Όπως ενημερώνει ανακοίνωση του ΥΠΠΟΑ, η γνωμοδότηση έγινε σύμφωνα με την κοινή εισήγηση των αρμόδιων διευθύνσεων του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού (ΔΙΠΚΑ, ΔΒΜΑ, ΔΑΑΜ, ΔΑΒΜΜ) και τη σύμφωνη γνώμη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης. Είχε προηγηθεί την περασμένη εβδομάδα η ομόφωνη γνωμοδότηση του συμβουλίου, για την απόσπαση και επαναφορά των υποκείμενων αρχαιοτήτων που αποκαλύφθηκαν κατά τη διερεύνηση, η οποία πραγματοποιήθηκε μετά την προσωρινή απόσπαση των υπερκείμενων αρχαιοτήτων.

Θύελλα για Καιρίδη με αφορμή τις δηλώσεις για… κανονικούς πρόσφυγες από την Ουκρανία (vid)

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, το ΚΑΣ γνωμοδότησε θετικά υπέρ της μελέτης για την προσωρινή απόσπαση και τη μεθοδολογία επανατοποθέτησης των αποκαλυφθέντων αρχιτεκτονικών καταλοίπων που αφορούν σε δίκτυο υποδομών κάτω από τα καταστρώματα των δύο κεντρικών δρόμων – Decumanus Maximus και Cardo στο ύψος της σημερινής οδού Βενιζέλου – καθώς και σε πυκνοδομημένο ιστό με επάλληλες φάσεις της πρώτης οικοδομικής νησίδας ΝΑ της διασταύρωσης των οδικών αξόνων. Οι αρχαιότητες κατά την επαναφορά τους στο κέλυφος του Σταθμού Βενιζέλου, θα συμπεριληφθούν στο προς επανατοποθέτηση μνημειακό σύνολο. Τις εργασίες απόσπασης και κυρίως επανατοποθέτησης των αρχαιοτήτων θα διευκολύνει η χρήση γερανογέφυρας, που σχεδιάστηκε από τους μελετητές, ειδικά για τον σταθμό Βενιζέλου. Η συνολική μελέτη ανάδειξης των υπερκείμενων αρχαιοτήτων, περιλαμβάνει και τον σχεδιασμό για την επανατοποθέτηση, στερέωση και κατά περιοχές ανάδειξη και των υποκείμενων αρχαιοτήτων. 

Μενδώνη: Οι αρχαιότητες του σταθμού Βενιζέλου αποσπώνται προσωρινά και επανατοποθετούνται στην ίδια θέση

Η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Προχωρούμε αποτελεσματικά και με ταχείς ρυθμούς, στην έρευνα και αποκάλυψη των αρχαιοτήτων του Σταθμού Βενιζέλου, τηρώντας την αρχαιολογική νομοθεσία και τις διεθνείς συμβάσεις. Όπως έχουμε τονίσει επανειλημμένως, οι επιλογές του ΥΠΠΟΑ έχουν επιβεβαιωθεί και από τις αποφάσεις των δικαστηρίων. Οι αρχαιότητες του σταθμού Βενιζέλου αποσπώνται προσωρινά και επανατοποθετούνται στην ίδια θέση. Η απόσπαση και η επανατοποθέτηση εξασφαλίζουν τη διατήρηση της μαρτυρίας της πολεοδομικής οργάνωσης της πόλης, της επαλληλίας των οικοδομικών φάσεων του πολεοδομικού ιστού της, αλλά και την ανάδειξη της ιστορίας και της μεγάλης διαχρονίας της. Ταυτόχρονα εξασφαλίζουν την διδακτική προβολή και έκθεση των χρονολογικών φάσεων, η οποία σε άλλη περίπτωση δεν θα μπορούσε να ερευνηθεί, να μελετηθεί, να εκτεθεί. Το 2023 οι Θεσσαλονικείς θα αποκτήσουν ένα υπερσύγχρονο μετρό με σταθμούς, που θα προβάλλει τη ζωντανή τη σύνδεση της πόλης τους με το παρελθόν της». 
Ο γενικός γραμματέας Πολιτισμού, Γιώργος Διδασκάλου, έκανε την ακόλουθη δήλωση: «Με τη νέα ομόφωνη γνωμοδότηση του ΚΑΣ, επιβεβαιώνεται ότι η απόσπαση και επανατοποθέτηση των αρχαιοτήτων που αποκαλύφθηκαν μετά το πέρας της ανασκαφικής διερεύνησης, διασφαλίζει, τόσο την ανάδειξη του μνημειακού συνόλου, όσο και την κατασκευή του σταθμού Βενιζέλου του μετρό».

