Τα 103 χρόνια που μεσολάβησαν από τότε, η πρόοδος στη θεραπεία του διαβήτη υπήρξε εντυπωσιακή, με σημαντικά ορόσημα που έχουν μεταμορφώσει τον τρόπο διαχείρισης και βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ατόμων με διαβήτη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πολλά ακόμα να γίνουν στην κατεύθυνση της προώθησης της ολοκληρωμένης φροντίδας και στη μείωση του κινδύνου επιπλοκών από το ΣΔ, αλλά και στην παράλληλη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων που ζουν με Διαβήτη. Αρκεί να λάβουμε υπόψη ότι πάνω από 500 εκατομμύρια άνθρωποι με Σακχαρώδη Διαβήτη στον πλανήτη αντιμετωπίζουν καθημερινές προκλήσεις όσον αφορά στη διαχείριση της κατάστασης τους, σε κάθε δραστηριότητά τους, για να αντιληφθούμε ότι παρά την πρόοδο, υπάρχει ακόμα πολύς δρόμος να διανύσουμε.

Ακολουθούν, συνοπτικά, μερικές από τις πιο σημαντικές εξελίξεις στη διαχείριση της νόσου.

1. Ανακάλυψη της Ινσουλίνης (1921-1922)

Το πρώτο μεγάλο βήμα ήρθε με την ανακάλυψη της ινσουλίνης από τους Frederick Banting και Charles Best, η οποία έδωσε στους ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 την ευκαιρία να επιβιώσουν. Πριν την ινσουλίνη, η διάγνωση διαβήτη τύπου 1 ήταν ουσιαστικά θανατική καταδίκη. Η χορήγηση της ινσουλίνης κατέστησε δυνατή την επιβίωση και συνέβαλε στην κατανόηση της ασθένειας.

2. Εξελίξεις στις Φόρμες Ινσουλίνης και στις Μεθόδους Χορήγησης (1950s-1980s)

Από τη δεκαετία του 1950, αναπτύχθηκαν διαφορετικές μορφές ινσουλίνης με διαφορετικούς ρυθμούς δράσης, όπως η ταχείας δράσης και η βραδείας δράσης ινσουλίνη. Στη δεκαετία του 1980, η πρώτη ανθρώπινη ινσουλίνη παρασκευάστηκε μέσω γενετικής μηχανικής, γεγονός που βελτίωσε την ασφάλεια και την ανοχή της από τους ασθενείς.

3. Μετρητές Γλυκόζης Αίματος και Διαρκής Παρακολούθηση Γλυκόζης (1990s – 2000s)

Η ανακάλυψη φορητών μετρητών γλυκόζης αίματος στα τέλη του 20ού αιώνα έδωσε τη δυνατότητα στους ασθενείς να παρακολουθούν τη γλυκόζη τους στο σπίτι, ενώ από το 2000 και μετά, οι διαρκείς συσκευές παρακολούθησης γλυκόζης (CGM) επέτρεψαν την παρακολούθηση της γλυκόζης σε πραγματικό χρόνο, προσφέροντας πληροφορίες για καλύτερη διαχείριση του διαβήτη.

4. Αντλίες Ινσουλίνης και Συστήματα Κλειστού Κυκλώματος (2000s – Σήμερα)

Οι αντλίες ινσουλίνης επιτρέπουν τη συνεχή χορήγηση ινσουλίνης και παρέχουν μεγάλη ευελιξία στην ινσουλινοθεραπεία. Πρόσφατα, τα συστήματα «τεχνητού παγκρέατος» ή κλειστού κυκλώματος συνδυάζουν τις αντλίες ινσουλίνης με τις συσκευές συνεχούς παρακολούθησης για αυτόματη ρύθμιση της ινσουλίνης, μιμούμενα τη φυσιολογική λειτουργία του παγκρέατος.

5. Νέες Φαρμακευτικές Θεραπείες (2000s – Σήμερα)

Οι αγωνιστές GLP-1, οι αναστολείς SGLT-2 και οι αναστολείς DPP-4 αποτελούν νέες κατηγορίες φαρμάκων για τον διαβήτη τύπου 2, που βοηθούν στη ρύθμιση του σακχάρου, ενώ έχουν και καρδιοπροστατευτικές και νεφροπροστατευτικές ιδιότητες. Αυτές οι θεραπείες επιτρέπουν στους ασθενείς να διαχειρίζονται καλύτερα τον διαβήτη με λιγότερες επιπλοκές.

