Νίκος Γιαννόπουλος

Ομως η ελληνική αγορά των σούπερ μάρκετ είναι σίγουρα ολιγοπωλιακή ενώ υπάρχουν υποψίες ότι λειτουργεί με τους όρους καρτέλ.

Ας κρατήσουμε το πρώτο στοιχείο για το οποίο διαθέτουμε, εδώ και αρκετά χρόνια, περισσότερα στοιχεία.

Η ελληνική αγορά παρουσιάζει πολύ μεγάλη “συγκέντρωση”. Οι πέντε μεγαλύτεροι όμιλοι Σούπερ Μάρκετ (όλοι τις γνωρίζουμε) ελέγχουν πάνω από το 70% της αγοράς. Οι παίκτες είναι λίγοι. Και όταν αυτό συμβαίνει, οι τιμές “ελέγχονται” καλύτερα από αυτούς που τελικά τις καθορίζουν.

Τακτική “tacit collusion“

Η έλλειψη ανταγωνισμού είναι φανερή. Οι διαφορές στις τιμές στα περισσότερα προϊόντα είναι είτε μικρές είτε ανύπαρκτες. Οι αμερικανοί αυτού του είδους την επιχειρηματική συμπεριφορά την ονομάζουν tacit collusion που σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει σιωπηρή σύμπλευση. Σ’ αυτό το πεδίο όταν ένας όμιλος προχωρά σε αυξήσεις, δεν διστάζουν να προχωρήσουν και οι υπόλοιποι. Ετσι συντονίζεται “προς τα πάνω” όλη η αγορά.

Οι προσφορές που όντως πολλές φορές πέφτουν στο τραπέζι ως “τυράκι” για τους πελάτες δεν αλλάζουν τη γενική εικόνα. Ούτε φυσικά τα προϊόντα της ιδιωτικής ετικέτας τα οποία όντως είναι αισθητά φθηνότερα από τα υπόλοιπα. Το μεγαλύτερο μέρος των προϊόντων που πωλούνται δίνονται σχεδόν στην ίδια τιμή. Δεν υπάρχουν δραστικές μειώσεις τιμών ούτε νέοι παίκτες μπαίνουν στην αγορά.

Αλλά και να θελήσει να μπει κάποιος πως να τα καταφέρει; Μόνο κάποιος “παίκτης” από το εξωτερικό μπορεί να έλθει και να αλλάξει το τοπίο. Οι εγχώριοι όμως γνωρίζουν καλά ότι όπως έχει στηθεί η αγορά, δύσκολα κάποιος θα πάρει ένα τέτοιο επιχειρηματικό ρίσκο. Ξένοι παίκτες που δραστηριοποιούνται εδώ και χρόνια στην ελληνική αγορά, φρόντισαν να προσαρμοστούν στις εν Ελλάδι συνθήκες.

Τα σημεία-αγκάθια της ελληνικής αγοράς έχει εντοπίσει ακόμα και η Επιτροπή Ανταγωνισμού. Το 2024 μάλιστα επιβλήθηκε πρόστιμο σε γνωστό όμιλο επειδή διαπιστώθηκε πρακτική γεωγραφικής κατανομής αγορών μεταξύ μελών του ομίλου.

Η γεωγραφική κατανομή είναι κλασική αντι-ανταγωνιστική πρακτική και θεωρείται μορφή συμπεριφοράς καρτέλ.

Αλλά το αυτί των μεγάλων παικτών δεν ιδρώνει. Ξέρουν ότι μπορούν να αγοράσουν τεράστιους όγκους εμπορευμάτων, γεγονός που φέρνει σε πίεση τους προμηθευτές. Κακά τα ψέματα ουδείς προμηθευτής μπορεί να αγνοήσει ένα μεγάλο όμιλο.

Η πίεση είναι μεγάλη και η συγκέντρωση ισχύος στους γνωστούς παίκτες ακόμη μεγαλύτερη.

Mείωση φόρων και περισσότερος ανταγωνισμός   

Γι’ αυτό, όπως τόνιζαν στο Libre, παράγοντες του καταναλωτικού κινήματος στη χώρα, η εφαρμογή δεν πρόκειται να κάνει τους καταναλωτές σοφότερους.

Δυστυχώς, δεν δημιουργεί νέο ανταγωνισμό ούτε ωθεί τους μεγάλους παίκτες να μειώσουν τις τιμές. Δεν λύνει το πρόβλημα αν οι τιμές είναι υψηλές σε όλους, αφήστε ότι μπορεί να λειτουργήσει και ανάποδα, να ενισχύσει, δηλαδή το ολιγοπώλιο.

Το πως είναι απλό: Αφού πλέον όλοι βλέπουν τους πάντες και όλοι γνωρίζουν τις κινήσεις των ανταγωνιστών σου σε πραγματικό χρόνο τότε αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη «παράλληλη τιμολόγηση» αντί για πιο επιθετικό ανταγωνισμό. Δεν είναι απαραίτητο ότι αυτό θα συμβεί αλλά δεν μπορεί και να το αποκλείσει κανείς. Άλλωστε, στην Ελλάδα είμαστε.

Το θετικό στοιχείο

Υπάρχει όμως και ένα θετικό το οποίο όμως μπορεί να αποδώσει καρπούς σε βάθος χρόνου. Αν η εφαρμογή λειτουργήσει σωστά και παραμείνει δημόσια για χρόνια, θα δημιουργήσει ένα τεράστιο ιστορικό δεδομένων. Τότε θα μπορεί κανείς να εξετάσει πολύ πιο σοβαρά ερωτήματα όπως το ποιος αυξάνει πρώτος τις τιμές ή πόσο γρήγορα ακολουθούν οι άλλοι.

Οι τιμές όμως δεν πρόκειται να πέσουν κατ’ αυτόν τον τρόπο και πάντως δεν πρόκειται να πέσουν άμεσα.

Οι τιμές μπορούν να μειωθούν, όπως έχουν τονίσει πολλάκις οικονομολόγοι αλλά και τα κόμματα της αντιπολίτευσης, αν μειωθούν οι έμμεσοι φόροι και αν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί φροντίσουν αυτή η μείωση να περάσει στις τιμές λιανικής, στο ράφι.

Σε προοπτική πενταετίας (τουλάχιστον) ο ισχυρότερος ανταγωνισμός και η μείωση της συγκέντρωσης ισχύος στην αγορά είναι πιο σημαντικά, γιατί αλλάζουν τον τρόπο που λειτουργεί η αγορά και όχι μόνο το τελικό ποσό που πληρώνει ο καταναλωτής. Αλλά αυτό χρειάζεται εκτός από χρόνο και πολιτική βούληση πολύ μεγάλων διαστάσεων. 

Νίκος Κουντούρης

Η συγκεκριμένη ομάδα του διαδικτύου σύμφωνα με τις αρχές:  αποτελεί ένα οργανωμένο εξτρεμιστικό δίκτυο με διεθνή δράση , γνωστό για την στοχοποίηση ανηλίκων μέσω διαδικτυακών πλατφορμών. Μέσω απειλών, εκβιασμών και έντονης ψυχολογικής πίεσης επιδιώκεται ο εξαναγκασμός των θυμάτων στην παραγωγή και αποστολή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων, καθώς και η υποκίνηση, παρότρυνση ή εξαναγκασμός τους σε πράξεις αυτοτραυματισμού, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφεται και προσπάθεια ώθησής τους σε αυτοκαταστροφικές ή αυτοκτονικές ενέργειες.

Για συμμετοχή στην ίδια ομάδα είχε συλληφθεί στη Θεσσαλονίκη τον Απρίλιο του 2025 έπειτα από επίσημο δικαστικό αίτημα των αμερικανικών αρχών  ένας 21χρονος Ελληνοαμερικανός, ο οποίος σύμφωνα με τις διωκτικές αρχές των ΗΠΑ είχε κεντρικό ρόλο στο δίκτυο.

Ανατριχιαστικά βίντεο κακοποίησης ανηλίκων

Οι δυο νέες  συλλήψεις έγιναν από αστυνομικούς της Διεύθυνσης Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος και της Υποδιεύθυνσης Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος  Βορείου Ελλάδος έπειτα από  ψηφιακή ανάλυση και αξιοποίηση δεδομένων αλλά και μετά από συνεργασία και ανταλλαγή πληροφορίων με ξένες αρχές (NCMEC και Homeland Security Investigation των Η.Π.Α ).

