Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε άμεσα την ιρανική απάντηση, χαρακτηρίζοντάς την «απολύτως μη αποδεκτή» και κατηγορώντας την Τεχεράνη ότι συνεχίζει την τακτική των καθυστερήσεων και της πολιτικής εξαπάτησης που –όπως υποστηρίζει– ακολουθεί εδώ και δεκαετίες απέναντι στην Ουάσιγκτον.

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό περιβάλλον, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία αν οι δύο πλευρές βρίσκονται τελικά κοντά σε έναν δύσκολο συμβιβασμό ή σε ένα νέο επικίνδυνο αδιέξοδο που θα μπορούσε να πυροδοτήσει ευρύτερη περιφερειακή κρίση.

Σύμφωνα με ιρανικές πηγές, η απάντηση της Τεχεράνης προς την Ουάσιγκτον διατυπώθηκε σε «ρεαλιστικό και θετικό πλαίσιο», βασισμένο –όπως υποστηρίζεται– στα στρατηγικά συμφέροντα της χώρας αλλά και στις διαβουλεύσεις που προηγήθηκαν με κράτη της περιοχής. Το βασικό μήνυμα της ιρανικής πλευράς είναι ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν μπορεί να αφορά αποκλειστικά το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά πρέπει να συνδέεται με μια συνολική αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και με νέες εγγυήσεις ασφαλείας.

• Η ιρανική πρόταση περιλαμβάνει διαπραγματεύσεις για το Στενό του Ορμούζ, το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος, αλλά και την πλήρη άρση των αμερικανικών κυρώσεων. Παράλληλα, η Τεχεράνη ζητά σαφείς και δεσμευτικές εγγυήσεις ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν θα ακυρωθεί μονομερώς στο μέλλον από τις ΗΠΑ, όπως συνέβη με την αποχώρηση της Ουάσιγκτον από τη συμφωνία του 2015.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην άρση των κυρώσεων που σχετίζονται με τις εξαγωγές πετρελαίου και τη λειτουργία των ιρανικών λιμανιών. Σύμφωνα με πληροφορίες ιρανικών μέσων ενημέρωσης, η Τεχεράνη ζητά την άρση αυτών των περιορισμών εντός 30 ημερών από την επίτευξη μιας αρχικής συμφωνίας, ενώ απαιτεί και αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, επιδιώκοντας ουσιαστικά μια άμεση οικονομική ανάσα.

Παράλληλα, η ιρανική πλευρά εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί προσωρινό περιορισμό στον εμπλουτισμό ουρανίου, απορρίπτει όμως κατηγορηματικά το ενδεχόμενο πλήρους αποσυναρμολόγησης των πυρηνικών εγκαταστάσεων. Αντί αυτού, προτείνει μια μεταβατική φόρμουλα που θα περιλαμβάνει μείωση του βαθμού εμπλουτισμού και μεταφορά μέρους των αποθεμάτων ουρανίου σε τρίτη χώρα, υπό διεθνή εποπτεία.

• Η Ουάσιγκτον, ωστόσο, εμφανίζεται εξαιρετικά δύσπιστη απέναντι στις ιρανικές προτάσεις. Πηγές που επικαλείται η Wall Street Journal υποστηρίζουν ότι η απάντηση της Τεχεράνης δεν καλύπτει τις βασικές αμερικανικές απαιτήσεις σχετικά με το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος και τη διαχείριση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.

Ο Ντόναλντ Τραμπ αντέδρασε με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, δηλώνοντας ότι «το Ιράν δεν θα γελά πια με τις Ηνωμένες Πολιτείες». Παράλληλα, εξαπέλυσε νέα επίθεση κατά του πρώην προέδρου Μπαράκ Ομπάμα, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία του 2015 προσέφερε στην Τεχεράνη τεράστια οικονομικά οφέλη χωρίς ουσιαστικά ανταλλάγματα ασφαλείας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επιμένει ότι η Ουάσιγκτον δεν επιδιώκει απλώς τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος, αλλά την οριστική εξουδετέρωση της δυνατότητας του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική πλευρά ζητά μεγαλύτερη διάρκεια περιορισμών στον εμπλουτισμό ουρανίου, αυστηρότερη επιτήρηση των πυρηνικών εγκαταστάσεων και πιο ξεκάθαρες δεσμεύσεις από την Τεχεράνη.

• Ακόμη πιο σκληρή παραμένει η στάση του Ισραήλ. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί ότι οποιαδήποτε συμφωνία χωρίς πλήρη αποσυναρμολόγηση των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου θα αποτελέσει στρατηγικό λάθος. Το Τελ Αβίβ ζητά επίσης τη μεταφορά όλων των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου εκτός ιρανικού εδάφους, θεωρώντας ότι μόνο έτσι μπορεί να αποκλειστεί οριστικά η πιθανότητα ανάπτυξης πυρηνικού οπλοστασίου.

Το πιο κρίσιμο στοιχείο των διαπραγματεύσεων αφορά πλέον το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η Τεχεράνη επιχειρεί να συνδέσει την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας με τον τερματισμό των συγκρούσεων στην περιοχή, δημιουργώντας μια ενιαία διαπραγματευτική εξίσωση ανάμεσα στην ασφάλεια, την ενέργεια και τη γεωπολιτική σταθερότητα.

Η πρόσφατη ασφαλής διέλευση του καταριανού δεξαμενόπλοιου «Αλ Χαριτιάτ» από το Στενό του Ορμούζ θεωρήθηκε από αναλυτές μήνυμα καλής θέλησης εκ μέρους του Ιράν, αλλά και επίδειξη της δυνατότητάς του να επηρεάζει άμεσα τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές και τις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

• Την ίδια στιγμή, το πολιτικό παρασκήνιο παραμένει εξαιρετικά σύνθετο. Οι πρώτες απευθείας υψηλού επιπέδου συνομιλίες ανάμεσα στις δύο πλευρές πραγματοποιήθηκαν στην Ισλαμαμπάντ, με επικεφαλής της αμερικανικής αποστολής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και της ιρανικής τον πρόεδρο του κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγέρ Καλιμπάφ.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι δύο αντιπροσωπείες αντάλλαξαν ουσιαστικά δύο αντικρουόμενα σχέδια. Η αμερικανική πλευρά παρουσίασε πρόταση 15 σημείων που απαιτεί άμεσο άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και δραστικό περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος. Το Ιράν απάντησε με σχέδιο 10 σημείων, στο οποίο ζητά άρση του ναυτικού αποκλεισμού και αναγνώριση του ρόλου του στην ασφάλεια της περιοχής.

Παρά την ένταση, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι καμία πλευρά δεν επιθυμεί πραγματική στρατιωτική κλιμάκωση. Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις λόγω των διεθνών τιμών ενέργειας, των γεωπολιτικών ανακατατάξεων και της ανάγκης σταθεροποίησης της περιοχής, ενώ η Τεχεράνη γνωρίζει ότι η οικονομική ασφυξία από τις κυρώσεις δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον.