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Αναλυτικά η δήλωση της υπουργού Πολιτισμού έχει ως εξής:

«Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας δικαιώνει απολύτως την πολιτική του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, ως προς την προστασία και ανάδειξη των σημαντικών αρχαιοτήτων στο σταθμό Βενιζέλου αλλά και στην ανάγκη ολοκλήρωσης του Μετρό της Θεσσαλονίκης.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε, ότι οι Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού και το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο λειτούργησαν σύμφωνα με το άρθρο 24 του Συντάγματος και την ισχύουσα αρχαιολογική νομοθεσία, καθώς και με τις διεθνείς συμβάσεις της Γρανάδας, της Βαλέτα, της UNESCO.

Οι αρχαιότητες στον σταθμό Βενιζέλου θα αναδειχθούν με βάση τις αρχές της επιστήμης και της δεοντολογίας και θα αποδοθούν στους Θεσσαλονικείς με την ολοκλήρωση του έργου του Μετρό. Την επόμενη εβδομάδα, προγραμματίζεται στη Θεσσαλονίκη κοινή σύσκεψη με το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, την Αττικό Μετρό, τον Δήμο και την Περιφέρεια».

Το σκεπτικό της απόφασης

Στην περίληψη του σκεπτικού το ΣτΕ κάνει γνωστό ότι στην υπόθεση (προεδρεύουσα η πρόεδρος του ΣτΕ Ε. Σαρπ, εισηγητής Δ. Βασιλειάδης) με «τις 991, 992, 993/2021 αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας απορρίφθηκαν τρεις αιτήσεις ακυρώσεως κατά της από 4/3/2020 απόφασης της Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, με την οποία, κατόπιν γνωμοδότησης του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) και υπό τους αναφερόμενους στην εν λόγω απόφαση όρους, εγκρίθηκε η υποβληθείσα από την ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΕ (Α.Μ.) μελέτη κατασκευής του Σταθμού Βενιζέλου του Μετρό Θεσσαλονίκης, με την προσωρινή απόσπαση των αποκαλυφθεισών στον χώρο του σταθμού αρχαιοτήτων, πριν από την έναρξη των εργασιών κατασκευής του σταθμού και την, μετά το πέρας των εργασιών, επανατοποθέτηση των αρχαιοτήτων κατά ποσοστό 92%, συνεπώς τη διατήρησή τους στο περιβάλλον όπου βρέθηκαν, με την αιτιολογία ότι με τον τρόπο αυτόν επιτυγχάνεται ο μέγιστος δυνατός συνδυασμός της προστασίας και ανάδειξης των αρχαιοτήτων με την ανάγκη έγκαιρης και ασφαλούς ολοκλήρωσης του προαναφερόμενου έργου υποδομής, χωρίς διακινδύνευση της ασφάλειας εργαζομένων και αρχαιοτήτων, καθώς και της επιβάρυνσης των εθνικών πόρων».

Το σκεπτικό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ήδη τα περί έγκαιρης κατασκευής του έργου (2023) έχουν μετατεθεί για το 2025, όσο για τη μη επιβάρυνση των εθνικών πόρων φαίνεται ότι αυτό θα συμβεί αυτόματα προκειμένου να μην κληθεί η χώρα να επιστρέψει δεκάδες εκατομμύρια στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

• Παράλληλα, ενώ η πλειοψηφία του ΣτΕ δέχεται το σκεπτικό του υπουργείου Πολιτισμού και της Α.Μ., εξαιρετικό ενδιαφέρον έχει η γνώμη της μειοψηφίας «δώδεκα μελών του Δικαστηρίου, προς την οποία συνετάγη και μια Πάρεδρος».

Εκτός όλων των άλλων παρατηρούν ότι «όταν η εκτέλεση έργου επί ή πλησίον αρχαίων μνημείων έχει δυσμενείς συνέπειες σε αυτά, ο Υπουργός Πολιτισμού δύναται είτε να απαγορεύσει το έργο ή τη δραστηριότητα, είτε, εφ’ όσον οι δυσμενείς επιπτώσεις μπορούν να εξουδετερωθούν με την επιβολή συγκεκριμένων όρων, να εγκρίνει το έργο, επιβάλλοντας, πάντοτε με γνώμονα την αποτελεσματικότερη προστασία των μνημείων, τους κατάλληλους όρους και περιορισμούς για την εξουδετέρωση των επιβλαβών συνεπειών, χωρίς να δεσμεύεται από γενικές ή από ειδικές διατάξεις που ισχύουν για την περιοχή».

Τονίζουν ότι σε περίπτωση που κρίνεται απόσπαση και επανατοποθέτηση αρχαιοτήτων, «η γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου πρέπει να διαλαμβάνει ειδική και εμπεριστατωμένη κρίση όχι μόνο περί του κατ’ αρχήν εφικτού της όλης διαδικασίας, αλλά και περί της εγκυρότητας και αξιοπιστίας της σχετικής μεθόδου, των εξ αυτής κινδύνων για τα αρχαία και των επιπτώσεών της στα κρίσιμα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτών, όπως η ακεραιότητα, η μοναδικότητα και η αυθεντικότητά τους».

