Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να ανακοινώσει τις προσεχείς ημέρες την επιβολή δασμού 95 ευρώ ανά τόνο δημητριακών από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, αναφέρει η εφημερίδα και προσθέτει πως σχεδιάζεται να επιβληθούν επίσης δασμοί 50% σε ελαιούχους σπόρους και προϊόντα που παράγονται με την επεξεργασία τους.

Αγρότες σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση αξιώνουν να αμβλυνθούν περιορισμοί που τους επιβάλλονται στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και να επιβληθούν ξανά οι δασμοί στα εισαγόμενα αγροτικά προϊόντα της Ουκρανίας. Οι δασμοί αυτοί είχαν αρθεί όταν εισέβαλε ο ρωσικός στρατός στην ουκρανική επικράτεια, τον Φεβρουάριο του 2022.

Οι αγρότες σε γειτονικές χώρες, την Πολωνία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία -και οι τρεις είναι κράτη μέλη της ΕΕ- τονίζουν πως η απόφαση αυτή τους κατάφερε βαρύ πλήγμα, καθώς ώθησε τις τιμές των προϊόντων τους προς τα κάτω.

Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ, όπου γίνονται τις τελευταίες ημέρες μαζικές αγροτικές κινητοποιήσεις, παρόμοιες με αυτή στην υπόλοιπη ΕΕ, έχει εισηγηθεί να απαγορευθούν οι εισαγωγές αγροτικών προϊόντων από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία.

Οι εισαγωγές των προϊόντων που θα στοχοποιηθούν ανήλθαν σε 4 εκατ. τόνους το 2023, ή περίπου στο 1% της συνολικής κατανάλωσης στην ΕΕ, ποσότητα που αποτελούσε ρεκόρ, σύμφωνα με το δημοσίευμα των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε σε δημοσιογράφους:

«Οι εργασίες συνεχίζονται, αλλά για να είμαστε ειλικρινείς δεν βλέπουμε ιδιαίτερα θετικές προοπτικές. Δεν έχει ικανοποιηθεί τίποτα από αυτά που συμφωνήθηκαν και μας αφορούν». Δήλωσε ότι η σημερινή κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον.

“Η συμφωνία για τον διάδρομο για τα σιτηρά επρόκειτο να λήξει σήμερα. Ως αποτέλεσμα των συνομιλιών μας με τις δύο πλευρές, εξασφαλίσαμε μια παράταση της συμφωνίας”, είπε ο Ερντογάν στη διάρκεια ομιλίας του στην πόλη Τσανάκαλε της δυτικής Τουρκίας χωρίς να διευκρινίσει τη διάρκεια της συμφωνηθείσας παράτασης.

Ωστόσο, ο υπουργός Υποδομών Ολεξάντρ Κουμπρακόφ είπε ότι η συμφωνία παρατάθηκε για 120 ημέρες.

Η συμφωνία για να ξεμπλοκάρουν οι εξαγωγές ουκρανικών σιτηρών από τη Μαύρη Θάλασσα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επιτεύχθηκε με διαμεσολάβηση της Τουρκίας τον περασμένο Ιούλιο με τα Ηνωμένα Έθνη να έχουν τον ρόλο του παρατηρητή. Τον Νοέμβριο ανανεώθηκε για άλλες 120 ημέρες με στόχο να καταπολεμηθεί μια παγκόσμια επισιτιστική κρίση, την οποία είχε πυροδοτήσει, εν μέρει, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022 και ο αποκλεισμός των ουκρανικών λιμανιών στη Μαύρη Θάλασσα.

Η Ρωσία είχε κάνει έκκληση για την παράταση της συμφωνίας μόνο για 60 ημέρες, δηλαδή τον μισό χρόνο από την προηγούμενη παράταση, ενώ η Ουκρανία επέμενε για παράταση 120 ημερών.

“Η συμφωνία (Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας) παρατείνεται για 120 ημέρες. Ευγνώμονες στον (γγ του ΟΗΕ Αντόνιο) Γκουτέρες, τον ΟΗΕ, τον πρόεδρο Ερντογάν, τον υπουργό Χουλουσί Ακάρ & όλους τους εταίρους μας για την τήρηση των συμφωνιών”, πρόσθεσε.

Η Μόσχα λέει ότι παρατείνει για 60 –και όχι για 120 ημέρες –τη συμφωνία για τα σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας

Η Ρωσία ενημέρωσε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη στη συμφωνία για τα σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας ότι η συμφωνία έλαβε παράταση για 60 ημέρες, σύμφωνα με το RBC το οποίο επικαλείται την εκπρόσωπο του υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα.

