Ωστόσο, νέα ερευνητικά δεδομένα έρχονται να φωτίσουν μια πολύ πιο ανησυχητική διάσταση του προβλήματος: την πιθανή σχέση της μακροχρόνιας έκθεσης στον καπνό από πυρκαγιές με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.

Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν στο Ετήσιο Συνέδριο του American Association for Cancer Research (AACR) 2026 και δείχνουν ότι η έκθεση σε καπνό από πυρκαγιές σχετίστηκε με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα, του παχέος εντέρου, του μαστού, της ουροδόχου κύστης, καθώς και για καρκίνους του αίματος. Αντίθετα, για τον καρκίνο των ωοθηκών και το μελάνωμα δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική συσχέτιση.

Η καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (καθηγητής Θεραπευτικής-Ογκολογίας-Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι η μελέτη βασίστηκε στην ανάλυση δεδομένων από τη μεγάλη αμερικανική PLCO Cancer Screening Trial, μια πολυετή ερευνητική προσπάθεια που παρακολουθεί την εμφάνιση καρκίνου σε ενήλικες από διάφορες περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών.

Στην παρούσα ανάλυση, οι ερευνητές εξέτασαν 91.460 συμμετέχοντες, οι οποίοι ήταν αξιολογήσιμοι ως προς την έκθεσή τους σε καπνό από πυρκαγιές. Οι επιστήμονες συνέδεσαν στοιχεία ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τις περιοχές κατοικίας των συμμετεχόντων με δορυφορικά δεδομένα που κατέγραφαν την παρουσία καπνού από πυρκαγιές από το 2006 και μετά.

Για να υπολογίσουν την έκθεση, οι ερευνητές εστίασαν σε τρεις βασικούς δείκτες: τα μικροσωματίδια PM2.5 που προέρχονται από καπνό πυρκαγιών, τον μαύρο άνθρακα και τον αριθμό ημερών, κατά τις οποίες η περιοχή κατοικίας κάθε συμμετέχοντα βρισκόταν κάτω από νέφη καπνού. Στη συνέχεια, κατέγραψαν την έκθεση σε μηνιαία βάση έως την πρώτη διάγνωση καρκίνου ή έως την τελευταία επαφή του συμμετέχοντα με τη μελέτη.

Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι οι συσχετίσεις που εντοπίστηκαν δεν αφορούσαν μόνο πολύ υψηλά επίπεδα έκθεσης. Ακόμη και σχετικά χαμηλά επίπεδα PM2.5 από καπνό πυρκαγιών, τέτοια που μπορεί να βιώνει ένα μεγάλο μέρος του γενικού πληθυσμού, ενδέχεται να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.

Συγκεκριμένα, κάθε επιπλέον αύξηση κατά 1 μικρογραμμάριο ανά κυβικό μέτρο στο μέσο επίπεδο έκθεσης σε PM2.5 σε διάστημα 36 μηνών συνδέθηκε με 92% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα, 131% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου, 109% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του μαστού, 249% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο της ουροδόχου κύστης και 63% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνους του αίματος.

Ο καπνός των πυρκαγιών δεν φαίνεται να αποτελεί μόνο ένα παροδικό περιβαλλοντικό επεισόδιο, αλλά πιθανώς έναν παράγοντα με μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, αυτό δεν είναι παράλογο από βιολογική άποψη. Ο καπνός των πυρκαγιών περιέχει ένα ευρύ φάσμα τοξικών ουσιών, ανάμεσά τους και γνωστές καρκινογόνες ενώσεις, όπως οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Αν και η πρώτη επαφή αυτών των ουσιών γίνεται μέσω των πνευμόνων, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται εκεί. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι τοξικές ενώσεις μπορούν να επηρεάσουν και το αίμα, διασπείροντας καρκινογόνους παράγοντες σε ολόκληρο το σώμα, ενώ η ίδια η έκθεση στον καπνό προκαλεί φλεγμονή, μια κατάσταση που σχετίζεται με την καρκινογένεση.

Η έρευνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι οι δασικές πυρκαγιές γίνονται όλο και συχνότερες και πιο έντονες, τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και παγκοσμίως. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι ο καπνός από τις πυρκαγιές έχει εξελιχθεί σε σημαντική πηγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ανατρέποντας μέρος της προόδου που είχε επιτευχθεί επί δεκαετίες στον έλεγχο της ρύπανσης του αέρα. Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται μόνο για ένα περιβαλλοντικό ή κλιματικό πρόβλημα, αλλά και για μια αναδυόμενη πρόκληση δημόσιας υγείας.

Φυσικά, επειδή τα δορυφορικά δεδομένα για τον καπνό ήταν διαθέσιμα μόνο από το 2006 και μετά, δεν ήταν δυνατό να εξεταστεί ο ρόλος του καπνού στην έναρξη του καρκίνου, αφού πολλές φορές μεσολαβούν χρόνια ανάμεσα στην πρώτη βιολογική βλάβη και στη διάγνωση. Επιπλέον, η ανάλυση βασίστηκε στον τόπο κατοικίας των συμμετεχόντων, υποθέτοντας ότι βρίσκονταν στην ίδια περιοχή σε όλες τις περιόδους έκθεσης. Η μελέτη δεν μπορούσε επίσης να υπολογίσει πόσο χρόνο περνούσαν σε εσωτερικούς ή εξωτερικούς χώρους, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάζει το πραγματικό επίπεδο έκθεσης.

Συνοπτικά, ο καπνός από τις πυρκαγιές ίσως έχει πολύ βαθύτερες και πιο μακροχρόνιες συνέπειες από όσες πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα είναι δεδομένη, ιδιαίτερα ως προς τη χημική σύσταση του καπνού από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές και τον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλεται καθώς ταξιδεύει στην ατμόσφαιρα. Όμως ήδη από τώρα, τα νέα αυτά δεδομένα ενισχύουν την ανάγκη για μεγαλύτερη εγρήγορση, καλύτερη ενημέρωση του κοινού και σοβαρότερη αντιμετώπιση του ζητήματος.

Η νέα ρύθμιση που προωθείται έχει ως στόχο το Μητρώο να μην περιορίζεται μόνο στην καταγραφή των υποχρεώσεων των πολιτών κατά την αντιπυρική περίοδο αλλά να λειτουργήσει ως εργαλείο που θα συνδέεται με την υποβολή δηλώσεων, τους ελέγχους αλλά και τις παρεμβάσεις των αρμόδιων αρχών.

Ακαθάριστα οικόπεδα: Τι αλλάζει με το νομοσχέδιο

Παράλληλα, ο καθαρισμός των οικοπέδων αλλά και η δήλωσή τους παρατείνεται έως τις 15 Ιουνίου. Ειδικότερα, σύμφωνα με το νομοσχέδιο, οι ιδιοκτήτες ή υπόχρεοι καλούνται να προχωρήσουν σε καθαρισμό των οικοπέδων από την 1η Απριλίου έως τις 15 Ιουνίου, με υποχρέωση συντήρησης καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου, ενώ η δήλωση υποβάλλεται έως τις 15 Ιουνίου. Το χρονοδιάγραμμα αυτό, σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, δίνει επαρκές περιθώριο συμμόρφωσης και επιτρέπει καλύτερο επιχειρησιακό προγραμματισμό των ελεγκτικών μηχανισμών.

Σημαντικότερη μεταβολή, όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, είναι «η καθετοποίηση της διαδικασίας» και η ξεκάθαρη κατανομή ρόλων. Αυτό, όπως εξηγούν αρμόδιες πηγές, σημαίνει ότι με την προωθούμενη ρύθμιση οι δήμοι θα ενημερώνουν τους ιδιοκτήτες των οικοπεδικών ή ακάλυπτων χώρων, θα διενεργούν δειγματοληπτικούς ελέγχους επί των δηλώσεων και, όπου διαπιστώνεται παράβαση, θα μπορούν να προχωρήσουν σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό.

Η Πυροσβεστική Υπηρεσία με τη σειρά της θα παρεμβαίνει κατόπιν καταγγελιών, θα διενεργεί ελέγχους και θα επιβάλλει πρόστιμα και τις προβλεπόμενες κυρώσεις τόσο για τη μη υποβολή δήλωσης όσο και για τη μη τήρηση των μέτρων καθαρισμού, ενημερώνοντας παράλληλα τον οικείο δήμο για την άμεση αποκατάσταση.

