Στα μέσα του 1981, όταν ο δημοφιλής Έλληνας μουσικοσυνθέτης προσκλήθηκε για να παρακολουθήσει ένα πρόχειρο οπτικό υλικό από το «Blade Runner», βρισκόταν στο απόγειο της φήμης του ως σόλο καλλιτέχνης, μετά από μια μακρά σειρά επιτυχημένων άλμπουμ. 

Στις 29 Μαρτίου του 1982, έναν μήνα πριν υποβάλει τις συνθέσεις του για το «Blade Runner», ο Παπαθανασίου κέρδισε Όσκαρ για τη δουλειά του στη δραματική ταινία «Chariots of Fire». Στο σημείο δημιουργικής καμπής του έργου για το δημοφιλές φιλμ του Σκοτ, ο Παπαθανασίου απολάμβανε μια περίοδο όπου έβλεπε τη μουσική του -η οποία την δεκαετία που βρισκόταν στη σκία της ευρωπαϊκής mainstream – να αναδύεται στην αμερικανική αγορά. Η ντίσκο γενικά και οι παραγωγές του Τζόρτζιο Μορόντερ ειδικότερα, είχαν ενσωματώσει συνθεσάιζερ και – καθώς η δουλειά του Παπαθανασίου εξελίχθηκε, αυτό οδήγησε σε δύο τεράστια έργα του. 

Πρώτα ήρθε το σάουντρακ της επιτυχημένης μίνι τηλεοπτικής σειράς του δικτύου PBS «Cosmos», η οποία περιλάμβανε νέα θεματική μουσική και ενσωμάτωσε διάφορες παλαιότερες ηχογραφήσεις. Στη συνέχεια, ακολούθησε το σάουντρακ του «Chariots of Fire», το οποίο πέραν της νίκης στα Όσκαρ του 1982, δύο μήνες αργότερα βρέθηκε στην κορυφή της λίστας του Billboard με τα 100 καλύτερα τραγούδια. 

Οι Σκοτ και Βαγγέλης είχαν συνεργαστεί προηγουμένως για μια διαφήμιση της Chanel με όνομα «Share the Fantasy» και αυτό αποτέλεσε μια από τις αιτίες που ο σκηνοθέτης προσκάλεσε τον συνθέτη να παρακολουθήσει το -τότε- ημιτελές φιλμ. Η δουλειά για το σάουντρακ ξεκίνησε επίσημα τον Δεκέμβριο του 1981, με τον Παπαθανασίου να λαμβάνει υλικό από την αίθουσα μοντάζ σκηνή προς σκηνή μέσα από κασέτες VHS. Στη συνέχεια, έκανε την επεξεργασία του οπτικού υλικού που είχε στη διάθεσή του, χρησιμοποιώντας συνθεσάιζερ στο στούντιο για τη δημιουργία της μουσικής. 

Αυτή η ενσωμάτωση ήχων και εικόνων ήταν το κλειδί για να ανταποκριθεί η μουσική στις σκηνές που εκτυλίσσονταν και στην ατμόσφαιρα που είχε δημιουργήσει ο Σκοτ. Δεν συνδέθηκαν απλώς μέσω της αισθητικής ή ανταπόκρισης της αφήγησης, αλλά μέσω μιας κοινής συναισθηματικής τονικότητας και συνεκτικού αισθησιακού περιβάλλοντος.

To σάουντρακ του Παπαθανασίου ολοκληρώθηκε το 1994, μετά από μια παρατεταμένη διαφωνία με τους παραγωγούς που διήρκησε όσο χρειάστηκε για να κυκλοφορήσει τελικά το αρχικό μοντάζ της ταινίας από τον Σκοτ. 

Όπως το «Blade Runner» κέρδισε μια νέα ζωή στην εκκολαπτόμενη αγορά ενοικίασης ταινιών, έτσι και η ταυτόχρονη δημιουργία φθηνών συνθεσάιζερ και μηχανών ντραμς (πολλά από τα οποία ιαπωνικής κατασκευής) βοήθησαν στην ενδυνάμωσης μιας νέας ηλεκτρονικής μουσικής εξερεύνησης σε πολλά αστικά κέντρα όπου οι συνθετικοί ήχοι παρουσίασαν δρόμους διαφυγής από τη σύγχρονη ζωή.  