Οι αστυνομικοί αφού εντόπισαν τα ηλεκτρονικά ίχνη των δυο ύποπτων χρηστών του διαδικτύου, τούς ταυτοποίησαν και έφτασαν στα σπίτια των δυο μαθητών οι οποίοι όπως αναφέρεται σε έγγραφο της ΕΛ.ΑΣ : «μέσω λογαριασμών που διαχειρίζονταν σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, φέρεται να απειλούσαν και να εκβίαζαν ανήλικες κοπέλες, αποσπώντας από αυτές πορνογραφικό υλικό που τις απεικόνιζε. Παράλληλα, παρότρυναν τα ανήλικα θύματα να προβούν σε πράξεις αυτοτραυματισμού, μεταξύ των οποίων και η χάραξη στο σώμα τους ονομάτων ή ψευδώνυμων, που χρησιμοποιούσαν στους εν λόγω λογαριασμούς μέσω των οποίων δραστηριοποιούνταν. Από τις συλλεχθείσες πληροφορίες, τον τρόπο δράσης καθώς και τα χαρακτηριστικά επικοινωνίας τους με τα θύματα φέρεται να συνδέονται ή να ενεργούν στο πλαίσιο της εξτρεμιστικής-σαδιστικής ομάδας κακοποίησης «764».

Στο σπίτι του 17χρονου στο Ηράκλειο βρέθηκαν δυο σκληροί ηλεκτρονικών υπολογιστών ( χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά από τον 17χρονο ) και από την επιτόπια ψηφιακή έρευνα σε αυτούς οι αστυνομικοί  σύμφωνα με τις πληροφορίες του libre εντόπισαν : «βίντεο με περιεχόμενο σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων, με τα δύο  εξ αυτών να απεικονίζουν ανήλικα θύματα εμφανώς κάτω των 12  ετών, ενώ παράλληλα βρέθηκε πλήθος φωτογραφιών στις οποίες απεικονίζονται γυμνές κοπέλες στα όρια της ανηλικότητας που προβαίνουν σε πράξεις αυτοτραυματισμού». Στο σπίτι του άλλου 17χρονου μαθητή που συνελήφθη στο Λαγκαδά  Θεσσαλονίκης  βρέθηκαν σε υπολογιστή και κινητό του τηλέφωνο που κατασχέθηκαν « βίντεο σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων, στο οποίο απεικονίζεται ανήλικο άτομο εμφανώς κάτω των 15 ετών, ενώ επιπρόσθετα βρέθηκαν επίσης βίντεο με περιεχόμενο αυτοτραυματισμού ατόμων».

Το δίκτυο «764»

Το δίκτυο 764 ξεκίνησε από  έναν έφηβο  στο Τέξας  και ονομάστηκε έτσι από τον ταχυδρομικό κώδικα της περιοχής. Ο έφηβος  παρακολουθούσε βίαιο περιεχόμενο στο διαδίκτυο. Δημιούργησε έναν διακομιστή (server) στην εφαρμογή Discord με το όνομα 764 για να διακινεί υλικό παιδικής κακοποίησης και να στοχεύει ευάλωτα παιδιά. Ο ίδιος και άλλα μέλη του server φέρεται να παγίδευαν γυναίκες σε βιντεοκλήσεις και να τις εκβίαζαν για  να αυτοτραυματιστούν ή να πραγματοποιήσουν ζωντανά σεξουαλικές πράξεις.

Το 2021 η Discord εντόπισε το δίκτυο 764 και τους εκατοντάδες χρήστες του και το κατήγγειλε στις αρχές.

Σύμφωνα με αναφορές ξένων μέσων ενημέρωσης  , στο Telegram, μέλη αυτών των ομάδων αναρτούν υλικό  παιδικής πορνογραφίας, βίντεο βεβήλωσης πτωμάτων και εικόνες από αυτοτραυματισμούς παιδιών, σύμφωνα με σχετικές καταθέσεις θυμάτων  και την εξέταση των μηνυμάτων. Επίσης, μοιράζονται συμβουλές για το πού να βρουν κορίτσια με διατροφικές διαταραχές και άλλα ευάλωτα σημεία και πώς να τα χειραγωγούν.

Μέλη του  διεθνούς δικτύου αναζητούν παιδιά με προβλήματα ψυχικής υγείας και τα εκβιάζουν να αυτοτραυματιστούν on camera. Σύμφωνα με το FBI το δίκτυο 764 σχεδιάστηκε για να εκμεταλλεύεται παιδιά και  χαρακτηρίζεται ως μια «διαδικτυακή σέχτα παιδόφιλων και σαδιστών».

Νίκος Κουντούρης

Για την υπόθεση συνελήφθησαν συνολικά 9 άτομα ( σχεδόν όλοι είναι υπήκοοι Αλβανίας ) και άλλα 5 έχουν ταυτοποιηθεί και αναζητούνται. Ο 39χρονος φερόμενος αρχηγός του κυκλώματος και άλλα δυο μέλη μετά τις  απολογίες  τους στον ανακριτή προφυλακίστηκαν. Οι αστυνομικοί  συνέλαβαν ένα μέλος 42 χρονών σε δασική έκταση της Μαγούλας. Έμενε στο βουνό  ως σκηνίτης , για να επιτηρεί, όπως λένε οι αστυνομικοί, την  καβάτζα (κρυψώνα ) κοκαΐνης που είχε το κύκλωμα στην περιοχή.

Εκτός από τον αρχηγό που ήλεγχε τα πάντα το κύκλωμα είχε τρία διαβαθμισμένα  μέλη ( υπαρχηγούς ) ηλικίας 42, 38 και 47 χρονών από τους οποίους συνελήφθη ο πρώτος.

«Μετά από πληροφορίες που είχαμε ζητήσαμε από τις δικαστικές αρχές την έγκριση για την άρση του απορρήτου των επικοινωνιών  για συγκεκριμένα τηλέφωνα  υπόπτων. Έγινε όμως και φυσική επιτήρηση, δηλαδή παρακολούθηση της δράσης τους και καταφέραμε να διαπιστώσουμε πως γινόταν η διακίνηση της κοκαΐνης και που ήταν οι κρυψώνες τους. Ήταν πολύ δύσκολη η επιχείρηση γιατί έπαιρναν πολλά μέτρα αντιπαρακολούθησης και επικοινωνούσαν κυρίως  μέσω διαδικτυακών εφαρμογών, ενώ συχνά άλλαζαν τηλεφωνικές συνδέσεις. Όταν μιλούσαν σε σταθερά τηλέφωνα οι κουβέντες τους  ήταν μετρημένες» ανέφερε στο libre  έμπειρος αξιωματικός με γνώση της υπόθεσης.

 Οι επιχειρήσεις για τη σύλληψη των εμπόρων ναρκωτικών έγιναν με τη συμμετοχή της ΕΚΑΜ και της ΟΠΚΕ σε 13 σημεία στις περιοχές της  Μαγούλας, Αρτέμιδας, Ιλίου , Θρακομακεδόνων, Βάρης και Αγίων Αναργύρων και μεταξύ άλλων βρέθηκαν περίπου 830 γραμμάρια κοκαΐνης, 14.500 ευρώ, γεμιστήρας και σφαίρες Καλάσνικοφ και 27 κινητά τηλέφωνα. Από την αστυνομική έρευνα προκύπτει πως το κύκλωμα από την αρχή της δράσης του (τουλάχιστον από το Δεκέμβριο του 2025 ) έχει κάνει 83 αγοραπωλησίες κοκαΐνης συνολικού βάρους 11 κιλών και τουλάχιστον δυο πιστολιών και ενός πολεμικού τυφεκίου καλάσνικοφ και εκτιμάται ότι αποκόμισε συνολικά περίπου 1.000.000 ευρώ.

Οι κωδικοί και οι συνομιλίες μελών του κυκλώματος

Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές της υπόθεσης οι κωδικές λέξεις που χρησιμοποιούσαν οι έμποροι ναρκωτικών  στις επικοινωνίες τους ( και αποκωδικοποίησαν οι αστυνομικοί ) είναι οι παρακάτω: «πράγματα», «κρέας», «μπριζόλα», «μπύρα», «κομμάτια», «λεπτό», «λευκό», «μπαρούτι» και «σκόνη», ήταν οι ποσότητες κοκαΐνης.  Με τις λέξεις  «πέτρα» και «κορφάδι» αναφέρονταν  στην κοκαΐνη σε βραχώδη μορφή. Το «λέκ» ήταν το ευρώ, ενώ για τις  συσκευασίες με κοκαΐνη  έλεγαν: «βάλε ένα», «βάλε δύο» κτλ.