Τα πρόστιμα

Στο πεδίο των κυρώσεων, το νέο πλαίσιο εισάγει αναλογική κλιμάκωση, διαχωρίζοντας την τυπική παράβαση (μη υποβολή δήλωσης) από την ουσιαστική (μη καθαρισμό). Για παράδειγμα σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης οι κυρώσεις θα είναι ηπιότερες αν ο ιδιοκτήτης έχει προχωρήσει σε καθαρισμό ενώ βαρύτερες αν δεν έχει γίνει. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου στόχος είναι ο ορθολογισμός των προστίμων. Για το λόγο αυτό εισάγεται κατώτατο και ανώτατο όριο σε αυτά.

Ειδικότερα, για τον μη καθαρισμό προβλέπεται πρόστιμο ανά τετραγωνικό μέτρο, ύψους ενός ευρώ, με κατώτατο όριο τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ ενώ σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης αλλά διενέργειας καθαρισμού το πρόστιμο ανέρχεται στα 100 ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα μείωσης του προστίμου σε περίπτωση που ο ιδιοκτήτης διορθώσει άμεσα την παράβασή του.

Επιπλέον το νέο πλαίσιο προβλέπει μηχανισμούς άμεσης παρέμβασης για την πρόληψη κινδύνου πυρκαγιάς, ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις.

Όπως διευκρινίζεται από αρμόδιες πηγές, η διαδικασία προβλέπει καταρχάς προσπάθεια επικοινωνίας και εξασφάλισης της συναίνεσης του ιδιοκτήτη. Εφόσον αυτό δεν καταστεί εφικτό και κριθεί ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος πυρκαγιάς, ιδίως σε ζώνες αυξημένου κινδύνου, η Πυροσβεστική Υπηρεσία διαπιστώνει εγγράφως την επικινδυνότητα και ο δήμος προχωρά αυτεπάγγελτα στον καθαρισμό. Παράλληλα προβλέπεται η δυνατότητα επείγουσας παρέμβσαης σε περιπτώσεις άμεσου και υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς υπό την προϋπόθεση αυτό να έχει διαπιστωθεί εγγράφως από την αρμόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία.

Επιπλέον θα λαμβάνονται υπόψιν οι οικολογικές και κλιματικές ιδιαιτερότητες σε κάθε περιοχή. Ειδικότερα, σε περίπτωση που λόγω κλιματικών συνθηκών, προβλέπεται η δυνατότητα παράτασης των προθεσμιών μέσω σχετικής υπουργικής απόφασης και κατόπιν εισήγησης της αρμόδιας επιτροπής.

Παράλληλα προβλέπεταιειδική μέριμνα για αδυναμία χρήσης ψηφιακών υπηρεσιών με σκοπό την πρόληψη ψηφιακού αποκλεισμού. Συγκεκριμένα θα υπάρχει ειδική διαδικασία για περιπτώσεις αδυναμίας υποβολής δήλωσης, όπου θα μπορεί να υποβληθεί με φυσικό τρόπο και να αποσταλεί με κάθε πρόσφορο μέσο στην αρμόδια υπηρεσία, διασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο ότι η πρόληψη δεν δημιουργεί αποκλεισμούς κι ότι όλοι οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να προχωρήσουν στις απαραίτητες ενέργειες.

Όπως εξηγούν αρμόδιες πηγές στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης ελήφθησαν ιδιαιτέρως υπόψη και οι παρατηρήσεις της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΠΟΜΙΔΑ, οι οποίες εστίασαν, αφενός, στην ανάγκη σαφήνειας ως προς το πεδίο εφαρμογής και τις κατηγορίες των υπόχρεων –στις οποίες εντάσσονται ρητά και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου– και, αφετέρου, στην αποφυγή δυσανάλογων επιβαρύνσεων για ιδιοκτήτες που έχουν ήδη προβεί σε καθαρισμό ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσχέρειες συμμόρφωσης.

Συνολικά, κατά τις ίδιες πηγές, η νέα ρύθμιση μεταβαίνει από ένα καθεστώς ασάφειας και άνισης εφαρμογής σε ένα πλαίσιο τυποποιημένο, ψηφιακά υποστηριζόμενο και επιχειρησιακά ενεργό με σκοπό οι καθαρισμοί οικοπέδων να πάψουν να αποτελούν ζήτημα αποσπασματικής πρακτικής και να μετατραπούν σε υποχρέωση πρόληψης σε εθνικό επίπεδο.

Ο Άκης Ράγιας και η οικογένειά του ήταν σε διακοπές τον Σεπτέμβριο του 2023 όταν η καταιγίδα Ντάνιελ έπληξε το χωριό τους στη Θεσσαλία, στην κεντρική Ελλάδα. Παρακολουθούσαν τηλεόραση με τρόμο καθώς οι γείτονές τους συγκεντρώνονταν στις στέγες για να ξεφύγουν από την άνοδο των υδάτων. Το σπίτι τους έμεινε ακατοίκητο και η οικογένεια κατέφυγε στην Άρτα, την πατρίδα της συζύγου του, όπου ο Ράγιας βρήκε δουλειά ως οδηγός. Πάνω από δύο χρόνια αργότερα, η επιστροφή εξακολουθεί να φαίνεται αδύνατη.

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι στην Ευρώπη αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους λόγω κλιματικών φαινομένων. Αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό ως εσωτερικός εκτοπισμός: η αναγκαστική μετακίνηση ανθρώπων εντός της χώρας τους.

Το Κέντρο Παρακολούθησης Εσωτερικής Εκτοπισης (IDMC) εκτιμά ότι 358.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν από φυσικές καταστροφές μόνο το 2024 σε όλη την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία. Τα περισσότερα από αυτά τα γεγονότα προκλήθηκαν από καιρικά φαινόμενα. Αυτά τα στοιχεία είναι πιθανό να υποεκτιμώνται λόγω έλλειψης συστηματικής παρακολούθησης και αναφοράς σε πολλές χώρες.

Συνολικά, το 2024 καταγράφηκε ο δεύτερος υψηλότερος αριθμός εκτοπίσεων που σχετίζονται με το κλίμα και έχουν καταγραφεί ποτέ στην περιοχή. Ωστόσο, η εικόνα για τους πληγέντες διέφερε σημαντικά από χώρα σε χώρα.

Η Ελλάδα, η οποία είχε τον μεγαλύτερο αριθμό εκτοπισμένων μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών το 2024, επλήγη από ακραία ζέστη και μια καταστροφική περίοδο πυρκαγιών που εκτόπισαν περίπου 76.000 άτομα . Επλήγη επίσης από την καταιγίδα Μπόρις, η οποία προκάλεσε πλημμύρες που εκτόπισαν κοινότητες σε όλη την Αυστρία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Ιταλία, τη Μολδαβία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία.

Η Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη έχουν μέχρι στιγμής βιώσει λιγότερες μετακινήσεις λόγω καιρικών συνθηκών. Στη Γερμανία, οι πλημμύρες του Ιουνίου 2024 προκάλεσαν ρήξη φραγμάτων και αναχωμάτων και υπερχείλιση ποταμών, εκτοπίζοντας πάνω από 3.000 ανθρώπους στα κρατίδια της Βαυαρίας και της Βάδης-Βυρτεμβέργης.

Οι ακόλουθες μελέτες περιπτώσεων εκτοπισμένων στην Ελλάδα, τη Γαλλία και τη Γερμανία δείχνουν πώς ο εκτοπισμός που προκαλείται από το κλίμα αναδιαμορφώνει ήδη ένα μέρος της Ευρώπης και γιατί η ήπειρος πρέπει να προετοιμαστεί για δύσκολες στιγμές που έρχονται.

Η Ελλάδα κάτω από το νερό

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η καταιγίδα Ντάνιελ, η οποία εκτόπισε τον Ράγιας και την οικογένειά του τον Σεπτέμβριο του 2023, προκλήθηκε από εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες εκείνο το καλοκαίρι.

«Η απώλεια πληθυσμού ήταν τεράστια, τόσο από τον Παλαμά όσο και από τα γύρω χωριά», δήλωσε ο Σωκράτης Δασκαλόπουλος, δήμαρχος του Παλαμά, μιας ελληνικής πόλης στη Θεσσαλία κοντά στο μέρος όπου ζούσε ο Ράγιας. «Οι άνθρωποι πήγαιναν στις γειτονικές πόλεις, όπου είχαν συγγενείς».

