Το δάνειο αποζημιώσεων αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου χρηματοδοτικού πακέτου, συνολικού ύψους έως 210 δισ. ευρώ, που στοχεύει στη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας του Κιέβου τα επόμενα χρόνια.

Από τα 165 δισ. ευρώ, τα 25 δισ. ευρώ προέρχονται από δεσμευμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται σε ιδιωτικούς τραπεζικούς λογαριασμούς εντός της ΕΕ, ενώ 140 δισ. ευρώ προέρχονται από τα κεφάλαια που παραμένουν παγωμένα στην τράπεζα Euroclear στο Βέλγιο. Το ουκρανικό «πολεμικό ταμείο» αναμένεται να εξαντληθεί τον Απρίλιο.

Η νομική πρόταση θα αποτελέσει τη βάση για άμεσες τεχνικές διαπραγματεύσεις, πριν οι Ευρωπαίοι ηγέτες συνεδριάσουν στα μέσα Δεκεμβρίου για να αποφασίσουν τα πιο ευαίσθητα σημεία της πρωτοβουλίας. Η Ουκρανία θα χρειαστεί να αποπληρώσει το δάνειο μόνο εάν η Ρωσία τερματίσει τη σύγκρουση και καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις, ένα σενάριο που θεωρείται μάλλον απίθανο.

Στο πλαίσιο του δανείου αποζημιώσεων, 115 δισ. ευρώ έχουν δεσμευθεί για τη χρηματοδότηση της αμυντικής βιομηχανίας της Ουκρανίας, ενώ 50 δισ. ευρώ θα καλύψουν τις δημοσιονομικές ανάγκες του Κιέβου. Τα υπόλοιπα 45 δισ. ευρώ του πακέτου θα χρησιμοποιηθούν για την αποπληρωμή δανείου της G7 προς την Ουκρανία από το 2024.

Το βασικό εμπόδιο παραμένει η αντίθεση της βελγικής κυβέρνησης στο δάνειο.

«Το κείμενο που θα παρουσιάσει η Κομισιόν δεν αντιμετωπίζει ικανοποιητικά τις ανησυχίες μας», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Βέλγος υπουργός Εξωτερικών Μαξίμ Πρεβό, το πρωί της Τετάρτης, στο περιθώριο συνάντησης του ΝΑΤΟ. «Έχουμε τη δυσάρεστη αίσθηση ότι δεν εισακουστήκαμε».

Το Βέλγιο φοβάται ρωσικά αντίποινα τόσο κατά του κράτους όσο και κατά της Euroclear που διαχειρίζεται τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία. Η κυβέρνηση ζητεί χρηματοοικονομικές εγγυήσεις από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σε περίπτωση που η Μόσχα καταφέρει να ανακτήσει τα χρήματα.

Η Κομισιόν έχει ήδη σημειώσει ότι είναι έτοιμη να παράσχει έκτακτη ενδιάμεση χρηματοδότηση προς την Ουκρανία, για να καλύψει τις ανάγκες της στους πρώτους μήνες του έτους, πιθανότατα μέσω ευρωπαϊκού δανεισμού.

Η σκληρή επιστολή του προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, την οποία αποκάλυψε το Politico, έφτασε λίγες ώρες πριν η Κομισιόν παρουσιάσει την αναθεωρημένη πρόταση για τη διάθεση των 140 δισ. ευρώ της Euroclear. Με το Βέλγιο να εμφανίζεται κάθετο ότι δεν θα αναλάβει νομικό και οικονομικό ρίσκο σε περίπτωση που η Μόσχα κινηθεί δικαστικά, ο Ντε Βέβερ χαρακτηρίζει το ευρωπαϊκό σχέδιο «θεμελιωδώς λανθασμένο» και εν δυνάμει επικίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Ο Ντε Βέβερ εξηγεί ότι εάν η Ρωσία δεν ηττηθεί ξεκάθαρα και επαναληφθούν διαπραγματεύσεις στο μέλλον, θα απαιτήσει την επιστροφή των περιουσιακών της στοιχείων. Και όπως σημειώνει δηκτικά, «η ιστορία έχει δείξει ότι τα κράτη το κάνουν».

Μια βιαστική κίνηση της ΕΕ θα μπορούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, να αποδυναμώσει τον ρόλο των κεφαλαίων ως διαπραγματευτικό εργαλείο σε πιθανή ειρηνευτική συμφωνία. Αν «καεί» αυτό το χαρτί, η Ρωσία δεν θα έχει λόγο να προσέλθει σε συνομιλίες.

Ο Βέλγος ηγέτης εμμένει ότι το σχέδιο δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς πλήρεις εγγυήσεις αποζημίωσης από τα κράτη-μέλη, σε περίπτωση δικαστικής νίκης της Ρωσίας. Ουσιαστικά προτείνει οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι να καλύψουν το σύνολο του ρίσκου προκαταβολικά – θέση που βρίσκει ελάχιστους υποστηρικτές.