Το αν οι συνομιλίες θα οδηγήσουν τελικά σε μια νέα συμφωνία ή σε βαθύτερη κρίση θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να μετατρέψουν την εύθραυστη ισορροπία πίεσης και συμβιβασμού σε ένα σταθερό πλαίσιο συνεννόησης για το μέλλον της Μέσης Ανατολής και της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.

Σπύρος Σιδέρης

Αντιθέτως, όλα δείχνουν ότι η διαπραγμάτευση μεταφέρεται σε ένα πιο ρευστό, αλλά ταυτόχρονα πιο πολιτικά φορτισμένο πεδίο, όπου το ζητούμενο δεν είναι απλώς η σύγκλιση, αλλά η διαχείριση της απόστασης.

Ο πρώτος γύρος συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ θεωρήθηκε εξαιρετικά σημαντικός, καθώς αποτέλεσε μία από τις πιο άμεσες επαφές υψηλού επιπέδου μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, τα βασικά ζητήματα —το πυρηνικό πρόγραμμα, οι κυρώσεις και ο ρόλος του Στενού του Ορμούζ— παρέμειναν άλυτα. Η αρχική τοποθέτηση του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, ότι η Ουάσινγκτον παρουσίασε την «τελευταία και καλύτερη πρότασή της», δημιούργησε την εντύπωση ενός σκληρού και σχεδόν αδιαπέραστου αδιεξόδου.

Η εικόνα αυτή, ωστόσο, άλλαξε σχεδόν αμέσως. Μέσα σε λίγες ώρες, η αμερικανική πλευρά αναδιαμόρφωσε τη ρητορική της, με τον Βανς να κάνει λόγο για «σημαντική πρόοδο» και να μεταφέρει την ευθύνη της επόμενης κίνησης στην ιρανική πλευρά. Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέου γύρου, επιβεβαιώνοντας ότι οι συνομιλίες παραμένουν «υπό συζήτηση». Η μετατόπιση αυτή δεν συνιστά αλλαγή θέσεων, αλλά αλλαγή τακτικής: από την παρουσίαση της εμπλοκής ως τελικού σημείου, στην παρουσίασή της ως προσωρινής παύσης που μπορεί να ανατραπεί.

• Ανάλογη ήταν και η στάση της Τεχεράνης, η οποία απέφυγε να παρουσιάσει τη διαδικασία ως οριστικά αποτυχημένη. Διπλωματικές πηγές, μέσω του ιρανικού πρακτορείου ειδήσεων, υπογράμμισαν ότι η ανταλλαγή μηνυμάτων συνεχίζεται και ότι δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση για το αν και πότε θα πραγματοποιηθεί νέος γύρος. Ο πρέσβης του Ιράν στο Πακιστάν, Ρεζά Αμιρί Μοκαντάμ, μίλησε για μια διαδικασία που θα μπορούσε να οδηγήσει σε «σταθερό πλαίσιο συμφερόντων για όλες τις πλευρές», ενώ ο επικεφαλής της ιρανικής αντιπροσωπείας Μοχαμάντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ δεν κατάφεραν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη της Τεχεράνης. Πρόκειται για μια διατύπωση που, πολιτικά, δεν κλείνει τον δρόμο, αλλά τον αφήνει μισάνοιχτο.

Στο μεταξύ, καθοριστικό ρόλο επιχειρεί να διαδραματίσει το Πακιστάν, το οποίο δεν αντιμετωπίζει την αποτυχία ως τέλος, αλλά ως αφετηρία νέας προσπάθειας. Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σαχμπάζ Σαρίφ δήλωσε ότι οι προσπάθειες συνεχίζονται σε όλα τα επίπεδα, ενώ πληροφορίες από διεθνή μέσα αναφέρουν ότι το Ισλαμαμπάντ πρότεινε ήδη τη φιλοξενία δεύτερου γύρου, λαμβάνοντας θετική ανταπόκριση, τουλάχιστον σε επίπεδο αρχής, από την ιρανική πλευρά. Παράλληλα, χώρες όπως η Αίγυπτος και η Τουρκία εμφανίζονται να συμμετέχουν σε παρασκηνιακές προσπάθειες γεφύρωσης των διαφορών, επιχειρώντας να αποτρέψουν το οριστικό πάγωμα της διαδικασίας.

• Το βασικό συμπέρασμα από τις τελευταίες εξελίξεις είναι ότι η αποτυχία της πρώτης φάσης δεν οδήγησε σε κατάρρευση των συνομιλιών, αλλά σε αλλαγή του τρόπου διαχείρισής τους. Οι διαπραγματεύσεις μετακινούνται πλέον σε ένα επίπεδο όπου η πολιτική βούληση για συνέχιση συνυπάρχει με βαθιές, ουσιαστικές και μέχρι στιγμής αμετάβλητες διαφωνίες.

Σε ό,τι αφορά την ουσία των διαφορών, οι αποστάσεις παραμένουν μεγάλες. Η αμερικανική πλευρά επιμένει στην ανάγκη περιορισμού ή και πλήρους κατάργησης της δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν, καθώς και στην απομάκρυνση των ήδη εμπλουτισμένων αποθεμάτων. Από την άλλη πλευρά, στην Τεχεράνη θεωρούνται απαράδεκτες απαιτήσεις που περιλαμβάνουν μακροχρόνιους περιορισμούς, συμμετοχή σε ελέγχους στρατηγικών διαύλων όπως το Στενό του Ορμούζ και ευρύτερες παρεμβάσεις που, κατά την ιρανική ανάγνωση, θίγουν την εθνική κυριαρχία.

• Ενδεικτικό της ευαισθησίας του φακέλου ήταν και το περιστατικό με τον Ιρανό βουλευτή Μαχμούντ Ναμποβιάν, ο οποίος δημοσιοποίησε —και λίγο αργότερα διέγραψε— αναφορά σε τρεις βασικές αμερικανικές απαιτήσεις: έλεγχο των οφελών από το Ορμούζ, απομάκρυνση εμπλουτισμένου ουρανίου υψηλής καθαρότητας και αναστολή του δικαιώματος εμπλουτισμού για 20 χρόνια. Το επεισόδιο αυτό, πέρα από τη σημειολογία του, ανέδειξε πόσο ευαίσθητο και πολιτικά εκρηκτικό παραμένει το περιεχόμενο των συνομιλιών.

Παρά τις σοβαρές διαφωνίες, η προοπτική νέου γύρου παραμένει υπαρκτή. Πηγές αναφέρουν ότι έχουν μείνει «ανοιχτές» συγκεκριμένες ημερομηνίες, χωρίς όμως να υπάρχει οριστική συμφωνία. Ως προς τον τόπο διεξαγωγής, το Ισλαμαμπάντ παραμένει βασικός υποψήφιος τόπος, αν και εναλλακτικά εξετάζεται και η Γενεύη. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να συζητούνται ημερομηνίες και τοποθεσίες αποδεικνύει ότι, παρά το αδιέξοδο, κανείς δεν θέλει να εμφανιστεί ως ο παίκτης που τίναξε τη διαδικασία στον αέρα.

