Σπύρος Σιδέρης

Στα διπλωματικά παρασκήνια, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν υπάρχουν επαφές, αλλά αν Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν επιχειρούν να ξαναχτίσουν το πλαίσιο συνεννόησης που κατέρρευσε μετά τον πόλεμο του Ιουνίου.

Δύο συμφωνίες στο τραπέζι

Οι δημόσιες τοποθετήσεις από την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη διαφέρουν σημαντικά, ωστόσο επιβεβαιώνουν ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοικτοί.

Ο Ντόναλντ Τραμπ αποκάλυψε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν δύο ξεχωριστές συμφωνίες με το Ιράν. Η πρώτη αφορά το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, ενώ η δεύτερη αφορά τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες ξεκινούν άμεσα, διαβεβαιώνοντας πως η αμερικανική πλευρά είναι έτοιμη να προχωρήσει μόλις υπάρξει πολιτική ανταπόκριση από την Τεχεράνη.

«Φυσικά δεν θέλουν να δεχτούν επίθεση. Γνώριζαν το εύρος της, διότι την έβλεπαν να παίρνει μορφή (…) Αυτό που θα κάνουμε τώρα είναι να τους μιλήσουμε, υπό μορφή διαπραγμάτευσης. Αυτή θα αρχίσει αύριο (σ.σ. σήμερα Δευτέρα) το απόγευμα», είπε ο Ντόναλντ Τραμπ στον Τύπο πάνω στο αεροσκάφος του καθώς επέστρεφε από το Νιου Τζέρζι στην Ουάσιγκτον.

.@POTUS on Iran: "Now what we're doing is we're talking to them in the form of a negotiation. It begins tomorrow afternoon — and we'll see." https://t.co/jrvoju7nG6 pic.twitter.com/B7bmK3brYC

— Rapid Response 47 (@RapidResponse47) August 2, 2026

Η επίθεση που δεν έγινε ποτέ

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αποκάλυψη του Αμερικανού προέδρου ότι είχε εγκρίνει στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, η οποία τελικά ακυρώθηκε λίγο πριν από την εκτέλεσή της.

Σύμφωνα με τον ίδιο, καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή της απόφασης έπαιξαν παρεμβάσεις της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κατάρ, αλλά και αίτημα που -όπως υποστήριξε- διαβίβασε η ίδια η Τεχεράνη.

Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, κατά την τηλεφωνική επικοινωνία του με τον Τραμπ, φέρεται να υπογράμμισε ότι μόνο η διπλωματία μπορεί να αποτρέψει μια γενικευμένη ανάφλεξη, προειδοποιώντας για τις συνέπειες ενός πολέμου σε ολόκληρη την περιοχή.

Η Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ επιστρέφει στο προσκήνιο

Από την ιρανική πλευρά ήρθε μια δήλωση που πέρασε σχεδόν απαρατήρητη, αλλά προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον στους διπλωματικούς κύκλους.

Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού Κοινοβουλίου, Χασάν Κασκαβί, επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες για την αναβίωση της Συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ, ενός κειμένου 14 σημείων που είχε επιτευχθεί με τη μεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν.

Η συμφωνία προέβλεπε ρυθμίσεις για το Στενό του Ορμούζ, επανεκκίνηση των διπλωματικών επαφών μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, αλλά και ευρύτερες δεσμεύσεις αποκλιμάκωσης στην περιοχή.

Παρότι κατέρρευσε μέσα σε αλληλοκατηγορίες για παραβίαση των όρων της, η δημόσια επαναφορά της δείχνει ότι το συγκεκριμένο πλαίσιο εξακολουθεί να βρίσκεται στο τραπέζι.

Το Ορμούζ γίνεται το μεγάλο διαπραγματευτικό χαρτί

Σχεδόν όλες οι τελευταίες εξελίξεις καταλήγουν στο ίδιο σημείο: το Στενό του Ορμούζ.

Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες με το Ομάν για τις θαλάσσιες διαδρομές βρίσκονται στην τελική τους φάση, εξετάζοντας ακόμη και τη δημιουργία νέου ναυτιλιακού διαδρόμου.

Ταυτόχρονα, διευκρινίζει ότι μια τεχνική συμφωνία δεν συνεπάγεται αυτόματα και πλήρη επαναλειτουργία του περάσματος.

Ιρανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι η διαχείριση της ναυσιπλοΐας πρέπει να παραμείνει υπό τον έλεγχο της χώρας, απορρίπτοντας τις πληροφορίες περί οριστικής συμφωνίας για το άνοιγμα του Ορμούζ.

Το αποτέλεσμα είναι μια διαπραγμάτευση που προχωρά αθόρυβα, χωρίς καμία πλευρά να εμφανίζεται πρόθυμη να αποκαλύψει τις πραγματικές της υποχωρήσεις.

Η πίεση της Ουάσιγκτον παραμένει

Παρά την επανεκκίνηση των επαφών, η αμερικανική πίεση δεν υποχωρεί.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ξεκαθάρισε ότι η Ουάσιγκτον δεν επιδιώκει κατ’ ανάγκη αλλαγή καθεστώτος, αλλά αλλαγή της συμπεριφοράς της Τεχεράνης, κυρίως σε ό,τι αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα και την περιφερειακή της πολιτική.

Υποστήριξε ακόμη ότι οι πρόσφατες αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις άλλαξαν τις ισορροπίες, εκτιμώντας ότι αυτή ακριβώς η πίεση οδηγεί σήμερα το Ιράν σε μεγαλύτερη διάθεση για διαπραγμάτευση.

Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη απορρίπτει τους ισχυρισμούς ότι ζήτησε αναβολή αμερικανικής επίθεσης, επιμένει ότι οι ένοπλες δυνάμεις της βρίσκονται σε κατάσταση ύψιστης ετοιμότητας και διαμηνύει ότι θα αντιμετωπίσει κάθε απειλή.

Το μεγάλο στοίχημα

Παρά τις σκληρές δηλώσεις και τις εκατέρωθεν διαψεύσεις, όλα δείχνουν ότι κανείς δεν επιθυμεί να ανοίξει έναν νέο κύκλο πολεμικής σύγκρουσης, εφόσον εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο πολιτικής συμφωνίας.

Το αν οι επαφές θα οδηγήσουν στην αναβίωση της Συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ ή σε ένα εντελώς νέο πλαίσιο συνεννόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν παραμένει άγνωστο.

Ένα στοιχείο, ωστόσο, δύσκολα περνά απαρατήρητο. Την ώρα που οι δημόσιες αντιπαραθέσεις συνεχίζονται, όλες οι πλευρές επιστρέφουν στα ίδια δύο κεφάλαια: το Στενό του Ορμούζ και το πυρηνικό πρόγραμμα.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ισχυρό σημάδι ότι πίσω από τις κλειστές πόρτες βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη μια νέα διπλωματική διαπραγμάτευση, με στόχο να αποτραπεί μια ακόμη κρίση που θα μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Σπύρος Σιδέρης

Το αποτέλεσμα δεν είναι ακόμη πολιτική λύση. Είναι όμως ένα πρώτο σήμα ότι οι δύο πλευρές αναζητούν μηχανισμούς αποκλιμάκωσης, υπό την ασφυκτική πίεση της οικονομίας, της ασφάλειας, του πυρηνικού φακέλου και του Λιβάνου.

Το πρώτο κέρδος της Ντόχα

Το υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ ανακοίνωσε ότι οι μεσολαβητές από τη Ντόχα και το Ισλαμαμπάντ ολοκλήρωσαν χωριστές συναντήσεις με τους Αμερικανούς και Ιρανούς διαπραγματευτές.

Ο εκπρόσωπος του καταριανού ΥΠΕΞ, Μάτζεντ αλ-Ανσάρι, έκανε λόγο για «θετική πρόοδο» στα ζητήματα που συνδέονται με το μνημόνιο κατανόησης που υπογράφηκε στο Ισλαμαμπάντ, με βάση τα αποτελέσματα της Συνόδου της λίμνης της Λουκέρνης.

Οι πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις το επόμενο διάστημα, με νέο ραντεβού να ορίζεται το συντομότερο δυνατό μετά την ολοκλήρωση των τελετών αποχαιρετισμού του πρώην Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν.

Τα παγωμένα δισεκατομμύρια στο τραπέζι

Το πιο απτό αποτέλεσμα φαίνεται να αφορά τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια. Σύμφωνα με το αμερικανικό Axios, ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε αρχική κατανόηση για την πρώτη δόση αυτών των χρημάτων.

Περίπου 3 δισεκατομμύρια δολάρια δεν πρόκειται να μεταφερθούν απευθείας σε μετρητά στην Τεχεράνη. Θα χρησιμοποιηθούν για την αγορά βασικών αγαθών, με ένα μέρος των προμηθειών να προέρχεται από την αμερικανική αγορά. Πρόκειται για μηχανισμό ελεγχόμενης αποδέσμευσης, ώστε τα χρήματα να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν ελεύθερα από το Ιράν.

Η φόρμουλα αυτή επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να εμφανίζεται ότι δεν χαλαρώνει άνευ όρων την πίεση, ενώ δίνει στην Τεχεράνη ένα οικονομικό αποτέλεσμα που μπορεί να παρουσιάσει στο εσωτερικό της.

Η σκιά του Ορμούζ

Πίσω από τις τεχνικές λεπτομέρειες υπάρχει το μεγάλο γεωπολιτικό αγκάθι: τα Στενά του Ορμούζ. Ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ φέρονται να μετέφεραν προς την ιρανική πλευρά σαφές μήνυμα ότι η ιδέα επιβολής τελών διέλευσης από το Ορμούζ μπορεί να τινάξει στον αέρα τις πιθανότητες τελικής συμφωνίας.

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, χώρες του Κόλπου συζητούν ήδη μηχανισμούς διαχείρισης της ναυσιπλοΐας στα Στενά, μετά τη λήξη του προηγούμενου πλαισίου που συνδεόταν με τον ιρανικό φάκελο.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι στη Ντόχα φαίνεται να διαμορφώθηκε μια προσωρινή κατανόηση: να παραμείνει η κατάσταση ήρεμη την επόμενη εβδομάδα, ώστε να δοθεί χρόνος στην εφαρμογή των όρων του μνημονίου και στη συνέχιση των τεχνικών διαβουλεύσεων.

Η ιρανική ανάγνωση: όλα ή τίποτα

Από την πλευρά της Τεχεράνης, ο υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γαρίμπ Αμπαντί ανακοίνωσε την ολοκλήρωση του γύρου συνομιλιών με Κατάρ και Πακιστάν και επιβεβαίωσε την πρώτη συνεδρίαση της ομάδας παρακολούθησης της εφαρμογής του μνημονίου.

Σύμφωνα με την ιρανική εκδοχή, η Τεχεράνη έθεσε στο τραπέζι τις «παραβιάσεις» που αποδίδει στις Ηνωμένες Πολιτείες, κυρίως σε σχέση με τον πρώτο όρο του μνημονίου, ο οποίος αφορά τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο.