Αντί του μηχανισμού των παγωμένων κεφαλαίων, προωθεί την ιδέα νέου κοινοτικού δανεισμού 45 δισ. ευρώ, για τη χρηματοδότηση των ουκρανικών αναγκών του 2026. Πρόκειται για επιλογή που οι περισσότερες κυβερνήσεις θέλουν να αποφύγουν, καθώς συνεπάγεται νέα ευρωπαϊκή έκδοση χρέους.

Το παρασκήνιο

Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Σε λίγες εβδομάδες, οι 19 υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης θα εκλέξουν νέο πρόεδρο του Eurogroup, με τον Κυριάκο Πιερρακάκη και τον Βέλγο υπουργό Οικονομικών Βίνσεντ βαν Πέτεγκεμ να βρίσκονται αντιμέτωποι σε μια εξαιρετικά ρευστή μάχη.

Στις Βρυξέλλες κυκλοφορεί η εκτίμηση ότι η σκληρή στάση του Ντε Βέβερ στα παγωμένα κεφάλαια λειτουργεί ως μοχλός πίεσης και ως επίδειξη δύναμης ενόψει της κρίσιμης ψηφοφορίας. Το Βέλγιο, σημειώνουν διπλωματικές πηγές, επιχειρεί να ενισχύσει το διαπραγματευτικό βάρος του, στέλνοντας μήνυμα ότι δεν θα δώσει ψήφο χωρίς ανταλλάγματα.

Η ταύτιση συμφερόντων με τον Βίκτορ Όρμπαν, που επίσης αντιδρά, περιπλέκει περαιτέρω το ευρωπαϊκό σκηνικό.

Τι σημαίνει το «όχι» για την Ευρώπη

Παρά την ευρεία στήριξη στον μηχανισμό αξιοποίησης των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, το βελγικό βέτο:

• μπλοκάρει την ομοφωνία που απαιτείται,
• καθυστερεί τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας,
• ανατρέχει τη στρατηγική πίεσης προς τη Μόσχα,
• ανοίγει ρήγμα εντός των «27» σε μια εξαιρετικά κρίσιμη στιγμή.

Το επόμενο διάστημα, η Κομισιόν θα παρουσιάσει νέα πρόταση, όμως η αδιαλλαξία των Βρυξελλών –και ο ευρωπαϊκός συσχετισμός δυνάμεων– δείχνουν ότι η συζήτηση για τα ρωσικά κεφάλαια έχει πλέον μετατραπεί σε ένα σύνθετο παιχνίδι νομικής ευθύνης, διεθνούς ισχύος και ευρωπαϊκής πολιτικής ισορροπίας.

Οι τόκοι τους κατατίθενται στην ΕΚΤ και αποτελούν τη βάση της πρότασης. Η Επιτροπή προτείνει την υπογραφή σύμβασης με την Euroclear με μηδενικό επιτόκιο, ώστε να διοχετευθούν τα ποσά στο Κίεβο για αμυντικές δαπάνες και κάλυψη δημοσιονομικών αναγκών. Μέρος των χρημάτων θα αποπληρώσει προηγούμενο δάνειο της G7, ενώ το υπόλοιπο θα εκταμιεύεται σε δόσεις.

Η Γερμανία στηρίζει ένθερμα την πρόταση, με τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να υποστηρίζει ότι η χρηματοδότηση πρέπει να κατευθυνθεί αποκλειστικά σε στρατιωτική βοήθεια. Το Ηνωμένο Βασίλειο κατέθεσε αντίστοιχη πρόταση για αξιοποίηση 25 δισ. δολαρίων δεσμευμένων ρωσικών κεφαλαίων, ενώ το ζήτημα θα τεθεί σε συντονισμό στη σύνοδο υπουργών Οικονομικών της G7.

Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι το σχέδιο δεν αγγίζει τα κυρίαρχα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία και ότι η Ουκρανία θα αποπληρώσει το δάνειο μόνο εφόσον η Ρωσία ηττηθεί και καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις. Τότε η ΕΕ θα αποζημιώσει την Euroclear ώστε να καλύψει τυχόν υποχρεώσεις προς τη Μόσχα.

Ωστόσο, το σχέδιο ενέχει σοβαρό ρίσκο: η ανανέωση των κυρώσεων απαιτεί σήμερα ομοφωνία κάθε έξι μήνες, κάτι που δίνει σε χώρες όπως η Ουγγαρία τη δυνατότητα να τορπιλίσουν τη διαδικασία. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, τα δεσμευμένα μετρητά θα επέστρεφαν στη Ρωσία και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θα έμεναν εκτεθειμένες στην αποπληρωμή.