Νωρίτερα η Τουρκία και τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν την παράταση της συμφωνίας, αλλά δεν διευκρίνισαν τη διάρκειά της.

Ωστόσο, ένας υπουργός της ουκρανικής κυβέρνησης είπε ότι η παράταση ισχύει για 120 ημέρες.

Η συμφωνία για να ξεμπλοκάρουν οι εξαγωγές ουκρανικών σιτηρών από τη Μαύρη Θάλασσα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επιτεύχθηκε με διαμεσολάβηση της Τουρκίας τον περασμένο Ιούλιο με τα Ηνωμένα Έθνη να έχουν τον ρόλο του παρατηρητή. Τον Νοέμβριο ανανεώθηκε για άλλες 120 ημέρες με στόχο να καταπολεμηθεί μια παγκόσμια επισιτιστική κρίση, την οποία είχε πυροδοτήσει, εν μέρει, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022 και ο αποκλεισμός των ουκρανικών λιμανιών στη Μαύρη Θάλασσα.

Η Ρωσία είχε κάνει έκκληση για την παράταση της συμφωνίας μόνο για 60 ημέρες, δηλαδή τον μισό χρόνο από την προηγούμενη παράταση, ενώ η Ουκρανία επέμενε για παράταση 120 ημερών.

Όπως αναφέρει στην τελευταία έκδοσή του το έγκυρο περιοδικό, ο πόλεμος πλήττει ένα παγκόσμιο σύστημα τροφίμων που έχει αποδυναμωθεί από τον Covid-19 , την κλιματική αλλαγή και ένα ενεργειακό σοκ . Οι εξαγωγές της Ουκρανίας σε σιτηρά και ελαιούχους σπόρους έχουν ως επί το πλείστον σταματήσει και οι εξαγωγές της Ρωσίας απειλούνται. Μαζί, οι δύο χώρες παρέχουν το 12% των εμπορευόμενων θερμίδων. Οι τιμές του σιταριού, αυξημένες κατά 53% από την αρχή του έτους, εκτινάχθηκαν περαιτέρω κατά 6% στις 16 Μαΐου, μετά την ανακοίνωση της Ινδίας ότι θα αναστείλει τις εξαγωγές λόγω ενός ανησυχητικού καύσωνα.

Μια κρίση που θα κρατήσει για χρόνια

Η ευρέως αποδεκτή ιδέα μιας κρίσης κόστους ζωής δεν αρχίζει να συλλαμβάνει τη βαρύτητα αυτού που μπορεί να περιμένει. Ο Αντόνιο Γκουτέρες, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ , προειδοποίησε στις 18 Μαΐου ότι οι επόμενοι μήνες απειλούν «το φάσμα της παγκόσμιας έλλειψης τροφίμων» που θα μπορούσε να διαρκέσει για χρόνια.

Το υψηλό κόστος των βασικών τροφίμων έχει ήδη αυξήσει τον αριθμό των ανθρώπων που δεν μπορούν να είναι σίγουροι ότι θα φάνε αρκετά κατά 440 εκατομμύρια, σε 1,6 δισεκατομμύρια. Σχεδόν 250 εκατομμύρια βρίσκονται στο χείλος του λιμού. Εάν, όπως είναι πιθανό, ο πόλεμος παραταθεί και οι προμήθειες από τη Ρωσία και την Ουκρανία περιοριστούν, εκατοντάδες εκατομμύρια περισσότεροι άνθρωποι θα μπορούσαν να πέσουν στη φτώχεια. Η πολιτική αναταραχή θα επεκταθεί, τα παιδιά θα μείνουν στάσιμοι και οι άνθρωποι θα πεινάσουν.

Ο κ. Πούτιν δεν πρέπει να χρησιμοποιεί το φαγητό ως όπλο. Οι ελλείψεις δεν είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα του πολέμου. Οι παγκόσμιοι ηγέτες θα πρέπει να δουν την πείνα ως ένα παγκόσμιο πρόβλημα που απαιτεί επειγόντως μια παγκόσμια λύση.

Η Ρωσία και η Ουκρανία προμηθεύουν το 28% του παγκόσμιου εμπορίου σιταριού, το 29% του κριθαριού, το 15% του καλαμποκιού και το 75% του ηλιελαίου.

Η Ρωσία και η Ουκρανία συνεισφέρουν περίπου τα μισά δημητριακά που εισάγονται από τον Λίβανο και την Τυνησία. για τη Λιβύη και την Αίγυπτο ο αριθμός είναι τα δύο τρίτα. Οι εξαγωγές τροφίμων της Ουκρανίας παρέχουν τις θερμίδες για να θρέψουν 400 εκατομμύρια ανθρώπους. Ο πόλεμος διακόπτει αυτές τις προμήθειες επειδή η Ουκρανία έχει ναρκοθετήσει τα ύδατά της για να αποτρέψει μια επίθεση και η Ρωσία αποκλείει το λιμάνι της Οδησσού.