Το libre αποκαλύπτει μέρος από τις πολλές καταγεγραμμένες συνομιλίες ανάμεσα σε μέλη του κυκλώματος.

Στα ακόλουθα αποσπάσματα  μέλη της οργάνωσης αναφέρονται στην ποιότητα ( υψηλή ή χαμηλή ) της κοκαΐνης που διακινούν:

•             Μέλος Α : Είναι πολύ καλό. Φαντάσου το έχουν πάρει τέσσερα άτομα, πολύ καλό!

•             Μέλος Β : Δώσε δρόμο τώρα.

•             Μέλος Α: Πολύ καλό κρέας!

•             Μέλος Β : Μην σταματάς.

•             Μέλος Α : Όχι δεν έχει τώρα βλακείες φίλε. Το μισό θα το ρίξω να το κάνω με το άλλο. Δεν θα το κάνω όλο με αυτό το άλλο.

•             Μέλος Β: Τι;

•             Μέλος Α : Δεν θα το κάνω όλο, δεν θα το ανακατέψω όλο το κρέας με αυτό το άλλο.

•             Μέλος Β : Και αυτό είναι καλό και να το ανακατέψεις..

•             Μέλος Α: Το μισό θα το πάρω να το κάνω με το άλλο, να το κάνω έτσι μισό-μισό. Ένα θα το κρατήσω καλό ,για πελάτη καλό για πελάτη που θέλω να τον κρατήσω.

•             Μέλος Α : Μάζεψε τα λεφτά τώρα που θα δουλεύεις με καλά πράγματα.

•             Μέλος Β: Είναι καλό γιατί έχω δώσει τρία κομμάτια. Όλοι με έχουν πάρει γιατί είναι πελάτες που μου έρχονται τρείς τέσσερις φορές την εβδομάδα και μου είπανε, ρε φίλε τι είναι αυτό που έχεις φέρει είναι πολύ καλό. Είναι καλό του είπα αδερφέ, είναι καλό.

•             Μέλος Α : Τι είναι αυτό που μου έχεις φέρει; Νόμιζα ότι μας έβρισε.

•             Μέλος Β :  Ήτανε καλό καλό δήθεν. Όχι είναι καλό! Τι είναι αυτό που έχεις φέρει αδερφέ, που το βρήκες αυτό τόσο καλό!

•             Μέλος Α :Αα;

•             Μέλος Β : Δεν έχει εδώ όλοι δίνουν σκουπίδια ρε αδερφέ. Δεν δίνει κανένας εδώ καλό πράγμα.

    •    Άγνωστος: Ότι σου είπα. Αύριο θα σου φέρω το ένα πίσω. Ότι σου είπα.

•             Μέλος : Γιατί έτσι; Είναι το ίδιο πράγμα.

•             Άγνωστος: Ε τι γιατί; Γιατί, είναι, έχει πέσει πολύ μίξη.

•             Μέλος: Τι λες ρε μ@@@@α, είναι το ίδιο πράγμα που μου έδωσε, μπροστά μου το έκοψε.

•             Άγνωστος: Εντάξει, ε καλά εντάξει. Τι σου έδωσε σκόνη; Σκόνη είναι όλο.

•             Μέλος: Μ@@@@α έτσι ήταν όλο, έτσι το έφερε μπροστά μου.

•             Άγνωστος : Εε είναι (ακατάληπτο). Δεν είναι.

•             Μέλος : (ακατάληπτο)

•             Άγνωστος: Ε τι να σου πω, σου είπα,  το ένα θα στο δώσω αύριο πίσω.

•             Μέλος: Είναι το ίδιο μ@@@@α με το προηγούμενο που μου έδωσε, στο ορκίζομαι.

•             Άγνωστος: Καμία σχέση. Καμία σχέση σου λέω όμως.

•             Μέλος : Θες να σου βγάλω τα πετραδάκια όλα ρε μ@@@@α, που έχει να στα βγάλω; Έλα, έλα από εδώ να το πάρεις. Έλα.

Στην παρακάτω συνομιλία μέλη του κυκλώματος  μιλούν με… άγριες διαθέσεις για  βίαιες πράξεις σε βάρος ατόμου  που τους χρωστά χρήματα .

•             Μέλος Α : Με τον άλλον τι θα κάνουμε ρε αδερφέ; Που μου χρωστάει αυτά τρία εμένα; Τι μπορούμε να του κάνουμε αυτουνού εμείς;

•             Μέλος Β: Τι να τον κάνουμε; Που είναι αυτός;

•             Μέλος Α : Μένει εδώ στο (ακατάληπτο) Αδερφέ πρέπει να πάρουμε τα λεφτά.

•             Μέλος Β: Που είναι ρε;

•             Μέλος Α : Αυτός είναι εδώ στην Λούτσα; Για να τον βρούμε θα τον βρούμε.

•             «Μέλος Β: Αα;

•             Μέλος Α: Για να τον βρούμε,  θα τον βρούμε. Δεν  παίζει να μην τον βρούμε.

•             Μέλος Β: Εσύ βρες τον, θα τον βάλουμε στο πορτ μπαγκαζ θα τον πάμε σε κάνα βουνό από εκεί, θα τον βάλουμε στο πόρτ μπαγκαζ.

•             Μέλος Α : Εντάξει.

•             Μέλος Β: θα τον βάλουμε στο πορτ μπαγκαζ, του κόβουμε κανένα αυτί,  του κόβουμε κανένα χέρι, ξέρω γω γ@@@@ε τον μέχρι να δώσει τα λεφτά.

•             Μέλος Α : Που θα τα βρει αυτός τα λεφτά. Εγώ έχω ακούσει συζητήσεις που χρωστάει πολλά λεφτά.

•             Μέλος Β: Δεν μας νοιάζει τι χρωστάει αυτός ρε αδερφέ (ακατάληπτο).

•             Μέλος Α : Δεν θέλω να φαίνομαι και πολύ εγώ γιατί είναι και οι γονείς. Οι γονείς τα έχουν δώσει όλα για αυτήν την π@@@@@α. Τι είχαν και τι δεν είχαν. Οι γονείς δεν το ξέρουν ακόμα γιατί μου ήρθε ένας φίλος εχθές στο σπίτι που τον είχε γείτονα και η μάνα αυτού του φίλου δουλεύει με την μάνα αυτουνού και ανοίχτηκε η συζήτηση. Μου είπε εμένα αδερφέ αυτή δεν ξέρουν πόσα λεφτά χρωστάει αυτός. Αυτοί νομίζουν ότι χρωστάει δέκα χιλιάδες ευρώ. Αυτός χρωστάει πάνω από εκατό. Έτσι όπως ακούω εγώ γύρω γύρω.

Στα παρακάτω αποσπάσματα μέλη αναφέρονται σε δοσοληψίες κοκαΐνης και σε…λειτουργικά θέματα.

•             Μέλος Α : Τα θέλουν τώρα ,τα θέλουν τώρα. Χίλια τώρα μπορούμε να το σπρώξουμε μία δύο ώρες μου είπανε. Για τα λεφτά μου είπανε θα φύγουνε για δρόμο τα λεφτά .Μπορούμε να το σπρώξουμε μία δύο ώρες. Δεν γίνεται συζήτηση για αύριο για κανένα λόγο….Έχεις διορία μου είπανε από τις εννιά μέχρι τις δέκα το πολύ. Πες του θα έρθουμε αύριο να τα πάρουμε. Ρε αδερφέ δεν το έχω εγώ στο χέρι του είπα το έχει ο άλλος που είναι σε οικογένεια. Μου είπε να κάνει ότι θέλει το παιδί δεν με ενδιαφέρει εμένα ποιος είναι και τι είναι αυτός. Μου είπε αδερφέ εγώ σε έχω περιμένει δέκα μέρες.

•             Μέλος Β: Θέλεις να πάμε μετά μαζί εκεί;

•             Μέλος Α : Πάμε μαζί αλλά τους χρειάζονται τα λεφτά.

