Σπύρος Σιδέρης

Η Μόσχα και η Τεχεράνη εμφανίζονται σήμερα πιο κοντά από ποτέ, όχι ως τυπικοί σύμμαχοι, αλλά ως εταίροι που μοιράζονται κοινές πιέσεις, κοινές απειλές και –κυρίως– κοινή δυσπιστία απέναντι στο δυτικό σύστημα κυρώσεων και επιβολής. Ο Σεργκέι Λαβρόφ, με τη γνωστή ψυχρή του ακρίβεια, ξεκαθάρισε ότι η Ρωσία δεν «επιβάλλει» ρόλο διαμεσολαβητή στο ιρανικό πυρηνικό ζήτημα, αλλά είναι έτοιμη να βοηθήσει εφόσον της ζητηθεί. Παράλληλα, υπερασπίστηκε το δικαίωμα του Ιράν στην ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας και στον εμπλουτισμό ουρανίου, καταγγέλλοντας ανοιχτά τις εξωτερικές πιέσεις.

• Από την πλευρά του, ο Αμπάς Αραγκτσί μίλησε χωρίς περιστροφές για μια «νέα, επιταχυνόμενη φάση» στις ρωσοϊρανικές σχέσεις. Η υπογραφή τριετούς οδικού χάρτη στρατηγικής συνεργασίας και η ενεργοποίηση της Συνθήκης Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης, που τέθηκε επισήμως σε ισχύ στις 2 Οκτωβρίου 2025, προσδίδουν θεσμικό βάθος σε μια σχέση που μέχρι πρότινος κινούνταν περισσότερο στο πεδίο της συγκυρίας.

Οι συνομιλίες δεν περιορίστηκαν στο πυρηνικό πρόγραμμα. Αντιθέτως, άγγιξαν όλα τα καυτά μέτωπα: από το Παλαιστινιακό και τη Μέση Ανατολή, έως τη Συρία, τον Νότιο Καύκασο, την περιοχή της Κασπίας Θάλασσας, το Αφγανιστάν και φυσικά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στα οικονομικά και ενεργειακά έργα υποδομής, όπως ο Διεθνής Διάδρομος Μεταφορών Βορρά–Νότου και το σιδηροδρομικό έργο Ραστ–Αστάρα, σε μια περίοδο όπου το διμερές εμπόριο έχει ήδη αυξηθεί κατά 10% μέσα στο 2025.

Στο παρασκήνιο, ωστόσο, πλανάται η σκιά της αποτυχημένης –προς το παρόν– προσπάθειας αποκλιμάκωσης με τη Δύση. Η Ρωσία είχε αναδειχθεί σε βασικό διαμεσολαβητή μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, μετά το πράσινο φως του Βλαντίμιρ Πούτιν τον Μάρτιο, κατόπιν αιτήματος του Ντόναλντ Τραμπ. Πέντε γύροι έμμεσων διαπραγματεύσεων, με διαμεσολάβηση του Ομάν, διεξήχθησαν σε Μουσκάτ και Ρώμη, προτού οι ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές της 13ης Ιουνίου ανατρέψουν βίαια το σκηνικό.

• Η επίθεση του Ισραήλ, με νεκρούς ανώτατους Ιρανούς στρατιωτικούς και επιστήμονες, λειτούργησε ως καταλύτης. Για την Τεχεράνη, κατέστη σαφές ότι οι δυτικές εγγυήσεις είναι εύθραυστες και οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες συχνά ανίσχυρες. Για τη Μόσχα, επιβεβαιώθηκε ότι η Δύση επιμένει σε μια πολιτική μονομέρειας και πίεσης, ακόμη και με κίνδυνο ευρύτερης αποσταθεροποίησης.