Ακόμη και πριν από την εισβολή, το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Επισιτισμού είχε προειδοποιήσει ότι το 2022 θα ήταν μια τρομερή χρονιά. Η Κίνα, ο μεγαλύτερος παραγωγός σιταριού, είπε ότι, μετά τις βροχές που καθυστέρησαν τη φύτευση πέρυσι, αυτή η καλλιέργεια μπορεί να είναι η χειρότερη από ποτέ. Τώρα, εκτός από τις ακραίες θερμοκρασίες στην Ινδία , τον δεύτερο μεγαλύτερο παραγωγό στον κόσμο, η έλλειψη βροχής απειλεί να μειώσει τις αποδόσεις σε άλλα καλάθια ψωμιού, από τη ζώνη σίτου της Αμερικής μέχρι την περιοχή Beauce της Γαλλίας. Το Κέρας της Αφρικής πλήττεται από τη χειρότερη ξηρασία των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών. Καλώς ήρθατε στην εποχή της κλιματικής αλλαγής.

Όλα αυτά θα έχουν οδυνηρές επιπτώσεις στους φτωχούς. Τα νοικοκυριά στις αναδυόμενες οικονομίες ξοδεύουν το 25% του προϋπολογισμού τους σε τρόφιμα—και στην υποσαχάρια Αφρική έως και το 40%. Στην Αίγυπτο το ψωμί παρέχει το 30% όλων των θερμίδων. Σε πολλές χώρες εισαγωγής, οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά τις επιδοτήσεις για να αυξήσουν τη βοήθεια προς τους φτωχούς, ειδικά εάν εισάγουν επίσης ενέργεια – μια άλλη αγορά σε αναταραχή.

Η κρίση απειλεί να επιδεινωθεί. Η Ουκρανία είχε ήδη στείλει μεγάλο μέρος της σοδειάς του περασμένου καλοκαιριού πριν από τον πόλεμο. Η Ρωσία εξακολουθεί να καταφέρνει να πουλάει τα σιτηρά της, παρά το πρόσθετο κόστος και τους κινδύνους για τους φορτωτές. Ωστόσο, εκείνα τα ουκρανικά σιλό που δεν έχουν υποστεί ζημιά από τις μάχες είναι γεμάτα καλαμπόκι και κριθάρι. Οι αγρότες δεν έχουν πού να αποθηκεύσουν την επόμενη συγκομιδή τους, η οποία θα ξεκινήσει στα τέλη Ιουνίου, η οποία μπορεί επομένως να σαπίσει. Και τους λείπουν τα καύσιμα και η εργασία για να φυτέψουν το ένα μετά από αυτό. Η Ρωσία, από την πλευρά της, ενδέχεται να στερείται ορισμένων προμηθειών σπόρων και φυτοφαρμάκων που συνήθως αγοράζει από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παρά τις αυξανόμενες τιμές των σιτηρών, οι αγρότες σε άλλα μέρη του κόσμου ενδέχεται να μην καλύψουν το έλλειμμα. Ένας λόγος είναι ότι οι τιμές είναι ασταθείς. Ακόμη χειρότερα, τα περιθώρια κέρδους συρρικνώνονται, λόγω των αυξανόμενων τιμών των λιπασμάτων και της ενέργειας. Αυτά είναι τα κύρια κόστη των αγροτών και οι δύο αγορές διαταράσσονται από τις κυρώσεις και τον αγώνα για φυσικό αέριο. Εάν οι αγρότες μειώσουν τα λιπάσματα, οι παγκόσμιες αποδόσεις θα είναι χαμηλότερες ακριβώς τη λάθος στιγμή.

Η απάντηση των ανήσυχων πολιτικών θα μπορούσε να επιδεινώσει μια κακή κατάσταση. Από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος, 23 χώρες από το Καζακστάν μέχρι το Κουβέιτ έχουν δηλώσει αυστηρούς περιορισμούς στις εξαγωγές τροφίμων που καλύπτουν το 10% των θερμίδων που διακινούνται παγκοσμίως. Περιορίζονται πάνω από το ένα πέμπτο όλων των εξαγωγών λιπασμάτων. Εάν σταματήσει το εμπόριο, θα ακολουθήσει πείνα.