Το IDMC εκτιμά ότι σχεδόν 300.000 άνθρωποι στην Ελλάδα έχουν εκτοπιστεί από το 2008, κυρίως λόγω πυρκαγιών, καταιγίδων και πλημμυρών. Ειδικά οι νεότεροι Έλληνες έχουν εγκαταλείψει τις πληγείσες περιοχές και δεν έχουν επιστρέψει. Με αυτόν τον τρόπο, η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τις υπάρχουσες δημογραφικές τάσεις .

Ένας από αυτούς που αναγκάστηκαν πρόσφατα να εγκαταλείψουν το σπίτι του είναι ο Βάιος Γιατρόπουλος, ένας χασάπης. Η πλημμύρα κατέστρεψε το σπίτι που νοίκιαζε η οικογένειά του στον Παλαμά, αναγκάζοντάς τους να μετακομίσουν σε ένα κοντινό χωριό μόλις τρία μέτρα ψηλότερα.

Τώρα, σε ελαφρώς ασφαλέστερο έδαφος, λέει ότι οι άνθρωποι συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν ψυχολογικές επιπτώσεις από την καταστροφή: «Οι άνθρωποι γέρασαν μέσα σε λίγους μήνες. Έφυγαν… για να μην δουν τον τόπο τους να καταστρέφεται», δήλωσε στον Ευρωπαϊκό Ανταποκριτή.

Για τον Γιατρόπουλο, η φυγή δεν είναι λύση. «Μια νέα ζωή από την αρχή; Πού αλλού μπορούμε να πάμε; Τη μία μέρα τα έχεις όλα, την επόμενη μέρα τίποτα. Ό,τι είχαμε, το χάσαμε σε λίγες ώρες».

Μόλις λίγα χιλιόμετρα από τον Παλαμά, οι κάτοικοι του μικρού χωριού Βλοχός αντιμετωπίζουν ένα υπαρξιακό δίλημμα. Βρισκόμενο στο χαμηλότερο σημείο της Θεσσαλίας, το χωριό είναι εδώ και καιρό ιδιαίτερα ευάλωτο στις πλημμύρες. Η καταιγίδα Ντάνιελ κατέστρεψε τα περισσότερα σπίτια του μέσα σε λίγες μόνο ώρες.

Όταν χτύπησε η καταιγίδα, αναδύθηκε ένα έντονο αίσθημα αλληλεγγύης, με τους νεότερους κατοίκους να βοηθούν τους ηλικιωμένους να εγκαταλείπουν τα σπίτια τους. Ωστόσο, μετά την καταιγίδα, η κοινότητα διχάστηκε βαθιά σχετικά με το αν θα πρέπει να μετακομίσει.

Το κοντινό χωριό Μεταμόρφωση ψήφισε με συντριπτική πλειοψηφία υπέρ της μετεγκατάστασης σε δημοψήφισμα. Στον Βλοχό, οι συζητήσεις για το θέμα συχνά κλιμακώνονται σε πικρές διαφωνίες και, κατά καιρούς, ακόμη και σε σωματικές αντιπαραθέσεις.

«Το χωριό μας βρίσκεται σε λάθος μέρος», είπε ο Παναγιώτης Παναγιωτόπουλος. «Είμαι η τρίτη γενιά ανθρώπων στην οικογένειά μου που έχασαν το σπίτι τους».

«Πού πρέπει να πάμε; Πού μπορούμε να είμαστε ασφαλείς;» αντέτεινε ο Απόστολος Μαρκής, πρώην αστυνομικός που θέλει να παραμείνει το χωριό. «Αυτό είναι το σπίτι μας».

Η Γαλλία καίγεται

Στη βόρεια Γαλλία, ο εκτοπισμός που προκαλείται από την κλιματική αλλαγή έχει μετατοπιστεί από την προβολή στην πραγματικότητα. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα 2023-2024, οι πλημμύρες άφησαν ολόκληρες γειτονιές ακατοίκητες. Περίπου 900 άνθρωποι εκτοπίστηκαν προσωρινά. Για άλλους, η επιστροφή δεν έχει ακόμη καταστεί δυνατή.

Σε άλλα μέρη της χώρας, ο κίνδυνος έρχεται με τη μορφή ξηρασίας, ζέστης και πυρκαγιάς.

Τον Αύγουστο του 2025, το διαμέρισμα Aude στη νότια Γαλλία βίωσε τη χειρότερη πυρκαγιά που έχει καταγραφεί ποτέ. Για σχεδόν τρεις εβδομάδες, η πυρκαγιά έκαψε περισσότερα από 17.000 εκτάρια σε όλη την ενδοχώρα της Μεσογείου. Οι κάτοικοι αντιμετωπίζουν τώρα όχι μόνο τις άμεσες επιπτώσεις της πυρκαγιάς, αλλά και τις σωρευτικές επιπτώσεις της ξηρασίας, της υποβάθμισης του εδάφους και του αυξημένου κινδύνου πλημμυρών.

«Ποτέ δεν φανταζόμασταν ότι θα συνέβαινε τόσο γρήγορα. Θα μπορούσαμε να είχαμε καεί ολοσχερώς», είπε η Έλσα Λανφράκι, 53 ετών, που ζει στο χωριό Σεν-Λοράν-ντε-λα-Καμπρερίς. «Αν μπορούσα να φύγω, θα το έκανα… Αλλά ξέρουμε ότι θα ξανασυμβεί».

Στο χωριό, αυτή η διαδοχή των κραδασμών έχει αλλάξει τον τρόπο που οι κάτοικοι σκέφτονται το μέλλον τους. Όπως και σε μέρη της Ελλάδας, οι άνθρωποι διχάζονται ολοένα και περισσότερο ανάμεσα στο να μείνουν και στο να φύγουν.

Ο Νταμιέν Λε Φολ, επικεφαλής της Inond’actions, μιας οργάνωσης που υποστηρίζει κοινότητες που έχουν πληγεί από πλημμύρες και άλλες καταστροφές, περιγράφει ένα επίμονο, συχνά ανείπωτο τραύμα: «Οι έντονες βροχοπτώσεις πυροδοτούν τώρα άγχος. Μερικοί κάτοικοι επιλέγουν να φύγουν προληπτικά, απρόθυμοι να ξαναζήσουν προηγούμενες απώλειες».

Το 2022, η Γαλλία κατέλαβε την πρώτη θέση στην περιοχή της Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας στον εσωτερικό εκτοπισμό που σχετίζεται με το κλίμα, με 45.000 εκτοπισμένους, μπροστά από την Ισπανία.

Ταυτόχρονα, περισσότερο από το 60% του πληθυσμού της Γαλλίας θεωρείται ιδιαίτερα ή πολύ υψηλά εκτεθειμένο σε φυσικές καταστροφές που συνδέονται με το κλίμα, σύμφωνα με το γαλλικό υπουργείο Οικολογίας.

Η ποικίλη γεωγραφία της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των μακρών ακτών, των μεγάλων λεκανών απορροής ποταμών, των γεωργικών πεδιάδων και των οροσειρών, είναι εκτεθειμένη παντού, αν και με διαφορετικούς τρόπους και με άνιση ένταση.

Σχεδόν το ένα τέταρτο του πληθυσμού δηλώνει ότι θα σκεφτόταν να μετακομίσει λόγω των κλιματικών κινδύνων, σύμφωνα με έρευνα της Odoxa από τον Σεπτέμβριο του 2025. Ωστόσο, παρά τα στοιχεία αυτά, ο εκτοπισμός λόγω κλιματικής αλλαγής δεν έχει νομικό καθεστώς στη Γαλλία.

«Εξακολουθούμε να υποτιμούμε το γεγονός ότι ένα μέρος του γαλλικού και ευρωπαϊκού πληθυσμού ήδη μετακινείται και θα συνεχίσει να μετακινείται για περιβαλλοντικούς λόγους», δήλωσε στον Ευρωπαϊκό Ανταποκριτή ο πολιτικός επιστήμονας και συγγραφέας της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, Φρανσουά Ζεμέν.

Μεγάλο μέρος αυτής της κινητικότητας εκτυλίσσεται αθόρυβα και δεν αναφέρεται από τις επίσημες στατιστικές. Στη Λαμούρα, μια μικρή πόλη στα βουνά Γιούρα, η μεσίτρια ακινήτων Ναταλί Μπουρζέ έχει παρατηρήσει μια σαφή τάση: «Τα τελευταία χρόνια, περίπου το 20% των πελατών μου εγκαταλείπουν περιοχές που είναι εκτεθειμένες σε καύσωνες για να έρθουν εδώ, όπου είναι πολύ πιο άνετα».