•             Μέλος Α : Αα.

•             Μέλος Β: Τους χρειάζονται τα λεφτά.

Απόσπασμα από άλλο διάλογο:

•             Μέλος Α : Αυτό πρέπει να φύγει,  τουλάχιστον μέχρι της δέκα του μηνός που μας έρχεται. Να το κλείσω για να μαζευτούν τα λεφτά ρε αδερφέ. Γιατί και εμένα μου χρειάζονται λεφτά.

•             Μέλος Β : Εντάξει.

•             Μέλος Α : Να φτιάξω το αμάξι να έχω να μετακινούμε γιατί με παίρνει ο άλλος και μου λέει έλα φέρε μου ένα, έλα φέρε μου δύο. Εγώ δεν έχω με τι να μετακινηθώ δεν έχω με τι να μετακινηθώ στις τρείς η ώρα.  Με πήρε ο άλλος χθες τρείς η ώρα και του είπα αδερφέ δεν έχω αυτοκίνητο, έλα εσύ του είπα,  έλα να σου πω εγώ που θα έρθεις. Μου είπε φίλε δεν μπορώ να έρθω. Έτσι όπως είμαι εγώ θα βγω και έξω; Θα τα φτιάξουμε τα πράγματα σιγά σιγά.

•             Μέλος Α : Πάρε αυτή την κοπέλα.

•             Μέλος Β : Δεν μπορώ να την σηκώσω αυτήν την κοπέλα, να φύγει από το σπίτι της να έρθει σε εμένα στις τρείς η ώρα το βράδυ δεν είναι κάτι.

Νίκος Γιαννόπουλος

Εξαιρετικά; Οχι και τόσο αφού πάντα ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες. Εν προκειμένω μάλιστα δεν έχουμε καν να κάνουμε με λεπτομέρεια αλλά μ’ ένα πολύ σημαντικό παράγοντα που μπαίνει με το ακόλουθο ερώτημα: Τι είδους δεξιότητες κατακτούν όσα παιδιά τελειώνουν το σχολείο στην Ελλάδα και σε ποιο επίπεδο;

Πολύ χαμηλές “πτήσεις”

Βασικό συμπέρασμα στο οποίο οδηγούν τα στοιχεία: Η Ελλάδα τα πηγαίνει καλά στους επίσημους δείκτες εγκατάλειψης, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι μαθητές αποκτούν επαρκείς δεξιότητες.

Ξέρουμε ότι ένας ικανός αριθμός των παιδιών που παίρνει το απολυτήριο του Λυκείου παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα στην κατανόηση ενός στοιχειωδώς σύνθετου κειμένου, στην αξιολόγηση πληροφοριών, στην εφαρμογή βασικών γνώσεων σε ζητήματα της καθημερινότητας ακόμα και σε συμπλήρωση εγγράφων η σε επεξεργασία απλών δεδομένων.

Ο τελευταίος κύκλος αξιολόγηης τoυ PISA έδειξε τα εξής προβληματικά: Περίπου 1 στους 3 μαθητές στην Ελλάδα δεν φτάνει στο βασικό επίπεδο επάρκειας στην κατανόηση κειμένου. Περίπου 4 στους 10 δεν φτάσουν στο βασικό επίπεδο στα μαθηματικά. Οι εν γένει επιδόσεις των Ελλήνων και των Ελληνίδων μαθητριών βρίσκονται κάτω από το σχετικό μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ.

Τουτέστιν, ένας σημαντικός αριθμός μαθητών ολοκληρώνει την υποχρεωτική εκπαίδευση χωρίς να διαθέτει τις δεξιότητες που θεωρούνται απαραίτητες για την καθημερινή ζωή και την αγορά εργασίας.

Δεν θα σας κάνουμε σοφοτέρους αν σας πούμε ότι αυτό συνιστά ένα πράγματι μεγάλο πρόβλημα για την ελληνική κοινωνία και το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα γενικότερα.

Το πρόβλημα είναι και ταξικό  

Ομως, ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν τα ποιοτικά στοιχεία της έρευνας του PISA που έχουν να κάνουν περισσότερο με τις ταξικές καταβολές όσων αποτυγχάνουν.

Σύμφωνα, λοιπόν, μ’ αυτά οι μαθητές από οικογένειες χαμηλότερου κοινωνικοοικονομικού επιπέδου έχουν σημαντικά χαμηλότερες επιδόσεις και, κατά συνέπεια, η πιθανότητα χαμηλής επίδοσης αυξάνεται σε περιβάλλοντα οικονομικής δυσκολίας.

Τι έχουμε εδώ λοιπόν; Οι μεγάλες έρευνες από τους διεθνείς οργανισμούς μας λένε, εμμέσως πλην σαφώς, ότι το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα έχει αποκτήσει ταξικά χαρακτηριστικά. Αυτό σημαίνει κατά συνέπεια ότι ακόμα και το δημόσιο σύστημα, κατ’ επίφαση δωρεάν, κρύβει μέσα του πολλές ανισότητες που από ότι φαίνεται μεγαλώνουν όσο περνούν τα χρόνια.

Η κρίση, δε, φαίνεται ότι έχει παίξει το δικό της καταδικαστικό ρόλο σ’ αυτό. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ Σε σχέση με το 2012, το ποσοστό των μαθητών που βρίσκονται κάτω από το βασικό επίπεδο αυξήθηκε κατά 15 ποσοστιαίες μονάδες στην ανάγνωση και κατά 12 μονάδες στα μαθηματικά. Αντί να βελτιωνόμαστε με κάποιον τρόπο, πάμε χειρότερα και μάλιστα κατά πολύ χειρότερα.

Την ίδια ώρα στην Ελλάδα η διαφορά μεταξύ των πιο ευνοημένων και των λιγότερο ευνοημένων μαθητών φτάνει τους 76 βαθμούς στα μαθηματικά, ένα χάσμα που αντιστοιχεί περίπου σε δύο σχολικά έτη μάθησης. Τεράστιο το χάντικαπ μεταξύ μαθητών που θα έπρεπε να βρίσκονται στο ίδιο, πάνω-κάτω, επίπεδο.

“Χρόνο με τον χρόνο γιγαντώνεται”

Όλα τα παραπάνω ζητήματα έχουν τεθεί μετ’ επιτάσεως από τους συνδικαλιστικούς φορείς των εκπαιδευτικών σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση χωρίς όμως ποτέ να εισακούονται από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία του Υπουργείο Υγείας. Είναι αλήθεια ότι η πολιτική βούληση για την θεαματική και επί της ουσίας βελτίωση της παρεχόμενης εκπαίδευσης στην Ελλάδα απουσιάζει.

Άλλωστε το ολοένα και χαμηλότερο επίπεδο των μαθητών το αντιλαμβάνονται, άμεσα, οι πανεπιστημιακοί καθηγητές από τα πρώτα, κιόλας, μαθήματά τους με τους πρωτοετείς φοιτητές στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα όλης της χώρας. “Υπάρχει σαφές πρόβλημα που χρόνο με το χρόνο γιγαντώνεται” τόνισε πανεπιστημιακός δάσκαλος στο Libre.

Τα παραπάνω, όπως κατανοεί ο καθένας, έχουν πολλαπλές απολήξεις. Η σύγχρονη οικονομία απαιτεί εργαζομένους που μπορούν να επεξεργάζονται πληροφορίες, να λύνουν προβλήματα και να προσαρμόζονται σε νέες τεχνολογίες. Οι χαμηλές επιδόσεις σε ανάγνωση και μαθηματικά συνδέονται συχνά με περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές, χαμηλότερα εισοδήματα και μεγαλύτερο κίνδυνο ανεργίας.

Παράλληλα, ένα ακόμη ζήτημα είναι η δυσκολία αξιολόγησης πληροφοριών στο διαδίκτυο. Όταν κάποιος δεν μπορεί να διακρίνει αξιόπιστες από αναξιόπιστες πηγές, είναι πιο ευάλωτος σε ψευδείς ειδήσεις, θεωρίες συνωμοσίας και διαδικτυακές απάτες.

Ο λειτουργικός αναλφαβητισμός επηρεάζει έτσι και τη δημοκρατική συμμετοχή των πολιτών πέρα από ότι τους καθιστά ευάλωτους σε κάθε είδους προπαγάνδα.

