Σπύρος Σιδέρης

Επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας, ο υπουργός Άμυνας Ρουστέμ Ουμέροφ δήλωσε ότι στο τραπέζι τέθηκαν «ζητήματα ασφαλείας και ανθρωπιστικά», προσθέτοντας ότι το Κίεβο σκοπεύει να προτείνει μία νέα ενεργειακή εκεχειρία ή «ένα νέο ενεργειακό μορατόριουμ». Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς τις τελευταίες εβδομάδες οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έχουν ενταθεί, με αμοιβαίες κατηγορίες για πλήγματα σε σταθμούς παραγωγής και δίκτυα μεταφοράς.

Από ρωσικής πλευράς, το Κρεμλίνο διαμήνυσε μέσω του εκπροσώπου του, Ντμίτρι Πεσκόφ, ότι δεν θα υπάρξουν δηλώσεις μετά την πρώτη ημέρα, καθώς οι συνομιλίες θα συνεχιστούν. Ρωσικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η Μόσχα έθεσε ευρύτερη ατζέντα, η οποία περιλαμβάνει εδαφικά, στρατιωτικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα, καθώς και «όλες τις πτυχές της ασφάλειας». Η φράση αυτή ερμηνεύεται ως ένδειξη ότι το Κρεμλίνο επιδιώκει μια συνολική διευθέτηση και όχι απλώς μια μερική κατάπαυση του πυρός.

• Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος την παραμονή των συνομιλιών κάλεσε την Ουκρανία να καθίσει «γρήγορα» στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. «Καλύτερα να καθίσει γρήγορα στο τραπέζι. Αυτό είναι όλο που έχω να πω», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπονοώντας ότι –κατά την αμερικανική εκτίμηση– το Κίεβο καθυστερεί τη διαδικασία. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ προτρέπει δημόσια τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να επιταχύνει τη σύναψη ειρηνευτικής συμφωνίας, ενώ δυτικά μέσα μεταδίδουν ότι το αμερικανικό πλαίσιο προβλέπει αποχώρηση ουκρανικών δυνάμεων από περιοχές της Ντονέτσκ.

Ο Ζελένσκι, σε δηλώσεις του, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συζήτησης για απόσυρση από τη Ντονέτσκ, υπό την προϋπόθεση όμως ότι η Ρωσία θα αποσύρει τις δυνάμεις της σε «ισοδύναμη απόσταση». Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσίευσε το Axios, αμερικανοί μεσολαβητές πρότειναν η περιοχή να μετατραπεί σε αποστρατιωτικοποιημένη «ελεύθερη οικονομική ζώνη», χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνιστεί ποιος θα ασκεί την κυριαρχία. Ο Ουκρανός πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα τεθεί σε δημοψήφισμα, επισημαίνοντας ότι μια απλή αποχώρηση από το Ντονμπάς δύσκολα θα εγκριθεί από την κοινωνία. «Συναισθηματικά, οι άνθρωποι δεν θα το συγχωρήσουν ποτέ», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι το κόστος νομιμοποίησης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό.

• Παράλληλα, ο Ζελένσκι φέρεται να έδωσε εντολή για οργάνωση προσωπικής συνάντησης με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη Γενεύη, θεωρώντας ότι μόνο σε ανώτατο επίπεδο μπορεί να υπάρξει πραγματική πρόοδος στα εδαφικά ζητήματα. Η ρωσική πλευρά δεν έχει επιβεβαιώσει επίσημα ένα τέτοιο ενδεχόμενο, κρατώντας –τουλάχιστον δημόσια– χαμηλούς τόνους.

Στο εσωτερικό της ουκρανικής αντιπροσωπείας, ωστόσο, καταγράφονται διαφοροποιήσεις. Δυτικά δημοσιεύματα κάνουν λόγο για δύο «γραμμές»: η μία, στην οποία φέρεται να συγκαταλέγεται ο επικεφαλής της προεδρικής διοίκησης Κίριλο Μπουντάνοφ, εμφανίζεται πιο δεκτική σε ταχεία συμφωνία υπό αμερικανική διαμεσολάβηση, φοβούμενη ότι το «παράθυρο ευκαιρίας» μπορεί να κλείσει. Η άλλη, που συνδέεται με τον πρώην επικεφαλής του γραφείου της προεδρίας Αντρέι Γερμάκ, εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε σημαντικές παραχωρήσεις. Ο ίδιος ο Ζελένσκι φέρεται να ισορροπεί μεταξύ των δύο τάσεων, διατηρώντας παράλληλα τις δικές του προτεραιότητες και «κόκκινες γραμμές».