Η ιρανική θέση είναι σαφής: οι δεσμεύσεις του μνημονίου αποτελούν ενιαίο πακέτο και δεν μπορούν να εφαρμόζονται επιλεκτικά. Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι οικονομία, ασφάλεια, Λίβανος, Ορμούζ και πυρηνικό πρόγραμμα δεν είναι ξεχωριστοί φάκελοι, αλλά κομμάτια της ίδιας διαπραγμάτευσης.

Η Ουάσιγκτον δίνει χρόνο, αλλά κρατά την απειλή

Από την αμερικανική πλευρά, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι οι τεχνικές ομάδες συζητούν στη Ντόχα τις λεπτομέρειες, μεταξύ των οποίων και τη ναυσιπλοΐα. Τόνισε ότι η εντολή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ είναι να προχωρήσει η διαδικασία προς συμφωνία και να υπάρξει διαπραγμάτευση με καλή πίστη.

Η αισιοδοξία, όμως, συνοδεύεται από προειδοποίηση. Ο Βανς ξεκαθάρισε ότι οποιαδήποτε προσπάθεια του Ιράν να ξαναχτίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα ή να επαναλάβει επιθέσεις σε πλοία θα αλλάξει τους αμερικανικούς υπολογισμούς.

Ο ίδιος ο Τραμπ εμφανίστηκε θετικός, λέγοντας ότι οι συναντήσεις στο Κατάρ πήγαν καλά και ότι η διαδικασία για τον πυρηνικό αφοπλισμό του Ιράν «προχωρά». Πρόκειται για γλώσσα αισιοδοξίας, αλλά όχι για ανακοίνωση συμφωνίας.

Το δύσκολο επόμενο βήμα

Οι συνομιλίες της Ντόχα δεν ήταν ακόμη επίσημη διαπραγμάτευση για τελική συμφωνία. Ήταν όμως η προετοιμασία της. Ο Γαρίμπ Αμπαντί μίλησε για εξειδικευμένες ομάδες εργασίας που θα παρακολουθούν την εφαρμογή του μνημονίου και θα ανοίξουν τον δρόμο για την επόμενη φάση.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η προσωρινή ηρεμία μπορεί να αντέξει. Το μνημόνιο έχει ορίζοντα τουλάχιστον 60 ημερών, με στόχο την επέκταση της εκεχειρίας και τη συζήτηση κρίσιμων ζητημάτων: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τα ερευνητικά του προγράμματα, τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου και μια πιο μόνιμη διευθέτηση.

Η Ντόχα, λοιπόν, δεν έδωσε λύση. Έδωσε όμως σήμα. Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη δεν έχουν εμπιστοσύνη η μία στην άλλη, αλλά έχουν λόγους να αποφύγουν την έκρηξη. Το Κατάρ και το Πακιστάν προσπαθούν να κρατήσουν ανοιχτό τον δίαυλο. Οι χώρες του Κόλπου παρακολουθούν τα Στενά του Ορμούζ με αγωνία. Και το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τα παγωμένα δισεκατομμύρια σε πολιτικό και οικονομικό οξυγόνο.

Αν αυτό είναι η αρχή μιας συμφωνίας ή απλώς μια ακόμη ανάπαυλα πριν από την επόμενη κρίση, θα φανεί στο επόμενο ραντεβού. Προς το παρόν, η Ντόχα έδειξε ότι το μεγάλο παζάρι έχει ξεκινήσει.

Σπύρος Σιδέρης

Το παρασκήνιο των συνομιλιών που ακολούθησαν τον πρόσφατο πόλεμο στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει ότι η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τον εμπλουτισμό ουρανίου ή την επιστροφή των επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας. Αφορά τη νέα ισορροπία ισχύος στην περιοχή, την οικονομική επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και το ποιος θα διαμορφώσει τους όρους της επόμενης ημέρας σε μια Μέση Ανατολή που εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση αναταραχής.

Τα 12 δισ. δολάρια που χωρίζουν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη

Πρώτη και σημαντικότερη απαίτηση της Τεχεράνης είναι η απελευθέρωση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στο εξωτερικό και εκτιμώνται σε περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται πρόθυμη να προχωρήσει στην αποδέσμευση των κεφαλαίων, ωστόσο ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει προτείνει τα χρήματα να τοποθετηθούν σε ειδικό λογαριασμό και να χρησιμοποιηθούν για αγορές τροφίμων και ιατρικών προμηθειών.

Η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την προσέγγιση. Ο μόνιμος αντιπρόσωπος του Ιράν στον ΟΗΕ, Αλί Μπαχρέινι, ξεκαθάρισε ότι μόνο η ιρανική κυβέρνηση μπορεί να αποφασίσει πώς θα αξιοποιήσει τα χρήματα που της ανήκουν.

Για μια οικονομία που έχει βρεθεί επί χρόνια υπό το βάρος των κυρώσεων, η επιστροφή αυτών των κεφαλαίων θεωρείται ζωτικής σημασίας τόσο για τη σταθερότητα του κράτους όσο και για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Η δοκιμασία των κυρώσεων

Το δεύτερο ζήτημα αφορά την άρση των αμερικανικών κυρώσεων, κυρίως στον τομέα του πετρελαίου και των πετροχημικών προϊόντων.

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη προχωρήσει σε περιορισμένες εξαιρέσεις που επιτρέπουν προσωρινά την πώληση ιρανικού πετρελαίου και τη λήψη πληρωμών. Για την Τεχεράνη, όμως, αυτό δεν αρκεί.