6. Εξελίξεις στην Τεχνολογία Υγείας και την Προσωποποιημένη Ιατρική

Σήμερα, η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρουν πρωτοφανή δυνατότητα ανάλυσης δεδομένων και προσαρμογής της θεραπείας στις ατομικές ανάγκες. Επιπλέον, οι εξελίξεις στη γενετική και η επιγενετική έρευνα ανοίγουν νέες προοπτικές για εξατομικευμένη θεραπεία και ίσως για πρόληψη ή θεραπεία του διαβήτη.

Οι παραπάνω πρόοδοι συνιστούν μια αλυσίδα επιτευγμάτων που καθιστούν τη διαχείριση του διαβήτη σήμερα πιο εύκολη και αποτελεσματική από ποτέ. Παράλληλα, η έρευνα συνεχίζεται, με την ελπίδα για νέες θεραπείες και πιθανές λύσεις που θα βελτιώσουν ακόμα περισσότερο τη ζωή των ατόμων με διαβήτη.

Παρόλο που πολύ συχνά γίνονται αναφορές στη νόσο, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη

(14 Νοεμβρίου), μια ημέρα αφιερωμένη στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού για τον Σακχαρώδη Διαβήτη (ΣΔ), μια πάθηση που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, αξίζει να υπενθυμίσουμε κάποια στοιχεία την «πανδημία» αυτή της αύξησης του ΣΔ παγκοσμίως, όπως λένε οι ειδικοί.  

Η ημερομηνία της Παγκόσμιας Ημέρα επιλέχθηκε επειδή συμπίπτει με τα γενέθλια του Sir Frederick Banting, ενός από τους επιστήμονες που ανακάλυψαν την ινσουλίνη το 1921. Με αφορμή την ημέρα αυτή, οι Καθηγητές της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Νικόλαος Τεντολούρης (Καθηγητής Παθολογίας ΕΚΠΑ, Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Νοσοκομείου Λαϊκό), Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου (Επίκουρη Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Νοσοκομείου Αλεξάνδρα) και Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής ΕΚΠΑ) παρουσιάζουν τις κύριες επιπλοκές της νόσου.

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ)

Είναι μια χρόνια πάθηση που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το σώμα χρησιμοποιεί τη γλυκόζη. Η υψηλή συγκέντρωση γλυκόζης στο αίμα μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές, οι οποίες επηρεάζουν πολλά συστήματα του σώματος και μπορεί να είναι σοβαρές εάν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα. Οι επιπλοκές του διαβήτη διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες, τις οξείες και τις χρόνιες.

Οξείες Επιπλοκές. Οι οξείες επιπλοκές σχετίζονται με απότομες αυξομειώσεις των επιπέδων σακχάρου στο αίμα και μπορούν να εκδηλωθούν οποιαδήποτε στιγμή. Οι δύο κύριες οξείες επιπλοκές είναι:

1.         Υπογλυκαιμία: Πρόκειται για πτώση των επιπέδων γλυκόζης κάτω από τα φυσιολογικά όρια, συχνά λόγω υπερβολικής δόσης ινσουλίνης, έλλειψης τροφής ή υπερβολικής σωματικής άσκησης. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν τρόμο, εφίδρωση, ταχυκαρδία και, σε σοβαρές περιπτώσεις, απώλεια συνείδησης ή και επιληπτικές κρίσεις.

2.         Διαβητική Κετοξέωση:  Εμφανίζεται κυρίως σε άτομα με διαβήτη τύπου 1 και προκύπτει, όταν το σώμα δεν έχει αρκετή ινσουλίνη και αρχίζει να χρησιμοποιεί τα λίπη για ενέργεια, παράγοντας κετόνες. Αυτό προκαλεί οξύτητα στο αίμα και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, όπως κώμα.

