Σπύρος Σιδέρης

Την πρόθεση της κοινής προσφυγής ανακοίνωσε ο Ούγγρος υπουργός Εξωτερικών, Πέτερ Σιγιάρτο, περιγράφοντας τον κανονισμό ως «νομική απάτη» και καταγγέλλοντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι επιχειρεί να επιβάλει κυρώσεις κατά της Ρωσίας «από την πίσω πόρτα», βαφτίζοντάς τες εσωτερική ρύθμιση της ενεργειακής αγοράς.

Σύμφωνα με τον Σιγιάρτο, μόλις ο κανονισμός εγκριθεί τυπικά από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι δύο χώρες θα ζητήσουν τόσο την ακύρωσή του όσο και την αναστολή εφαρμογής του μέχρι την τελική δικαστική απόφαση.

Η ουσία της διαμάχης αφορά την πλήρη αποσύνδεση της Ένωσης από τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας. Ο κανονισμός αποτελεί τον πυρήνα του οδικού χάρτη REPowerEU, που παρουσιάστηκε από την Επιτροπή το 2022, στον απόηχο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Ο στόχος είναι σαφής: μηδενική εξάρτηση από ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο έως το 2027, μέσω σταδιακής κατάργησης τόσο του αερίου αγωγών όσο και του LNG, σε συνδυασμό με διαφοροποίηση προμηθευτών και ενίσχυση των κοινών ευρωπαϊκών αγορών ενέργειας.

• Για την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, ωστόσο, το κόστος αυτής της μετάβασης θεωρείται δυσανάλογο. Οι δύο χώρες υποστηρίζουν ότι η γεωγραφία και οι ενεργειακές τους υποδομές τις καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτες σε μια τόσο απότομη ρήξη με τη Ρωσία. «Η απαγόρευση θα καταστήσει αδύνατη την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και θα οδηγήσει σε απότομη αύξηση των τιμών», υποστηρίζει η ουγγρική πλευρά, διατυπώνοντας έναν ευρύτερο φόβο για κοινωνική και βιομηχανική αποσταθεροποίηση, με αύξηση του κόστους ζωής, απώλεια ανταγωνιστικότητας και κίνδυνο ύφεσης.

Η μετάβαση του REPowerEU από στρατηγικό σχέδιο σε δεσμευτικό κανονισμό είναι το σημείο καμπής. Στις 3 Δεκεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε μια προκαταρκτική πολιτική συμφωνία για τη σταδιακή απαγόρευση. Προβλέπεται πλήρης διακοπή εισαγωγών ρωσικού LNG από την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ το αέριο αγωγών θα πρέπει να έχει τερματιστεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, με δυνατότητα περιορισμένης παράτασης έως την 1η Νοεμβρίου σε ειδικές περιπτώσεις όπου τεκμηριώνεται σοβαρός κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού.

Ο κανονισμός περιλαμβάνει μεταβατική περίοδο για τα υφιστάμενα συμβόλαια, επιτρέποντας μόνο τεχνικές τροποποιήσεις χωρίς αύξηση ποσοτήτων. Παράλληλα, εισάγει καθεστώς προέγκρισης για τυχόν εναπομείνασες εισαγωγές ρωσικού αερίου, επιβάλλοντας σε κράτη-μέλη και εταιρείες να λάβουν εκ των προτέρων άδεια για οποιαδήποτε ροή αερίου από ρωσικές πηγές. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπονται πρόστιμα για παραβιάσεις, αλλά και δυνατότητα προσωρινής αναστολής της απαγόρευσης σε περίπτωση έκτακτης απειλής για την ενεργειακή ασφάλεια συγκεκριμένου κράτους-μέλους, ώστε να αποφευχθούν απότομες διακοπές εφοδιασμού ή μπλακάουτ.

• Η νομική σύγκρουση, όμως, δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο του κανονισμού, αλλά κυρίως τη διαδικασία. Η Ουγγαρία επιμένει ότι μια τέτοια απαγόρευση ισοδυναμεί με καθεστώς κυρώσεων, οι οποίες, βάσει των ευρωπαϊκών συνθηκών, απαιτούν ομοφωνία. Αντίθετα, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης αντιμετωπίζουν τον κανονισμό ως εσωτερικό μέτρο οργάνωσης της ενεργειακής αγοράς και της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς, το οποίο μπορεί να εγκριθεί με ειδική πλειοψηφία, παρακάμπτοντας στην πράξη το δικαίωμα βέτο των κρατών-μελών.