Ακόμη και στα υπερπόντια εδάφη της Γαλλίας, η τάση είναι ορατή. Στο αρχιπέλαγος Saint-Pierre-et-Miquelon, στα ανοικτά των ακτών του Καναδά, το χωριό Miquelon ανοικοδομείται 1,5 χιλιόμετρα στην ενδοχώρα για να αποφύγει τη διάβρωση των ακτών και τον κίνδυνο θαλάσσιων πλημμυρών που επιδεινώνεται από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.

Η Γερμανία πλημμύρισε

Σε σύγκριση με τη Γαλλία, την Ελλάδα και μεγάλο μέρος της νότιας Ευρώπης, η Γερμανία έχει πληγεί λιγότερο από τροπικές καταιγίδες ή πυρκαγιές. Ωστόσο, τα έντονα καιρικά φαινόμενα έχουν αναγκάσει ολοένα και περισσότερους ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Περίπου 84.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν στη Γερμανία από το 2008 έως το 2024, σύμφωνα με το IDMC. Μόνο το 2024, περίπου 7.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν, κυρίως λόγω πλημμυρών.

Στις 14 Ιουλίου 2021, καταρρακτώδεις βροχές έπεσαν πάνω από τη δυτική Γερμανία. Συνεχίστηκαν όλη τη νύχτα μέχρι την επόμενη μέρα. Στη Ρηνανία-Παλατινάτο, αυτή η βροχή τροφοδότησε τον ποταμό Άρ μέχρι που έγινε μια ασταμάτητη δύναμη, ξεβράζοντας δέντρα, γέφυρες και σχεδόν οτιδήποτε άλλο βρέθηκε στο πέρασμά της.

Η πλημμύρα στην κοιλάδα Ahr ήταν μια από τις πιο καταστροφικές φυσικές καταστροφές στη σύγχρονη ιστορία της Γερμανίας, σκοτώνοντας περισσότερους από 150 ανθρώπους, καταστρέφοντας χιλιάδες σπίτια και προκαλώντας ζημιές ύψους περίπου 33 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Ο Μάρτιν φον Λάνγκενταλ, αναπληρωτής επικεφαλής της Μονάδας Πολιτικής Προστασίας και Διαχείρισης Πόρων της ΕΕ για τον Ερυθρό Σταυρό, συμμετείχε άμεσα στην αντιμετώπιση της κατάστασης. Εκτιμά ότι επλήγησαν περίπου 40.000 άνθρωποι και χρειάστηκε να ανοικοδομηθούν 3.500 κατοικίες.

Ο Λάνγκενταλ είπε ότι σε τέτοια γεγονότα, δεν είναι μόνο η άμεση καταστροφή που επηρεάζει τους ανθρώπους. Για όσους επιβιώνουν από την ίδια την πλημμύρα, η έλλειψη πόρων τις ημέρες, τις εβδομάδες, ακόμη και τους μήνες που ακολουθούν μπορεί να θέσει σε σοβαρούς κινδύνους.

«Οι γέφυρες και οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων υπέστησαν ζημιές, η σύνδεση στο διαδίκτυο ήταν κακή και ο γιατρός σας έλειπε», είπε στον European Correspondent. «Όλα τα ιατρικά αρχεία και τα συνταγογραφούμενα φάρμακά σας είχαν επίσης εξαφανιστεί. Το ίδιο και η ομάδα νοσηλευτικής φροντίδας σας…»

Η κοιλάδα Ahr δεν είναι η μόνη περιοχή στη Γερμανία που αντιμετωπίζει αυξανόμενο κίνδυνο πλημμυρών: περίπου 300.000 κατοικίες κινδυνεύουν από πλημμύρες. Εν τω μεταξύ, οι ανατολικές περιοχές, όπως το Βρανδεμβούργο, αντιμετωπίζουν περισσότερες πυρκαγιές λόγω υψηλότερων θερμοκρασιών και ξηρασίας.

Ο Λάνγκενταλ υποστηρίζει ότι οι ομοσπονδιακές, οι πολιτειακές και οι περιφερειακές κυβερνήσεις πρέπει να διαθέσουν πόρους και να σχεδιάσουν για τέτοιου είδους καταστροφές. «Πρέπει να κάνουμε αυτά τα πράγματα πιο ανθεκτικά», είπε. Η ύπαρξη σκηνών καταφυγίου, ομάδων πρώτης ανταπόκρισης, ιατρικού προσωπικού και λειτουργικών υποδομών για την παροχή νερού, τροφίμων, ακόμη και τεχνολογίας επικοινωνιών είναι ζωτικής σημασίας όταν συμβαίνουν καταστροφές.

Περισσότερα θα ακολουθήσουν

Μέχρι στιγμής, οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν δυσκολευτεί να μετριάσουν την κλιματική αλλαγή και να προετοιμαστούν για τις συνέπειές της. Για παράδειγμα, τα γαλλικά δικαστήρια έχουν δύο φορές αποφανθεί κατά του κράτους για μη τήρηση των δεσμεύσεών του για το κλίμα. Εν τω μεταξύ, η σημερινή κυβέρνηση της Γερμανίας έχει κάνει μια στροφή 180 μοιρών σε ορισμένες από τις καλύτερες περιβαλλοντικές προσπάθειες της χώρας.

Τον περασμένο Οκτώβριο, η Ελλάδα ήταν μία από τις χώρες που μπλόκαραν έναν παγκόσμιο μηχανισμό τιμολόγησης άνθρακα για τη ναυτιλία, στρεφόμενη ενάντια σε ένα σχέδιο θετικό για το κλίμα που είχε την υποστήριξη των περισσότερων κρατών μελών της ΕΕ.

Όσο οι εθνικές κυβερνήσεις και οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά την κλιματική κρίση, ο αριθμός των εσωτερικών εκτοπίσεων στην Ευρώπη αναμένεται μόνο να αυξηθεί.

«Αυτό που βλέπουμε οφείλεται στην κλιματική αλλαγή. Αυτά τα γεγονότα θα συμβαίνουν συχνότερα και θα γίνονται πιο σοβαρά», δήλωσε ο Λάνγκενταλ.

Πηγή

Οι οκτώ μεγαλύτερες πυρκαγιές του 2025

Στον παρακάτω χάρτη σημειώνονται οι οκτώ μεγαλύτερες δασικές πυρκαγιές, οι οποίες σημάδεψαν το φετινό καλοκαίρι. Οι περιοχές που επλήγησαν περισσότερο ήταν:

– Άρτα
– Αχαΐα
– Ζάκυνθος
– Κύθηρα
– Φενεός – Κορινθία
– Κερατέα – Αττική
– Χίος (με δύο ξεχωριστά μεγάλα περιστατικά)

Στις παραπάνω περιοχές, η συνολικά καμένη γη ανήλθε περίπου σε 260.000 στρέμματα, δηλαδή περισσότερο από το ήμισυ της συνολικής καμένης έκτασης του έτους. Ενδεικτικό της σοβαρότητας των πυρκαγιών είναι η καμένη έκταση στο νησί της Χίου που αντιστοιχεί περίπου στο 15% της συνολικής έκτασης του νησιού, αλλά και η εκτεταμένη καταστροφή σε τμήματα παρθένου δάσους στον Φενεό Κορινθίας.

Επισημαίνει ότι η ΝΔ «παραμένει σταθερή δύναμη ευθύνης, μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης. Η κοινωνία μάς εμπιστεύεται γιατί βλέπει έργο, όχι πειραματισμούς και προσωπικές φιλοδοξίες. Γι’ αυτό και τα σενάρια διάσπασης ή νέων σχηματισμών στην αντιπολίτευση δεν επηρεάζουν τη στρατηγική μας».

Μιλώντας για τα οικονομικά αποτελέσματα και μεγάλα πλεονάσματα τονίζει ότι «δεν μιλάμε για ‘’ματωμένα πλεονάσματα’’, όπως εκείνα της περιόδου ΣΥΡΙΖΑ, που προέκυπταν από υπερφορολόγηση της μεσαίας τάξης και ασφυξία στην πραγματική οικονομία».