Χρόνιες Επιπλοκές. Οι χρόνιες επιπλοκές του διαβήτη είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιας έκθεσης σε υψηλά επίπεδα γλυκόζης και αφορούν κυρίως το καρδιαγγειακό, το νευρικό και το νεφρικό σύστημα. Αυτές περιλαμβάνουν:

1. Καρδιαγγειακές Παθήσεις: Ο ΣΔ αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιακές παθήσεις, όπως στεφανιαία νόσο και έμφραγμα, καθώς και για αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα προκαλούν βλάβη στα αιμοφόρα αγγεία και αυξάνουν τη συσσώρευση αθηρωματικών πλακών, με αποτέλεσμα την απόφραξη των αρτηριών. «Σιωπηρό» έμφραγμα, δηλαδή έμφραγμα χωρίς πόνο μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε, αλλά, σύμφωνα με μελέτες, οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για σιωπηρή καρδιακή προσβολή.

2. Νεφροπάθεια: Η διαβητική νεφροπάθεια είναι η βλάβη των νεφρών λόγω των υψηλών επιπέδων σακχάρου, που μπορεί να οδηγήσει σε νεφρική ανεπάρκεια. Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται σταδιακά και περιλαμβάνουν αυξημένη πρωτεΐνη στα ούρα και αυξημένη πίεση. Η καλή ρύθμιση της γλυκόζης και της αρτηριακής πίεσης είναι κρίσιμη για την πρόληψη της νεφροπάθειας.

3. Νευροπάθεια: Η διαβητική νευροπάθεια είναι βλάβη των νεύρων και μπορεί να επηρεάσει διάφορα σημεία του σώματος, όπως τα άκρα, προκαλώντας αίσθημα καύσου, πόνο, μούδιασμα και αδυναμία. Η περιφερική νευροπάθεια είναι συχνή στα κάτω άκρα και αυξάνει τον κίνδυνο για τραυματισμούς και έλκη, τα οποία δύσκολα επουλώνονται.

4. Αμφιβληστροειδοπάθεια: Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι βλάβη στα αιμοφόρα αγγεία του αμφιβληστροειδούς του ματιού, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα όρασης και, τελικά, σε τύφλωση. Η διατήρηση της γλυκόζης σε φυσιολογικά επίπεδα και οι τακτικοί οφθαλμολογικοί έλεγχοι είναι σημαντικοί για την πρόληψη αυτής της επιπλοκής.

5. Διαβητικό Πόδι: Η βλάβη στα νεύρα και τα αγγεία στα πόδια μπορεί να οδηγήσει σε διαβητικά έλκη και λοιμώξεις, τα οποία δύσκολα επουλώνονται και, σε σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσουν σε ακρωτηριασμό. Η καλή φροντίδα των ποδιών και οι τακτικές επισκέψεις σε γιατρούς βοηθούν στην αποφυγή αυτής της επιπλοκής.

Επιπρόσθετα, σύμφωνα με πρόσφατη δημοσίευση στο έγκριτο περιοδικό Nature (‘Nature Reviews Endocrinology’), με τη σταδιακή μείωση των θανατηφόρων επιπλοκών από το καρδιαγγειακό σύστημα στους σακχαροδιαβητικούς, ο καρκίνος και η άνοια αρχίζουν να αποτελούν σημαντικά προβλήματα στους ασθενείς αυτούς. Ο σακχαρώδης διαβήτης σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα για ανάπτυξη διαφόρων ειδών καρκίνου, ιδιαίτερα καρκίνων του γαστρεντερικού και γυναικολογικών καρκίνων. Παράλληλα, η εισαγωγή στο νοσοκομείο και η πιθανότητα θανάτου από λοιμώξεις, συμπεριλαμβανομένου του COVID-19, της πνευμονίας, και των λοιμώξεων στα νεφρά και τα κάτω άκρα, είναι μεγαλύτερες. Οι γνωσιακές και οι κινητικές δυσλειτουργίες, το μη αλκοολικό λιπώδες ήπαρ, η αποφρακτική άπνοια ύπνου και η κατάθλιψη είναι επίσης συχνά νοσήματα στα άτομα πάσχοντα από σακχαρώδη διαβήτη.

