Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η αγορά ενέργειας ακολουθεί τους ‘’νόμους’’ της ελεύθερης αγοράς και ρυθμίζει το ύψος τιμών προμήθειας και πώλησης στην βάση των κανόνων ανταγωνισμού και  εκτιμήσεων με βάση την αντιστάθμιση κινδύνου και των ποσοστών που συμμετέχει ο κάθε πάροχος στα μερίδια της αγοράς.

Για παράδειγμα άλλα τα κόστη που καλείται να πληρώσει ένας μικρός παίκτης στην ενεργειακή αγορά, το ‘’μικρός’’ σημαίνει μικρό μερίδιο στην αγορά και άλλα τα κόστη που καλείται να πληρώσει ένας μεγαλύτερος προμηθευτής. Το διάστημα των περιοδικών εκκαθαρίσεων που κάνει ο Διαχειριστής του Συστήματος δεν συμπίπτει ποτέ χρονικά με την περίοδο αγοράς και πώλησης της ενέργειας που εμπλέκεται ο κάθε πάροχος, όπου τα μετρητικά δεδομένα αλλάζουν από εξάμηνο σε εξάμηνο ή και νωρίτερα μέσα στο ίδιο έτος.

Συγκεκριμένα αν μια εταιρία έχει ένα καθορισμένο ποσοστό μεριδίου στην αγορά το πρώτο εξάμηνο ενός έτους, δεν σημαίνει ότι το αυτό ποσοστό παραμένει το ίδιο και το δεύτερο εξάμηνο του ίδιου έτους, θα μπορούσε να ήταν μικρότερο, αλλά και μεγαλύτερο. Στην περίπτωση που το ποσοστό συμμετοχής στα μερίδια της συνολικής αγοράς αυξήθηκε τον χρόνο εκκαθάρισης , τότε στην εκκαθάριση πρέπει να ληφθεί το νέο μεγαλύτερο  ποσοστό και όχι το μικρότερο. Αν δεν συμβεί αυτό, τότε έχουμε στρεβλώσεις στην ομαλή και εύρυθμη λειτουργία της αγοράς. Κάποιοι πάροχοι θα ζημιώνονται όταν τα ποσοστά στο μερίδιο της αγοράς μειώνονται και κάποιοι άλλοι θα επωφελούνται όταν αυξάνονται εις βάρος αυτών που ζημιώθηκαν.

Μία διαμάχη μεταξύ των παρόχων και του διαχειριστή είναι το μέγεθος των απωλειών του δικτύου που οφείλεται σε κανονικές (φαινόμενο joule) και σε μη κανονικές (ρευματοκλοπές). Συγκεκριμένα, οι απώλειες δικτύου είναι το ηλεκτρικό ρεύμα που ενώ καταναλώνεται δεν τιμολογείται καθώς είτε χάνεται για τεχνικούς λόγους από τα δίκτυα, είτε καταναλώνεται χωρίς να πληρώνεται λόγω των ρευματοκλοπών. Αυτές οι απώλειες κανονικοποιούνται σύμφωνα με τον κώδικα προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας και επιμερίζονται μέσω ενός συντελεστή απωλειών του δικτύου στις εμπλεκόμενες εταιρίες ενέργειας, όπου οι τελευταίες όταν τιμολογούν την πώληση της κιλοβατώρας τους στους καταναλωτές, οφείλουν να τον λάβουν υπόψη. 

Το ποσοστό απωλειών του έτους 2022 (που κανονικοποιείται τώρα) σύμφωνα με τον ΔΕΔΔΗΕ είναι της τάξης του 11,2% και είναι αυξημένο όπως αναφέρει μόνο κατά μία ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με το παρελθόν, αντίθετα ο ΕΣΠΕΝ υποστηρίζει  πως αυτός ο συντελεστής δεν έχει ανέβει μόνο 1% σε σχέση με το παρελθόν, αλλά 8% και πάει στο 18%. Σε αυτό ο ΔΕΔΔΗΕ αναφέρει ότι σκόπιμα ο ΕΣΠΕΝ δημιουργεί εντυπώσεις σε κάτι που αυτό δεν αφορά την αύξηση των απωλειών δικτύου, αλλά την αύξηση του παγίου στη Χαμηλή Τάση. Εντελώς διαφορετικά πράγματα.