Και επίσης, σε μια εποχή όπου η πληροφορία αποτελεί βασικό εργαλείο συμμετοχής στην κοινωνία, η αδυναμία κατανόησής της μπορεί να εξελιχθεί σε μια νέα μορφή κοινωνικού αποκλεισμού.

Ο λειτουργικός αναλφαβητισμός ως Κοινωνικό ζήτημα

Είναι σαφές λοιπόν ότι ο λειτουργικός αναλφαβητισμός δεν είναι ένα πρόβλημα που περιορίζεται στις σχολικές αίθουσες. Είναι ένα κοινωνικό ζήτημα που επηρεάζει την καθημερινότητα, την επαγγελματική πορεία, τη συμμετοχή στα κοινά και την ποιότητα της δημοκρατίας.

Όταν ένας σημαντικός αριθμός νέων ολοκληρώνει την εκπαίδευσή του χωρίς να διαθέτει βασικές δεξιότητες κατανόησης, κριτικής σκέψης και επεξεργασίας πληροφοριών, οι συνέπειες διαχέονται σε ολόκληρη την κοινωνία.

Γι αυτό και όσοι ισχυρίζονται ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου συνιστά όχι μόνο εκπαιδευτική προτεραιότητα, αλλά αναγκαία επένδυση για το μέλλον της χώρας και τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων λένε μία πολύ μεγάλη αλήθεια μπροστά στην οποία όμως η πολιτεία, προσώρας τουλάχιστον, κωφεύει.

Για την ιστορία oi πέντε πρώτες χώρες στην κατανόηση κειμένου στον τρόπο αξιολόγησης PISA (στοιχεία 2022) είναι η Εσθονία, η Ιρλανδία, η Φινλανδία, η Δανία και η Πολωνία. Ακόμα όμως και η Πορτογαλία, που είναι 10η, βρίσκεται πολύ πιο ψηλά από την Ελλάδα.

Ράνια Τραγόμαλλου

Στην Κουμουνδούρου αντιλαμβάνονται ότι οι επόμενες συνεδριάσεις της Πολιτικής Γραμματείας-πιθανότατα την Πέμπτη-  και της Κεντρικής Επιτροπής δεν θα έχουν χαρακτήρα μιας συνηθισμένης εσωκομματικής διαδικασίας.

Το αντίθετο. Θα αποτελέσουν ουσιαστικά το σημείο όπου θα αποτυπωθεί αν το κόμμα θα ακολουθήσει μια αυτόνομη κομματική διαδρομή ή αν θα επιμείνει προς ένα μοντέλο ευρύτερης πολιτικής σύγκλισης στον προοδευτικό χώρο.

Η γραμμή Φάμελλου

Και όλα δείχνουν ότι ο Σωκράτης Φάμελλος έχει ήδη καταλήξει στη γραμμή που θα εισηγηθεί. Οι δημόσιες παρεμβάσεις του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ θεωρούνται από πολλά στελέχη προάγγελος των εισηγήσεων και των προτάσεων που έρχονται. Ο ίδιος επιμένει με ιδιαίτερη έμφαση ότι «η ενωτική στρατηγική είναι η σωστή» και ξεκαθαρίζει πως αυτή ακριβώς τη στρατηγική θα υπηρετήσει και στην Κεντρική Επιτροπή.

Στην πραγματικότητα, ο κ. Φάμελλος συνεχίζει να περιγράφει το πολιτικό σχέδιο που παραπέμπει σε ένα ευρύτερο προοδευτικό ψηφοδέλτιο με στόχο -όπως λέει- «να διαμορφώσει το αποτέλεσμα των επόμενων εκλογών».  Έτσι, η επόμενη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής αποκτά χαρακτήρα πολιτικού σταθμού.

Στις συνεδριάσεις των κομματικών οργάνων,  αναμένεται να εμφανιστεί αποφασισμένος να επιμείνει μέχρι τέλους στη στρατηγική της σύγκλισης, της ανασύνθεσης και της κοινής εκλογικής προοπτικής των προοδευτικών δυνάμεων.

Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, βρίσκεται αλλού. Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ δεν περιορίζεται μόνο σε γενικές εκκλήσεις περί ενότητας. Φροντίζει διαρκώς να υπενθυμίζει ότι ήδη από την πρώτη ημέρα παραίτησης του Αλέξη Τσίπρα είχε υποστηρίξει πως «οι πορείες πρέπει να συγκλίνουν και δεν είναι αντιπαραθετικοί οι δρόμοι μας».

Παράλληλα, επικαλείται συνεχώς την απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του Μαρτίου, η οποία αναγνώρισε «τον καθοριστικό ρόλο του Αλέξη Τσίπρα» στην ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου.

Όχι σε «plan b»

Στην πραγματικότητα, πίσω από αυτές τις διατυπώσεις αρκετά στελέχη διαβάζουν μια πολιτική προετοιμασία για βαθύτερες εξελίξεις το επόμενο διάστημα. Όχι απαραίτητα μέσα από τυπικές συμφωνίες ή άμεσες συγκολλήσεις κομμάτων, αλλά μέσω μιας σταδιακής πολιτικής στοίχισης γύρω από την πρωτοβουλία που διαμορφώνεται από τον πρώην πρωθυπουργό. 

Στην Κουμουνδούρου αποφεύγουν  τις οριστικές διατυπώσεις, και η ηγεσία του κόμματος θεωρεί  ότι η κοινωνική πίεση πλέον δεν αφορά τις εσωτερικές ισορροπίες αλλά τη συγκρότηση μιας αξιόπιστης εναλλακτικής απέναντι στην κυβέρνηση Μητσοτάκη.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο κ. Φάμελλος επαναλαμβάνει σε όλους τους τόνους πως «η κοινωνία λέει βρείτε τα να τελειώνουμε», αποφεύγοντας συνειδητά να ανοίξει συζήτηση για αυτόνομες διαδρομές ή «plan b», θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο θα αναιρούσε την πολιτική στρατηγική που έχει χαραχθεί εδώ και μήνες.

Όπως αναφέρει στις δημόσιες παρεμβάσεις του «οποιαδήποτε συζήτηση για plan b ή plan c δείχνει έλλειψη αφοσίωσης» στην επιλογή της σύγκλισης.

Η επόμενη κίνηση

Το παρασκήνιο ωστόσο στο εσωτερικό του ΣΥΡΙΖΑ παραμένει έντονο. Στελέχη εισηγούνται πιο επιθετικές κινήσεις επανεκκίνησης, ακόμη και δραστικές οργανωτικές αποφάσεις, θεωρώντας ότι το κόμμα έχει εισέλθει σε παρατεταμένη περίοδο πολιτικής φθοράς.

Άλλοι, αντίθετα, επιμένουν ότι οποιαδήποτε εικόνα αυτοδιάλυσης θα λειτουργούσε καταστροφικά και θα επιτάχυνε περαιτέρω τη φυγή στελεχών και ψηφοφόρων.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ηγεσία επιχειρεί να κλείσει τη συζήτηση περί διάλυσης του κόμματος, με πηγές της Κουμουνδούρου να απορρίπτουν ως «προσβλητικά» τα σενάρια που συνδέουν τις εξελίξεις ακόμη και με τα οικονομικά ή τα περιουσιακά στοιχεία του ΣΥΡΙΖΑ.

Νίκος Γιαννόπουλος

Είχαμε φτάσει, σύμφωνα με τις στατιστικές, το ένα στα δύο νοικοκυριά να στηρίζεται οικονομικά μόνο από εισοδήματα που προέρχονταν από συντάξεις.

Δέκα περίπου χρόνια μετά, οι ηλικιωμένοι (οι άνω των 65 για να το θέσουμε ηλικιακά με αριθμούς) εξακολουθούν να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικονομία και στη στήριξη της οικογένειας. 

Τώρα πλέον άνθρωποι μέχρι τα 75 χρόνια τους εργάζονται περισσότερο (έχει, άλλωστε, νομιμοποιηθεί η εργασία μετά τη σύνταξη και δίνονται κίνητρα γι’ αυτήν), παραμένουν ενεργοί κοινωνικά αλλά την ίδια ώρα φαίνεται ότι δεν μπορούν να απολαύσουν την ηρεμία που θα έπρεπε να έχουν σ’ αυτήν την ηλικία.