Το σκηνικό έχει ρυθμιστεί για ένα παιχνίδι κατηγοριών (blame game), στο οποίο η Δύση καταδικάζει τον κ. Πούτιν για την εισβολή του και η Ρωσία καταδικάζει τις δυτικές κυρώσεις. Στην πραγματικότητα, οι διαταραχές είναι κατά κύριο λόγο το αποτέλεσμα της εισβολής του κ. Πούτιν και ορισμένες κυρώσεις τις έχουν επιδεινώσει. Το επιχείρημα θα μπορούσε εύκολα να γίνει δικαιολογία για αδράνεια. Εν τω μεταξύ, πολλοί άνθρωποι θα πεινάσουν και κάποιοι θα πεθάνουν.

Αντίθετα, τα κράτη πρέπει να δράσουν από κοινού, ξεκινώντας από τη διατήρηση των αγορών ανοιχτές. Αυτή την εβδομάδα η Ινδονησία, πηγή του 60% του παγκόσμιου φοινικέλαιου, ήρε την προσωρινή απαγόρευση των εξαγωγών. Η Ευρώπη θα πρέπει να βοηθήσει την Ουκρανία να μεταφέρει τα σιτηρά της σιδηροδρομικώς και οδικώς στα λιμάνια της Ρουμανίας ή της Βαλτικής, αν και ακόμη και οι πιο αισιόδοξες προβλέψεις λένε ότι μόνο το 20% της σοδειάς θα μπορούσε να βγει με αυτόν τον τρόπο. Οι χώρες εισαγωγής χρειάζονται επίσης υποστήριξη, ώστε να μην καταλήξουν να ανατραπούν από τεράστιους λογαριασμούς. Οι προμήθειες έκτακτης ανάγκης σε σιτηρά θα πρέπει να πηγαίνουν μόνο στους πολύ φτωχότερους. Για άλλους, η χρηματοδότηση εισαγωγών με ευνοϊκούς όρους, που ίσως παρέχεται μέσω του ΔΝΤ , θα επέτρεπε στα δολάρια των χορηγών να προχωρήσουν περαιτέρω. Η ελάφρυνση του χρέους μπορεί επίσης να βοηθήσει στην απελευθέρωση ζωτικών πόρων.

Υπάρχει λύση;

Υπάρχει περιθώριο αντικατάστασης. Περίπου το 10% όλων των σιτηρών χρησιμοποιούνται για την παραγωγή βιοκαυσίμων, και το 18% των φυτικών ελαίων πηγαίνει στο βιοντίζελ. Η Φινλανδία και η Κροατία έχουν αποδυναμώσει τις εντολές που απαιτούν τη βενζίνη να περιλαμβάνει καύσιμα από καλλιέργειες. Άλλοι θα πρέπει να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους.

Μια τεράστια ποσότητα σιτηρών χρησιμοποιείται για τη διατροφή των ζώων. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας, τα σιτηρά αντιπροσωπεύουν το 13% των ξηρών ζωοτροφών βοοειδών. Το 2021 η Κίνα εισήγαγε 28 εκατομμύρια τόνους καλαμποκιού για να ταΐσει τους χοίρους της, περισσότερους από τις εξαγωγές της Ουκρανίας σε ένα χρόνο.

Άμεση ανακούφιση θα ερχόταν από το σπάσιμο του αποκλεισμού της Μαύρης Θάλασσας Περίπου 25 εκατομμύρια τόνοι καλαμποκιού και σιταριού, που ισοδυναμεί με την ετήσια κατανάλωση όλων των λιγότερο ανεπτυγμένων οικονομιών του κόσμου, έχουν παγιδευτεί στην Ουκρανία. Τρεις χώρες πρέπει να ληφθούν υπόψη για τις αναγκαίες δράσεις: η Ρωσία πρέπει να επιτρέψει την ουκρανική ναυτιλία να λειτουργήσει, η Ουκρανία δεν πρέπει να ναρκοθετήσει την προσέγγιση στην Οδησσό, και η Τουρκία πρέπει να αφήσει ναυτικές συνοδούς να περάσουν τον Βόσπορο.

Αυτό δεν θα είναι εύκολο. Η Ρωσία, που αγωνίζεται στο πεδίο της μάχης, προσπαθεί να στραγγαλίσει την οικονομία της Ουκρανίας. Η Ουκρανία είναι απρόθυμη να καθαρίσει τις νάρκες της. Το να τους πείσουν να υποχωρήσουν θα είναι καθήκον των χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Ινδίας και της Κίνας, που έχουν παραιτηθεί από τον πόλεμο. Οι νηοπομπές ενδέχεται να απαιτούν ένοπλη συνοδεία που επικυρώνεται από έναν ευρύ συνασπισμό. Η διατροφή ενός εύθραυστου κόσμου είναι υπόθεση όλων.

Πηγή: Economist