Συνολικά, αυτό που προκύπτει είναι μια διαπραγμάτευση σε ενδιάμεση κατάσταση: υπάρχει σαφής πρόθεση συνέχισης, αλλά απουσιάζουν τρία κρίσιμα στοιχεία —οριστική ημερομηνία, συμφωνημένος τόπος και, κυρίως, μια φόρμουλα ικανή να γεφυρώσει τις διαφορές στα βασικά ζητήματα του πυρηνικού προγράμματος, των κυρώσεων και της περιφερειακής ισορροπίας ισχύος.

Η πραγματική εξέλιξη, επομένως, δεν είναι ότι οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν, αλλά ότι εισέρχονται σε μια πιο σύνθετη και πιο απαιτητική φάση, όπου η διπλωματία της συνέχισης αντικαθιστά τη λογική της άμεσης συμφωνίας. Και αυτό, από μόνο του, ίσως είναι το πιο ουσιαστικό στοιχείο της παρούσας συγκυρίας.

«Η εκστρατεία δεν έχει τελειώσει ακόμα, αλλά μπορούμε ήδη να πούμε με σαφήνεια ότι έχουμε επιτύχει ιστορικά αποτελέσματα», είπε ο Νετανιάχου στα εβραϊκά σε τηλεοπτική δήλωση το βράδυ του Σαββάτου.

Σε μια ομιλία 13 λεπτών που φαινόταν να απευθύνεται στο εγχώριο κοινό, ο Νετανιάχου απαρίθμησε αυτά που χαρακτήρισε ως τα σημαντικότερα επιτεύγματα του Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου, συμπεριλαμβανομένης της εξόντωσης της ανώτατης ηγεσίας του Ιράν και της καταστροφής των πυρηνικών και πυραυλικών δυνατοτήτων του. Αναφερόμενος στα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, ο Νετανιάχου δήλωσε ότι αυτά θα απομακρυνθούν είτε μέσω συμφωνίας είτε «με άλλα μέσα».

«Το Ιράν παρακαλάει για μια συμφωνία. Ήθελαν να μας στραγγαλίσουν, και (τώρα) εμείς τους στραγγαλίζουμε. Μας απείλησαν με εξόντωση, και τώρα παλεύουν για την επιβίωσή τους», πρόσθεσε.

Όσον αφορά τον Λίβανο, οΠρωθυπουργόςτου Ισραήλ είπε ότι θέλει μια «πραγματική συμφωνία ειρήνης» που «θα κρατήσει για πολλές γενιές».

Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έχουν καταστρέψει μεγάλο μέρος του ιρανικού ναυτικού, σημαντικό τμήμα του οπλοστασίου πυραύλων και έχουν εξουδετερώσει κορυφαίους στρατιωτικούς ηγέτες.

Παρά τις απώλειες αυτές, το καθεστώς στην Τεχεράνη παραμένει στην εξουσία και συνεχίζει να επηρεάζει τις διεθνείς αγορές ενέργειας, περιορίζοντας τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, τον βασικό διάδρομο εξαγωγής πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο.

Παράλληλα, το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί περίπου 440 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ποσότητα που θεωρείται από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους κρίσιμο διαπραγματευτικό χαρτί.

Διπλωμάτες και αναλυτές εκτιμούν ότι η πίεση του πολέμου μπορεί να ενισχύσει σκληροπυρηνικά στοιχεία του καθεστώτος που θα επιδιώξουν επιτάχυνση του πυρηνικού προγράμματος.

Η κατάσταση δημιουργεί ένα παράδοξο για την Ουάσιγκτον: παρότι επιτεύχθηκαν σημαντικοί στρατιωτικοί στόχοι, το Ιράν εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να επηρεάζει την εξέλιξη του πολέμου.

«Είχαμε σημαντικές επιτυχίες σε συγκεκριμένους στρατιωτικούς στόχους, αλλά όσο το Ιράν μπορεί να καθορίζει το πότε θα τελειώσει ο πόλεμος και να διατηρεί δρόμο προς πυρηνικά όπλα, πρόκειται για στρατηγική καταστροφή», σημειώνει η ειδικός σε θέματα ΗΠΑ-Ιράν Σουζάν Μαλόνεϊ από το Brookings Institution.

In his latest statement, Iranian Foreign Minister Abbas Araghchi has said that Iran is ready to defend itself from US and Israeli attacks for as long as it takes following President Trump’s statement that he is not ready to end the war. pic.twitter.com/C9gGy3SzY7

— Al Jazeera Breaking News (@AJENews) March 15, 2026

Η σύγκρουση έχει ήδη σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί κατά περίπου 25% από την έναρξη των βομβαρδισμών, ενώ αυξάνονται και τα κόστη παραγωγής για τους αγρότες λόγω της ανόδου των τιμών λιπασμάτων.

Παράλληλα, οι επιθέσεις του Ιράν σε πλοία που προσπαθούν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ δημιουργούν αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας.

Ο ίδιος ο Τραμπ δηλώνει ότι ελέγχει τον ρυθμό της σύγκρουσης. «Ο πόλεμος θα τελειώσει όταν το αισθανθώ, όταν το νιώσω στα κόκαλά μου», είπε σε συνέντευξή του στο Fox News Radio, εκτιμώντας ότι αυτό «δεν θα αργήσει».

Στο μεταξύ, το Πεντάγωνο δεν αποκλείει καμία επιλογή για την αντιμετώπιση της ιρανικής πυρηνικής απειλής. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν «ένα εύρος επιλογών», χωρίς να διευκρινίσει αν εξετάζεται χερσαία επιχείρηση για την εξασφάλιση του εμπλουτισμένου ουρανίου.

US President Donald Trump said in a social media post on Saturday that many countries would send warships to keep the Strait of Hormuz open, but gave no details about which countries had agreed to do so.https://t.co/XWpLMO9Im2 pic.twitter.com/9VjxtYLm0W

— euronews (@euronews) March 14, 2026

Η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ έχει βρεθεί στο επίκεντρο των αμερικανικών επιχειρήσεων. Από το πέρασμα αυτό, πλάτους μόλις 34 χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο του, διέρχονται δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο από χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη πλήξει ιρανικά πλοία που τοποθετούσαν νάρκες στην περιοχή, ενώ ο Τραμπ κάλεσε χώρες όπως η Κίνα, η Γαλλία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και το Ηνωμένο Βασίλειο να στείλουν πολεμικά πλοία για την προστασία της ναυσιπλοΐας.

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία της στη Μέση Ανατολή. Μονάδα πεζοναυτών με περισσότερους από 2.200 στρατιώτες αναμένεται να μετακινηθεί από την Ιαπωνία στην περιοχή, συνοδευόμενη από τρία πολεμικά πλοία και περίπου 2.000 ναυτικούς.

Η διεθνής κοινότητα προσπαθεί να περιορίσει τις επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας. Οι 32 χώρες-μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) ανακοίνωσαν ότι θα απελευθερώσουν περίπου 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα στρατηγικά τους αποθέματα.

Παρά τις προσπάθειες αυτές, αναλυτές προειδοποιούν ότι ο πόλεμος μπορεί να εξελιχθεί σε πιο περίπλοκη σύγκρουση αν η Ουάσιγκτον επιδιώξει πιο φιλόδοξους στόχους, όπως αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη.