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

-Κύριε Μηταράκη έχει περάσει ένας μήνας από τη συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής, όπου δεν πέρασε η πρόταση των κομμάτων της αντιπολίτευσης για τη συγκρότηση προανακριτικής επιτροπής για δύο πρώην υπουργούς σχετικά με τη διαχείριση που έκαναν με τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Μετά από αυτό το διάστημα θεωρείτε ότι η ΝΔ ως πλειοψηφία στη Βουλή διαχειρίστηκε σωστά το θέμα;

Κοιτάξτε, η Νέα Δημοκρατία ήταν αυτή που πρώτη ζήτησε τη σύσταση Εξεταστικής Επιτροπής για τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Δεν κρυφτήκαμε πίσω από διαδικασίες, δεν επικαλεστήκαμε παραγραφές· αντίθετα, ζητήσαμε να εξεταστεί όχι μόνο η δική μας θητεία, αλλά και όσα έγιναν επί ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ.

Θέλουμε να πέσει άπλετο φως στην υπόθεση. Άρα η κατηγορία περί συγκάλυψης είναι παράλογη. Και στο θέμα του χρόνου, δώσαμε επαρκή διάρκεια για να μπορέσει η Εξεταστική να κάνει ουσιαστική δουλειά, να εξετάσει τους απαραίτητους μάρτυρες και να βγάλει πόρισμα.

Ανάλογο αριθμό επιστολικών ψήφων κατέθεσαν και τα κόμματα της Αντιπολίτευσης στην ψηφοφορία για τον ΟΠΕΚΕΠΕ

Ως προς το θέμα της Προανακριτικής τοποθετηθήκαμε ξεκάθαρα επί της ουσίας, χωρίς υπεκφυγές, ότι δεν προκύπτουν επαρκής ενδείξεις. Άποψη που εξέφρασε την πλειοψηφία της Βουλής. Ως προς την διαδικασία, τελικά παρά τα λεγόμενα, ήταν η Αντιπολίτευση, που για άλλη μια φορά αποχώρησε.

Επομένως ναι, πιστεύω ότι η Νέα Δημοκρατία διαχειρίστηκε το ζήτημα με σοβαρότητα, διαφάνεια και σεβασμό στους θεσμούς.

–Όταν οι περισσότεροι βουλευτές της ΝΔ, που ήταν παρόντες στη συζήτηση που προηγήθηκε, απείχαν από τη διαδικασία ή ψήφισαν με επιστολική ψήφο, πως μπορεί να μη πιστεύει και ο πλέον καλόπιστος ότι μοναδικός στόχος ήταν να μην ελεγχθούν οι διαδικασίες οι κύριοι Αυγενάκης και Βορίδης;

Η αλήθεια είναι ότι ανάλογο αριθμό επιστολικών ψήφων κατέθεσαν και τα κόμματα της Αντιπολίτευσης στη συγκεκριμένη διαδικασία. Όπως πράττουν συστηματικά καθώς η επιστολική ψήφος είναι θεσμικά προβλεπόμενη διαδικασία και χρησιμοποιείται διαχρονικά από όλα τα κόμματα.

Ως προς την ουσία, η θέση των Βουλευτών της Νέας Δημοκρατίας ήταν ξεκάθαρη από την αρχή. Τοποθετηθήκαμε επί της ουσίας της δικογραφίας, λέγοντας ότι δεν προκύπτουν ενδείξεις ποινικών ευθυνών διατελεσάντων Υπουργών.

Δεν μιλάμε για «ματωμένα πλεονάσματα», όπως εκείνα της περιόδου ΣΥΡΙΖΑ, που προέκυπταν από υπερφορολόγηση της μεσαίας τάξης και ασφυξία στην πραγματική οικονομία

Αν ακούσατε τη συνεδρίαση, τελικά το ίδιο ειπώθηκε από τους εισηγητές της αντιπολίτευσης, δηλαδή ότι η αρμοδιότητα κατανομής ανήκε στον ΟΠΕΚΕΠΕ και όχι στην πολιτική ηγεσία.

Πολιτική ηγεσία που εφάρμοσε την τεχνική λύση του 2015. Στόχος μας λοιπόν είναι να υπάρξει πραγματικός, σε βάθος, έλεγχος από την Εξεταστική, ενώ η Δικαιοσύνη συνεχίζει παράλληλα το έργο της και προχωρά σε ανακτήσεις και καταδίκες όπου χρειάζεται. Αυτό είναι σεβασμός στους θεσμούς και τη διαφάνεια.

-Ήδη όλοι συζητούν για όσα θα ανακοινώσει ο πρωθυπουργός στην ΔΕΘ. Πιστεύετε ότι αν μοιραστεί ένα μέρος από το πλεόνασμα – να σας θυμίσω ότι η ΝΔ στο παρελθόν έκανε λόγο για «ματωμένα πλεονάσματα» – θα ικανοποιηθούν οι πολίτες;

Ξεκινώντας από τη μεγάλη εικόνα, ενώ ισχυρές Ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν αναιμική ανάπτυξη, ελλείματα και μεταναστευτική κρίση, εμείς μιλάμε για τη διαχείριση πλεονασμάτων. Πλεονάσματα που προκύπτουν, ενώ μειώθηκαν φορολογικοί συντελεστές, από την ανάπτυξη της οικονομίας, την αύξηση της απασχόλησης και την δραστική μείωση της φοροδιαφυγής.

Άρα δεν μιλάμε για «ματωμένα πλεονάσματα», όπως εκείνα της περιόδου ΣΥΡΙΖΑ, που προέκυπταν από υπερφορολόγηση της μεσαίας τάξης και ασφυξία στην πραγματική οικονομία. Τα πλεονάσματα που πετυχαίνουμε τώρα είναι αποτέλεσμα ανάπτυξης, μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που φέρνουν νέες δουλειές και καλύτερα εισοδήματα.

Στόχος μας δεν είναι μόνο να αυξήσουμε το ΑΕΠ, αλλά να αλλάξουμε τη σύνθεσή του

Ο Πρωθυπουργός έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι προτεραιότητα είναι η στήριξη της κοινωνίας, της οικογένειας και των πιο ευάλωτων πολιτών, αλλά πάντα με μέτρο και με βάση τις αντοχές της οικονομίας. Κάθε μέτρο που θα ανακοινωθεί θα είναι κοστολογημένο, δίκαιο και στοχευμένο, ώστε να έχει πραγματικό αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών.

Γι’ αυτό πιστεύω ότι ναι, οι πολίτες θα δουν τη διαφορά. Όχι μέσα από παροχολογία χωρίς αντίκρισμα, αλλά μέσα από μια υπεύθυνη πολιτική που στηρίζει το σήμερα και χτίζει, ταυτόχρονα, το αύριο

-Πριν από λίγες ημέρες διάβαζα κάποια στοιχεία που ανέφεραν μεταξύ άλλων ότι το ΑΕΠ της Δανίας που έχει πληθυσμό περίπου 6 εκατ., φτάνει τα 450 δισ. € τον χρόνο. Το ΑΕΠ της χώρας μας είναι περίπου 240 δισ.€, όταν ο πληθυσμός είναι περίπου 10,5 εκατ. Το ΑΕΠ, δεν είναι σε μεγάλο βαθμό ο καθρέφτης της ανάπτυξης της χώρας μας, που συνεχίζει να βασίζεται στις υπηρεσίες και όχι στον πρωτογενή τομέα και την βιομηχανία;

Είναι αλήθεια ότι χάσαμε ουσιαστικό χρόνο στην χώρα μας κατά την διάρκεια της μεταπολίτευσης. Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει πετύχει ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης, υψηλότερους από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 28% επί Μητσοτάκη, ενώ το δημόσιο Χρέος ως Ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκε 30 ποσοστιαίες μονάδες.

Έχουμε ανακτήσει την επενδυτική βαθμίδα, προσελκύουμε άμεσες ξένες επενδύσεις, αυξάνουμε τις εξαγωγές μας – ειδικά στα τρόφιμα και την αγροδιατροφή – και δημιουργούμε σταθερά νέες και ποιοτικές θέσεις εργασίας. Στόχος μας δεν είναι μόνο να αυξήσουμε το ΑΕΠ, αλλά να αλλάξουμε τη σύνθεσή του.

Ο κ. Τσίπρας δεν μπορεί να κρύψει ότι άφησε πίσω του μια χώρα εγκλωβισμένη σε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και με τεράστιες αδυναμίες στο κράτος

Να ενισχύσουμε την παραγωγική βάση, ώστε να μη βασίζεται αποκλειστικά στις υπηρεσίες και τον τουρισμό, αλλά να στηρίζεται εξίσου στη βιομηχανία, στη μεταποίηση και στον πρωτογενή τομέα.