Δεν πρόκειται περί λεπτομέρειας αλλά περί ουσιαστικού ζητήματος, το οποίο θέτει άμεσα με τη δήλωσή της στην «Εφ.Συν.» η πρόεδρος του ΣΕΑ Δέσποινα Κουτσούμπα, σημειώνοντας ότι «το θέμα δεν έχει τελειώσει με την οριακή αυτή απόφαση, πολύ απλά γιατί δεν υπάρχει περίπτωση να τελειώσει το Μετρό το 2023. Εμείς ήδη έχουμε αναγγείλει ότι θα προχωρήσουμε σε απεργιακές κινητοποιήσεις και επιπλέον θα προσφύγουμε κατά της διυπουργικής απόφασης για την απόσπαση των αρχαιοτήτων, διότι γνωρίζουμε ότι δεν είναι στις πραγματικές προθέσεις της Αττικό Μετρό η επανατοποθέτηση των αρχαιοτήτων σε ποσοστό 92%».

• Ενδιαφέρουσα από πολλές απόψεις η γραπτή δήλωση του δημάρχου Θεσσαλονίκη Κωνσταντίνου Ζέρβα, ο οποίος ως διαπρύσιος υποστηρικτής της απόσπασης των αρχαιοτήτων επιχαίρει, ωστόσο παρατηρεί κιόλας πως «από εδώ και στο εξής η ευθύνη για την ταχεία πρόοδο των εργασιών βαραίνει την ανάδοχο εταιρεία και την Αττικό Μετρό. Δεν χωρούν άλλες αναβολές και καθυστερήσεις, τα ισχύοντα χρονοδιαγράμματα πρέπει να τηρηθούν και το 2023 το μετρό πρέπει να λειτουργεί».

Μέσα σε αυτό το κλίμα, την Τετάρτη στη Θεσσαλονίκη είναι προγραμματισμένη εκδήλωση του ΣΥΡΙΖΑ Θεσσαλονίκης, στην οποία μετέχουν δυο τομεάρχες του κόμματος (Νίκος Παππάς, Σία Αναγνωστοπούλου), η πρόεδρος του ΣΕΑ και ο τέως πρόεδρος της Αττικό Μετρό Γιάννης Μυλόπουλος (7:30, αμφιθέατρο Κήπου των Εποχών, Νέα Παραλία). Νωρίτερα πολυμελές κλιμάκιο του κόμματος έχει προγραμματισμένη επίσκεψη στο σκάμμα με τις αρχαιότητες.

Περιμένουμε είτε να ανοίξουν τα δικαστήρια, είτε να συνεδριάσει το ΣτΕ με τηλεδιάσκεψη, ώστε να έχουμε το ταχύτερο την απόφαση, που θα καθορίσει την πορεία των ενεργειών μας».

Όπως τονίζει ο ΣΕΑ, «πίσω από αυτήν την αλλαγή στάσης εκ μέρους του προέδρου της Αττικό Μετρό διαφαίνεται ότι ο ίδιος παραδέχεται πως οι καθυστερήσεις στον Σταθμό Βενιζέλου και σε ολόκληρο το Μετρό Θεσσαλονίκης, είναι αποκλειστική ευθύνη όσων ανέλαβαν να σταματήσουν την εκτέλεση της εγκεκριμένης μελέτης για την κατασκευή του Σταθμού Βενιζέλου, με τις εξέχουσας σημασίας αρχαιότητες κατά χώραν, καθώς και για την παράδοση των 12 σταθμών του Μετρό σε καθορισμένο χρονοδιάγραμμα».

Παράλληλα, οι αρχαιολόγοι χαρακτηρίζουν θετική εξέλιξη, το γεγονός ότι «κ. Ταχιάος πλέον αναγνωρίζει τον τρόπο λειτουργίας των θεσμών, όπως της Δικαιοσύνης, αν σκεφτούμε ότι σε σειρά από προηγούμενες δηλώσεις του έκανε – ως μη όφειλε – εκτιμήσεις ότι η απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ θα εκδιδόταν ως το τέλος του 2020».

Τέλος ο ΣΕΑ υπενθυμίζει προηγούμενη ανακοίνωσή του, στην οποία έκανε λόγο για «ομολογία αποτυχίας από τους ίδιους τους εμπνευστές της καταστροφής των αρχαιοτήτων του Σταθμού Βενιζέλου», αναφορικά με πρόσφατες «διαρροές» στον Τύπο για τον εκτροχιασμό του χρονοδιαγράμματος του Μετρό Θεσσαλονίκης και δηλώσεις του Δημάρχου Θεσσαλονίκης κ. Ζέρβα.