«Δεν είναι βέβαιο ότι το Ιράν θα αποδεχθεί μια μονομερή κατάπαυση του πυρός από τις ΗΠΑ», σημειώνει ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Ισραήλ Νταν Σαπίρο. «Αν δεν το κάνει, η Ουάσιγκτον θα πρέπει να απαντήσει. Το ερώτημα είναι αν αυτή η απάντηση θα οδηγήσει σε σταδιακή αποκλιμάκωση ή σε έναν πόλεμο χωρίς σαφές τέλος».

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδονται από αραβικά μέσα, η νέα συνάντηση προγραμματίστηκε έπειτα από διαβουλεύσεις χαμηλού προφίλ, με το Ομάν να επιβεβαιώνει τον ρόλο του ως διαύλου επικοινωνίας. Η επιλογή της Γενεύης δεν είναι τυχαία: αποτελεί ουδέτερο έδαφος και διαχρονικό κόμβο πολυμερών συνομιλιών. Οι συζητήσεις εστιάζουν κυρίως στην αποκατάσταση ενός πλαισίου ελέγχου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, με αντάλλαγμα σταδιακή χαλάρωση των κυρώσεων, χωρίς όμως να γίνεται λόγος —τουλάχιστον σε αυτή τη φάση— για πλήρη αναβίωση της συμφωνίας του 2015 με τους ίδιους όρους.

• Ο Ιρανός πρόεδρος έκανε λόγο για «θετικές και ενθαρρυντικές ενδείξεις», επιμένοντας ωστόσο ότι κάθε συμφωνία πρέπει να διασφαλίζει τα «δικαιώματα» της χώρας του στην ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική στάση παραμένει προσεκτική, με έμφαση στην ανάγκη συγκεκριμένων και επαληθεύσιμων δεσμεύσεων από την Τεχεράνη. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδα που δεν επιτρέπουν γρήγορη στρατιωτική αξιοποίηση, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει πιέσεις τόσο από το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο όσο και από συμμάχους της στη Μέση Ανατολή.

Το βασικό ερώτημα είναι τι ακριβώς διαπραγματεύονται οι δύο πλευρές. Οι ενδείξεις παραπέμπουν σε μια ενδιάμεση συμφωνία ή σε ένα «πάγωμα» ορισμένων δραστηριοτήτων, αντί για ένα πλήρες και συνολικό πακέτο. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το Ιράν θα μπορούσε να περιορίσει συγκεκριμένες πτυχές του πυρηνικού του προγράμματος —όπως το επίπεδο εμπλουτισμού ή τη χρήση προηγμένων φυγοκεντρητών— με αντάλλαγμα την απελευθέρωση δεσμευμένων κεφαλαίων ή τη χαλάρωση ορισμένων οικονομικών περιορισμών. Μια τέτοια προσέγγιση θα μείωνε άμεσα την ένταση, χωρίς όμως να λύνει οριστικά τις βαθύτερες διαφωνίες.

Για την Τεχεράνη, οι διαπραγματεύσεις συνδέονται άμεσα με την οικονομική πίεση που προκαλούν οι αμερικανικές και δυτικές κυρώσεις. Ο πληθωρισμός, η υποτίμηση του νομίσματος και η δυσκολία προσέλκυσης επενδύσεων δημιουργούν ένα εσωτερικό περιβάλλον όπου η αποκλιμάκωση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βαλβίδα αποσυμπίεσης. Ωστόσο, το ιρανικό πολιτικό σύστημα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη οικονομικής ανάσας και στη διατήρηση της εικόνας αντίστασης απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις.

• Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το διακύβευμα είναι διπλό. Από τη μία, μια συμφωνία θα μπορούσε να αποτρέψει περαιτέρω κλιμάκωση και να μειώσει τον κίνδυνο στρατιωτικής σύγκρουσης, ιδίως σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον είναι ήδη εμπλεκόμενη σε σύνθετα μέτωπα, από την Ουκρανία έως την Ασία. Από την άλλη, οποιαδήποτε παραχώρηση προς το Ιράν αποτελεί αντικείμενο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης στο εσωτερικό, ιδιαίτερα ενόψει εκλογικών αναμετρήσεων.

Σημαντικός είναι και ο παράγοντας των περιφερειακών παικτών. Το Ισραήλ παρακολουθεί με σκεπτικισμό κάθε εξέλιξη που ενδέχεται να θεωρηθεί υπερβολικά επιεικής προς την Τεχεράνη, διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μονομερών ενεργειών εάν εκτιμήσει ότι η ιρανική πυρηνική πρόοδος φτάνει σε οριακό σημείο. Παράλληλα, αραβικές χώρες του Κόλπου, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν κινηθεί σε πιο ρεαλιστική κατεύθυνση επαναπροσέγγισης με το Ιράν, βλέπουν στις συνομιλίες μια ευκαιρία σταθεροποίησης.

Οι επιπτώσεις εκτείνονται και στην αγορά πετρελαίου. Κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης τείνει να λειτουργεί κατευναστικά στις τιμές, ενώ η προοπτική επιστροφής ιρανικών ποσοτήτων στην αγορά θα μπορούσε να επηρεάσει τις ισορροπίες προσφοράς–ζήτησης. Αντίθετα, μια αποτυχία των συνομιλιών θα ενίσχυε τα σενάρια έντασης και πιθανών διαταραχών στις θαλάσσιες οδούς του Περσικού Κόλπου.

• Στρατηγικά, οι συνομιλίες στη Γενεύη δοκιμάζουν τα «όρια των παραχωρήσεων» και από τις δύο πλευρές. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποκαταστήσει ένα ελάχιστο επίπεδο ελέγχου και διαφάνειας, ενώ η Τεχεράνη αναζητά έμπρακτη αναγνώριση του ρόλου της ως περιφερειακής δύναμης. Το αποτέλεσμα δεν θα κριθεί μόνο από το περιεχόμενο των τεχνικών ρυθμίσεων, αλλά και από το κατά πόσο θα δημιουργηθεί στοιχειώδης αμοιβαία εμπιστοσύνη.

Το πιθανότερο σενάριο βραχυπρόθεσμα είναι μια μερική συμφωνία αποκλιμάκωσης, που θα «αγοράσει χρόνο» και θα αποτρέψει μια άμεση κρίση. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη σταθερότητα θα εξαρτηθεί από το αν οι δύο πλευρές μπορούν να υπερβούν τον κύκλο συμφωνιών και αποχωρήσεων που χαρακτήρισε την προηγούμενη δεκαετία. Σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις επαναπροσδιορίζουν τη θέση τους και οι περιφερειακές συγκρούσεις παραμένουν ενεργές, η πορεία των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν δεν αφορά μόνο τις δύο πρωτεύουσες. Αφορά τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Μέσης Ανατολής και τη σταθερότητα ενός συστήματος που ισορροπεί διαρκώς ανάμεσα στην αποκλιμάκωση και την κρίση.