Οι Ιρανοί διαπραγματευτές επιδιώκουν ένα σαφές χρονοδιάγραμμα για την πλήρη άρση των περιορισμών, θεωρώντας ότι χωρίς συγκεκριμένες οικονομικές εγγυήσεις δεν υπάρχει λόγος να ανοίξει η συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Η στάση αυτή αποτυπώνει τη βασική στρατηγική της ιρανικής πλευράς: πρώτα οικονομικά οφέλη και μετά διαπραγμάτευση για τις πυρηνικές δραστηριότητες.

Ο Λίβανος ως μέρος της εξίσωσης

Παρότι οι συνομιλίες αφορούν πρωτίστως τις αμερικανοϊρανικές σχέσεις, η Τεχεράνη συνδέει άμεσα την πρόοδο των διαπραγματεύσεων με την κατάσταση στον Λίβανο.

Το Ιράν ζητά την πλήρη εφαρμογή της εκεχειρίας και τον περιορισμό των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων στο νότιο τμήμα της χώρας, όπου διατηρεί ισχυρή επιρροή η Χεζμπολάχ.

Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, οι παραβιάσεις της εκεχειρίας και οι συνεχιζόμενες εντάσεις αποτέλεσαν έναν από τους βασικούς λόγους καθυστέρησης της επόμενης φάσης των συνομιλιών.

Η σύνδεση ενός περιφερειακού μετώπου με το πυρηνικό ζήτημα αποκαλύπτει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει μια συνολική διαπραγμάτευση για την ασφάλεια της περιοχής και όχι μια στενά τεχνική συμφωνία για το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Τα λιμάνια και το Στενό του Ορμούζ

Το τέταρτο αίτημα αφορά τη σταδιακή άρση των περιορισμών που επηρεάζουν τα ιρανικά λιμάνια και τη ναυτιλιακή δραστηριότητα.

Σε αντάλλαγμα, η Τεχεράνη δηλώνει έτοιμη να διασφαλίσει την ομαλή ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.

Οι πρόσφατες κινήσεις για την αποκατάσταση της κυκλοφορίας δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων θεωρούνται ένα πρώτο βήμα αποκλιμάκωσης μετά από μήνες έντασης που προκάλεσαν αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και ανησυχία για την παγκόσμια οικονομία.

Η μάχη για τον έλεγχο του Ορμούζ

Η πέμπτη απαίτηση έχει ίσως τη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία.

Το Ιράν ζητά να αναγνωριστεί ο κεντρικός του ρόλος στη διαχείριση του Στενού του Ορμούζ, σε συνεργασία με το Ομάν, υποστηρίζοντας ότι η ασφάλεια του περάσματος πρέπει να διασφαλίζεται κυρίως από τα παράκτια κράτη της περιοχής.

Παρότι τόσο η Τεχεράνη όσο και η Μουσκάτ δηλώνουν ότι σέβονται το διεθνές δίκαιο και την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, οι συζητήσεις για το μέλλον του περάσματος παρακολουθούνται στενά από τις μεγάλες δυνάμεις, καθώς οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς λειτουργίας του μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.

Ο πυρηνικός φάκελος παραμένει η πραγματική μάχη

Παρά τα σημάδια αποκλιμάκωσης και τις περιορισμένες συμφωνίες που έχουν ήδη εφαρμοστεί, η ουσία της διαπραγμάτευσης βρίσκεται ακόμη μπροστά.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν περιορισμούς στις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν, επιστροφή των επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας και αυξημένες εγγυήσεις για το μέλλον του προγράμματος.

Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη επιμένει ότι δεν πρόκειται να συζητήσει ουσιαστικές παραχωρήσεις εάν προηγουμένως δεν δει συγκεκριμένες κινήσεις από την Ουάσιγκτον.

Έτσι, ενώ οι μεσολαβητές από το Κατάρ και το Πακιστάν μιλούν για έναν οδικό χάρτη που θα μπορούσε να οδηγήσει σε τελική συμφωνία μέσα στις επόμενες 60 ημέρες, η πραγματικότητα παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.

Η προσωρινή συνεννόηση που ακολούθησε τον πόλεμο άνοιξε ένα παράθυρο διαλόγου, αλλά όχι μια οριστική λύση. Και όσο οι δύο πλευρές συνεχίζουν να συνδέουν τις πολιτικές, οικονομικές και γεωπολιτικές τους απαιτήσεις με τον πυρηνικό φάκελο, η διαπραγμάτευση θα παραμένει ένα παιχνίδι υψηλού ρίσκου, με επιπτώσεις που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα του Ιράν και φτάνουν μέχρι τις αγορές ενέργειας, τις διεθνείς συμμαχίες και τη συνολική σταθερότητα της Μέσης Ανατολής.

Οι λεπτομέρειες σχετικά με το τι θα γίνει με το υπάρχον εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν θα συζητηθούν μέσα στις επόμενες 60 ημέρες μετά την επίτευξη μιας αρχικής συμφωνίας, πρόσθεσε ο αξιωματούχος, με το Ιράν να πιέζει να χειριστεί το ίδιο την αραίωση του πυρηνικού υλικού εντός των συνόρων του.

Οι ΗΠΑ συμφώνησαν να άρουν τις κυρώσεις επί του πετρελαίου του Ιράν για περιορισμένο χρονικό διάστημα, δήλωσε επίσης ο Ιρανός αξιωματούχος στο Reuters, ώστε να επιτραπεί στο Ιράν να πουλήσει πετρέλαιο και να κρατήσει τα έσοδα από τις πωλήσεις αυτές.