Στα χρόνια της έντονης δημογραφικής αλλά και στεγαστικής κρίσης, φαίνεται ότι χρήματα για την φροντίδα των παιδιών από ειδικούς την ώρα που οι γονείς λείπουν στη δουλειά δεν υπάρχουν. Γι’ αυτό, περισσότερο από ποτέ θα έλεγε κανείς, το βάρος πέφτει στις γιαγιάδες και τους παππούδες που επωμίζονται πολύ δύσκολα καθήκοντα (ποτέ, άλλωστε, δεν είναι εύκολο να μεγαλώνει κανείς παιδιά).

Τα στοιχεία της Eurostat για το 2023 έδειχναν ότι το 44% των παιδιών κάτω των 3 ετών φροντίζονται από παππούδες ή γιαγιάδες, φίλους ή λοιπούς συγγενείς (θείες, θείους κτλ). Στις περισσότερες, δε, των περιπτώσεων, το βάρος πέφτει σε ηλικιωμένες γυναίκες.

Γι’ αυτό το λόγο το πρόγραμμα “νταντάδες της γειτονιάς”γνώρισε στην Ελλάδα μεγάλη επιτυχία. Ως γνωστόν, το πρόγραμμα απευθύνεται σε οικογένειες με παιδιά ηλικίας από 2 μηνών έως 2,5 ετών. Οι γονείς λαμβάνουν voucher για τη φροντίδα των παιδιών στο σπίτι, ενώ οι γιαγιάδες και οι παππούδες μπορούν να εγγραφούν ως επίσημοι επιμελητές, εφόσον πληρούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις.

Στη δουλειά οι επταπλάσιοι συνταξιούχοι!

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με στοιχεία του ΕΦΚΑ επισήμως εργάζονται 255.000 συνταξιούχοι. Το πραγματικό νούμερο είναι το δίχως άλλο πολύ μεγαλύτερο καθώς είναι γνωστό σε όλους μας ότι πολλοί συνταξιούχοι εργάζονται με “μαύρα” και ανασφάλιστοι.

Ακόμα όμως και αν δεχτούμε ότι το σωστό νούμερο είναι το 255.000, μπορούμε να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα. Ο αριθμός ισοδυναμεί με το 1/10 των συνταξιούχων της χώρας και επταπλασιάστηκε όταν καταργήθηκε το πέναλτι στη σύνταξη που ίσχυε για όσους συνταξιούχους εργάζονταν μέχρι το 2023. Οι περισσότεροι από αυτούς, όπως δείχνουν τα στοιχεία, εργάζονται σε μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις, λιανεμπόριο, αγροτικές εργασίες, τεχνικά επαγγέλματα, ελεύθερα επαγγέλματα αλλά και delivery.

To ερωτήματα είναι βέβαια το εξής:

• Ενας άνθρωπος φτάνει στη σύνταξη (περίπου στο 65ο έτος της ηλικίας του) για να ξεφύγει από το βάρος της δουλειάς και να απολαύσει τη ζωή ή για να συνεχίσει απλώς να δουλεύει;
• Δεν πρέπει να έρχεται κάποια στιγμή στο βίο ενός ανθρώπου που θα απαλλάσσεται από τα δεσμά της εργασίας;

Το ερώτημα δεν είναι φιλοσοφικό αλλά καθαρά πρακτικό.

Σε πολλές περιπτώσεις οι συνταξιούχοι δεν επιθυμούν να εργάζονται αλλά αναγκάζονται από τη σκληρή, υλική πραγματικότητα. Σύμφωνα με στοιχεία του συστήματος «Ήλιος», η μέση κύρια σύνταξη στην Ελλάδα κινείται περίπου στα: 820–840€ μικτά, ενώ μεγάλο ποσοστό συνταξιούχων λαμβάνει ακόμη χαμηλότερα ποσά. Αρα δεν μιλάμε ακριβώς για επιθυμία αλλά για ανάγκη.

Η εικόνα των εργαζόμενων συνταξιούχων στην Ελλάδα αναδεικνύει μια βαθύτερη κοινωνική αντίφαση. Η σύνταξη, που θεωρητικά σηματοδοτεί το τέλος του εργασιακού βίου, για πολλούς δεν αποτελεί στάδιο ξεκούρασης αλλά μια νέα φάση επιβίωσης ή στήριξης της οικογένειας.

Το φαινόμενο αυτό μετατρέπει τη λεγόμενη «τρίτη ηλικία» σε ενεργό πυλώνα της οικονομίας και της οικογενειακής συνοχής, αλλά ταυτόχρονα θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα για το κοινωνικό μοντέλο: είναι δίκαιο η εργασία να μην σταματά ποτέ; Πίσω από τους αριθμούς κρύβονται άνθρωποι που δεν αποσύρονται πραγματικά, αλλά παραμένουν στην αγορά εργασίας γιατί δεν έχουν επιλογή.

Σε κάθε περίπτωση, η εργασία μετά τη σύνταξη δεν είναι μόνο ένδειξη δραστηριότητας, αλλά και καθρέφτης των αντοχών -και των αδυναμιών -του κοινωνικού κράτους

Νίκος Γιαννόπουλος

Συγκεκριμένα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από τους φοιτητές στα ελληνικά Πανεπιστήμια είναι ήδη διαδεδομένη. Εκπαιδευτικές πηγές τόνιζαν στο Libre ότι δεν είναι λίγοι αυτοί οι καθηγητές στα ελληνικά ΑΕΙ που βρίσκονται σε απόγνωση καθώς διαπιστώνουν ότι σε γραπτές εργασίες πολλοί από τους φοιτητές χρησιμοποιούν το ΑΙ χωρίς φειδώ.

“Σ’ αυτήν την περίπτωση “κόβω” χωρίς δεύτερη κουβέντα. Ξέρετε είναι πολύ εύκολο για έναν καθηγητή, ακόμα και αν γνωρίζει λίγο το φοιτητή του, να καταλάβει πότε ένα κείμενο έχει εκπονηθεί από ανθρώπινη προσπάθεια και πότε έχει δοθεί έτοιμο από τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης” τονίζει καθηγητής που δεν επιθυμεί να αποκαλύψει την ταυτότητά του.

Οι φοιτητές, σε κάθε περίπτωση, εκτός από τη συγγραφή εργασιών, χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη για μεταφράσεις, περιλήψεις κειμένων ακόμα και για καταθέσεις ιδεών στους καθηγητές τους.

Την ίδια ώρα εκφράζουν όμως και ανησυχία για την ακαδημαϊκή ακεραιότητα και για τη νόθευση του ανταγωνισμού!

Άλλη έρευνα που έγινε στους φοιτητές του πανεπιστημίου του Harvard στις ΗΠΑ “αποκάλυψε” ότι οι Αμερικανοί φοιτητές αρχίζουν και βιώνουν το άγχος της τεχνητής νοημοσύνης. Στα σχετικά ερωτηματολόγια έγραψαν ότι αισθάνονται πίεση να χρησιμοποιούν το ΑΙ έτσι ώστε να μην μένουν πίσω. Αυτό τους δημιουργεί, πάντα σύμφωνα με την έρευνα, άγχος προσαρμογής και μία αίσθηση συνεχούς ανταγωνισμού. Και όλα αυτά σε μία από τις πιο προηγμένες τεχνολογικά χώρες στον κόσμο.

Ιδια γεύση υπάρχει και στη Μεγάλη Βρετανία. Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής της χώρας διέγνωσε ότι η χρήση του ΑΙ από τους φοιτητές εκτοξεύτηκε τον τελευταίο χρόνο αλλά παράλληλα οι ίδιοι φοιτητές εκφράζουν φόβο για το μελλοντικό κύρος των πτυχίων.

Αυτή η μάλλον παράλογη κατάσταση (διευρυμένη χρήση των εργαλειών της τεχνητής νοημοσύνης και παράλληλα φόβος γι’ αυτήν) συνιστά, προφανώς, τη νέα κανονικότητα στην κοινωνία.

Μία από τις τελευταίες εκθέσεις της Deloitte το δείχνει. Μεγάλο ποσοστό των νέων εκφράζει έντονους φόβους για την αυτοματοποίηση, ανησυχεί για το γεγονός ότι πρέπει συνεχώς να “αναβαθμίζει” τις δεξιότητές του και να νιώθει πίεση για τον αυξανόμενο ανταγωνισμό.