Σπύρος Σιδέρης

Κεντρικό ρόλο στον τελευταίο γύρο είχε η ομανική διαμεσολάβηση. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ αλ-Μπουσαϊντί, έκανε λόγο για «καλή πρόοδο» προς τον καθορισμό κοινών στόχων και συναφών τεχνικών ζητημάτων, σημειώνοντας ότι το κλίμα ήταν «εποικοδομητικό». Υπογράμμισε πως καταβλήθηκαν «σοβαρές προσπάθειες» για να προσδιοριστούν οι κατευθυντήριες αρχές που θα επιτρέψουν να ανοίξει ο δρόμος προς μια τελική συμφωνία, ενώ ξεχωριστή αναφορά έκανε στη συμβολή του γενικού διευθυντή της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), Ραφαέλ Γκρόσι, η οποία –όπως είπε– εκτιμήθηκε ιδιαίτερα. Το μήνυμα της Μουσκάτ ήταν καθαρό: η δουλειά συνεχίζεται και οι δύο πλευρές έφυγαν από τη Γενεύη με «σαφή επόμενα βήματα», τα οποία θα επεξεργαστούν πριν από την επόμενη συνάντηση.

• Παράλληλα, το ομανικό ΥΠΕΞ αποκάλυψε ότι ο Μπαντρ αλ-Μπουσαϊντί είχε στη Γενεύη διαβουλευτική συνάντηση πριν από την έναρξη του γύρου με τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και ειδικό σύμβουλό του. Σύμφωνα με την ίδια ενημέρωση, έγινε αποτίμηση του γενικού πλαισίου και των προϋποθέσεων για την επιτυχία της διαδικασίας τόσο πολιτικά όσο και τεχνικά, με «ρεαλιστικό και εποικοδομητικό» πνεύμα. Οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν στην κατοικία του ομανού πρέσβη στον ΟΗΕ, υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας, με ορατή –κατά πληροφορίες– την παρουσία ιρανικών διπλωματικών οχημάτων έξω από το κτίριο.

Στον πυρήνα της διαπραγμάτευσης παραμένει η βασική διαφωνία για το εύρος της ατζέντας. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διευρύνει τις συνομιλίες ώστε να περιλάβουν και μη πυρηνικά ζητήματα, όπως το απόθεμα ιρανικών πυραύλων. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, ξεκαθαρίζει ότι είναι διατεθειμένη να συζητήσει περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα με αντάλλαγμα ουσιαστική ελάφρυνση/άρση κυρώσεων, χωρίς να εγκαταλείψει πλήρως τον εμπλουτισμό ουρανίου και χωρίς να ανοίξει το πυραυλικό πρόγραμμα στο τραπέζι.

Μετά το τέλος του γύρου, ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγκτσί έθεσε και έναν πολιτικό όρο που συνοψίζει τη δυσπιστία της Τεχεράνης: κάλεσε τις ΗΠΑ να «σταματήσουν αμέσως» τις απειλές χρήσης βίας κατά του Ιράν. Σε παρέμβασή του στη Διάσκεψη Αφοπλισμού στη Γενεύη, μίλησε για ένα νέο «παράθυρο ευκαιρίας» και εξέφρασε την ελπίδα οι συνομιλίες να οδηγήσουν σε βιώσιμη λύση. Ταυτόχρονα σημείωσε ότι το Ιράν συζήτησε με τη ΔΟΑΕ τον πιθανό ρόλο της στο πλαίσιο των επαφών, τονίζοντας πως κάθε ανθεκτική συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει «πλήρη αναγνώριση των νόμιμων δικαιωμάτων» της χώρας.

• Στο επίπεδο των πρακτικών βημάτων, Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε –σύμφωνα με το Reuters– ότι το Ιράν δήλωσε πως θα επανέλθει μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες με λεπτομερείς προτάσεις για να καλυφθούν «κενά» μεταξύ των θέσεων. «Υπήρξε πρόοδος, αλλά υπάρχουν ακόμη πολλές λεπτομέρειες που πρέπει να συζητηθούν», ήταν το στίγμα της αμερικανικής αποτίμησης. Ο ίδιος ο Αμπάς Αραγκτσί, σε ενημέρωση μέσω της ιρανικής κρατικής τηλεόρασης, έκανε λόγο για «πιο σοβαρές συζητήσεις» σε σύγκριση με τον προηγούμενο γύρο, σημειώνοντας ότι οι διαβουλεύσεις ξεκίνησαν ήδη από τη Δευτέρα, περίπου 24 ώρες πριν από την επίσημη συνεδρίαση. Επιβεβαίωσε ότι υπήρξαν «καλές τεχνικές συζητήσεις» με τον Ραφαέλ Γκρόσι, ο οποίος είχε επαφές και με την αμερικανική αντιπροσωπεία.

Ο Αραγκτσί περιέγραψε το αποτέλεσμα ως ένα γενικό, αλλά κρίσιμο, ορόσημο: συμφωνία σε «δέσμη κατευθυντήριων αρχών» πάνω στην οποία «από εδώ και πέρα θα κινηθούμε» και είσοδος στη φάση της σύνταξης κειμένου για μια πιθανή συμφωνία. Έσπευσε, πάντως, να προσγειώσει τις προσδοκίες, λέγοντας ότι αυτό «δεν σημαίνει ότι θα φτάσουμε γρήγορα σε συμφωνία», αλλά ότι «τουλάχιστον ξεκίνησε η διαδρομή». Δεν έχει ακόμη οριστεί ημερομηνία για τον επόμενο γύρο: το σχέδιο είναι οι δύο πλευρές να δουλέψουν πάνω σε προσχέδια, να τα ανταλλάξουν και κατόπιν να κλειδώσουν το ραντεβού της τρίτης συνάντησης. Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο IRNA, ο γύρος διήρκεσε περίπου τρεισήμισι ώρες και υπήρξαν καταρχήν συνεννοήσεις σε γενικά ζητήματα, ενώ οι λεπτομέρειες θα συζητηθούν μετά από διαβουλεύσεις με τις πρωτεύουσες.

Στο παρασκήνιο, η ιρανική πλευρά προσπάθησε να εκπέμψει εικόνα τεχνικής ετοιμότητας και χρονικής πίεσης. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, τόνισε ότι η αντιπροσωπεία προσέρχεται «με καλή πίστη» και «μέγιστη σοβαρότητα», υπογραμμίζοντας ότι «ο χρόνος είναι εξαιρετικά σημαντικός και καθοριστικός». Περιέγραψε μάλιστα μια ομάδα με οικονομικούς ειδικούς για την άρση κυρώσεων, τεχνικούς και πυρηνικούς εμπειρογνώμονες και νομικούς, δείχνοντας ότι η Τεχεράνη θέλει να μπει στις «λεπτές τεχνικές πτυχές» του φακέλου. Την ίδια στιγμή, αρνήθηκε οποιαδήποτε σύνδεση της διαδικασίας με άλλες διεθνείς διαπραγματεύσεις που εξελίσσονται παράλληλα, επιμένοντας στην αυτονομία του πυρηνικού μονοπατιού.