Αυτή η επιλογή έχει σαφή πολιτική διάσταση: επιτρέπει στην Ένωση να προχωρά σε στρατηγικές αποφάσεις ακόμα και όταν μια μικρή ομάδα κρατών αντιδρά σθεναρά. Δεν είναι τυχαίο ότι η Σλοβακία είχε ήδη μπλοκάρει, τον Ιούλιο του 2025, το 18ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, συνδέοντας ευθέως τη στάση της με την αντίθεση στο REPowerEU και προειδοποιώντας για τις συνέπειες στην εθνική οικονομία και το ενεργειακό ισοζύγιο.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε τη συμφωνία «ιστορική», υποστηρίζοντας ότι σηματοδοτεί μια νέα εποχή πλήρους ενεργειακής ανεξαρτησίας από τη Ρωσία. Σύμφωνα με την ίδια, η εξάρτηση της ΕΕ από το ρωσικό φυσικό αέριο έχει ήδη μειωθεί δραστικά σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, ενώ οι πληρωμές προς τη Μόσχα για ορυκτά καύσιμα έχουν περιοριστεί σε κλάσμα των ποσών που καταβάλλονταν το 2022. Το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι ότι η Ένωση δεν επιστρέφει στο προηγούμενο μοντέλο ενεργειακής αλληλεξάρτησης με τη Ρωσία, ακόμη κι αν το κόστος της μετάβασης παραμένει υψηλό.

• Για τη Βουδαπέστη και τη Μπρατισλάβα, η προσφυγή στη Δικαιοσύνη αποτελεί το τελευταίο μέσο άμυνας απέναντι σε αυτό που θεωρούν θεσμική υπέρβαση και επικίνδυνο προηγούμενο για την εθνική κυριαρχία σε θέματα ενεργειακής ασφάλειας. Για τις Βρυξέλλες, η υπόθεση θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο η Ένωση μπορεί να επιβάλλει στρατηγικές επιλογές μέσω πλειοψηφικών διαδικασιών ακόμα και σε τομείς υψηλής πολιτικής ευαισθησίας, όπως η ενέργεια και οι σχέσεις με τη Ρωσία.

Το διακύβευμα δεν είναι μόνο το μέλλον του ρωσικού αερίου στην Ευρώπη. Είναι ο ίδιος ο συσχετισμός δυνάμεων μεταξύ εθνικών κυβερνήσεων και ευρωπαϊκού κέντρου, σε μια περίοδο όπου η γεωπολιτική πίεση ωθεί την Ένωση να λειτουργεί ολοένα και περισσότερο ως ενιαία στρατηγική οντότητα. Το ερώτημα που θα κληθεί να απαντήσει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο –και, στην πράξη, η ίδια η ΕΕ– είναι αν η «στρατηγική αυτονομία» μπορεί να οικοδομηθεί χωρίς να ραγίσει επικίνδυνα το θεσμικό της υπόβαθρο.

Σύμφωνα με το πρακτορείο TASS, η ουγγρική κυβέρνηση φέρεται αποφασισμένη να μπλοκάρει οποιεσδήποτε αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αποσκοπούν στην κλιμάκωση της ένοπλης σύγκρουσης στην Ουκρανία και στην εμπλοκή ευρωπαϊκών χωρών σ’ αυτήν, όπως δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Ουγγαρίας, Πέτερ Σιγιάρτο.

«Εάν οι Βρυξέλλες μας ωθήσουν προς τον πόλεμο, θα ασκήσουμε το δικαίωμα αρνησικυρίας μας κατά των αποφάσεών τους, ακόμη και αν χρειαστεί να δράσουμε μόνοι μας εναντίον όλων των άλλων 26 [χωρών της ΕΕ]», δήλωσε ο Ούγγρος ανώτατος διπλωμάτης σε αντιπολεμική συγκέντρωση στο Γκιόρ, στα βορειοδυτικά της χώρας.

«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στην Ουγγαρία και τους Ούγγρους να εισέλθουν στον πόλεμο. Πρέπει να προστατεύσουμε την Ουγγαρία και τους Ούγγρους πολίτες απ’ αυτόν», τόνισε.

Ο κ. Δένδιας τόνισε ότι η Ελλάδα απαντά στο σύνολο των παράνομων και μονομερών τουρκικών αιτιάσεων, αλλά δεν παρασύρεται σε ρητορικές αντιπαραθέσεις.