Ειρήσθω εν παρόδω, οι δουλειές που αναμένεται να επηρεαστούν περισσότερο από την εκτεταμένη χρήση του ΑΙ είναι η διαφήμιση, το μάρκετινγκ, η υποστήριξη πελατών, η διαχείριση δεδομένων και, τέλος, η δημοσιογραφία ή αυτό που ονομάζουμε δημιουργία περιεχομένου.

Το εύρημα περί τη δημοσιογραφία ήδη συζητείται εκτενώς στις τάξεις των επαγγελματιών του χώρου ανά τον κόσμο και ήδη προκύπτει ανάγκη για ρύθμιση και προστασία.

Αλλά αυτό είναι κάτι που θα εξετάσουμε σε επόμενο ρεπορτάζ, εδώ στο libre.gr. 

Νίκος Γιαννόπουλος

Ας δούμε λίγο την πραγματικότητα όπως έχει. Ως γνωστόν από το φθινόπωρο κάθε έτους αρχίζουν και γίνονται προκρατήσεις για την επόμενη τουριστική σεζόν με κάποια έκπτωση. Εφέτος, ειδικά λόγω του πολέμου και της προηγούμενης φημολογίας που υπήρχε, αυτή η περίοδος (όπως και η σχετική έκπτωση) επεκτάθηκε και έφτασε μέχρι τον Μάρτιο.

Μέχρι και τη στιγμή της έναρξης των αμερικανικών και των ισραηλινών επιχειρήσεων στο Ιράν, οι κρατήσεις για την Ελλάδα είχαν πάει αναμενόμενα καλά, όπως σχεδόν κάθε χρόνο. Στη συνέχεια, όπως τόνισαν αρμόδιες πηγές στο Libre, υπήρξε μία σχετική επιβράδυνση, σαφώς αναμενόμενη και όχι ιδιαίτερα ανησυχητική.

Αν θέλουμε να μιλήσουμε με νούμερα, η επιβράδυνση/πτώση ανέρχεται περίπου στο 12% σε σχέση με την αντίστοιχη χρονική περίοδο πέρυσι. Είναι μία πτώση που σε κάθε περίπτωση μπορεί να χαρακτηριστεί διαχειρίσιμη.

Η επιβράδυνση των προκρατήσεων επηρέαζει, σύμφωνα με τα στοιχεία, κατά κύριο λόγο την Αθήνα, τη Μύκονο και τη Σαντορίνη, δηλαδή τρεις κλασικούς ελληνικούς τουριστικούς προορισμούς. Και εδώ καμία έκπληξη.

Τα περισσότερα ερωτηματικά υπάρχουν για τους Αμερικανούς τουρίστες και επίσης για τους Αυστραλούς (και τους Ασιάτες της Άπω Ανατολής) οι οποίοι χρησιμοποιούν ως ενδιάμεσους σταθμούς για το ταξίδι τους στην Ελλάδα αεροδρόμια της Μέσης Ανατολής. Οι εν λόγω φαίνονται ότι τηρούν στάση αναμονής κάτι που αντικατοπτρίζεται στα νούμερα.

Εστω και έτσι όμως, στον (πολύ σκληρό) τουριστικό ανταγωνισμό, η Ελλάδα έχει να λέει ότι βρίσκεται σε οπωσδήποτε καλύτερη θέση σε σχέση με χώρες όπως η Τουρκία αλλά και η Κύπρος. Οι λόγοι είναι ευνόητοι. Η Κύπρος, γεωγραφικά, “αγγίζει” τα θέατρα των επιχειρήσεων στο Λίβανο ενώ η Τουρκία έχει κάκιστες σχέσεις με το Ισραήλ.

Για τους tour operators, που φυσικά θέλουν να κάνουν τη δουλειά τους, η Ελλάδα φαντάζει αυτήν την ώρα ως ένας ασφαλής προορισμός και σίγουρα πιο ασφαλής από χώρες που βρίσκονται στα ανατολικά της. Αυτό κατά πάσα πιθανότητα δεν πρόκειται να αλλάξει εκτός συγκλονιστικού απροόπτου.

Η Ελλάδα και οι υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης έχουν στο πλευρό τους και την επιθυμία των Ευρωπαίων πολιτών να ταξιδέψουν. Οπως αυτή αποτυπώθηκε σε μεγάλη έρευνα που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας, το 82% των Ευρωπαίων δηλώνουν ότι και αυτό το καλοκαίρι επιθυμούν να ταξιδέψουν έξω από τη χώρα τους για τις καλοκαιρινές τους διακοπές, ιδιαίτερα τώρα που μεσολάβησε και ένας πολύ σκληρός και βροχερός χειμώνας. Υπό αυτό ως δεδομένο, διάθεση και πελατεία θα υπάρξει.

Ποιος είναι όμως ο μεγάλος φόβος των tour operators; Όχι η ασφάλεια της χώρας αλλά το τι θα γίνει ακριβώς με τις πτήσεις και τη διαχείριση των καυσίμων. Αν οι πολεμικές επιχειρήσεις διαρκέσουν περισσότερο, δεν αποκλείεται οι αεροπορικές εταιρίες να προχωρήσουν σε περιορισμό των πτήσεών τους. Και αυτό που βασανίζει τους operators και τους Έλληνες επιχειρηματίες είναι, αν χρειαστεί να γίνει τελικά αυτό, ποιες πτήσεις θα “κοπούν” και για ποιο χρονικό διάστημα.

Πάντως, αν εξασφαλιστεί η κανονικότητα ως προς αυτό το κομμάτι, το αεροδρόμιο της Αθήνας δεν περιμένει μείωση των αφίξεων αλλά αύξηση! Η αύξηση αυτή δεν θα είναι διψήφια, όπως υπολογιζόταν αρχικά αλλά μονοψήφια. Αλλά θα αποτελέσει γεγονός και αυτό δείχνει πολλά για το status της χώρας ως τουριστικού προορισμού.

Ο τουριστικός υπο-κλάδος, ο οποίος σίγουρα θα αντιμετωπίσει πρόβλημα, είναι αυτός της κρουαζιέρας. Αυτό έχει ήδη φανεί και αναμένεται να φανεί περισσότερο κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Αλλά τη μείωση των επισκεπτών της κρουαζιέρας ο ελληνικός τουρισμός μπορεί να την αντιμετωπίσει και να μην επηρεαστεί.

Την ίδια ώρα τέλος, οι χώρες της Μέσης Ανατολής τραβούν τα μαλλιά τους.  Σε πόλεις όπως το υπερτουριστικό σε καιρό ειρήνης Ντουμπάι, η ακύρωση των κρατήσεων έχουν φτάσει στο 93% και οι τιμές σε πολυτελέστατα ξενοδοχεία κατρακυλούν καθημερινά. Εντάξει, δεν περιμένουν από τον τουρισμό να πλουτίσουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αλλά όπως και να το κάνουμε οι απώλειες είναι μεγάλες.

Η Ελλάδα, αντιθέτως, μπορεί να αισιοδοξεί ότι στο τέλος θα κερδίσει και το εφετινό στοίχημα. Και αν τελειώσει άμεσα ο πόλεμος (τόσο στο Ιράν όσο και στο Λίβανο) ακόμη καλύτερα…

Νίκος Γιαννόπουλος

Με αφορμή αυτήν ακριβώς τη συζήτηση είναι νομίζουμε ωφέλιμο να δούμε πόσοι Έλληνες είναι κάτοχοι πανεπιστημιακού τίτλου σπουδών (μιλάμε πάντα για αναγνωρισμένο πτυχίο) εν έτει 2026.

Ε, λοιπόν είναι φανερό ότι αν υπάρχει ένας τομέας για τον οποίο μπορούμε να… καυχηθούμε ως έθνος ότι έχουμε απόλυτη σύγκλιση με την ΕΕ είναι ακριβώς αυτός.