Όπως ακούσαμε τις τελευταίες ημέρες, βασικό μέρος της συμφωνίας θα είναι επίσης η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν και η άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών από τις ΗΠΑ.

Iran says draft US deal includes oil sanctions waiver, nuclear limits and asset release https://t.co/uN76ka4jO6 https://t.co/uN76ka4jO6

— Reuters (@Reuters) June 14, 2026

Το Reuters αναφέρει επίσης ότι, σύμφωνα με τον ιρανό αξιωματούχο, το σχέδιο συμφωνίας περιλαμβάνει την αποδέσμευση από τις ΗΠΑ ιρανικών περιουσιακών στοιχείων αξίας 25 δισ. δολαρίων που έχουν παγώσει.

”Είτε δεν θέλουν να ικανοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους, είτε δεν μπορούν”, λέει ανώτατος αξιωματούχος

Επίθεση στις ΗΠΑ εξαπέλυσε ανώτερος αξιωματούχος του Ιράν, με αφορμή το χτύπημα του Ισραήλ στην Νταχίγια της Βηρυτού.

🚨 NOW: Israel's new strikes in Lebanon "CREATING ISSUES" with finalizing President Trump's US-Iran deal, diplomat tells @TreyYingst

Only 47 can bring it home!

"The Israelis are pushing back saying that their civilians are under threat in the northern part of their country and… pic.twitter.com/5B0vqVyTRT

— Eric Daugherty (@EricLDaugh) June 14, 2026

Η ισραηλινή επίθεση στην Νταχίγια δείχνει για άλλη μια φορά ότι οι ΗΠΑ «είτε δεν έχουν τη θέληση να εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις τους είτε την ικανότητα να το πράξουν», λέει ο κορυφαίος διαπραγματευτής του Ιράν Μοχάμαντ Γκαλιμπάφ.

«Δίνοντας το πράσινο φως στο ισραηλινό καθεστώς δεν μπορείτε να κερδίσετε παραχωρήσεις. Το παιχνίδι του κακού και του καλού αστυνομικού είναι ξεπερασμένο», έγραψε ο Γκαλιμπάφ -ο οποίος είναι επίσης πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου- στο X.

Ιράν: ”Δεν έχουμε αποφασίσει ακόμη αν θα υπογράψουμε τη συμφωνία” -Τηλεδιάσκεψη Βανς και Γκαλιμπάφ επικαλούνται ΜΜΕ

«Εάν δεν έχετε τη θέληση και την ικανότητα να εκπληρώσετε τις δεσμεύσεις σας, δεν είναι δυνατόν να μιλήσουμε για συνέχιση της πορείας», πρόσθεσε.

Τα σχόλια του Γκαλιμπάφ έρχονται μετά την επίθεση του Ισραήλ σε ένα κτίριο στα νότια προάστια της Βηρυτού που είχε ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους τρία άτομα και να τραυματιστούν τουλάχιστον δεκαπέντε.

Στο Ιράν έχουν επιβληθεί εδώ και δεκαετίες κυρώσεις από τις ΗΠΑ, οι οποίες έχουν δημιουργήσει προβλήματα στο οικονομικό του σύστημα. Εξάλλου μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 τα περιουσιακά στοιχεία της χώρας που βρίσκονταν στο εξωτερικό πάγωσαν.

ΗΠΑ-Ιράν: Ολονύχτια ένταση με εκτοξεύσεις πυραύλων και εκρήξεις

«Αν (ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ) θέλει να καταλήξει σε συμφωνία με το Ιράν, αυτά τα 24 δισ. δολάρια αποτελούν τεστ» για την αξιοπιστία του, εκτίμησε ο Ρεζαΐ σε συνέντευξή του στο τηλεοπτικό δίκτυο CNN.

Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για το ύψος των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, αλλά τοπικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν πρόσφατα ότι κυμαίνονται από 100 ως 123 δισ. δολάρια. Το Ιράν θέτει ως όρο οποιασδήποτε συμφωνίας με τις ΗΠΑ για τον τερματισμό του πολέμου την αποδέσμευση μέρους του ποσού αυτού.

«Είναι ένα τεστ το οποίο οι ΗΠΑ πρέπει να περάσουν ώστε να ανοίξει ο δρόμος» προς μια συμφωνία, πρόσθεσε ο Ρεζαΐ, πρώην επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης – του επίλεκτου σώματος του στρατού του Ιράν.

«Είναι δικά μας χρήματα, όχι των ΗΠΑ», υπογράμμισε.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αεροπορικές επιδρομές εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, πυροδοτώντας μια σύγκρουση που έχει κλονίσει την παγκόσμια οικονομία λόγω της επέκτασής της στην υπόλοιπη Μέση Ανατολή με τα ιρανικά αντίποινα.

Η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός στις 8 Απριλίου, χάρη στη μεσολάβηση του Πακιστάν.

Ωστόσο οι εχθροπραξίες έχουν ξαναρχίσει τις τελευταίες ημέρες, ιδιαίτερα γύρω από τa Στενά του Ορμούζ, μια στρατηγική θαλάσσια οδό για τους υδρογονάνθρακες που ελέγχεται από το Ιράν.

Ο Ρεζαΐ προειδοποίησε ότι το Ιράν θα «επεκτείνει τη σύγκρουση» πέρα από τον Κόλπο εάν οι ΗΠΑ ξαναρχίσουν τις εχθροπραξίες.