• Ωστόσο, η διπλωματία στη Γενεύη εξελίσσεται υπό τη σκιά μιας σκληρής πραγματικότητας: της στρατιωτικής ενίσχυσης των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και της ρητορικής κλιμάκωσης. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ άφησε να εννοηθεί πως μια αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη θα μπορούσε να είναι «το καλύτερο που μπορεί να συμβεί», ενώ τις τελευταίες ημέρες μετακινήθηκε δεύτερη ομάδα αεροπλανοφόρου στην περιοχή και καταγράφηκαν μεταφορές μαχητικών F-35, F-22 και F-16. Αμερικανοί αξιωματούχοι μίλησαν επίσης για προετοιμασία σεναρίων επιχειρήσεων που θα μπορούσαν να διαρκέσουν εβδομάδες, αν δοθεί εντολή επίθεσης. Από ιρανικής πλευράς, μεταδόθηκε ότι έκλεισε προσωρινά τμήμα του Στενού του Ορμούζ, ενώ ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ προειδοποίησε ότι κάθε απόπειρα ανατροπής της ιρανικής κυβέρνησης θα αποτύχει.

Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε, πριν από την έναρξη, ότι θα συμμετείχε «έμμεσα» στη διαδικασία και ότι πιστεύει πως η Τεχεράνη θέλει συμφωνία, προσθέτοντας πως δεν θεωρεί ότι το Ιράν επιθυμεί να επωμιστεί τις συνέπειες μιας αποτυχίας. Στο φόντο βρίσκονται και τα γεγονότα του περασμένου Ιουνίου, όταν οι ΗΠΑ συμμετείχαν σε πλήγματα κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, εξέλιξη που –σύμφωνα με ιρανικές δηλώσεις– οδήγησε στην αναστολή δραστηριοτήτων εμπλουτισμού. Ιρανός υψηλόβαθμος αξιωματούχος, επίσης μέσω Reuters, υποστήριξε ότι η επιτυχία της Γενεύης εξαρτάται από το να μην κατατεθούν «μη ρεαλιστικές απαιτήσεις» από τις ΗΠΑ και από τη σοβαρότητά τους στην άρση των αυστηρών κυρώσεων.

Το συμπέρασμα, προς το παρόν, είναι διπλό: αφενός, η συμφωνία σε κατευθυντήριες αρχές και η μετάβαση στη σύνταξη κειμένου δείχνουν ότι το κανάλι δεν έχει παγώσει· αφετέρου, οι «λεπτομέρειες» που όλοι επικαλούνται είναι ακριβώς εκείνες που ιστορικά τινάζουν στον αέρα τέτοιες διαδικασίες. Αν οι επόμενες δύο εβδομάδες επιβεβαιώσουν ότι το Ιράν θα επιστρέψει με συγκεκριμένες τεχνικές προτάσεις και αν η Ουάσιγκτον αποφύγει την επέκταση της ατζέντας σε μη αποδεκτά πεδία, τότε η Γενεύη μπορεί να αποδειχθεί αφετηρία πραγματικής διαπραγμάτευσης. Αν όχι, η «εποικοδομητική ατμόσφαιρα» κινδυνεύει να χαθεί μέσα στην πίεση των κυρώσεων, των απειλών χρήσης βίας και των συσχετισμών ισχύος στην περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Την Τρίτη ξεκινά στη Γενεύη νέος γύρος έμμεσων διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, με τη διαμεσολάβηση του Ομάν. Πρόκειται για τη δεύτερη κατά σειρά προσπάθεια επανεκκίνησης μιας διαδικασίας που στο παρελθόν δεν κατόρθωσε να οδηγήσει σε καθοριστική πρόοδο. Παρά τις διαδοχικές επαφές, οι δύο πλευρές δεν έχουν ακόμη γεφυρώσει το χάσμα σε βασικά ζητήματα, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για ενδεχόμενη νέα κλιμάκωση.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε εκ νέου την Τεχεράνη για τις «συνέπειες» που θα αντιμετωπίσει εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία. Μιλώντας σε δημοσιογράφους επί του προεδρικού αεροσκάφους κατά την επιστροφή του στην Ουάσιγκτον, ο Τραμπ δήλωσε ότι θα συμμετάσχει «εμμέσως» στις συνομιλίες. «Θέλουν να κλείσουν συμφωνία (…) Δεν νομίζω ότι θέλουν να υποστούν τις συνέπειες που θα είχε το να μην κλείσουν συμφωνία», ανέφερε χαρακτηριστικά, απευθυνόμενος στις ιρανικές αρχές.

Trump on Iran: I don’t think they want the consequences of not making a deal. pic.twitter.com/Xb62NjupzT

— Acyn (@Acyn) February 17, 2026

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε από τη Βουδαπέστη ότι η επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν συνιστά «μεγάλη πρόκληση», εξέφρασε ωστόσο συγκρατημένη αισιοδοξία. Όπως τόνισε, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προκρίνει «ειρηνικά αποτελέσματα και διαπραγματευτικές λύσεις», υπογραμμίζοντας ότι η αμερικανική αντιπροσωπεία μεταβαίνει στη Γενεύη με στόχο την ουσιαστική πρόοδο. Από την πλευρά του Λευκού Οίκου επιβεβαιώθηκε η παρουσία του ειδικού απεσταλμένου για τη Μέση Ανατολή Στιβ Γουίτκοφ και του συμβούλου Τζάρεντ Κούσνερ, εξέλιξη που δείχνει ότι η Ουάσιγκτον «ανεβάζει» το πολιτικό βάρος της αποστολής.

• Στην ελβετική πόλη έφθασε και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί, επικεφαλής πολυμελούς αντιπροσωπείας που περιλαμβάνει ειδικούς στα οικονομικά και στο πυρηνικό πεδίο. Η Τεχεράνη επιμένει ότι η άρση των αμερικανικών κυρώσεων αποτελεί αδιαπραγμάτευτο στοιχείο κάθε συμφωνίας, συνδέοντας άμεσα το ζήτημα με το επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου και τον αριθμό των φυγοκεντρητών. Ο Αραγκτσί ξεκαθάρισε ότι «η παράδοση απέναντι σε απειλές δεν βρίσκεται στο τραπέζι», προσθέτοντας ότι η ιρανική πλευρά προσέρχεται με «πρακτικές ιδέες» για μια δίκαιη και ισορροπημένη συμφωνία.

Καθοριστικός παραμένει ο ρόλος του Ομάν, το οποίο φιλοξένησε προηγούμενους γύρους επαφών και επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας. Ο Αραγκτσί συναντήθηκε στη Γενεύη με τον υπουργό Εξωτερικών του σουλτανάτου, Μπαντρ αλ Μπουσαΐντι, με αντικείμενο τον συντονισμό της νέας φάσης των διαβουλεύσεων. Η ιρανική διπλωματία διαμηνύει ότι επιδιώκει τη διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων και τη σταθερότητα στην περιοχή, αφήνοντας ωστόσο σαφές ότι δεν θα αποδεχθεί μονομερείς όρους.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται το απόθεμα ουρανίου του Ιράν, το οποίο, σύμφωνα με επιθεωρήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, υπερβαίνει τα 400 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου σε ποσοστό 60%. Ο γενικός διευθυντής του Οργανισμού, Ραφαέλ Γκρόσι, είχε τεχνικές επαφές με τον Αραγκτσί ενόψει των διαπραγματεύσεων, σε μια προσπάθεια αποσαφήνισης κρίσιμων παραμέτρων. Η συνεργασία Τεχεράνης–Οργανισμού είχε διακοπεί μετά τις ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις στον λεγόμενο «πόλεμο των 12 ημερών», πριν αποκατασταθεί με συμφωνία στο Κάιρο, στοιχείο που δείχνει πόσο εύθραυστη παραμένει η τεχνική επιτήρηση του προγράμματος.