• Το κλίμα περιπλέκεται από την ενεργοποίηση του Ουκρανικού Εθνικού Γραφείου Καταπολέμησης της Διαφθοράς (ΝΑΒU) να κινείται κατά προσώπων που συνδέονται με το προεδρικό περιβάλλον. Η προφυλάκιση του πρώην υπουργού Ενέργειας Γκέρμαν Γκαλουστσένκο με δυνατότητα εγγύησης ύψους 200 εκατομμυρίων γρίβνα ερμηνεύεται από ορισμένους ως εσωτερική πίεση που ενδέχεται να συνδέεται –έμμεσα ή άμεσα– με τις εξελίξεις στο διαπραγματευτικό πεδίο.

Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον συνεχίζει την παροχή όπλων –με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση– και πληροφοριών προς το Κίεβο, γεγονός που υποδηλώνει ότι, παρά τις δημόσιες παραινέσεις, οι ΗΠΑ δεν έχουν ασκήσει ακόμη ανοιχτή και ασφυκτική πίεση. Ο Ζελένσκι, πάντως, εξέφρασε δυσαρέσκεια για το ότι οι δημόσιες εκκλήσεις για υποχωρήσεις απευθύνονται κυρίως προς την Ουκρανία και όχι προς τη Ρωσία, υπονοώντας ότι ενδεχομένως είναι ευκολότερο για την Ουάσιγκτον να πιέζει έναν μικρότερο σύμμαχο, παρά μια πολύ μεγαλύτερη δύναμη όπως η Ρωσία.

Στο στρατιωτικό επίπεδο, οι συνομιλίες χαρακτηρίστηκαν «τεταμένες», σύμφωνα με ρωσικές πηγές, ενώ παράλληλα διεξήχθησαν και διμερείς επαφές ΗΠΑ–Ρωσίας. Η παρουσία ευρωπαϊκών χωρών, έστω και στο παρασκήνιο, καταδεικνύει την προσπάθεια της ΕΕ να διασφαλίσει ρόλο στη διαδικασία, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει εξασφαλιστεί θεσμική συμμετοχή — κάτι που ενδέχεται να επηρεάσει και την «επόμενη μέρα» μιας πιθανής συμφωνίας, ειδικά στο σκέλος των εγγυήσεων ασφαλείας και της χρηματοδότησης.

• Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι αν οι λεγόμενοι «όροι του Άνκορατζ» –ένα πλαίσιο που, κατά ορισμένες διαρροές, προβλέπει αποχώρηση από τη Ντονέτσκ με αντάλλαγμα ευρύτερη κατάπαυση του πυρός– παραμένουν στο τραπέζι και, κυρίως, πόσο αποφασισμένος είναι ο Τραμπ να πιέσει για την εφαρμογή τους.

Με τις συνομιλίες να συνεχίζονται, οι πιθανότητες για ουσιαστική πρόοδο εκτιμώνται ως «50-50» από πηγές κοντά στην ουκρανική ομάδα. Σε κάθε περίπτωση, η Γενεύη δεν αποτελεί το τέλος της διαδρομής, αλλά την αρχή μιας ακόμη δύσκολης φάσης, όπου η διπλωματία, η εσωτερική πολιτική ισορροπία και η στρατιωτική πραγματικότητα θα δοκιμαστούν ταυτόχρονα — και όπου η παραμικρή μετατόπιση στο επίπεδο των ηγετών μπορεί να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού.

Σπύρος Σιδέρης

Τι συζητήθηκε στο Αμπού Ντάμπι: Εκεχειρία και επιτήρηση

Σύμφωνα με το κοινό ανακοινωθέν που επικαλέστηκε ο επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας και γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας της Ουκρανίας, Ρουστέμ Ουμέροφ, οι συνομιλίες στο Αμπού Ντάμπι είχαν «εποικοδομητικό χαρακτήρα» και επικεντρώθηκαν στη δημιουργία προϋποθέσεων για μια σταθερή και διαρκή ειρήνη.