Παρά τη διαθεσιμότητά της μόνο στις βιντεοταινίες ή σε κυκλοφορίες δίσκων, η μουσική του Παπαθανασίου για το «Blade Runner» έγινε πυξίδα, καθιστώντας το περιεχόμενο προς ατομική ερμηνεία. 

Μέχρι το 2008 όταν τα μουσικά συγκροτήματα Massive Attack και The Heritage Orchestra συνεργάστηκαν για μια live περφόρμανς του σάουντρακ στο φεστιβάλ Meltdown του Λονδίνου, η μουσική του Παπαθανασίου για το «Blade Runner» ήταν κομμάτι του «ηλεκτρονικού κανόνα» του 20ου αιώνα όπως και πολλά από τα κομμάτια των Φίλιπ Γκλας και Στιβ Ράιχ. 

Πηγή: kathimerini.gr-με πληροφορίες από το Vulture 

Γράφει χαρακτηριστικά ο γνωστός κριτικός: Στη Γαλλία του 1386, ο ιππότης Σερ Ζαν ντε Καρούζ καλεί σε μονομαχία μέχρι θανάτου τον παλιό του φίλο και συμπολεμιστή Ζακ Λε Γκρι. Ο καθένας από αυτούς έχει και μία διαφορετική εκδοχή για το τι πραγματικά συνέβη ώστε να φτάσουν σε τέτοιο (ολέθριο) σημείο αντιπαλότητας.

Εξεπλάγην τόσο με τούτο εδώ, που χρειάστηκε να ρίξω μια ματιά υπενθύμισης στη φιλμογραφία του Ρίντλεϊ Σκοτ, για να βεβαιωθώ… από πότε έχει να σκηνοθετήσει τόσο καλή ταινία. Έφτασα μέχρι τη δεκαετία του ’90 (σιγά μην έλεγα τον «Μονομάχο»)! Και δεν του είναι άγνωστο το είδος του έργου ιστορικής περιόδου, το γνωρίζουν οι πάντες αυτό. Εδώ, όμως, υπάρχει μια σοβαρή διαφορά. Στο παρελθόν, από τους «The Duellists» (1977) μέχρι σήμερα, τα σχετικά φιλμ που είχε γυρίσει επικέντρωναν στους άρρενες χαρακτήρες / πρωταγωνιστές τους, ενώ εδώ τον πρώτο ρόλο παίζει (τελικά) μια γυναίκα. Και αυτό είναι που ανατρέπει ολόκληρο το σενάριο της «Τελευταίας Μονομαχίας» (όντως, υπήρξε η τελευταία που πραγματοποιήθηκε νόμιμα στα χρονικά της Γαλλίας).

Η εισαγωγή μας προετοιμάζει για την κορύφωση, μα διακόπτεται πάνω στο πρώτο βίαιο χτύπημα του δόρατος, για να εμφανιστεί ο τίτλος που φανερώνει την κατά Σερ Ζαν ντε Καρούζ (Ματ Ντέιμον) αλήθεια. Προφανώς, θα ακολουθήσει η οπτική της αλήθειας του Ζακ Λε Γκρι (Άνταμ Ντράιβερ). Εκ πρώτης όψεως, ο Σκοτ παίρνει το μέρος της μιας πλευράς, σχηματοποιώντας με προβλέψιμη ευκολία τα κακά του αντίπαλου μετώπου. Και η γραμμή της αφήγησης δεν είναι και τόσο πρωτότυπη, ώστε να προκαλεί ενθουσιασμό, καθώς το (πιο) κινηματογραφόφιλο κοινό θα φέρει κατά νου το «Rashomon» (1950) του Ακίρα Κουροσάουα. Εκεί, λοιπόν, που το φιλμ του Σκοτ αντιμετωπίζεται σαν ένα δράμα δύο πράξεων, αντίστοιχων των δύο μονομάχων / ηρώων, και περιμένουμε πως το μόνο που υπολείπεται είναι το ποιος είναι πολύ σκληρός για να πεθάνει, κάνει την έκπληξη και μία τρίτη πράξη!

