονομική συνέπεια

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η τοποθέτηση του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ). Σε επιστολή του προς τον ΠΙΣ, ο ΙΣΑ ξεκαθάρισε το τοπίο, διαψεύδοντας φήμες περί εμπλοκής του στην προσφυγή ή περί οφειλών:

·         Δήλωσε κατηγορηματικά ότι είναι οικονομικά ενήμερος, αποδίδοντας ετησίως ποσά που αγγίζουν τις 500.000€.

·         Διευκρίνισε ότι δεν συμμετείχε στην προσφυγή στο ΣτΕ.

·         Κάλεσε την ηγεσία του ΠΙΣ να επιδείξει θεσμική υπευθυνότητα και να αναμείνει την τυπική εφαρμογή της δικαστικής απόφασης πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω κίνηση.

Η Παρέμβαση της ΠΑΝ.ΔΗ.Κ.Ι.: «Δεν υφίσταται νόμιμη διοίκηση στον ΠΙΣ»

Σε μια ιδιαίτερα αιχμηρή ανακοίνωση, η Πανελλήνια Δημοκρατική Κίνηση Ιατρών (ΠΑΝ.ΔΗ.Κ.Ι.) έρχεται να δώσει μια εντελώς διαφορετική διάσταση, κάνοντας λόγο για «αποκατάσταση της αλήθειας». Η συνδικαλιστική παράταξη υπογραμμίζει ότι η απόφαση του ΣτΕ δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών, καταλήγοντας στα εξής καίρια σημεία:

·         Έκπτωση της Διοίκησης: Με την έκδοση της απόφασης 2402/2025, τα όργανα του ΠΙΣ έχουν ήδη εκπέσει και δεν υφίσταται πλέον νόμιμη διοίκηση ούτε νόμιμα συγκληθείσα Ολομέλεια Προέδρων.

·         Προειδοποίηση για Αντιποίηση Αρχής: Η παράταξη καταγγέλλει τη συνεχιζόμενη χρήση τίτλων, σφραγίδων και λογοτύπων του ΠΙΣ για την έκδοση ανακοινώσεων, προειδοποιώντας ότι τέτοιες ενέργειες εγείρουν σοβαρά ζητήματα προσωπικής ευθύνης και αντιποίησης αρχής.

·         Συνταγματική Υποχρέωση της Πολιτείας: Καταρρίπτει το επιχείρημα περί «πολιτικής παρέμβασης» του Υπουργείου Υγείας, τονίζοντας ότι η συμμόρφωση προς τις αποφάσεις του ΣτΕ αποτελεί συνταγματική υποχρέωση της Πολιτείας και όχι επιλογή.

Η ΠΑΝ.ΔΗ.Κ.Ι. ουσιαστικά καλεί την ηγεσία του Υπουργείου Υγείας να προχωρήσει άμεσα στις νόμιμες ενέργειες για την αποκατάσταση της θεσμικής τάξης, θεωρώντας κάθε άλλη καθυστέρηση ως μη συμμόρφωση προς τη δικαστική εξουσία.

Η επόμενη μέρα: Μια πολιτική και συνδικαλιστική σκακιέρα

Η υπόθεση του ΠΙΣ ξεπερνά τα στενά όρια μιας δικαστικής διαμάχης. Αποτελεί μια δοκιμασία για:

·         Τα όρια του αυτοδιοίκητου των επαγγελματικών φορέων.

·         Την ισορροπία μεταξύ διοικητικών παραλείψεων και δημοκρατικής εκπροσώπησης.

·         Τις σχέσεις της ιατρικής κοινότητας με την εκτελεστική εξουσία.

Οι εξελίξεις το επόμενο διάστημα αναμένονται καταιγιστικές. Το αν θα οδηγηθούμε σε άμεσες κάλπες, σε διορισμό υπηρεσιακής διοίκησης ή σε μια μεταβατική φόρμουλα υπό την εποπτεία του υπουργείου Υγείας, θα καθορίσει την αξιοπιστία του ιατρικού συνδικαλισμού για τα επόμενα χρόνια.