Και το ερώτημα που ανακύπτει είναι γιατί η εκκαθάριση του Α εξαμήνου του 2022 δεν έγινε το 2023, αλλά σήμερα, εν έτη 2025 με καθυστέρηση δύο ετών. Η απάντηση σε αυτό είναι, ότι το 2023 πίεζαν οι εταιρίες τον Διαχειριστή να μετακινηθεί η προβλεπόμενη εκκαθάριση αργότερα, λόγω της ενεργειακής κρίσης που υπήρχε την περίοδο αυτή, όπου ήδη οι τιμές του ρεύματος ήταν στα ύψη.

Ναι, όλα καλά μέχρι εδώ, τώρα που έρχεται ο χρόνος για να γίνει ταμείο, ενώ οι πάροχοι πούλησαν την ενέργεια στους καταναλωτές με βάση την εμπορική τιμολογιακή πολιτική τους και με βάση τα μερίδια τους, τώρα ζητάνε το επιπλέον κόστος που προκύπτει από την διαφορά των απωλειών να το ξανά πληρώσουν οι καταναλωτές.

• Σαν να λέμε, μπαίνει κάποιος πελάτης σε ένα παντοπωλείο για να αγοράσει π.χ. ένα κιλό φέτα, την πληρώνει και μετά από ένα χρόνο του λέει ο παντοπώλης πλήρωσε μου εσύ στον προμηθευτή μου τη φέτα που αγόρασα .

Για να θέτουμε τα πράγματα στην πραγματική τους διάσταση, όταν είσαι ‘’παίκτης’’ στην ελεύθερη αγορά, οφείλεις να λάβεις υπόψιν στο προϊόν που πουλάς και όλα τα επιχειρηματικά ρίσκα που θα διαμορφώσουν όχι μόνο την παρούσα τιμή πώλησης αλλά και την τιμή του σε μελλοντικό χρόνο. Σίγουρα αποτελεί θέμα  εκ των υστέρων να ζητάς από τον πελάτη το ρίσκο το δικό σου να το ξανά αναλάβει ο ίδιος και για δεύτερη φορά μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων.

Και για να μην δημιουργούνται παρερμηνείες, ο Διαχειριστής του συστήματος δεν είναι παίκτης της αγοράς για να αναλαμβάνει μέρος του ρίσκου αυτής. Η αγορά προμήθειας γνώριζε την ύπαρξη της ενέργειας κανονικοποίησης και έχει πάντα διαθέσιμα δεδομένα, προκειμένου να συνυπολογίσει το ρίσκο/ επισφάλειες στην εμπορική της πολιτική

Επίσης οι πάροχοι οφείλουν να γνωρίζουν ότι ο συντελεστής κανονικοποίησης διαχρονικά εμφανίζει σημαντική διακύμανση τόσο εντός του 24ώρου όσο και μεταξύ μηνών του έτους. Συνεπώς, δεν δικαιολογείται η στάση των προμηθευτών να «δουλεύουν» με μια σταθερή τιμή προσαύξησης για όλα τα 15λεπτα του έτους.

Επίσης, σύμφωνα με τα στοιχεία του Διαχειριστή, η ενέργεια κανονικοποίησης για το Β εξάμηνο του 2022 και για όλο το 2023 έχει συμπεριληφθεί ως «ζημία» των προμηθευτών στη μεθοδολογία για τον προσδιορισμό των υπερκερδών και άρα το κόστος της έχει μειώσει το φόρο που καταλογίστηκε στους προμηθευτές. Συνεπώς το αίτημα του ΕΣΠΕΝ να καλυφθεί μέσω ρυθμιζόμενου εσόδου το σύνολο της ενέργειας κανονικοποίησης, για την περίοδο εφαρμογής του target model, δείχνει τουλάχιστον προχειρότητα στην προσέγγιση του θέματος.