Εδώ υποθέτω πως πρέπει να τονιστεί η συμμετοχή της Νικόλ Χολοφσίνερ στο σενάριο (το οποίο συνυπογράφουν ο Ντέιμον και ο Μπεν Άφλεκ), η οποία σαφώς προσθέτει στην ταινία την γυναικεία ματιά (και αλήθεια). Διότι το ουσιαστικό πιόνι στις εξελίξεις είναι η Μαργκερίτ ντε Καρούζ (Τζόντι Κόμερ), το πλούσιο προξενιό του ιππότη, που τον ξελασπώνει από τα προσωπικά του χρέη, μα τον μπλέκει άσχημα με την επιθυμία να κρατήσουν μια πανάκριβη έκταση γης από την προίκα της, αφότου ο βασιλιάς την δωρίζει εντελώς προκλητικά και χατιρικά στον Λε Γκρι. Αυτή τους η κόντρα θα ενεργοποιήσει ένα domino από πράξεις αντιπαλότητας, διχόνοιας και μίσους μεταξύ των δύο ανδρών, με αντίκτυπο που καταλήγει στην άμοιρη Μαργκερίτ, η οποία κινδυνεύει να μετατραπεί στο μεγαλύτερο θύμα της υπόθεσης.

Παραδόξως, η «Τελευταία Μονομαχία» είναι στην ουσία ένα φεμινιστικό (!) έργο που, όμως, διαφέρει πολύ από τα στερεότυπα της κινηματογραφικής «ντουντούκας» της εποχής μας, σε ότι αφορά σε ταινίες όπου πρωταγωνιστούν γυναίκες και θέματα αντίστοιχης προβληματικής, ή πίσω από την κάμερα βρίσκεται μία σκηνοθέτις. Ο Σκοτ δεν κάνει το λάθος να πέσει στην παγίδα τούτης της «μοδάτης» agenda και πατώντας πάνω σε μία σπουδαία γραφή ιστορίας και χαρακτήρων, τοποθετείται πάνω στο ζήτημα της γυναικείας κακοποίησης δίχως τον «φερετζέ» της «πολιτικής ορθότητας», καθώς το έργο του διαδραματίζεται σε μία ιστορική περίοδο στην οποία η βαρβαρότητα και οι βιαιοπραγίες δεν κοιτούσαν ή ξεχώριζαν τη θέση τους σε σχέση με την πάλη των δύο φύλων. Όχι απλά δεν υπολόγιζε κανείς το ρόλο της γυναίκας (που ήταν γεννημένη για να υπηρετεί τον «κατακτητή» – σύζυγό της, να του σκορπίζει απογόνους ή να εκτελεί το «χρέος» της σαν σκεύος ηδονής), μα η ανθρώπινη ζωή συνολικά δεν είχε καμία αξία.

Ολόκληρη η τελευταία πράξη, μαζί με την ωμά βίαιη απεικόνιση της πολυαναμενόμενης μονομαχίας, απογειώνουν την ταινία του Σκοτ, που λίγο πριν το φινάλε προσθέτει ακόμα μία σοβαρή παράμετρο στο σκεπτικό της: την τυφλή υποταγή στην Εκκλησία. Εκεί είναι που ο κυνισμός του φιλμ λάμπει κυριολεκτικά και αποστομώνει θριαμβευτικά, με μια φράση (που είχε ακουστεί νωρίτερα) να παίρνει σάρκα και οστά, να γίνεται η κατακλείδα και ο μέγας «σημαιοφόρος» των μηνυμάτων της «Τελευταίας Μονομαχίας»: «Η αλήθεια δεν έχει σημασία»! Τρομακτική διαπίστωση. Διαχρονικά.

ΕΙΔΟΣ: Ιστορικό Δράμα
ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Ρίντλεϊ Σκοτ
ΚΑΣΤ: Ματ Ντέιμον, Άνταμ Ντράιβερ, Τζόντι Κόμερ, Χάριετ Γουόλτερ, Μπεν Άφλεκ, Άλεξ Λόδερ, Μάρτον Τσόκας, Ταλούλα Χάντον
ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 152′
ΔΙΑΝΟΜΗ: FEELGOOD

Πηγή: freecinema.gr