Σε αυτό το περιβάλλον, η ρωσοϊρανική σύγκλιση αποκτά βαθύτερη γεωπολιτική σημασία. Δεν πρόκειται –όπως επισημαίνουν Ρώσοι αναλυτές– για πλήρη στρατιωτική συμμαχία τύπου ΝΑΤΟ. Απουσιάζει ρητά η ρήτρα συλλογικής άμυνας, στοιχείο που αποκαλύπτει τη ρωσική επιθυμία να διατηρήσει ισορροπίες με το Ισραήλ και άλλους περιφερειακούς δρώντες. Ωστόσο, η συνεργασία επεκτείνεται σε στρατιωτικό-τεχνικό επίπεδο, σε ανταλλαγή πληροφοριών, ακόμη και σε κοινές ασκήσεις, δημιουργώντας ένα πλέγμα αποτροπής και αμοιβαίας εξάρτησης.

• Το παζλ συμπληρώνεται από την τριμερή προσέγγιση Ιράν–Κίνας–Σαουδικής Αραβίας, που πριν από λίγους μέρες αιφνιδίασε τη διεθνή κοινότητα. Η μεσολάβηση του Πεκίνου και η αποκατάσταση σχέσεων Τεχεράνης–Ριάντ ανέδειξαν ότι η Κίνα διεκδικεί πλέον ρόλο ρυθμιστή στη Μέση Ανατολή, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη εμφανίζονται εγκλωβισμένες στις εσωτερικές τους αντιφάσεις.

Και ενώ αυτά τα νέα κέντρα ισχύος συντονίζονται αθόρυβα, η Ευρώπη αναζητά εναγωνίως πόρους για να συνεχίσει τη στήριξη της Ουκρανίας, παλεύοντας με δημοσιονομικούς περιορισμούς, πολιτική κόπωση και κοινωνικές αντιδράσεις. Το χάσμα ανάμεσα στη δυτική ρητορική και την πραγματική δυνατότητα επιβολής πολιτικής μοιάζει να διευρύνεται.

Σε αυτό το ρευστό και επικίνδυνα πολυπολικό τοπίο, η συνάντηση Λαβρόφ–Αραγκτσί δεν ήταν απλώς διπλωματική τυπικότητα. Ήταν μια υπενθύμιση ότι ο κόσμος αλλάζει κατεύθυνση – και ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται μακριά από τη Δύση ίσως καθορίσουν τις ισορροπίες της επόμενης δεκαετίας.

Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι του Κιέβου προσπαθούσαν να αποσπάσουν την προσοχή από την επίλυση αυτού που η Ρωσία αποκαλεί «βασικές αιτίες» του πολέμου, είπε.

Επανέλαβε επίσης τις ανησυχίες της Ρωσίας για τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται η ευρωπαϊκή συζήτηση σχετικά με τις εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία, χωρίς τη συμμετοχή της Μόσχας.

Οποιαδήποτε ιδέα που αποκλίνει από αυτές που έθεσε η Ρωσία στις συνομιλίες με την Ουκρανία στην Κωνσταντινούπολη το 2022 είναι μάταιη, είπε.

«Ήταν σαφές ότι ο επικεφαλής των Ηνωμένων Πολιτειών και η ομάδα του, κατά πρώτον, θέλουν ειλικρινά να επιτύχουν ένα αποτέλεσμα που θα είναι μακροπρόθεσμο, βιώσιμο, αξιόπιστο» δήλωσε ο Λαβρόφ στον τηλεοπτικό σταθμό Rossiya 24.

Την ίδια ώρα, συνέκρινε την εποικοδομητική, όπως είπε, θέση των ΗΠΑ με εκείνη της Ευρώπης, μερικοί από τους ηγέτες της οποίας πήραν μέρος στην έκτακτη σύνοδο κορυφής στο Λευκό Οίκο με τον Τραμπ και τον ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι για να συζητήσουν για την Ουκρανία.

Ο Λαβρόφ δήλωσε πως «οι Ευρωπαίοι επέμεναν διαρκώς μόνο σε μια κατάπαυση του πυρός και πως έπειτα απ’ αυτή θα εξακολουθούσαν να προμηθεύουν όπλα στην Ουκρανία».