Όπως ανέφερε, πέρα από τις γενικές πολιτικές τοποθετήσεις, οι αντιπροσωπείες αφιέρωσαν σημαντικό χρόνο σε τεχνικά ζητήματα, όπως οι μέθοδοι εφαρμογής μιας ενδεχόμενης εκεχειρίας και οι μηχανισμοί παρακολούθησης της κατάπαυσης του πυρός κατά μήκος της γραμμής αντιπαράθεσης.

Οι συζητήσεις διήρκεσαν δύο ημέρες και κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που παραμένουν ανοιχτά. Στο τέλος των επαφών, οι συμμετέχοντες συμφώνησαν να ενημερώσουν τις πρωτεύουσές τους και να συνεχίσουν τις τριμερείς διαπραγματεύσεις μέσα στις επόμενες εβδομάδες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μεταφοράς τους εκτός Μέσης Ανατολής.

Το επόμενο βήμα: Πιθανές συνομιλίες στις Ηνωμένες Πολιτείες

Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθούν υπόψη οι δηλώσεις του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος εκτίμησε ότι ο επόμενος γύρος επαφών με τη συμμετοχή αμερικανικής και ρωσικής αντιπροσωπείας είναι πιθανό να πραγματοποιηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο βραδινό του διάγγελμα, ο Ζελένσκι τόνισε ότι το Κίεβο είναι έτοιμο για κάθε λειτουργικό σχήμα διαλόγου που μπορεί «πραγματικά να φέρει την ειρήνη πιο κοντά και να την καταστήσει αξιόπιστη και μακροχρόνια». Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι η ειρήνη αυτή θα πρέπει να είναι τέτοια που «να στερεί από τη Ρωσία την όρεξη να συνεχίσει τον πόλεμο», επαναλαμβάνοντας την πάγια ουκρανική θέση ότι οποιαδήποτε λύση δεν μπορεί να νομιμοποιεί τα τετελεσμένα της εισβολής.

Παράλληλα: Ανταλλαγή αιχμαλώτων και «διπλή στρατηγική»

Παράλληλα με τη συζήτηση για εκεχειρία και επιτήρηση, η διαδικασία συνδέθηκε και με πρακτικά μέτρα στο ανθρωπιστικό πεδίο: οι αντιπροσωπείες Ουκρανίας και Ρωσίας φέρονται να συμφώνησαν σε ανταλλαγή 314 αιχμαλώτων, κίνηση που—αν επιβεβαιωθεί και υλοποιηθεί—μπορεί να λειτουργήσει ως ένδειξη ότι, τουλάχιστον σε επιμέρους ζητήματα, υπάρχουν δίαυλοι συνεννόησης.

Την ίδια στιγμή, ο Ουκρανός πρόεδρος αποκάλυψε ότι ενέκρινε νέες στρατιωτικές επιχειρήσεις της Υπηρεσίας Ασφαλείας της Ουκρανίας, έπειτα από ενημέρωση ανώτατου αξιωματικού. Η αναφορά αυτή δείχνει ότι, παρά τη διπλωματική κινητικότητα, το Κίεβο δεν προτίθεται να χαλαρώσει τη στρατιωτική του πίεση, διατηρώντας μια διττή στρατηγική: διαπραγμάτευση στο τραπέζι και συνέχιση των επιχειρήσεων στο πεδίο.

Οι απώλειες στο επίκεντρο: Οι επίσημοι αριθμοί και οι αποκλίσεις

Στο φόντο αυτών των εξελίξεων, ιδιαίτερο βάρος αποκτούν και τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα ο Ζελένσκι για τις ανθρώπινες απώλειες της Ουκρανίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι νεκροί Ουκρανοί στρατιωτικοί ανέρχονται σε 55.000, ενώ παραμένει μεγάλος ο αριθμός των αγνοουμένων. Έναν χρόνο νωρίτερα, τον Φεβρουάριο του 2025, ο αριθμός που είχε αναφέρει ήταν 46.000, γεγονός που μεταφράζεται σε περίπου 9.000 επιπλέον απώλειες μέσα σε δώδεκα μήνες.