Πάντως σε καμία περίπτωση η τρύπα κάποιων εκατομμυρίων ευρώ που θα προκύψει από την εκκαθάριση της εμπορίας του ρεύματος δεν μπορεί ξανά να κληθεί ο καταναλωτής να πληρώσει τα σπασμένα. Δεν γίνεται πάντα οι τεχνικές αδυναμίες καταλογισμού της ενέργειας ή κακές εκτιμήσεις στην αντιστάθμιση κινδύνων που οφείλουν οι πάροχοι να κάνουν, όταν πέφτουν έξω, την ζημιά να την πληρώνει μονίμως ο καταναλωτής.

*Μιχάλης Χριστοδουλίδης, Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ- Ενεργειακός Επιθεωρητής

Όπως επισημαίνει σε σχετική ανακοίνωση η  Ένωση Καταναλωτών Ποιότητα Ζωής, «οι καταγγελίες στον τομέα της ενέργειας, μεταξύ Σεπτέμβρη 2021 – Φεβρουαρίου 2022, παρουσίασαν κατακόρυφη αύξηση, (πάνω από 3.000 καταγγελίες ), είναι ενδεικτικό της κατάστασης, ενώ παρατηρείται παρόμοια αύξηση και σε όλες τις Ενώσεις Καταναλωτών- μέλη της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Καταναλωτών (Π.ΟΜ.Ε.Κ.) «Η Παρέμβαση»».

Κρίσιμη συνάντηση ΗΠΑ – Κίνας με το βλέμμα στις κυρώσεις κατά Ρωσίας

Η ΕΚΠΟΙΖΩ αναφέρει ότι, φέτος, την Παγκόσμια Ημέρα Καταναλωτή (15 Μαρτίου), την αφιερώνει, για δεύτερη συνεχή χρονιά, στο κοινωνικό αγαθό της ενέργειας, και, πιo συγκεκριμένα, «στο δικαίωμα όλων μας να έχουμε πρόσβαση, με προσιτές τιμές, στην ενέργεια. Το δικαίωμά μας να έχουμε απλούς, κατανοητούς και διαφανείς λογαριασμούς, απαλλαγμένους από άσχετες χρεώσεις».

Προσθέτει ότι, το μείζον κοινωνικό πρόβλημα είναι η ακρίβεια, όχι μόνο στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου και λοιπών καυσίμων, αλλά και σε βασικά καταναλωτικά αγαθά και όχι μόνο.

«Δεν αντιμετωπίζεται το πρόβλημα στη ρίζα του»

Οι παράγοντες που εκτόξευσαν τις τιμές, σύμφωνα με την οργάνωση των καταναλωτών, είναι πολυσυζητημένοι, πολιτικού- γεωπολιτικού και οικονομικού χαρακτήρα, εξωγενούς και ενδογενούς προέλευσης. Όμως, όπως σημειώνει, αυτό που δεν έχει γίνει, είναι η λήψη μέτρων για την ουσιαστική στήριξη των καταναλωτών. «Θεωρούμε ότι η επιδότηση λίγων ευρώ παρέχει μεν μερική προσωρινή ανακούφιση αλλά δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα στη ρίζα του» σημειώνεται στην ανακοίνωση.

Ακόμη σημειώνονται τα εξής:

Στη χώρα μας, οι εγγενείς αδυναμίες και στρεβλώσεις στη λειτουργία των διαφόρων αγορών (ενέργεια, τράπεζες, τηλεπικοινωνίες, τρόφιμα κλπ) είναι γνωστές και συντηρούν φαινόμενα αισχροκέρδειας, έλλειψης ανταγωνισμού, αθέμιτων και παραπλανητικών εμπορικών πρακτικών, αδιαφάνειας στη διαμόρφωση των τιμών και της αύξησής τους.

Το γεγονός ότι στην ΕΚΠΟΙΖΩ οι καταγγελίες στον τομέα της ενέργειας, μεταξύ Σεπτέμβρη 2021 – Φεβρουαρίου 2022, παρουσίασαν κατακόρυφη αύξηση, (πάνω από 3.000 καταγγελίες ), είναι ενδεικτικό της κατάστασης, ενώ παρατηρείται παρόμοια αύξηση και σε όλες τις Ενώσεις Καταναλωτών- μέλη της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Καταναλωτών (Π.ΟΜ.Ε.Κ.) «Η Παρέμβαση».