«Η Ρωσία δεν αποκλείει κανένα σχήμα για τη συζήτηση της ειρηνευτικής διαδικασίας στην Ουκρανία» πρόσθεσε σε άλλο σημείο.

Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ δήλωσε πως μονάχα μια τέτοια εντολή θα παρείχε τις εγγυήσεις που η Ρωσία χρειάζεται.

Foreign Minister Sergei Lavrov told state media that any new Black Sea deal would depend on the United States “ordering” Ukraine to accept it.https://t.co/iaFrgPqSb7

— The Moscow Times (@MoscowTimes) March 25, 2025

Μόσχα και Κίεβο επικρίνουν η μία την άλλη πλευρά για την κατάρρευση το 2023 μιας συμφωνία που στόχευε στο να εγγυηθεί την ασφάλεια της εμπορικής ναυτιλίας στη Μαύρη Θάλασσα αφότου η Ρωσία έστειλε δεκάδες χιλιάδες στρατεύματα στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.

«Θα χρειαστούμε σαφείς εγγυήσεις. Και δεδομένης της θλιβερής εμπειρίας των συμφωνιών που συνάφθηκαν μονάχα με το Κίεβο, οι εγγυήσεις μπορούν να αποτελέσουν μονάχα το αποτέλεσμα μιας εντολής από την Ουάσιγκτον προς τον Ζελένσκι και την ομάδα του προκειμένου να κάνουν το ένα πράγμα και όχι το άλλο», επισήμανε ο Λαβρόφ κατά τη διάρκεια τηλεοπτικών δηλώσεών του.

«Και φαίνεται πως οι Αμερικανοί εταίροι μας έλαβαν αυτό το μήνυμα. Κατανοούν πως μονάχα η Ουάσιγκτον μπορεί να επιτύχει θετικά αποτελέσματα στο να σταματήσει τις τρομοκρατικές επιθέσεις, να σταματήσει το σφυροκόπημα πολιτικών υποδομών, ενεργειακών υποδομών που δεν σχετίζονται με στρατιωτικό-βιομηχανικά συγκροτήματα».

#UPDATE Russian Foreign Minister Sergei Lavrov has urged the US to give Kyiv an "order" for a new deal on Black Sea navigation, saying Moscow wants an agreement with fewer restrictions on its exports. pic.twitter.com/Wzk2HlkOQN

— AFP News Agency (@AFP) March 25, 2025

Οι δηλώσεις Λαβρόφ δείχνουν ότι η Ρωσία θα ζητήσει να ενταθεί περαιτέρω η αμερικανική πίεση στον Ζελένσκι, προτού συμφωνήσει σε μια θαλάσσια κατάπαυση πυρός, την οποία η Ουάσιγκτον λέει ότι θα ήταν ένα σημαντικό βήμα προς μια πιο περιεκτική εκεχειρία.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο των ρωσοαμερικανικών συνομιλιών χθες στη Σαουδική Αραβία, οι οποίες, όπως όλα δείχνουν, δεν κατέληξαν σε καμία συμφωνία σχετικά με μια ακόμη και περιορισμένη εκεχειρία που θα επιτρέψει την εμπορική ναυσιπλοΐα στη Μαύρη Θάλασσα.

«Εμείς είμαστε, όπως το είπε ο πρόεδρος (Βλαντίμιρ) Πούτιν, υπέρ της επανάληψης, υπό μία ή άλλη μορφή της πρωτοβουλίας της Μαύρης Θάλασσας», επισήμανε ο ίδιος, αναφερόμενος σε μια συμφωνία, από την οποία αποχώρησε η Ρωσία το 2023, που θα επέτρεπε στην Ουκρανία να εξάγει την αγροτική παραγωγή της μέσω της θαλάσσιας οδού.