Η καλύτερη στρατηγική για την πρόληψη των επιπλοκών του διαβήτη είναι η συνεχής, αποτελεσματική διαχείριση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, η καθημερινή σωματική δραστηριότητα και η αποφυγή καπνίσματος. Οι τακτικές επισκέψεις στον γιατρό είναι απαραίτητες για την παρακολούθηση του χρόνιου αυτού νοσήματος και των επιπλοκών του. Επιπλέον, η ολιστική προσέγγιση με εξειδικευμένες εξετάσεις από ειδικούς γιατρούς, όπως οι τακτικές εξετάσεις για την καρδιά, τα νεφρά, τα μάτια και τα πόδια, μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό των επιπλοκών σε πρώιμο στάδιο, επιτρέποντας την έγκαιρη παρέμβαση.

Οι επιπλοκές του διαβήτη είναι σοβαρές, αλλά η ενημέρωση, η πρόληψη και η έγκαιρη θεραπευτική αντιμετώπιση μπορούν να βοηθήσουν τους ασθενείς να ζήσουν χωρίς επιπλοκές, ο σακχαρώδης διαβήτης να αντιμετωπίζεται με επιτυχία και να διασφαλίζεται η διατήρηση του μέγιστου προσδόκιμου επιβίωσής τους.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Είναι έτσι πολύ εντυπωσιακές οι εξελίξεις στην αντιμετώπιση του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 (ΣΔ2) τα τελευταία χρόνια. «Στις τρεις γνωστές αντιδιαβητικές θεραπευτικές κατηγορίες των αρχών της δεκαετίας του 2000, έχουν προστεθεί πολλές νέες θεραπείες με αξιόλογη αποτελεσματικότητα και ασφάλεια και, πολλές εξ αυτών, με σημαντικές πλειοτροπικές, συστημικές δράσεις (κυρίως οι GLP-1 αγωνιστές και SGLT-2 αναστολείς)».  Αυτά επισημαίνει, μιλώντας στο libre, για τα νέα θεραπευτικά δεδομένα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη,  o Δρ Ανδρέας Μελιδώνης, Παθολόγος-Διαβητολόγος, Συντονιστής Διευθυντής Διαβητολογικού Κέντρου Metropolitan Hospital.

Τα θεραπευτικά όπλα που ήδη έχουμε

«Από τις υπάρχουσες σήμερα θεραπευτικές κατηγορίες, σημαντικά είναι τα νέα μόρια εβδομαδιαίων αγωνιστών GLP-1 (σεμαγλουτίδη, ντουλαγλουτίδη) εκ των οποίων η σεμαγλουτίδη (OZEMPIC / WEGOVY) προστέθηκε τελευταία στο θεραπευτικό μας οπλοστάσιο.
Η σεμαγλουτίδη είναι ένας ισχυρός εβδομαδιαίος αγωνιστής GLP-1 με εξαιρετικά δεδομένα αποτελεσματικότητας (μείωση κατά 1,4-1,6% της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης, μείωση κατά 4-5kg του σωματικού βάρους) και ασφάλειας στις μελέτες SUSTAIN.Η σεμαγλουτίδη 2,4mg επίσης στη σειρά μελετών STEP έδειξε θαυμάσια αποτελέσματα στο επίπεδο της απώλειας βάρους σε άτομα με παχυσαρκία μειώνοντας κατά 15% (μ.ο.15,3kg) το σωματικό βάρος των ατόμων αυτών!

Αναμένεται, μάλιστα, η κυκλοφορία του πρώτου δισκίου GLP-1 (oral σεμαγλουτίδη), για το οποίο οι μελέτες PIONEER φάσης 3 έδειξαν ιδιαίτερη αποτελεσματικότητα (στη γλυκαιμική ρύθμιση και την απώλεια βάρους) και ασφάλεια. Οι αγωνιστές GLP-1 δρουν στους υποδοχείς GLP-1 των διαφόρων οργάνων και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, έχουν δράση παρόμοια με την ινκρετινική ορμόνη GLP-1, πολλαπλάσιας όμως ισχύος σε σχέση με τη δράση του ενδογενούς GLP-1. Οι αγωνιστές GLP-1 έχουν αντιυπεργλυκαιμική, αντιυπερτασική, καρδιοπροστατευτική δράση και μειώνουν το σωματικό βάρος, ενώ ένας εξ αυτών (η λιραγλουτίδη) μειώνει και τον κίνδυνο θανατηφόρων συμβαμάτων».