Τι λέει η Eurostat; Το ποσοστό Ελλήνων ηλικίας 25-34 ετών που κατέχει τίτλο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης υπολογίζεται σε 44,5. Με τον ίδιο υπολογισμό για την Ευρώπη των 27 το σχετικό νούμερο ανέρχεται σε 44,2 κάτι που σημαίνει ότι η σύγκλισή μας είναι απόλυτη. Προφανώς είναι απολύτως στο χέρι μας, ως χώρα, το ποσοστό αυτό (πάντα για το ίδιο ηλικιακό target group) να το αυξήσουμε στο 45% μέχρι το 2030 κάτι που έχει θέσει ως στόχο και η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τα ίδια υψηλά ποσοστά ισχύουν και για το πιο εκτεταμένο ηλικιακό γκρουπ (25-64). Η Ελλάδα έχει καταγράψει τεράστια πρόοδο τα τελευταία 34 χρόνια καθώς από το 17,7% του Δεκεμβρίου του 1992 “πέταξε” στο 44%, ήδη από το 2018. Σ’ αυτό έπαιξε σπουδαίο ρόλο το ελληνικό δημόσιο Πανεπιστήμιο αλλά και το γεγονός ότι ολοένα και περισσότεροι Έλληνες είχαν την ευκαιρία (και την οικονομική δυνατότητα, ας μην κρυβόμαστε) να φοιτά επιτυχώς σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού (κυρίως Ευρώπη αλλά και ΗΠΑ).

Ακόμα και κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, που σημαδεύτηκε από πολλές και ποικίλες κρίσεις, η χώρα κατόρθωσε να αυξήσει το ποσοστό των πτυχιούχων της κατά 4,1% στις ηλικίες από 25 μέχρι 34 ετών. Είναι, προφανώς (και το ξέρουμε όλοι μας από το στενό μας οικογενειακό περιβάλλον) μέγιστη προτεραιότητα για τις ελληνικές οικογένειες να σπουδάζουν τα παιδιά τους και κάνουν ότι μπορούν γι’ αυτό.

Είναι, την ίδια ώρα, σαφές ότι οι νέες γενιές έχουν πολύ περισσότερους πτυχιούχους από τις προηγούμενες.

Αλματα προόδου όμως έχει κάνει και η Ευρώπη γενικότερα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat (2024, για το ηλικιακό γκρουπ από 25 μέχρι 74 ετών) το 33,5% των πολιτών διαθέτει τουλάχιστον ένα πανεπιστημιακό πτυχίο.

Το 44,3% έχει τελειώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση χωρίς όμως να έχει πάει στο Πανεπιστήμιο και μόλις το 22,2% των πολιτών δεν έχουν καταφέρει να τελειώσουν ούτε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν τα κατάφεραν, μ’ ένα τρόπο, στη ζωή τους).

Η Ελλάδα, όπως είπαμε, ακολουθεί πιστά.

Τρία είναι τα βασικά συμπεράσματα:

• Ο δείκτης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αυξάνεται κατακόρυφα με την πάροδο του χρόνου, στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
• Οι νεότερες γενιές έχουν πολύ υψηλότερα ποσοστά πανεπιστημιακής ολοκλήρωσης από τις παλαιότερες, τόσο στην ΕΕ όσο και στην Ελλάδα.
• Η Ελλάδα έχει πλέον περίπου τον ίδιο ρυθμό αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στους νέους (25-34) με τον μέσο όρο της ΕΕ

Τα παραπάνω στοιχεία καταδεικνύουν ότι η Ελλάδα έχει καλές επιδόσεις και στην κοινωνική κινητικότητα, στη δυνατότητα, δηλαδή, μελών των χαμηλότερων κοινωνικών τάξεων να “ανεβαίνουν” σε κοινωνικό στάτους μέσα από τις σπουδές και την ακόλουθη επαγγελματική σταδιοδρομία τους.

Η πλήρης αλήθεια είναι όμως ότι στο συγκεκριμένο τομέα χρειαζόμαστε δουλειά. Οποιον δείκτη κοινωνικής κινητικότητας και αν χρησιμοποιήσει κανείς (ΟΟΣΑ, Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ) θα διαπιστώσει ότι η Ελλάδα υπολείπεται των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών.

Σύμφωνα με το διάγραμμα Great Gatsby Curve, η Ελλάδα βρίσκεται (δυστυχώς) πάνω από το μέσο όρο της ΕΕ σε ανισότητα και σε χαμηλότερα ποσοστά κοινωνικής κινητικότητας. Στη χώρα μας, κοντολογίς, είναι πιο δύσκολη η μετατροπή του μορφωτικού κεφαλαίου σε οικονομική άνοδο και αυτό το διαπιστωμένο γεγονός σχετίζεται με παράγοντες όμως η δομή της αγοράς εργασίας, το μέγεθος των ελληνικών επιχειρήσεων αλλά και η ισχυρή οικογενειακής μεταβίβασης κοινωνικού κεφαλαίου (βλέπε οικογενειοκρατία).

Για το τελευταίο κάτι έχουμε αντιληφθεί. Και στην πολιτική. Τα οικογενειακά και πελατειακά δίκτυα συχνά σφραγίζουν τις εξελίξεις και μοιραία περιορίζουν την κοινωνική κινητικότητα.

Νίκος Κουντούρης

Σε τέτοιες περιόδους αργιών λόγω μεγάλων γιορτών ή διακοπών  παρατηρείται η τάση να γίνονται πολλά τροχαία ατυχήματα στις άδειες πόλεις. Λίγο οι μεγάλες ταχύτητες, λίγο η αίσθηση ότι είμαστε μόνοι μας στους άδειους δρόμους και το κακό δεν αργεί να συμβεί.

Δυστυχώς εκτός από τους οδηγούς ή επιβάτες οχημάτων, θύματα τροχαίων είναι και πολλοί πεζοί.  Τις περισσότερες φορές υπαίτιοι είναι οι οδηγοί οχημάτων αλλά υπάρχει και η απροσεξία και  η αφηρημάδα πεζών όταν διασχίζουν δρόμους, συχνά εκτός διαβάσεων.

Τα αναλυτικά στατιστικά  στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ για τα τροχαία με παθόντες πεζούς ( νεκρούς, σοβαρά και ελαφρά τραυματίες ) για το 2025 σε όλη την επικράτεια , που φέρνει στη δημοσιότητα το libre δείχνουν πόσο σοβαρή είναι και  αυτή η διάσταση του συνολικού προβλήματος με τα τροχαία δυστυχήματα και ατυχήματα στη χώρα μας.  

Το 2025 σε όλη τη χώρα σκοτώθηκαν 65 πεζοί (36 άνδρες και 29 γυναίκες) , 69 πεζοί τραυματίστηκαν σοβαρά και 1726 ελαφρά ( σύνολο 1860 πεζοί παθόντες τροχαίων ) .

Ο συνολικός αριθμός των νεκρών από τροχαία πέρσι  ήταν 522, οι σοβαρά τραυματίες ήταν 523 και οι ελαφρά 13.184 άνθρωποι.

Αν μελετήσει κανείς τα αναλυτικά  στατιστικά στοιχεία της Αστυνομίας  για τους πεζούς-θύματα τροχαίων , διαπιστώνει τα παρακάτω:

-Τα περισσότερα τροχαία καταγράφηκαν: μέσα σε κατοικημένη περιοχή, σε δρόμους του λεκανοπεδίου  Αττικής και αφορούσαν  «σύγκρουση με πεζό ή παράσυρση πεζού» , σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση που γίνεται από  τις  υπηρεσίες της ΕΛ.ΑΣ. Από τους 65 νεκρούς οι 29 καταγράφηκαν στην Αττική ( όπου οι σοβαρά τραυματίες ήταν 32 και 1023 ελαφρά ) και από 5 νεκροί καταγράφηκαν σε Θεσσαλονίκη και Κρήτη.

Σχετικά με τις ηλικίες των θυμάτων οι περισσότεροι ανήκουν στην κατηγορία 50 ετών και άνω ( 983 παθόντες )  , και ακολουθούν 172  παθόντες έως 12 ετών, 171 από 35-44 ετών, 126 από 13 έως  17 ετών και 110  είναι από 45 έως 49 ετών.

Οι μήνες με τους περισσότερους νεκρούς πεζούς ήταν ο Αύγουστος ( 10 νεκροί ) που οι πόλεις αδειάζουν λόγω καλοκαιρινών διακοπών και μετά ο Ιούλιος (8 νεκροί).

Από τα παραπάνω αντιλαμβάνεται κανείς πως  μόνο η συνετή οδήγηση με σεβασμό στον Κ.Ο.Κ  αλλά και η προσοχή εκ μέρους οδηγών αλλά νκαι  πεζών μπορεί να αλλάξει την κατάσταση.