Το Κίεβο κατάφερε την ίδια χρονιά να ανοίξει έναν θαλάσσιο διάδρομο που θα του επέτρεπε να κάνει εξαγωγές, όμως τα λιμάνια του, ιδίως εκείνο της Οδησσού και τα πλοία μεταφοράς σιτηρών του που βρίσκονταν εκεί πλήττονται συχνά από τον ρωσικό στρατό.

Ο Λαβρόφ είπε, επίσης, ότι η χώρα του ζήτησε επιπλέον την άρση των περιορισμών σε βάρος των ρωσικών εξαγωγών, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, διάρκειας περίπου 12 ωρών, χθες στη Σαουδική Αραβία μεταξύ των Ρώσων και των Αμερικανών.

«Πρέπει τώρα να δημιουργήσουμε τις εγγυήσεις και τους μηχανισμούς, όσο το δυνατόν τους πλέον σαφείς, τους πλέον απτούς, τους πλέον αξιόπιστους και τους πλέον ρεαλιστικούς», υπογράμμισε.

«Θέλουμε η αγορά των σιτηρών, θέλουμε η αγορά των λιπασμάτων να είναι προβλέψιμες, θέλουμε κανείς να μην προσπαθεί να μας αποκλείσει από αυτήν την αγορά», τόνισε ο Ρώσος υπουργός.

Ο Ρώσος Υπουργός είχε κατ’ ιδίαν συνάντηση τόσο με τον Ιρανό Πρόεδρο όσο και με τον Ιρανό ομόλογό του καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη η διαπραγμάτευση για την συνθήκη μιας συνολικής στρατηγικής εταιρικής σχέσης μεταξύ Μόσχας και Τεχεράνης. Σύμφωνα με τον Σεργκέι Λαβρόφ, η συνθήκη είναι έτοιμη περίπου στο 85%.

«Η προετοιμασία μιας νέας μεγάλης συνθήκης βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο. Θα έλεγα, κατά 85% έχει ήδη συμφωνηθεί, απομένουν κάποια συγκεκριμένα θέματα, για τα οποία υπάρχει ενεργή διαδικασία διαπραγμάτευσης», δήλωσε.
«Όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα, δεν θα εμπλακώ. Για εμάς ήταν πάντα πιο σημαντικό να μην έχουμε τεχνητές προθεσμίες, αλλά το αποτέλεσμα. Έτσι και σε αυτή την περίπτωση», πρόσθεσε ο Λαβρόφ.

Ο ίδιος ανέφερε ότι σε συνάντηση με τον Ιρανό πρόεδρο Εμπραχίμ Ραΐσι, οι πλευρές επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους να οριστικοποιήσουν το συντομότερο δυνατό τη Συνθήκη Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης Ρωσίας-Ιράν. «Σήμερα, παρεμπιπτόντως, σε συνάντηση με τον Ιρανό πρόεδρο επαναβεβαιώσαμε τη δέσμευση να ολοκληρώσουμε τις εργασίες για το νέο αυτό έγγραφο το συντομότερο δυνατό», δήλωσε ο Λαβρόφ.

Ο Ρώσος Υπουργός δεν άφησε στο απυρόβλητο τις ΗΠΑ και τον ρόλο της στον πόλεμο στη Γάζα. Σε ότι αφορά

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται ήδη στην πρώτη θέση μεταξύ των χωρών που παρεμβαίνουν στην παλαιστινο-ισραηλινή σύγκρουση» δήλωσε ο Λαβρόφ, προσθέτοντας ότι «όσον αφορά τις προβλέψεις του Άντονι Μπλίνκεν σχετικά με την παρέμβαση τρίτων δυνάμεων σε αυτή τη σύγκρουση, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται ήδη μεταξύ των ηγετών εκείνων που ήδη παρεμβαίνουν. Γι αυτό και στέλνουν δύο αεροπλανοφόρα στη ζώνη της σύγκρουσης, αρκετές χιλιάδες στρατιώτες μάχης, όπως καταλαβαίνω, με όλα τα απαραίτητα όπλα, συμπεριλαμβανομένων των βαρέων όπλων».