Τα στοιχεία αυτά, ωστόσο, εγείρουν ερωτήματα. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών έχει αναφέρει ότι από το καλοκαίρι του 2025 η Ρωσία παρέδωσε στην Ουκρανία 12.000 σορούς στρατιωτών. Αν ληφθούν υπόψη οι επίσημοι αριθμοί του Κιέβου, προκύπτει ότι ένα μεγάλο μέρος αυτών των απωλειών δεν έχει αναγνωριστεί επισήμως, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με πληροφορίες από ανοιχτές πηγές, σύμφωνα με τις οποίες οικογένειες ειδοποιούνται για τον θάνατο συγγενών τους των οποίων τα λείψανα επιστρέφονται.

Η οικονομική διάσταση: Αποζημιώσεις, προϋπολογισμός και πολιτικό βάρος

Η απόκλιση γίνεται ακόμη πιο έντονη αν συγκριθούν οι δηλώσεις της ουκρανικής ηγεσίας με εκτιμήσεις ανεξάρτητων κέντρων ανάλυσης. Αμερικανικό ινστιτούτο στρατηγικών μελετών έχει τοποθετήσει τις ουκρανικές απώλειες νεκρών στο εύρος των 100.000 έως 140.000.

Η διαφορά αυτή δεν είναι μόνο στατιστική: έχει και σοβαρές δημοσιονομικές προεκτάσεις, καθώς η ουκρανική νομοθεσία προβλέπει αποζημίωση 15 εκατομμυρίων γρίβνια για κάθε στρατιώτη που αναγνωρίζεται επίσημα ως πεσών. Ακόμη και με τη χαμηλότερη ανεπίσημη εκτίμηση, το χάσμα μεταφράζεται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια γρίβνια, ποσό που συγκρίνεται με τον συνολικό στρατιωτικό προϋπολογισμό της χώρας για το 2026.

Ειρήνη ως διαδικασία, όχι ως ανακοίνωση

Μέσα σε αυτό το σύνθετο πλαίσιο, οι συνομιλίες στο Αμπού Ντάμπι και η προοπτική συνέχισής τους στις Ηνωμένες Πολιτείες αποκτούν έναν χαρακτήρα περισσότερο ουσιαστικό παρά διαδικαστικό.

Η αναζήτηση μιας ειρηνευτικής φόρμουλας δεν αφορά μόνο τη γεωπολιτική ισορροπία, αλλά και την κοινωνική αντοχή, τη διαφάνεια και την ικανότητα των εμπλεκόμενων πλευρών να διαχειριστούν την αλήθεια του πολέμου.

Το αν οι επόμενοι γύροι διαπραγματεύσεων θα μετατραπούν σε πραγματικό βήμα προς τον τερματισμό της σύγκρουσης ή θα αποτελέσουν απλώς μια ακόμη στάση σε έναν μακρύ πόλεμο φθοράς, παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

Όπως ενημέρωσε με ανάρτησή του στο «Χ» (πρώην Twitter) ο κ. Δένδιας, στη διάρκεια της επικοινωνίας ενημέρωσε τον Ουκρανό ομόλογό του «για τις εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή μας, μετά τις τρομοκρατικές ενέργειες της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ».

Από την πλευρά του, ο Ουμέροφ ενημέρωσε τον Δένδια «για τις τελευταίες εξελίξεις στο μέτωπο της Ουκρανίας και είχα την ευκαιρία να του επαναλάβω την προσήλωση της Ελλάδας στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου».

Είχα σήμερα τηλεφωνική επικοινωνία με τον Υπουργό Άμυνας της Ουκρανίας, @rustem_umerov.

Τον ενημέρωσα για τις εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή μας, μετά τις τρομοκρατικές ενέργειες της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ.

Με ενημέρωσε για τις τελευταίες εξελίξεις στο μέτωπο της Ουκρανίας… pic.twitter.com/FAfahB4MuO

— Nikos Dendias (@NikosDendias) November 3, 2023