Αυτή είναι η στρατηγική μας για βιώσιμη και δίκαιη ανάπτυξη. Επίσης ιδιαίτερα σημαντικό είναι η κοινωνική κατανομή. Επί διακυβέρνησης ΝΔ ο κατώτατος μισθός αυξήθηκε 35% και το ποσοστό του πληθυσμού σε συνθήκες σχετικής φτώχιας μειώθηκε κατά 2,1 ποσοστιαίες μονάδες.

-Η πιθανή ίδρυση νέων κομμάτων από τον κ. Σαμαρά και τον κ. Τσίπρα, τι επιπτώσεις μπορεί να έχει στο πολιτικό σκηνικό; Πως μπορεί να επηρεάσει την ΝΔ, που κυριαρχεί τα τελευταία έξι χρόνια;

Τρέφω βαθύ σεβασμό για τον Αντώνη Σαμαρά, με τον οποίο συνεργάστηκα στενά επί πέντε χρόνια. Τώρα, ως προς τον κ. Τσίπρα και τα σενάρια νέου κόμματος, το μόνο βέβαιο είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έχει χάσει την επαφή του με την κοινωνία και αναζητά πολιτική σωτηρία μέσα από τεχνητούς σχηματισμούς.

Ο κ. Τσίπρας δεν μπορεί να κρύψει ότι άφησε πίσω του μια χώρα εγκλωβισμένη σε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και με τεράστιες αδυναμίες στο κράτος. Οποιοδήποτε νέο κόμμα επιχειρήσει να ιδρύσει δεν αλλάζει αυτή την πραγματικότητα.

Θα προχωρήσουμε σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανάταξης της Αμανής, κινητοποιώντας δημόσια και ιδιωτικά κονδύλια

Η Νέα Δημοκρατία παραμένει σταθερή δύναμη ευθύνης, μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης. Η κοινωνία μάς εμπιστεύεται γιατί βλέπει έργο, όχι πειραματισμούς και προσωπικές φιλοδοξίες.

Γι’ αυτό και τα σενάρια διάσπασης ή νέων σχηματισμών στην αντιπολίτευση δεν επηρεάζουν τη στρατηγική μας.

-Κάτι τελευταίο που αφορά την Χίο, που τυγχάνει και εκλογική σας περιφέρεια. Ζητήσατε τη δημιουργία ενός προγράμματος στήριξης, «ένα CHIOS PASS, με έμφαση στις πυρόπληκτες περιοχές της Αμανής». Αυτό πως θα βοηθήσει;

Η Χίος χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ανάταξης και στήριξης. Αρχικά με την κρατική αρωγή, η οποία λειτουργεί και συνδράμει στο έπακρο, ώστε να στηριχθούν αγρότες, κάτοικοι και επιχειρήσεις.

Σε συνέχεια της επιστολής μου προς τον Πρωθυπουργό, πραγματοποιήθηκε ήδη διυπουργική σύσκεψη με τη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για να συντονίσουμε τα μέτρα στήριξης της Βόρειας Χίου μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές.

Την ίδια στιγμή προχωρούμε με ιδιωτική χρηματοδότηση στην αναδάσωση των καμένων εκτάσεων, ενώ με κρατική επιχορήγηση θα γίνουν τα απαραίτητα αντιπλημμυρικά έργα και οι υποδομές προστασίας των δασών μας. Ζήτησα από το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας να εκπονήσει ειδική μελέτη, ώστε να αλλάξουμε όσα χρειάζονται και να θωρακίσουμε το νησί μας απέναντι σε μελλοντικούς κινδύνους.

Παράλληλα, θα προχωρήσουμε σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανάταξης της Αμανής, κινητοποιώντας δημόσια και ιδιωτικά κονδύλια. Στο επίκεντρο βρίσκονται η στήριξη των μονίμων κατοίκων, η τόνωση της τοπικής οικονομίας, αλλά και δράσεις όπως το CHIOS PASS που θα βοηθήσουν να ανακτηθεί άμεσα το χαμένο εισόδημα από τον τουρισμό.

Οι πυρκαγιές άφησαν μια βαθιά πληγή. Με τη βοήθεια όλων και με τη συνδρομή της Πολιτείας, η πληγή αυτή θα επουλωθεί και η Αμανή θα γίνει παράδειγμα αναγέννησης και ανθεκτικότητας.

Όπως ανακοινώθηκε από το υπουργείο Κλιτικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, η χώρα μας, μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας (UCPM), διαθέτει δύο πυροσβεστικά αεροσκάφη τύπου Canadair CL-415, προκειμένου να μεταβούν άμεσα στην Πορτογαλία και να ενισχύσουν τις εναέριες επιχειρήσεις πυρόσβεσης.

Παράλληλα, η Ελλάδα έχει προσφέρει μία ομάδα πεζοπόρου τμήματος (GFFF), αποτελούμενη από 20 δασοκομάντος των Ειδικών Μονάδων Δασικών Επιχειρήσεων (Ε.ΜΟ.Δ.Ε.), με προορισμό την Ισπανία η οποία και έγινε αποδεκτή από τις ισπανικές Αρχές.

Οι πυρκαγιές του Αυγούστου απέδειξαν ακόμα μία φορά την ανεπάρκεια του επιτελικού κράτους του κ. Μητσοτάκη και την ελλιπή θωράκιση της χώρας μας. Κάθε καλοκαίρι η κυβέρνηση της Ν.Δ. ξεκινάει μια εντυπωσιακή καμπάνια με υποσχέσεις, αλλά όλο το αφήγημα καταρρέει σαν χάρτινος πύργος μόλις εμφανιστούν οι πρώτες πυρκαγιές.

Ξέρουμε ότι η κλιματική κρίση μεγαλώνει τις απαιτήσεις και στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών. Για τον λόγο αυτό απαιτείται μια ισχυρή πολιτεία με σχέδιο, ώστε να εξασφαλίσει την ανθεκτικότητα στην κοινωνία, την οικονομία και το περιβάλλον.

Κάθε καλοκαίρι η κυβέρνηση της ΝΔ ξεκινάει μια εντυπωσιακή καμπάνια με υποσχέσεις, αλλά όλο το αφήγημα καταρρέει σαν χάρτινος πύργος μόλις εμφανιστούν οι πρώτες πυρκαγιές.

Η πρόληψη των πυρκαγιών, η πυρόσβεση και η αποκατάσταση αποτελούν στο σύνολό τους δημόσιες πολιτικές.…

— Socratis Famellos (@SFamellos) August 19, 2025

Η πρόληψη των πυρκαγιών, η πυρόσβεση και η αποκατάσταση αποτελούν στο σύνολό τους δημόσιες πολιτικές. Και αυτός είναι ο λόγος της αποτυχίας της κυβέρνησης, καθώς ο κ. Μητσοτάκης απεχθάνεται κάθε τι δημόσιο.

Η Ν.Δ. δεν μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια μπροστά σε αυτή τη μεγάλη απειλή, ειδικά για τη χώρα μας που βρίσκεται σε μια πολύ ευαίσθητη κλιματική ζώνη. Και αυτό διότι οι προτεραιότητες της κυβέρνησης και του κ. Μητσοτάκη είναι από τη μία η εξυπηρέτηση των οικονομικών συμφερόντων των ημετέρων και το πλιάτσικο του δημοσίου χρήματος και από την άλλη τα κομματικά οφέλη και οι εντυπώσεις για την εκλογική επιβίωση.

Όμως τίποτα από αυτά δεν αντιμετωπίζει τις πυρκαγιές.

Η κυβέρνηση υποτιμά και καθυστερεί τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις, οι οποίες είναι απαραίτητες για μια σύγχρονη ισχυρή πολιτεία. Υπονομεύει ακόμα και όσα ξεκίνησαν από την περίοδο που θήτευσα στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και έπρεπε να έχουν προχωρήσει, όπως τη δασική στρατηγική και την πολιτική πρόληψης πυρκαγιών με πρόγραμμα εργαζομένων δασοπροστασίας, τους δασικούς χάρτες, την ενίσχυση της Πυροσβεστικής με στελέχη, τη συνεργασία δασικών υπηρεσιών και Πυροσβεστικής αλλά και την αποκατάσταση περιοχών μετά από πυρκαγιές.