«Στο επίπεδο της ρητορικής, είμαστε μάρτυρες μιας πρωτοφανούς προσπάθειας αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας, μιας προσπάθειας σπίλωσης της εικόνας της Ελλάδας, αλλά και μιας προσπάθειας αμφισβήτησης, δυστυχώς, και στο πεδίο με υπερπτήσεις και παραβιάσεις του εναερίου χώρου και των ελληνικών χωρικών υδάτων», σημείωσε.

Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε σε καμία χώρα να μας προσβάλει με ψευδείς θεωρίες με ψευδείς ειδήσεις, επισήμανε και προσέθεσε χαρακτηριστικά:

«Στο πλαίσιο αυτό περιμένουμε την αλληλεγγύη των εταίρων μας. Ζητάμε από τους εταίρους μας το αυτονόητο, αυτό που εμείς διακηρύξαμε αμέσως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία: τον σεβασμό στο απαραβίαστο των συνόρων, στην κυριαρχία όλων των κρατών, τον σεβασμό στις Διεθνείς Συνθήκες».

Αναφερόμενος στις γεωπολιτικές εξελίξεις, ο υπουργός Εξωτερικών ανέφερε πως η εισβολή στην Ουκρανία και ο συνεχιζόμενος πόλεμος, έχουν τελείως αλλάξει το τοπίο.

Στη συνάντηση με τον Ούγγρο ομόλογό του, συζητήθηκε το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας στην Ευρώπη, καθώς τόσο η ελληνική όσο και η ουγγρική κοινωνία έχουν επηρεαστεί από την αύξηση των τιμών στην ενέργεια, όπως είπε ο κ. Δένδιας.

Υπενθύμισε πως η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει ήδη λάβει μια σειρά μέτρων προσπαθώντας να ανακουφίσει τους Έλληνες καταναλωτές.

Σημείωσε δε πως «η Ελλάδα καθίσταται πλέον ενεργειακός κόμβος, από τον οποίο μπορεί να μεταφέρεται φυσικό αέριο προς την υπόλοιπη περιοχή, τα Βαλκάνια, τη Νοτιο-Ανατολική Ευρώπη, την Κεντρική Ευρώπη», ενώ στόχος είναι να συνδεθεί το δίκτυο αυτό με την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Ανέφερε πως τόσο οι σταθμοί υγροποιημένου φυσικού αερίου, ο υπάρχων στη Ρεβυθούσα, και ο υπό κατασκευή -έτοιμος να λειτουργήσει σε λίγες εβδομάδες- στην Αλεξανδρούπολη, θα συνεισφέρουν σημαντικά. Σ’ αυτή την κατεύθυνση θα συμβάλλουν επίσης και οι διασυνδετήριοι αγωγοί, όπως ο ΤΑΡ και ο IGB, o οποίος αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία του πάρα πολύ σύντομα.

Συζητήθηκε ακόμη η επισιτιστική κρίση που έχει δημιουργήσει η σύρραξη, ιδιαίτερα σε χώρες της αμέσου γειτονίας μας, όπως η Αίγυπτος.

Αναφέρθηκε ακόμη στην Ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων, όπου, όπως τόνισε, οι θέσεις Ελλάδας και Ουγγαρίας συγκλίνουν ιδιαίτερα.

«Είμαστε πεπεισμένοι ότι πρέπει να δοθεί ένα σαφές μήνυμα στήριξης στην περιοχή, ιδιαίτερα στην παρούσα συγκυρία, όπου το ενδιαφέρον έχει στραφεί σε άλλες χώρες που επιθυμούν να καταστούν επίσημα υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ».

«Δεν πρέπει να λησμονούμε τα Δυτικά Βαλκάνια, τα οποία έχουν καταβάλει και συνεχίζουν να καταβάλλουν, προσπάθειες για να αποτελέσουν μέλος της ευρωπαϊκής μας οικογένειας», σημείωσε και πρσέθεσε πως δεν πρέπει να δημιουργήσουμε κενό σ’ αυτή την περιοχή. «Αν αφήσουμε αυτό το κενό θα το εκμεταλλευτούν άλλες δυνάμεις φυγόκεντρες, οι οποίες προσβλέπουν σε ένα διαφορετικό μέλλον για την περιοχή μας».

Τέλος, αναφερόμενος στο μεταναστευτικό, ευχαρίστησε τον ομόλογό του για την συνεισφορά της Ουγγαρίας στην Frontex, η οποία έχει αναπτυχθεί στα ελληνικά σύνορα που είναι και ευρωπαϊκά σύνορα.