«Θα δώσουμε άλλη διάσταση στον πόλεμο εξαπολύοντας επιθέσεις σε άλλες αμερικανικές βάσεις από αυτές στις οποίες έχουμε επιτεθεί μέχρι στιγμής», υπογράμμισε, αν και εκτίμησε ότι «η πιθανότητα ενός πολέμου είναι μικρή»

Σπύρος Σιδέρης

Οι αντικρουόμενες αυτές κινήσεις αποκαλύπτουν τη στρατηγική της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ: διατήρηση της μέγιστης πίεσης μέχρι την τελευταία στιγμή, ακόμη κι όταν οι δύο πλευρές φαίνεται να πλησιάζουν σε μια συμφωνία που θα μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν βρισκόμαστε μπροστά σε μια πραγματική αποκλιμάκωση ή σε μια προσωρινή ανακωχή πριν από έναν νέο γύρο έντασης με παγκόσμιες συνέπειες.

Οι δηλώσεις Βανς αποκαλύπτουν το παρασκήνιο

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, επιβεβαίωσε ότι οι διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν υπάρχει ακόμη συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την υπογραφή μνημονίου κατανόησης από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

Σύμφωνα με τον Βανς, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές διαφωνίες γύρω από τον εμπλουτισμό ουρανίου και τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν. Πρόκειται για το πιο κρίσιμο και ευαίσθητο σημείο των συνομιλιών, καθώς η Ουάσιγκτον επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να αποκλείει οριστικά το ενδεχόμενο απόκτησης πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.

Παράλληλα, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε μια κατ’ αρχήν συμφωνία, υπογραμμίζοντας ότι απομένουν κυρίως τεχνικές και πολιτικές λεπτομέρειες.

Το μεγάλο διακύβευμα λέγεται Στενό του Ορμούζ

Πίσω από τις διαπραγματεύσεις βρίσκεται ένα ζήτημα με τεράστια γεωπολιτική και οικονομική σημασία: το Στενό του Ορμούζ.

Πρόκειται για τη σημαντικότερη θαλάσσια αρτηρία μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο, από την οποία διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας αποτελεί βασική προτεραιότητα της Ουάσιγκτον αλλά και των διεθνών αγορών.

Οι πληροφορίες που διαρρέουν από τις συνομιλίες αναφέρουν ότι το Ιράν θα δεσμευθεί να διασφαλίσει την ανεμπόδιστη διέλευση πλοίων και να απομακρύνει τυχόν απειλές από τη θαλάσσια περιοχή, ενώ οι ΗΠΑ θα εξετάσουν τη σταδιακή χαλάρωση ορισμένων περιορισμών που έχουν επιβάλει στην ιρανική οικονομία.

Η εξέλιξη αυτή θεωρείται καθοριστική, καθώς οποιαδήποτε αναταραχή στο Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει νέο σοκ στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Γιατί οι ΗΠΑ επιβάλλουν κυρώσεις ενώ συζητούν συμφωνία

Ενώ οι συνομιλίες βρίσκονται σε εξέλιξη, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε νέο γύρο κυρώσεων εναντίον του ιρανικού πετρελαϊκού δικτύου.

Οι κυρώσεις στοχεύουν πλοία, εταιρείες και οργανισμούς που συνδέονται με τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, καθώς και επιχειρήσεις που φέρονται να συνεργάζονται με τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας.

Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι τα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που θεωρεί αποσταθεροποιητικές για την περιοχή.

Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ήταν ξεκάθαρος: οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να επιτρέψουν στην Τεχεράνη να αυξήσει τα έσοδά της ώστε να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές και αμυντικές της δυνατότητες.

Για πολλούς αναλυτές, οι νέες κυρώσεις αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής «πίεση μέχρι την υπογραφή», με στόχο να εξασφαλίσει η αμερικανική πλευρά όσο το δυνατόν περισσότερες παραχωρήσεις πριν από την τελική συμφωνία.

Τι προβλέπει το προσχέδιο συμφωνίας

Σύμφωνα με διπλωματικές και αμερικανικές πηγές, το πλαίσιο που συζητείται προβλέπει δύο βασικές φάσεις.

Η πρώτη αφορά την υπογραφή μνημονίου κατανόησης και την παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, διάστημα κατά το οποίο θα ξεκινήσουν εντατικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Η δεύτερη φάση θα αφορά τη διαμόρφωση μιας ευρύτερης συμφωνίας που θα περιλαμβάνει:

• Τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.
• Τη δέσμευση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
• Την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.
• Τη σταδιακή χαλάρωση ορισμένων αμερικανικών περιορισμών και κυρώσεων.

Ωστόσο, τίποτα δεν θεωρείται ακόμη οριστικό, καθώς απαιτείται η τελική έγκριση του Ντόναλντ Τραμπ, ενώ και από την ιρανική πλευρά υπάρχουν ενστάσεις και επιφυλάξεις.

Το δίλημμα του Τραμπ και η επόμενη μέρα

Παρά τις πληροφορίες περί προόδου, ο Αμερικανός πρόεδρος συνεχίζει να κρατά όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά.

Μόλις λίγες ημέρες πριν, δήλωνε ότι δεν είναι ικανοποιημένος από τις προτάσεις της Τεχεράνης και προειδοποιούσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επιστρέψουν σε πιο σκληρές επιλογές εάν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν.