Τι αφορούν οι καταγγελίες

Οι καταγγελίες αυτές κυρίως αφορούν στα εξής:

1. Τη λεγόμενη Ρήτρα Αναπροσαρμογής, που όταν εφαρμόζεται οδηγεί σε υπέρογκες, άδικες, αδιανόητες και αδιαφανείς χρεώσεις που διπλασιάζουν ή και τριπλασιάζουν το κόστος της kwh.

2. Τις «Ρυθμιζόμενες χρεώσεις» που επιβαρύνουν τους λογαριασμούς, ιδίως οι ΥΚΩ- Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας και το ΕΤΜΕΑΡ- Ειδικό Τέλος Μείωσης Εκπομπών Αέριων Ρύπων.

3. Επιβαρύνσεις των λογαριασμών με Δημοτικά Τέλη, Έμμεσους Φόρους, ΕΡΤ

4. Αθέμιτες και παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές των προμηθευτών ενέργειας.

Έντεκα προτάσεις

Η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Καταναλωτών Π.ΟΜ.Ε.Κ. «Η Παρέμβαση» ζητούν από την Κυβέρνηση:

1. Να ορίσει πλαφόν στις τιμές ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου στους λογαριασμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων καθώς και στα καύσιμα

2. Να ορίσει πλαφόν στη ρήτρα αναπροσαρμογής, όπως προβλεπόταν αρχικά στη σχετική διαβούλευση της ΡΑΕ και να επιβάλλει διαφάνεια στις αναπροσαρμογές που κάνουν οι προμηθευτές στα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας, με κριτήρια αντικειμενικά, εύλογα, προβλέψιμα και κατανοητά στους καταναλωτές

3. Να προβεί στον άμεσο εκσυγχρονισμό του δικτύου μέσω της χρήσης ευφυών συστημάτων μέτρησης (έξυπνοι μετρητές), ώστε οι καταναλωτές να ελέγχουν τις διακυμάνσεις ρεύματος

4. Να καταργήσει την χρέωση των ΥΚΩ και να μην αρκεστεί στην αναστολή των χρεώσεων ΥΚΩ μόνο στα αγροτικά και βιομηχανικά τιμολόγια για διάστημα πέντε μηνών (1/11/2021 – 31/03/2022)

5. Να αναστείλει την πληρωμή ΕΤΜΕΑΡ όσο διαρκεί η κρίση και δραστική μείωσή του στη συνέχεια για τα νοικοκυριά

6. Να αφαιρέσει από τους λογαριασμούς χρεώσεις που δεν σχετίζονται με την κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας (Δημοτικά Τέλη/Φόροι, ΕΡΤ)

7. Να μειώσει τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης

8. Να επαναπροσδιορίσει και να διευρύνει τις προϋποθέσεις ένταξης στο Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο (ΚΟΤ) ως προς τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια περιλαμβάνοντας και άλλες ευάλωτες ομάδες καταναλωτών (άνεργους/μακροχρόνια άνεργους, μονογονεϊκές οικογένειες οικονομικά ασθενείς, άτομα με αναπηρία (ΑMEA), πολυμελείς οικογένειες, χρόνια ασθενείς, ανασφάλιστοι, ηλικιωμένοι, φοιτητές.)

9. Να ενισχύσει τους ελεγκτικούς μηχανισμούς ώστε να υπάρχει ουσιαστική εποπτεία και καταπολέμηση των φαινομένων της αισχροκέρδειας και των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών

10.Να προχωρήσει άμεσα στις απαραίτητες διαρθρωτικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, ώστε να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά και μακροπρόθεσμα το θέμα της ενεργειακής εξάρτησης της χώρας και να αναλάβει πρωτοβουλίες για τη στήριξη των καταναλωτών

11. Να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση σύμφωνα και με τις επιταγές της ΕΕ με ανάπτυξη των ΑΠΕ- Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.