• Η ισραηλινή κυβέρνηση, δια του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να προβλέπει πλήρη απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου από το ιρανικό έδαφος και κατάργηση κάθε δυνατότητας εμπλουτισμού, καθώς και ρύθμιση του ζητήματος των βαλλιστικών πυραύλων. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, εμφανίζεται διατεθειμένη να συζητήσει περιορισμούς, εφόσον υπάρξει ουσιαστική ελάφρυνση των κυρώσεων που επιβαρύνουν την οικονομία της εδώ και χρόνια. Ιρανοί αξιωματούχοι κάνουν λόγο για ενδεχόμενα αμοιβαία οφέλη σε τομείς όπως η αεροπορία, η εξόρυξη, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, επιχειρώντας να δώσουν στην όποια συμφωνία ένα σαφές οικονομικό κίνητρο.

Παράλληλα με τη διπλωματική κινητικότητα, η στρατιωτική διάσταση παραμένει έντονη. Οι Φρουροί της Επανάστασης πραγματοποίησαν ασκήσεις στο στρατηγικής σημασίας Στενό του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Η ιρανική κρατική τηλεόραση μετέδωσε ότι οι ασκήσεις αποσκοπούν στην αξιολόγηση της ετοιμότητας και στην αποτροπή απειλών, ενώ αξιωματούχοι υπενθύμισαν ότι σε περίπτωση επίθεσης η Τεχεράνη θα μπορούσε να κλείσει τα στενά. Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον ενισχύει τη ναυτική της παρουσία στην περιοχή, με την ανάπτυξη αεροπλανοφόρων και συνοδευτικών δυνάμεων, διατηρώντας υψηλή την πίεση.

• Η εσωτερική διάσταση στο Ιράν προσθέτει μια ακόμη μεταβλητή. Οι εκτεταμένες κοινωνικές αναταραχές του προηγούμενου έτους, με αιτήματα οικονομικής βελτίωσης, επιβάρυναν το πολιτικό κλίμα και ενίσχυσαν την ανάγκη για οικονομική ανάσα. Για την Τεχεράνη, μια συμφωνία που θα οδηγούσε σε χαλάρωση των κυρώσεων θα μπορούσε να λειτουργήσει σταθεροποιητικά. Για την Ουάσιγκτον, η αποτροπή μιας νέας πυρηνικής κρίσης χωρίς στρατιωτική εμπλοκή αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα.

Το ερώτημα που πλανάται πάνω από τη Γενεύη είναι αν η τρέχουσα συγκυρία θα επιτρέψει έναν βιώσιμο συμβιβασμό ή αν οι αμοιβαίες καχυποψίες θα υπερισχύσουν. Η διπλωματία κινείται σε τεντωμένο σχοινί, ανάμεσα σε απειλές και υποσχέσεις, με το Στενό του Ορμούζ και τα εργαστήρια εμπλουτισμού να λειτουργούν ως διαρκείς υπενθυμίσεις ότι ο χρόνος για λύση δεν είναι απεριόριστος—και ότι ένα «πάγωμα» στη Γενεύη θα μπορούσε να μεταφραστεί σε εκρηκτική πραγματικότητα στην περιοχή.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του CBS News, το οποίο επικαλείται δύο πηγές με γνώση του θέματος, ο Τραμπ ξεκαθάρισε τη στάση του σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων Ουάσιγκτον – Τεχεράνης.

Από την πλευρά του, ο Νετανιάχου δήλωσε ότι ενημέρωσε την περασμένη εβδομάδα τον Τραμπ πως οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Ιράν θα πρέπει να περιλαμβάνει την πλήρη αποξήλωση της ιρανικής πυρηνικής υποδομής και όχι απλώς τη διακοπή της διαδικασίας εμπλουτισμού.

Μιλώντας στο ετήσιο συνέδριο της Conference of Presidents of Major American Jewish Organizations στην Ιερουσαλήμ, ο κ. Νετανιάχου υποστήριξε ότι «δεν θα πρέπει να υπάρχει καμία δυνατότητα εμπλουτισμού – όχι απλώς να σταματήσει η διαδικασία, αλλά να αποξηλωθεί ο εξοπλισμός και η υποδομή που επιτρέπει εξαρχής τον εμπλουτισμό».

Δεύτερος γύρος συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει προγραμματιστεί για αυτή την εβδομάδα. Ιρανός διπλωμάτης δήλωσε ότι η Τεχεράνη επιδιώκει συμφωνία που θα αποφέρει οικονομικά οφέλη και για τις δύο πλευρές.

Ο κ. Νετανιάχου εμφανίστηκε επιφυλακτικός για την προοπτική συμφωνίας, σημειώνοντας ότι θα πρέπει επίσης να προβλέπει την απομάκρυνση του εμπλουτισμένου υλικού από το Ιράν.

Οι ΗΠΑ και το Ιράν επανεκκίνησαν τις διαπραγματεύσεις νωρίτερα αυτόν τον μήνα, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η πολυετής διαμάχη για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και να αποφευχθεί νέα στρατιωτική σύγκρουση.

Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν στο Reuters ότι οι ΗΠΑ έχουν αποστείλει δεύτερο αεροπλανοφόρο στην περιοχή και προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο παρατεταμένης στρατιωτικής εκστρατείας, εάν οι συνομιλίες αποτύχουν.

Αναφερόμενος στη Γάζα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είπε ότι το Ισραήλ πρέπει να «ολοκληρώσει τη δουλειά» καταστρέφοντας όλες τις υπόγειες σήραγγες. Όπως ανέφερε, έχουν ήδη καταστραφεί 150 χιλιόμετρα από εκτιμώμενο δίκτυο 500 χιλιομέτρων.

Παράλληλα, δήλωσε ότι επιδιώκει τον τερματισμό της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας προς το Ισραήλ μέσα στην επόμενη δεκαετία, μετά τη λήξη της ισχύουσας δεκαετούς συμφωνίας το 2028, βάσει της οποίας το Ισραήλ λαμβάνει 3,8 δισ. Δολάρια ετησίως, τα οποία δαπανώνται σε μεγάλο βαθμό στις ΗΠΑ για στρατιωτικό εξοπλισμό.

«Θέλουμε να περάσουμε με τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη σχέση βοήθειας στη σχέση εταιρικής συνεργασίας», ανέφερε.

«Το σουλτανάτο του Ομάν θα φιλοξενήσει τις συνομιλίες μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν στη Γενεύη την ερχόμενη εβδομάδα. Η Ελβετία χαιρετίζει και υποστηρίζει αυτές τις συνομιλίες», δήλωσε εκπρόσωπος του ελβετικού υπουργείου Εξωτερικών στο Γαλλικό Πρακτορείο.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Τραμπ, πιστός στο επικοινωνιακό του στυλ, επέλεξε να συνοψίσει το αποτέλεσμα της συνάντησης μέσω ανάρτησης στο Truth Social. Το μήνυμα ήταν σαφές: οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν συνεχίζονται, αλλά όχι επ’ αόριστον.