Αυτό δείχνει ότι η αμερικανική ηγεσία επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για μια ιστορική διπλωματική επιτυχία και στην επιθυμία να εμφανιστεί αμετακίνητη απέναντι στο Ιράν.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται καθοριστικό. Αν ο Λευκός Οίκος δώσει τελικά το πράσινο φως, θα ανοίξει ο δρόμος για τη σημαντικότερη προσπάθεια επαναπροσέγγισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης εδώ και χρόνια. Αν όχι, η περιοχή μπορεί να βρεθεί ξανά στο χείλος μιας νέας κρίσης, με επιπτώσεις όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή αλλά και για την παγκόσμια οικονομία, τις τιμές της ενέργειας και τη διεθνή ασφάλεια.

Σπύρος Σιδέρης

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ανοιχτά ότι «δεν είναι ικανοποιημένος» από την πορεία των συνομιλιών και προειδοποιεί πως «είτε θα υπάρξει συμφωνία είτε θα χρειαστεί να ολοκληρώσουμε την αποστολή». Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη μιλά για ένα σχέδιο 14 σημείων —το λεγόμενο «Πλαίσιο του Ισλαμαμπάντ»— το οποίο ο Λευκός Οίκος απορρίπτει ως «εντελώς κατασκευασμένο». Την ίδια ώρα, στρατιωτικά πλήγματα συνεχίζονται σποραδικά, οι απειλές για νέα ανάφλεξη πληθαίνουν και το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό: πρόκειται για πραγματική διπλωματική προσπάθεια ή για μια προσωρινή ανακωχή πριν από έναν ακόμη πιο επικίνδυνο γύρο σύγκρουσης;

Το τελεσίγραφο Τραμπ προς την Τεχεράνη

Κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιθετικός απέναντι στο Ιράν, ξεκαθαρίζοντας ότι η Ουάσιγκτον δεν εξετάζει προς το παρόν καμία ουσιαστική χαλάρωση των κυρώσεων.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι η Τεχεράνη «θέλει απεγνωσμένα συμφωνία», αλλά προειδοποίησε ότι «δεν έχει φτάσει ακόμη εκεί». Το πιο ανησυχητικό σημείο των δηλώσεών του ήταν η φράση «είτε θα καταλήξουμε σε συμφωνία είτε θα ολοκληρώσουμε την αποστολή», η οποία ερμηνεύθηκε από αναλυτές ως σαφής υπαινιγμός για πιθανή νέα στρατιωτική επιχείρηση.

Παράλληλα, ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να αποδεσμεύσουν ιρανικά κεφάλαια που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό αν η Τεχεράνη δεν αλλάξει στάση. Την ίδια στιγμή, εμφανίστηκε ιδιαίτερα ανήσυχος για το ενδεχόμενο μεταφοράς εμπλουτισμένου ουρανίου από το Ιράν προς τη Ρωσία ή την Κίνα, επαναλαμβάνοντας ότι «δεν μπορεί να επιτραπεί στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο».

Το “Πλαίσιο του Ισλαμαμπάντ” και η οργισμένη διάψευση της Ουάσιγκτον

Την ίδια στιγμή, τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσίασαν αυτό που αποκάλεσαν «πρώτο πλαίσιο συμφωνίας» ανάμεσα στις δύο πλευρές, με πακιστανική διαμεσολάβηση.

Σύμφωνα με την ιρανική εκδοχή, το σχέδιο των 14 σημείων προβλέπει:

• άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού,
• επαναφορά της εμπορικής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ,
• σταδιακή αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή,
• και πιθανή απελευθέρωση μέρους των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.

Ωστόσο, ο Λευκός Οίκος αντέδρασε άμεσα, χαρακτηρίζοντας το έγγραφο «εντελώς ψεύτικο» και καλώντας τη διεθνή κοινότητα να μην πιστεύει «ούτε μία λέξη» από όσα μεταδίδουν τα ιρανικά μέσα.

Η εικόνα αυτή αποκαλύπτει το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές. Ενώ η Τεχεράνη επιχειρεί να παρουσιάσει εικόνα προόδου και πολιτικής συνεννόησης, η Ουάσιγκτον προσπαθεί να δείξει ότι δεν έχει προσφέρει ακόμη κανένα ουσιαστικό αντάλλαγμα.

Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει η μεγάλη “βόμβα”

Το δυσκολότερο σημείο των διαπραγματεύσεων παραμένει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και κυρίως το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει η Τεχεράνη.

Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ιράν διαθέτει περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60%, επίπεδο εξαιρετικά κοντά στις απαιτήσεις για στρατιωτική χρήση. Η Ουάσιγκτον πιέζει είτε για μεταφορά του αποθέματος στη Ρωσία είτε για δραστική μείωση του επιπέδου εμπλουτισμού.

Η ιρανική πλευρά, ωστόσο, αποφεύγει να δεσμευθεί πλήρως, ενώ παράλληλα αρνείται να συζητήσει σοβαρούς περιορισμούς στο βαλλιστικό της πρόγραμμα — ένα ζήτημα που θεωρεί απόλυτη «κόκκινη γραμμή» το Ισραήλ.

Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ακριβώς αυτό το σημείο μπορεί να τινάξει ολόκληρη τη συμφωνία στον αέρα πριν καν οριστικοποιηθεί.

Το Ισραήλ φοβάται “μισή συμφωνία”

Στο Ισραήλ, η στάση της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου παρακολουθείται με ιδιαίτερη προσοχή.

Η πολύωρη σιωπή του Νετανιάχου μετά την επικοινωνία του με τον Τραμπ ερμηνεύθηκε από ισραηλινά μέσα ως ένδειξη βαθιάς ανησυχίας ότι η Ουάσιγκτον ίσως αποδεχθεί μια «μερική συμφωνία» που δεν θα διαλύει οριστικά ούτε το πυρηνικό ούτε το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν.