Οι πυρκαγιές του Αυγούστου ανέδειξαν ακόμα μία φορά την απαίτηση μιας μεγάλης δημόσιας πολιτικής ανθεκτικότητας.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία έχει καταθέσει δημόσια ολοκληρωμένο πρόγραμμα για την ανθεκτικότητα της χώρας έναντι του κινδύνου των δασικών πυρκαγιών, που μεγεθύνεται κάθε χρόνο λόγω της κλιματικής κρίσης.

Πρόληψη πυρκαγιών

Το πρώτο ζητούμενο είναι η πρόληψη, εφόσον έτσι περιορίζεται το μέγεθος των πυρκαγιών και διευκολύνεται η πυρόσβεση. Για να υλοποιηθεί η πολιτική πρόληψης πυρκαγιών (ΦΕΚ, 2019), απαιτείται η ενίσχυση των δασικών υπηρεσιών σε στελέχη, εξοπλισμό και πόρους και προληπτικό πρόγραμμα δασοπροστασίας. Πολύτιμο εργαλείο για την πρόληψη των πυρκαγιών είναι το πόρισμα Goldammer του 2019.

Πυρόσβεση

Δεύτερος πυλώνας είναι η στελέχωση και η επάρκεια της Πυροσβεστικής. Η κυβέρνηση δημοσιοποιεί συχνά στοιχεία για στελέχωση και εξοπλισμό (επίγειο ή εναέριο) που όμως δεν επαρκούν.

Πολύτιμο ανθρώπινο δυναμικό συμβασιούχων πυροσβεστών είναι εκτός των μόνιμων θέσεων της Πυροσβεστικής, η οποία έχει πολλές χιλιάδες κενά στο οργανόγραμμά της. Και όταν οι συμβασιούχοι πυροσβέστες διεκδικούν μόνιμες θέσεις εργασίας, η κυβέρνηση τους αντιμετωπίζει με ΜΑΤ και δακρυγόνα.

Η πυρόσβεση απαιτεί επίσης σχέδιο αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών με βάση τις τοπικές συνθήκες, που πρέπει να έχει εκπονηθεί από τον χειμώνα ανά περιοχή. 

Η έλλειψη αυτού του σχεδίου και του συντονισμού ήταν εμφανής στις πρόσφατες πυρκαγιές.

Στήριξη τοπικών κοινωνιών μετά τις πυρκαγιές

Η στήριξη των πληγέντων και των επιχειρήσεων στις περιοχές μετά τις πυρκαγιές απαιτεί ενίσχυση των δομών Πολιτικής Προστασίας και του προσωπικού της.

Σήμερα το… πολύπαθο υπουργείο, που συστάθηκε για επικοινωνιακούς λόγους, δεν έχει ούτε οργανόγραμμα, ούτε στελέχη σε κρίσιμους τομείς Πολιτικής Προστασίας και φυσικών καταστροφών. Η στήριξη των τοπικών κοινωνιών είναι ευθύνη της πολιτείας και απαιτεί:

1. Αποκατάσταση υποδομών κοινής ωφέλειας.

2. Πρώτη αρωγή και εξασφάλιση διαμονής και αξιοπρεπούς διαβίωσης στους πληγέντες.

3. Καταγραφή ζημιών με ενίσχυση της υπηρεσίας Αποκατάστασης Φυσικών Καταστροφών.

4. Πλήρης αποζημίωση σε οικοσκευές, επιχειρηματική στέγη, αγροτικές εγκαταστάσεις, ζωικό κεφάλαιο και καλλιέργειες.

5. Επιχορήγηση των δήμων για έργα αποκατάστασης και ασφάλειας.

6. Αναστολή των πλειστηριασμών και των φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων για τους πληγέντες.

7. Στήριξη αγροτών με δομή ανά ΟΤΑ αποζημιώσεων από καταστροφές (ΕΛΓΑ) χωρίς προϋποθέσεις και χορήγηση ζωοτροφών σε κτηνοτρόφους.

8. Άτοκες μικροπιστώσεις για επιχειρήσεις, επαγγελματίες, αγρότες για επανεκκίνηση της οικονομίας.

Αποκατάσταση περιβάλλοντος

Οι μεγα-πυρκαγιές αφήνουν πίσω τους πληγές που δεν λύνονται με χορηγίες ή με μεγαλόστομες δηλώσεις όπως στη Βόρεια Εύβοια. Η ευθύνη της αποκατάστασης είναι της δασικής υπηρεσίας, που έχει τεράστιες ανάγκες στελέχωσης και εξοπλισμού.

Οι βασικές προτεραιότητες αποκατάστασης περιβάλλοντος, που θα κριθεί και φέτος η κυβέρνηση Μητσοτάκη, περιλαμβάνουν:

1. Οριοθέτηση καμένων εκτάσεων, άμεση κήρυξη αναδασωτέας και απαγόρευση αλλαγής χρήσης.

2. Αναστολή έργων και διαδικασιών αδειοδότησης έργων στις καμένες εκτάσεις. Στις Προστατευόμενες περιοχές (Natura 2000) οι χρήσεις γης και οι όροι διαχείρισης μετά την πυρκαγιά θα καθορίζονται από επικαιροποιημένο Σχέδιο Διαχείρισης με αυστηρότερους όρους.

3. Απαγόρευση βόσκησης, θήρας με ενίσχυση των ελέγχων από τις δασικές υπηρεσίες.

4. Αντιδιαβρωτικά αντιπλημμυρικά έργα με μελέτες και ευθύνη των δασικών υπηρεσιών και αξιοποίηση δασικών συνεταιρισμών.

5. Αποκατάσταση δασικού οικοσυστήματος, με προτεραιότητα στη φυσική αναγέννηση.

6. Παρακολούθηση της αποκατάστασης με δημοσιοποίηση στοιχείων προόδου ανά τρίμηνο από τις δασικές υπηρεσίες. Όλα τα έργα πρέπει να υλοποιηθούν με κρατική ευθύνη, με βάση τις μελέτες, τα έργα και την επίβλεψη των δασικών υπηρεσιών και χωρίς ιδιωτικοποίηση της αποκατάστασης.

Ολα τα παραπάνω αποτελούν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δημόσιας πολιτικής πρόληψης και αντιμετώπισης των πυρκαγιών, αλλά και αποκατάστασης μετά από αυτές. Στηρίζονται στην επιστήμη και στην ευρωπαϊκή εμπειρία και περιορίζουν τα αρνητικά αποτυπώματα των πυρκαγιών στο περιβάλλον, στην ποιότητα ζωής των πολιτών και στις τοπικές οικονομίες. Αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο μιας προοδευτικής πολιτικής πρότασης, που απαιτεί όμως και κυβερνητική αλλαγή στην Ελλάδα.

Οι πυρκαγιές -και αυτού του καλοκαιριού- απέδειξαν ότι αυτή η πολιτική αλλαγή και επείγει και απαιτείται.

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας έχει ήδη ενεργοποιηθεί φέτος περισσότερες φορές από το σύνολο του 2024, καθώς η κλιματική κρίση αλλάζει τα δεδομένα της αντιπυρικές περιόδου σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δημιουργούν έναν εξαιρετικά επικίνδυνο συνδυασμό πυρομετεωρολογικών συνθηκών, ειδικά στον μεσογειακό νότο.

Περίπου 20 επικίνδυνες πυρκαγιές να βρίσκονται σε εξέλιξη στην Ισπανία, η οποία τις προηγούμενες ημέρες υποχρεώθηκε να ζητήσει για πρώτη φορά τη συνδρομή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, ενώ παράλληλα έχει κινητοποιήσει 1.900 στρατιώτες ώστε να υποστηρίξουν το έργο των πυροσβεστών.

Οι καμένες εκτάσεις στην Ισπανία έχουν ξεπεράσει τα 1,4 εκατομμύρια στρέμματα από την αρχή του έτους, σύμφωνα με στοιχεία του ευρωπαϊκού συστήματος Copernicus, ενώ ο θάνατος ενός ακόμη πυροσβέστη προστέθηκε στις απώλειες των τελευταίων ημερών, όπως μεταδίδει το πρακτορείο Reuters.

Σε μία ένδειξη του μεγέθους και του εύρους της κρίσης, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας έχει ήδη ενεργοποιηθεί φέτος περισσότερες φορές από το σύνολο του 2024, σύμφωνα με πληροφορίες των «Financial Times».