Υπενθύμισε μάλιστα την αμερικανική επίθεση κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων στο Φορντό, στη Νατάνζ και στην Ισφαχάν τον περασμένο Ιούνιο, κατά τη διάρκεια του λεγόμενου «πολέμου των 12 ημερών», προειδοποιώντας ότι εάν η Τεχεράνη επιλέξει και πάλι την αδιαλλαξία, οι συνέπειες θα είναι βαρύτερες.

• Το σήμα προς την ιρανική ηγεσία ήταν διπλό. Από τη μία, η Ουάσιγκτον επιθυμεί μια συμφωνία, εφόσον αυτή θεωρηθεί «δίκαιη και ισορροπημένη». Από την άλλη, το Πεντάγωνο εμφανίζεται να ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία στην περιοχή, με πληροφορίες για πιθανή αποστολή δεύτερου αεροπλανοφόρου στον Περσικό Κόλπο. Το μήνυμα προς την Τεχεράνη: ο χρόνος δεν είναι απεριόριστος και η «υπομονή» έχει ορίζοντα.

Ωστόσο, το ίδιο σαφές ήταν και το μήνυμα προς τον Νετανιάχου. Ο Τραμπ δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ως πρόεδρος που ενεργεί κατ’ εντολήν του Ισραήλ. Η επιλογή του να κρατήσει χαμηλό επικοινωνιακό προφίλ στη συνάντηση –χωρίς κάμερες και δηλώσεις στο Οβάλ Γραφείο– υποδηλώνει ότι θέλει να διατηρήσει περιθώρια ελιγμών.

Παρά τη στενή σχέση των δύο ανδρών, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να κρατήσει τον έλεγχο της ατζέντας και να αποφύγει την εικόνα μιας πολιτικής που «σέρνεται» από τις ισραηλινές προτεραιότητες.

• Η τρίωρη σχεδόν συζήτηση στην αίθουσα του Υπουργικού Συμβουλίου δείχνει ότι οι δύο ηγέτες εισήλθαν σε βάθος στα σενάρια «τι θα συμβεί αν». Ο Νετανιάχου, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, παρουσίασε τις «κόκκινες γραμμές» του Ισραήλ: περιορισμό των βαλλιστικών πυραύλων, αναχαίτιση της δράσης των ιρανικών πληρεξουσίων σε Λίβανο, Συρία και Υεμένη, καθώς και σαφείς δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα. Παράλληλα, φέρεται να τόνισε ότι ακόμη και χωρίς διηπειρωτικούς πυραύλους, το Ιράν διαθέτει ήδη επαρκείς δυνατότητες πλήγματος κατά ισραηλινών και ευρωπαϊκών στόχων.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσει ο Ισραηλινός πρωθυπουργός σε μια αμερικανική γραμμή που δίνει έμφαση στη διαπραγμάτευση πριν από τη σύγκρουση. Στην Ιερουσαλήμ επικρατεί η εκτίμηση ότι μια στρατιωτική αναμέτρηση με το Ιράν είναι ζήτημα «πότε» και όχι «αν».

Ο Νετανιάχου έχει επανειλημμένα εκφράσει δυσπιστία απέναντι σε συμφωνίες που αφήνουν «γκρίζες ζώνες» εφαρμογής, έχοντας ως προηγούμενο τη συμφωνία της εποχής Ομπάμα. Ωστόσο, γνωρίζει επίσης ότι μια μονομερής ισραηλινή επίθεση χωρίς αμερικανική στήριξη θα ενείχε τεράστιο στρατηγικό κόστος: από το επιχειρησιακό σκέλος έως τη διεθνή νομιμοποίηση και τις πιθανές αλυσιδωτές αντιδράσεις.

• Η στάση της Τεχεράνης παραμένει σκληρή. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί δήλωσε ότι η χώρα του επιδιώκει «διάλογο αντί πολέμου», αλλά δεν θα δεχθεί όρους που εκλαμβάνονται ως παράδοση. Ταυτόχρονα, οι εικόνες από τις επετειακές εκδηλώσεις για τα 47 χρόνια της Ισλαμικής Επανάστασης –με καύσεις αμερικανικών και ισραηλινών σημαιών και συμβολικές απεικονίσεις φερόμενων αμερικανικών απωλειών– λειτουργούν ως υπενθύμιση της εσωτερικής πίεσης που δέχεται το καθεστώς να μη φανεί υποχωρητικό.

Στο παρασκήνιο, χώρες όπως το Ομάν και το Κατάρ επιχειρούν να διαμεσολαβήσουν, προωθώντας τη διπλωματική λύση και επιχειρώντας να «κλειδώσουν» ένα παράθυρο αποκλιμάκωσης. Η παρουσία του διοικητή της CENTCOM, ναυάρχου Μπραντ Κούπερ, σε επαφές που σχετίζονται με τις διαπραγματεύσεις ερμηνεύτηκε στην Τεχεράνη ως έμμεση στρατιωτική προειδοποίηση: η διπλωματία τρέχει, αλλά τρέχει δίπλα σε προετοιμασία ισχύος.

Η ουσία, όμως, βρίσκεται στη στρατηγική εξίσωση του Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος επιδιώκει να διατηρήσει την εικόνα του ηγέτη που μπορεί να κλείσει «σκληρές συμφωνίες» χωρίς να σύρει τη χώρα του σε μακροχρόνιο πόλεμο. Παράλληλα, ενόψει εσωτερικών πολιτικών ισορροπιών, δεν μπορεί να εμφανιστεί αδύναμος απέναντι στο Ιράν. Έτσι, επιλέγει μια τακτική κλιμακούμενης πίεσης: ενίσχυση στρατιωτικής παρουσίας, ρητορική αποφασιστικότητας, αλλά και παράθυρο συμβιβασμού.

• Για τον Νετανιάχου, το διακύβευμα είναι διαφορετικό: να διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν θα περιορίσει την ελευθερία δράσης του Ισραήλ – είτε πριν είτε μετά την υπογραφή της. Εάν οι συνομιλίες καταρρεύσουν, θα επιδιώξει στενό συντονισμό με την Ουάσιγκτον, ώστε η στρατιωτική επιλογή –εάν ενεργοποιηθεί– να έχει τη μέγιστη επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και να μην αφήσει «κενά» που θα πληρωθούν πολιτικά και στρατηγικά.

Η συνάντηση στον Λευκό Οίκο δεν παρήγαγε άμεσα αποτελέσματα, αλλά χάραξε το πλαίσιο. Όλες οι επιλογές παραμένουν ανοιχτές. Ο χρόνος που δίνεται στη διαπραγμάτευση είναι περιορισμένος και συνοδεύεται από σαφή στρατιωτική προετοιμασία.

Η επόμενη κίνηση ανήκει στην Τεχεράνη – αλλά το τελικό σενάριο θα καθοριστεί από το πόσο μακριά είναι διατεθειμένοι να φθάσουν τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Ιερουσαλήμ για να επιβάλουν τις κόκκινες γραμμές τους.