·         Η σεμαγλουτίδη αποτελεί βασικό συστατικό ενέσιμων αγωγών, που έχουν εγκριθεί για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, καθώς φαίνεται ότι η χρήση της βοηθά στην απώλεια σωματικού βάρους. Είναι όμως σωστό να λαμβάνονται από άτομα που επιθυμούν να χάσουν λίγα κιλά και δεν πάσχουν από νοσογόνο παχυσαρκία ή Σακχαρώδη Διαβήτη;

«Δεν υπάρχει ένδειξη χορήγησης της σεμαγλουτίδης στους μη διαβητικούς παχύσαρκους ή ακόμη περισσότερο στους υπέρβαρους. Και αυτό γιατί, αφενός μεν δεν υπάρχουν πολλές μελέτες σε αυτούς τους πληθυσμούς, αφετέρου δε το όποιο όφελος στην απώλεια βάρους δεν αντιρροπεί σημαντικά τις ανεπιθύμητες ενέργειες (παρενέργειες) του φαρμάκου. Αντίθετα, στα άτομα με διαβήτη και παχυσαρκία τα οφέλη είναι συντριπτικά περισσότερα, καθώς η σεμαγλουτίδη είναι ένα από τα πιο ισχυρά φάρμακα κατά του διαβήτη. Γι’ αυτό και υπάρχει ένδειξη χορήγησης σε αυτούς».

·         Τι γίνεται μετά την παύση λήψης της σεμαγλουτίδης;

«Μετά την παύση χορήγησης της σεμαγλουτίδης τα άτομα, εάν δεν αλλάξουν τις υγιεινο-διαιτητικές τους συνήθειες ανακτούν μέσα σε ένα έτος το 50-70% του απολεσθέντος βάρους και σε τρία έτη όλο το απολεσθέν βάρος, σύμφωνα με αξιόπιστα ερευνητικά δεδομένα».

·         Αναφορικά με τους αναστολείς SGLT-2, αυτήν την ιδιαίτερα προβεβλημένη και εξαιρετικά πρόσφατη αντιδιαβητική αγωγή, τι έχουμε να επισημαίνουμε;

«Οι νέες μελέτες για αυτή τη θεραπευτική κατηγορία (των αναστολέων SGLT-2) έδειξαν την αναμφισβήτητη καρδιοπροστατευτική (κυρίως στη μείωση του κινδύνου νοσηλείας για καρδιακή ανεπάρκεια) και νεφροπροστατευτική δράση, ενώ βεβαίως είναι γνωστή η πολύ σημαντική μείωση του κινδύνου θανατηφόρων συμβαμάτων (38%) που προσφέρει η εμπαγλιφλοζίνη.

Σημειώνουμε επίσης και τα πολύ πρόσφατα καλά δεδομένα δράσης αλλά και ασφάλειας που φαίνεται να παρουσιάζει σε μελέτες η σοταγλιφλοζίνη (αναστολέας SGLT-2 αλλά και SGLT-1). Στις μελέτες αυτές, η σοταγλιφλοζίνη έδειξε σημαντική μείωση του κινδύνου νοσηλείας για καρδιακή ανεπάρκεια και μείωση του κινδύνου καρδιαγγειακού θανάτου (και στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια) όπως επίσης και σημαντική μείωση του κινδύνου εμφράγματος μυοκαρδίου ή αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων.

• Τι σημαντικό περιμένουμε στις αντιδιαβητικές αγωγές 

«Σημειώνουμε, στο πλαίσιο των μελλοντικών αντιδιαβητικών κατηγοριών, τον διπλό αγωνιστή GLP-1/GIP  (δρα στους υποδοχείς και των δύο ινκρετινικών ορμονών, των GLP-1 και GIP). Φαίνεται ότι αυτή η διπλή δράση διασφαλίζει σημαντική βελτίωση της ινσουλινοέκκρισης, άρα βελτίωση της υπεργλυκαιμίας και σημαντική απώλεια σωματικού βάρους. Σε πρόσφατη δημοσίευση στο εξαιρετικού κύρους ιατρικό περιοδικό NEJM για την τιρζεπατίδη, έναν διπλό αγωνιστή GLP-1 και GIP, επιβεβαιώθηκαν σε μελέτη φάσης 3 οι εντυπωσιακές δράσεις του καινοτόμου αυτού φαρμάκου. Σε 40 εβδομάδες δράσης μείωσε τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1C) κατά 2,4% (με HbA1C έναρξης μελέτης 8%) και μείωσε το σωματικό βάρος έως 11,4kg. Ήδη, η τιρζεπατίδη έχει πάρει ένδειξη χορήγησης από το FDA και κυκλοφορεί στην Αμερική με την ονομασία mounjaro.