Για την αποφυγή αυτού του κινδύνου, η Επιτροπή εισηγείται αλλαγή των κανόνων ώστε οι αποφάσεις ανανέωσης να λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία και όχι με ομοφωνία, κάτι που απαιτεί πολιτική συμφωνία υψηλού επιπέδου μεταξύ των ηγετών της ΕΕ.

Reuters: Πώς θα χρησιμοποιήσει η Δύση τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας

Σύμφωνα με το Reuters, η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται πάνω σε τρόπους χρηματοδότησης της άμυνας και της ανοικοδόμησης της Ουκρανίας, με τα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας να έχουν ακινητοποιηθεί στη Δύση μετά την εισβολή της Μόσχας.

Το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα επέτρεπε στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να χρησιμοποιήσουν τα περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για την Ουκρανία χωρίς να τα κατάσχουν — μια κόκκινη γραμμή για πολλές από αυτές και για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Πώς θα λειτουργήσει

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εκδώσει Δάνειο Αποζημιώσεων στην Ουκρανία με βάση τα ταμειακά υπόλοιπα που προκύπτουν από τίτλους οι οποίοι λήγουν και ακινητοποιήθηκαν το 2022 μετά την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία.

Το δάνειο θα αποπληρωθεί από την Ουκρανία μόνο όταν λάβει πολεμικές αποζημιώσεις από τη Ρωσία στο πλαίσιο ειρηνευτικής συμφωνίας, επιτρέποντάς της ουσιαστικά να δαπανήσει τα χρήματα τώρα, αντί να περιμένει μέχρι να πληρώσει η Μόσχα.

Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί άλλες λεπτομέρειες, πέραν του ότι ο κίνδυνος που σχετίζεται με το δάνειο θα αναληφθεί συλλογικά, είτε μόνο από τις ευρωπαϊκές χώρες είτε από αυτές και τα μη ευρωπαϊκά μέλη της G7: τον Καναδά, την Ιαπωνία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Πόσα χρήματα είναι διαθέσιμα

Η Επιτροπή, η οποία είναι υπεύθυνη για τον καθορισμό των λεπτομερειών του δανείου, δήλωσε ότι θα περιμένει την αξιολόγηση των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο το 2026 και το 2027 προτού λάβει απόφαση για το μέγεθός του.

Από περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία, 210 δισεκατομμύρια ευρώ (229 δισεκατομμύρια δολάρια) τηρούνται στην Ευρώπη, εκ των οποίων 185 δισεκατομμύρια ευρώ βρίσκονται στο Euroclear, ένα κεντρικό αποθετήριο τίτλων με έδρα τις Βρυξέλλες. Περίπου 175 δισεκατομμύρια ευρώ από αυτά έχουν μετατραπεί σε μετρητά καθώς λήγουν οι τίτλοι. Αυτό είναι περίπου το ταμειακό υπόλοιπο με το οποίο θα μπορούσε να εργαστεί η ΕΕ.

Ωστόσο, η ΕΕ πιθανότατα θα αποπληρώσει πρώτα το δάνειο των 45 δισεκατομμυρίων ευρώ (50 δισεκατομμύρια δολάρια) της G7 προς την Ουκρανία, που συμφωνήθηκε πέρυσι. Αυτό θα αποπληρωθεί από τα κέρδη που προκύπτουν από τα ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, γεγονός που το καθιστά ουσιαστικά μια επιχορήγηση για το Κίεβο.

Αυτό θα άφηνε περίπου 130 δισεκατομμύρια ευρώ διαθέσιμα για το νέο δάνειο.

Πώς θα λειτουργούσε το δάνειο επανορθώσεων

Για να αποφευχθεί η κατάσχεση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, η ιδέα είναι να μεταφερθούν τα μετρητά από την Euroclear σε ένα νεοσύστατο Όχημα Ειδικού Σκοπού (SPV), που θα ανήκει σε κυβερνήσεις της ΕΕ ή και της G7. Σε αντάλλαγμα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδώσει ομόλογα μηδενικού τοκομεριδίου στην Euroclear, εγγυημένα από τους ιδιοκτήτες του SPV.

Τα ομόλογα της ΕΕ θα κάλυπταν τον κίνδυνο της Euroclear έναντι ρωσικών δικαστικών διαφορών, ενώ τα μετρητά στο SPV θα μπορούσαν να επενδυθούν πιο επικερδώς από τις καταθέσεις μίας ημέρας στην ΕΚΤ και, συνεπώς, να αποφέρουν υψηλότερη απόδοση για την Ουκρανία.

Θα συμμετάσχουν όλα τα μέλη της ΕΕ;

Η προτίμηση της ΕΕ θα ήταν να υπογράψουν και τα 27 κράτη-μέλη της και οι μη ευρωπαϊκές χώρες της G7 στον SPV, εκδίδοντας εγγυήσεις ανάλογες με το μέγεθος των οικονομιών τους.