«Όσο περισσότερα είναι τέτοια προληπτικά βήματα από την πλευρά, ουσιαστικά, οποιουδήποτε κράτους, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να κλιμακωθεί η σύγκρουση», πρόσθεσε.

Αναφερόμενος στην τουρκική πρόταση για το σύστημα των εγγυητριών χωρών στη Μέση Ανατολή, ο Λαβρόφ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι ζήτησε από τον Τούρκο ομόλογό του περισσότερες διευκρινήσεις για την πρωτοβουλία.

«Πρόσφατα, οι Τούρκοι συνάδελφοί μας πρότειναν την ιδέα ότι οι χώρες που έχουν επιρροή στα μέρη της σύγκρουσης θα πρέπει να προσδιορίσουν κάποιου είδους εγγυητές, και αυτοί οι εγγυητές θα μπορούσαν με κάποιο τρόπο να ενωθούν και να συμφωνήσουν σε ορισμένες συστάσεις προς τα μέρη. Σήμερα ρώτησα τον συνάδελφό μου, Υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν, ώστε να εμπλουτίσουν αυτή την ιδέα».

«Θα δούμε», πρόσθεσε ο Λαβρόφ και τόνισε ότι η «σκέψη» προς τη συλλογική δράση είναι σωστή, προσθέτοντας ότι οι υπηρεσίες μονομερούς διαμεσολάβησης είναι απίθανο να βοηθήσουν σε αυτή την κατάσταση.

«Η Ρωσία ήταν μέρος του μηχανισμού διαμεσολάβησης με τη μορφή μιας τετράδας διεθνών διαμεσολαβητών, η Ρωσία παραμένει έτοιμη να βοηθήσει με κάθε δυνατό τρόπο για να σταματήσει η αιματοχυσία και να προχωρήσει η συζήτηση μιας μακροπρόθεσμης λύσης βάσει του ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ» εξήγησε.

Για τα βήματα Τουρκίας και Ρωσίας στην επίλυση της παλαιστινιο-ισραηλινής σύγκρουσης ο Λαβρόφ είπε ότι σύμφωνα με όσα είπε ο Χακάν Φιντάν, η Άγκυρα σχεδιάζει να καλέσει τα μέλη του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας να εξετάσουν την ιδέα να συμμετάσχουν στην επίλυση της σύγκρουσης μεταξύ Παλαιστίνης και Ισραήλ βάσει ενός συστήματος εγγυητριών χωρών για κάθε ένα από τα μέρη, οι οποίες θα πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη για την εκπλήρωση των όρων του διακανονισμού».

Σύμφωνα με τον Λαβρόφ, η Ρωσία διατηρεί κανονικές σχέσεις τόσο με την Παλαιστίνη όσο και με το Ισραήλ, υπενθυμίζοντας ότι «ο Πρόεδρος Πούτιν έχει τονίσει πάντα στις διεθνείς ομιλίες του για τη Μέση Ανατολή, την ιδιαίτερη δέσμευσή μας για τη διασφάλιση της ασφάλειας του Ισραήλ. Υπάρχουν ενάμισι ή και δύο εκατομμύρια πολίτες μας και καταλαβαίνουμε ότι χρειάζεται ειρήνη».

Αλλά η ειρήνη, τόνισε ο επικεφαλής του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, χρειάζεται όχι μόνο στο Ισραήλ, αλλά και στους γείτονές του – τη Συρία, το Ιράν και, ειδικότερα, την Παλαιστίνη, η οποία «για περισσότερα από 75 χρόνια δεν επιτρέπεται να δημιουργήσει το δικό της κράτος, όπως όλη η προοδευτική ανθρωπότητα αποφάσισε στα τέλη της δεκαετίας του ’40 του περασμένου αιώνα».