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν μόνο παρενέργειες από το γαστρεντερικό, οπότε αναμένονται με αυξημένο ενδιαφέρον τα αποτελέσματα των υπόλοιπων μελετών για οριστικοποίηση των εξαιρετικών αυτών δράσεων του διπλού αγωνιστή.

Επίσης, στα ευρωπαϊκά διαβητολογικά συνέδρια του 2021 και 2022 παρουσιάστηκαν πρώτα δεδομένα φάσης 3 από μία εξαιρετικά καινοτόμο αντιδιαβητική αγωγή την ιμεγλιμίνη. Η ιμεγλιμίνη δρα στη μιτοχονδριακή κυτταρική λειτουργία: βελτιώνει τη λειτουργία των μιτοχονδρίων, μειώνει την ενδοκυττάρια παραγωγή των τοξικών ελευθέρων ριζών οξυγόνου και αυξάνει τη βιογένεση των μιτοχονδρίων, άρα και την παραγωγή ATP.

Όλα αυτά οδηγούν σε βελτιωμένη ιστική ινσουλινοευαισθησία, μειωμένη ηπατική παραγωγή γλυκόζης και αυξημένη ινσουλινοέκκριση. Στις μελέτες που παρουσιάστηκαν, η αγωγή αυτή δεν φαίνεται να συνδέεται με ανεπιθύμητες ενέργειες».

·         Τι αναμένεται σχετικά με την Ινσουλινοθεραπεία;

Πολλές είναι και οι αναμενόμενες εξελίξεις στον τομέα των ινσουλινών και της ινσουλινοθεραπείας. Ήδη το τελευταίο διάστημα έχουν προστεθεί στη θεραπευτική πραγματικότητα υπερταχείες (superfast) ινσουλίνες (όπως η Aspart) με ταχεία έναρξη δράσης και κορύφωση της δράσης αυτής ½ ώρα από την ένεσή τους, γεγονός που προσομοιάζει απολύτως με τη φυσιολογική έκκριση και την κινητική της ινσουλίνης μετά το γεύμα, στον φυσιολογικό οργανισμό. Επίσης το 2022 δημοσιεύθηκαν εντυπωσιακά αποτελέσματα νέας, εβδομαδιαίας δράσεως, βασικής ινσουλίνης (της ινσουλίνης Icodec)με καλύτερη αποτελεσματικότητα δράσης από την 24ωρης δράσης ινσουλίνη Glargine.

Με τη βοήθεια της νανοτεχνολογίας, δοκιμάζονται εξάλλου μορφές ινσουλίνης που θα επικαλύπτονται με νανοσωματίδια πολυμερή (και θα προστατεύονται από την πρωτεολυτική διάσπαση στο στομάχι) ώστε να μπορούν να χορηγηθούν από το στόμα (per os).

Επίσης, σε δρόμο ανάπτυξης είναι η παρασκευή έξυπνων (smart) ινσουλινών που θα περιέχουν έναν «χημικό μεταφορέα ινσουλίνης» ο οποίος θα «αποθηκεύει» την ινσουλίνη στον υποδόριο ιστό και θα την απελευθερώνει μόνο όταν η αυξάνεται η συγκέντρωση της γλυκόζης στον ιστό. Έτσι δεν θα χρειάζεται συνεχής μέτρηση της γλυκόζης και δεν θα απαιτείται προσαρμογή της ινσουλίνης στα γεύματα! Προφανώς, μέχρι την οριστική παρασκευή αυτών των ινσουλινών ο δρόμος είναι μακρύς αλλά όταν αυτή επιτευχθεί οι συνέπειες θα είναι συνταρακτικά θετικές».