Ωστόσο, επειδή η φιλορωσική Ουγγαρία και η Σλοβακία ενδέχεται να μην επιθυμούν να συμμετάσχουν, αξιωματούχοι της ΕΕ έχουν δηλώσει ότι το SPV θα μπορούσε να συσταθεί χωρίς αυτές τις δύο χώρες, εάν χρειαστεί.

«Ένα σημαντικό μέρος του κόστους της ανοικοδόμησης της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένης της αποζημίωσης των θυμάτων της ρωσικής στρατιωτικής επιθετικότητας, θα πρέπει να καλυφθεί από την ίδια την Ρωσία» αναφέρει η επιστολή που πρόκειται να καταθέσουν οι τέσσερις χώρες στο Ecofin.

Στο πλαίσιο των κυρώσεων η Ε.Ε. και οι σύμμαχοι της έχουν προχωρήσει στην κατάσχεση σημαντικών περιουσιακών στοιχείων που συνδέονται με Ρώσους ιδιώτες και φορείς, όπως και περίπου 300 δισ. δολάρια από τα αποθέματα της κεντρικής τράπεζας της Ρωσίας σε ξένο συνάλλαγμα.

Επομένως κατά την επιστολή, η Ένωση θα πρέπει τώρα να εντοπίσει «νόμιμους τρόπους για να μεγιστοποιήσουμε την χρήση των πόρων αυτών ως πηγή χρηματοδότησης, τόσο για το κόστος των συνεχιζόμενων προσπαθειών της Ουκρανίας να αντισταθεί στην ρωσική επιθετικότητα, όσο και για την μεταπολεμική ανοικοδόμηση της χώρας».

Σημειωτέον πως το ίδιο ακριβώς ζήτησε, μεταξύ άλλων, νωρίτερα και ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντιμίρ Ζελένσκι από την διεθνή κοινότητα, στην ομιλία που έδωσε μέσω βιντεοκλήσης στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός. «(Ρωσικά) assets που έχουν κατασχεθεί ή θα κατασχεθούν θα πρέπει να συγκεντρωθούν σε ένα ειδικό fund για να βοηθηθούν αυτοί που έχουν επηρεαστεί από τον πόλεμο» υποστήριξε ο Ουκρανός ηγέτης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την περασμένη εβδομάδα, ανακοίνωσε πως θα ελέγξει νομικά, με βάση τους νόμους της Ε.Ε., αν υπάρχει πράγματι η πιθανότητα τα κατασχεθέντα ρωσικά assets να μπορούν να αξιοποιηθούν για την οικονομική στήριξη της Ουκρανίας, όμως σίγουρα δεν έκανε καμία αναφορά στα τεράστια αποθέματα της ρωσικής κεντρικής τράπεζας. Οι περισσότεροι αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες σχολιάζουν, πάντως, πως νομικά η διαδικασία δεν είναι εύκολη και πως τα περισσότερα κράτη μέλη δεν διαθέτουν σχετικούς νόμους.

Για το τελευταίο, πάντως, η επιστολή των «4» έχει την κατάλληλη απάντηση: «Σε περιπτώσεις που δεν βρεθεί νόμιμος τρόπος, (τα assets) θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως πλεονέκτημα (ήτοι ως αντάλλαγμα) και να μπορούν να απελευθερωθούν μόνο όταν η Ρωσία αποζημιώσει την Ουκρανία για όλες τις ζημιές που προκάλεσε».

Στην επιστολή, που βρέθηκε στα χέρια του Reuters, γίνεται επίσης λόγος για την ανάγκη δρομολόγησης επιπλέον κυρώσεων κατά της Μόσχας.

«Αν η Ρωσία δεν σταματήσει την στρατιωτική της επίθεση κατά της Ουκρανίας, δεν θα πρέπει να έχουν απομείνει καθόλου οικονομικές σχέσεις μεταξύ της Ε.Ε. και της Ρωσίας, ώστε να διασφαλιστεί πως οι χρηματοοικονομικές μας πηγές, τα προϊόντα και οι υπηρεσίες δεν συνεισφέρουν με τον παραμικρό τρόπο στην πολεμική μηχανή της Ρωσίας» τονίζεται.

Σύμφωνα με τις υπολογισμούς που έχει κάνει η ίδια η Ουκρανία το κόστος της ανοικοδόμησης της, με βάση την μέχρι τώρα καταστροφή που έχει υποστεί από τον πόλεμο, κυμαίνεται στα 600 δισ. δολάρια. Ωστόσο, το ποσό αυτό είναι εύλογο πως αυξάνεται συνεχώς, όσο οι εχθροπραξίες συνεχίζονται.