Τέσσερα πυροσβεστικά αεροπλάνα από την Γαλλία και την Ιταλία, τέσσερα ελικόπτερα από τη Σλοβακία, την Τσεχία και την Ολλανδία και επίγειες δυνάμεις από τη Γαλλία και τη Γερμανία έχουν κινητοποιηθεί ώστε να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών στην Ισπανία, σύμφωνα με την νεότερη ενημέρωση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

«Αυτό που συμβαίνει στην Ισπανία είναι πιθανώς η μεγαλύτερη επιχείρηση στην ιστορία του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας», δήλωσε ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στη Γαλικία, μία από τις περιοχές που έχουν πληγεί περισσότερο από τις πυρκαγιές. «Μας περιμένουν δύσκολες μέρες. Δυστυχώς, ο καιρός δεν είναι με το μέρος μας», προσέθεσε.

«Η σαφής απάντηση για την εμφάνιση πυρκαγιών αυτής της κλίμακας τώρα, είναι ότι η κλιματική έκτακτη ανάγκη που μαστίζει τον κόσμο επιταχύνεται, γίνεται πιο σοβαρή και πιο συχνή, ειδικά σε μέρη όπως η Ιβηρική χερσόνησος», πρόσθεσε ο Σάντσεθ.

Η νότια Ευρώπη και η μεσογειακή λεκάνη βιώνουν μία από τις χειρότερες περιόδους πυρκαγιών που έχουν καταγραφεί ποτέ, με την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Γαλλία, τη Σλοβακία και τις βαλκανικές χώρες να μάχονται τις φλόγες που συμπίπτουν με επαναλαμβανόμενες καύσωνες.

Πολλές ευρωπαϊκές χώρες είχαν ήδη ενισχύσει τις πυροσβεστικές τους δυνατότητες ως απάντηση στην αύξηση των κινδύνων που προκύπτουν από την υπερθέρμανση του πλανήτη, ωστόσο, η εξάπλωση των πρόσφατων πυρκαγιών έχει εξαντλήσει τις δυνατότητές τους, υπογραμμίζουν οι FT.

Η Ευρώπη είναι η ήπειρος με την ταχύτερη αύξηση της θερμοκρασίας στον κόσμο, ξεπερνώντας τον παγκόσμιο μέσο όρο από τη δεκαετία του 1980, και ειδικά η Μεσόγειος αποτελεί περιοχή υπερθέρμανσης.

«Οι καύσωνες γίνονται όλο και πιο έντονοι και συχνότεροι λόγω της κλιματικής αλλαγής, πράγμα που σημαίνει ότι η κλιματική αλλαγή τροφοδοτεί άμεσα τις πυρκαγιές. Αυτό που βλέπουμε αυτή τη στιγμή σε όλη την Ευρώπη είναι ένα σαφές παράδειγμα του πώς οι παρατεταμένες συνθήκες ζέστης και ξηρασίας κάνουν τις πυρκαγιές πιο έντονες και πιο δύσκολο να ελεγχθούν», σημείωσε στους Financial Times ο Akshay Deoras, ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Ατμοσφαιρικών Επιστημών και στο Τμήμα Μετεωρολογίας του Πανεπιστημίου του Ρέντινγκ.

Οι τοπικές αρχές ανέφεραν σε ανάρτησή τους στην πλατφόρμα Χ ότι ο πυροσβέστης σκοτώθηκε «από την ανατροπή» ενός οχήματος που μετέφερε νερό.

Το δυστύχημα σημειώθηκε όταν η αυτοκινητοπομπή στην οποία συμμετείχε το όχημα αυτό απομακρυνόταν από μια πυρκαγιά και βρισκόταν σε έναν δασικό δρόμο με μεγάλη κλίση. «Για άγνωστους λόγους το όχημα πλησίασε το ανάχωμα και ανατράπηκε, πέφτοντας σε μια απότομη πλαγιά», πρόσθεσαν οι αρχές.

Spain deploys military to battle 20 major wildfires across country as heat wave ravages southern Europe https://t.co/pYNBYGdRoS pic.twitter.com/jCGM2YkSY4

— New York Post (@nypost) August 18, 2025

Περισσότερα από 700.000 στρέμματα έχουν καεί τις τελευταίες ημέρες στην Ισπανία και 1.570.000 από την αρχή του έτους, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS).

Μπροστά στο εύρος των καταστροφών που έχουν προκαλέσει στην Ισπανία οι πυρκαγιές ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε την Κυριακή «ένα εθνικό σύμφωνο για την κλιματική έκτακτη ανάγκη».

Record heat is fueling wildfires across southern Europe, forcing evacuations and threatening towns from Albania to Spain. Scientists warn climate change is intensifying heat and dryness, making such fires more frequent and severe. pic.twitter.com/rdbk7vPR9h

— DW News (@dwnews) August 13, 2025

“Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας νωρίς το απόγευμα, εξέφρασε τα ειλικρινή του συλλυπητήρια στον πρόεδρο της κοινότητας Γκουάρντα για τον θάνατο του πρώην δημάρχου Κάρλος Ντάμασο, θύματος μιας πυρκαγιάς κατά της οποίας έδινε μάχη για την κατάσβεσή της στον δήμο του, με την παράκληση τα συλλυπητήρια να διαβιβαστούν στην οικογένειά του”, εξηγεί ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της προεδρίας.

Portugal has deployed around 2,000 firefighters to tackle three major wildfires as soaring temperatures and strong winds intensify the country’s fire season.#nocomment pic.twitter.com/679LkvUja3

— NoComment (@nocomment) August 11, 2025

Ο Μαρσέλο Ρεμπέλο ντε Σόουζα συμμετείχε στη συνέχεια σε συνεδρίαση στην Εθνική Αρχή Εκτάκτων Καταστάσεων και Πολιτικής Προστασίας, συνεχίζει η ανακοίνωση, καθώς την Πορτογαλία σαρώνει κύμα πυρκαγιών το οποίο άρχισε πριν από τρεις και πλέον εβδομάδες.

Χιλιάδες πυροσβέστες μετέχουν εδώ και μέρες στην κατάσβεση των διαφόρων εστιών ανά τη χώρα.

Η κυβέρνηση έχει επίσης ενεργοποιήσει, όπως και η γειτονική της Ισπανία, τον “Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης” και ζήτησε την αποστολή τεσσάρων αεροσκαφών Canadair για να παραμείνουν στη χώρα μέχρι τις 18 Αυγούστου”, ανακοίνωσε η προεδρία της Δημοκρατίας στην πλατφόρμα X.

Local residents and firefighters joined forces to battle three large wildfires in Portugal.

The largest wildfire has been burning since Saturday and has more than 650 fire personnel trying to bring it under control. pic.twitter.com/4PndSjaQZe

— ABC News (@ABC) August 12, 2025

Μετά τις φονικές πυρκαγιές του 2017, οι οποίες άφησαν πίσω τους περισσότερους από εκατό νεκρούς (119), η Πορτογαλία δεκαπλασίασε τις επενδύσεις της στην πρόληψη και διπλασίασε τον προϋπολογισμό της για την καταπολέμηση των δασικών πυρκαγιών.

Η χώρα της Ιβηρικής Χερσονήσου κατάφερε έτσι να μειώσει τη μέση ετήσια καιγόμενη έκταση κατά την περίοδο 2018-2023 σε 545.000 στρέμματα, το ένα τρίτο από ό,τι ήταν κατά την περίοδο 2001-2017, σύμφωνα με την κυβερνητική υπηρεσία διαχείρισης δασικών πυρκαγιών (AGIF).

Ωστόσο, οι πυρκαγιές που σάρωσαν την Πορτογαλία για τρεις ημέρες τον Σεπτέμβριο του 2024 αντέστρεψαν αυτή την πτωτική τάση, με μια ετήσια καιγόμενη έκταση 1.380.000 στρεμμάτων, τετραπλάσια σε σχέση με το 2023.

Thick smoke from #wildfires in #Portugal and #Spain drifts west toward the Atlantic. Dense gray plumes show intense burning, while darker brown burn scars mark scorched terrain. Light haze suggests smoke mixed with dust, affecting visibility, #AirQuality, and climate patterns. https://t.co/ZgcyZouMW5 pic.twitter.com/9vUTbHGCL5

— Worldview Earth Data (@WED_explorer) August 15, 2025

Το 2024 σημαδεύτηκε από τον θάνατο 12 ανθρώπων –εννέα πυροσβεστών και τριών πολιτών– ο πιο βαρύς φόρος αίματος μετά τη μαύρη χρονιά του 2017.