«Δυστυχώς βλέπουμε μια μεγέθυνση της προσπάθειας εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού και μια ρητορική όξυνση προς αυτή την κατεύθυνση», υπογράμμισε ο κ. Δένδιας.

Ούγγρος ΥΠΕΞ: Απαραίτητος ο σεβασμός στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα των κρατών

Την ανάγκη «να υπάρχει σεβασμός στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα των κρατών», υπογράμμισε από την πλευρά του ο υπουργός Εξωτερικών της Ουγγαρίας Πίτερ Σίγιαρτο, στέλνοντας μήνυμα στήριξης στις θέσεις της Ελλάδας.

«Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με δυσκολίες και προκλήσεις ασφαλείας, που τονίζουν την ανάγκη στην Ευρώπη να υπάρχει σεβασμός στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα των κρατών», σημείωσε.

Επισήμανε πως τόσο η Ελλάδα όσο και η Ουγγαρία ενδιαφέρονται «να επικρατήσει η ειρήνη το συντομότερο δυνατόν», ενώ υπογράμμισε πως δύο ζητήματα παγκοσμίου εμβελείας προκύπτουν από τον πόλεμο, λόγω της επισιτιστικής ανασφάλειας, δημιουργούνται νέες μεταναστευτικές ροές, αλλά και η ενεργειακή κρίση.

«Και οι δύο αυτές κρίσεις αποδεικνύουν ότι ο ρόλος της Ελλάδας είναι καίριας σημασίας και προσβλέπουμε στο άμεσο μέλλον στενή συνεργασία των δύο χωρών», σημείωσε.

Όπως τόνισε λόγω του ότι δεν μπορούν να αυξηθούν οι εξαγωγές του σιταριού από Ρωσία και Ουκρανία θα υπάρξει σοβαρή πείνα σε πολλές περιοχές του πλανήτη, ενώ αυτές οι περιοχές αναμένεται να παράξουν νέα κύματα μεταναστών και προσφύγων.

Σημείωσε πως η Ευρώπη πρέπει να προλάβει νέα μεγάλα μεταναστευτικά κύματα και αν τα προβλήματα προμήθειας σίτου οξυνθούν θα πρέπει να διαφυλάξει τα σύνορά της.

«Ελλάδα και Ουγγαρία μέχρι στιγμής έχουν προστατεύσει τα ευρωπαϊκά σύνορα και αυτό θα κάνουν και στο μέλλον», υπογράμμισε.

Όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια, ανέφερε χαρακτηριστικά πως η Ουγγαρία «ποτέ δε στήριξε και δε θα στηρίξει οποιαδήποτε ιδέα ακόμη και αν αυτή έρχεται από άλλους, ακόμα και αν έρχεται από τις Βρυξέλλες, εφόσον αυτή θέτει σε κίνδυνο την ενεργειακή ασφάλεια της Ουγγαρίας».

«Χρειαζόμαστε ποσότητες αργού πετρελαίου από τη Ρωσία. Δεν είναι δυνατό να φτάσουμε στο σημείο να λέμε ότι δεν μπορούμε να προμηθευτούμε αργό πετρέλαιο από τη Ρωσία», ανέφερε. Από την άλλη, προσέθεσε, οφείλουμε να έχουμε όσο το δυνατόν περισσότερες πηγές και διαδρομές, όμως «κάτι τέτοιο προϋποθέτει πολλά χρήματα και πολύ χρόνο».

Υπάρχουν δυο σενάρια για τη διοφοροποίηση των πηγών σε φυσικό αέριο: η Ανατολική Μεσόγειος και Αζερμπαϊτζάν και τα δύο μπορούν να φτάσουν μέσω της Ελλάδας στην Κεντρική Ευρώπη, κάτι που προϋποθέτει υποδομές, επισήμανε.

«Ευελπιστούμε ότι στο μέλλον θα υπάρχει και άμεση σύνδεση, θα υπάρχει ο νότιος διάδρομος. Όμως μέχρι να συμβεί αυτό θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι δεν υπάρχουν εναλλακτικές στο ρωσικό αέριο».

Τέλος, υπογράμμισε πως η Ελλάδα μπορεί πάντα να βασίζεται στην Ουγγαρία, η οποία στηρίζει την υποψηφιότητα της χώρας μας ως μη μόνιμο μέλος στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.