Παράλληλα, στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αρκετοί Ρεπουμπλικανοί κατηγορούν ήδη τον Τραμπ ότι κινδυνεύει να επαναλάβει μια νέα εκδοχή της συμφωνίας Ομπάμα με το Ιράν — της συμφωνίας δηλαδή που ο ίδιος είχε καταγγείλει ως «καταστροφική».

Η Μέση Ανατολή παραμένει στο χείλος νέας έκρηξης

Παρά τις διαπραγματεύσεις, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν έχουν σταματήσει. Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν πρόσφατα πλήγματα εναντίον ιρανικών θέσεων πυραύλων και σκαφών που —σύμφωνα με την Ουάσιγκτον— επιχειρούσαν να τοποθετήσουν νάρκες στα Στενά του Ορμούζ.

Αμερικανικά μαχητικά πραγματοποίησαν νέα πλήγματα σε ιρανικά drone και στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

Η Τεχεράνη κατηγόρησε αμέσως τις ΗΠΑ για παραβίαση της εκεχειρίας, ενώ ο ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ προειδοποίησε ότι οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή «δεν είναι πλέον ασφαλείς».

Την ίδια στιγμή, οι Φρουροί της Επανάστασης απείλησαν με «σκληρή απάντηση», ενώ ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ξεκαθάρισε ότι η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη ακόμη και για νέα στρατιωτική επιχείρηση αν δεν υπάρξουν εγγυήσεις ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Και κάπως έτσι, ενώ όλοι μιλούν για «συμφωνία», η Μέση Ανατολή συνεχίζει να μοιάζει πολύ πιο κοντά σε μια νέα μεγάλη ανάφλεξη παρά σε πραγματική ειρήνη.

Σπύρος Σιδέρης

Στην Ουάσιγκτον μιλούν για έναν προσωρινό μηχανισμό πίεσης προς την Τεχεράνη με φόντο το πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ στην ιρανική πλευρά η συμφωνία παρουσιάζεται ως αναγκαστική αμερικανική υποχώρηση για να τερματιστεί η κρίση και να ανοίξει ξανά ο δρόμος του πετρελαίου. Το αποτέλεσμα είναι ένα εκρηκτικό διπλωματικό σκηνικό, όπου η πραγματική μάχη φαίνεται να ξεκινά ακόμη πριν από την τελική υπογραφή.

Το αμερικανικό αφήγημα: «Άνοιγμα του Ορμούζ με αντάλλαγμα το πυρηνικό πρόγραμμα»

Σύμφωνα με πληροφορίες που διαρρέουν σε αμερικανικά μέσα, η υπό διαμόρφωση συμφωνία προβλέπει μια μεταβατική περίοδο περίπου 30 έως 60 ημερών. Στο επίκεντρο βρίσκεται η επαναφορά της ομαλής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, η αποκλιμάκωση της έντασης και η επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές.

Ωστόσο, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να εμφανίσει αυτή τη διαδικασία όχι ως υποχώρηση απέναντι στην Τεχεράνη, αλλά ως ένα αυστηρά ελεγχόμενο πλαίσιο. Η λογική είναι σαφής: περιορισμένη οικονομική ανάσα προς το Ιράν με αντάλλαγμα δεσμεύσεις για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος.

Αμερικανικοί κύκλοι επιμένουν ότι το βασικό ζητούμενο παραμένει η αποτροπή μιας πυρηνικά ισχυρής Τεχεράνης. Για αυτό και, παρά το γεγονός ότι δεν φαίνεται να υπάρχει άμεση εφαρμογή πυρηνικών περιορισμών στο πρώτο στάδιο, το θέμα του εμπλουτισμένου ουρανίου και των πυρηνικών εγκαταστάσεων παραμένει στο τραπέζι για τις επόμενες διαπραγματεύσεις.

Παράλληλα, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ δέχεται ισχυρές πιέσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές και πρώην αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε χαλάρωση κυρώσεων μπορεί να ενισχύσει οικονομικά και στρατηγικά την Τεχεράνη, δίνοντάς της περισσότερο γεωπολιτικό χώρο και αυξάνοντας την επιρροή της στη Μέση Ανατολή.

Η ιρανική απάντηση: «Δεν παραδίδουμε το πυρηνικό μας πρόγραμμα»

Στην άλλη πλευρά, τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά τις πληροφορίες περί άμεσων πυρηνικών δεσμεύσεων και επιμένει ότι η βασική στόχευση της συμφωνίας είναι ο τερματισμός της κρίσης και η άρση της πίεσης που δέχεται η χώρα.

Ιρανικές πηγές υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για παράδοση αποθεμάτων ουρανίου, κλείσιμο εγκαταστάσεων ή αποσυναρμολόγηση εξοπλισμού. Αντιθέτως, η Τεχεράνη εμφανίζεται να ζητά ως βασική προϋπόθεση την αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων, την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και την αναστολή ορισμένων κυρώσεων σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και πετροχημικά.

Το Ιράν επιμένει επίσης ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να επιστρέψουν στην «προπολεμική κανονικότητα» χωρίς να αναγνωριστεί ο δικός του στρατηγικός ρόλος στην περιοχή. Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη δεν θέλει απλώς να ανοίξει το πέρασμα των πλοίων, αλλά να κατοχυρώσει πολιτικά και στρατιωτικά την επιρροή της στον κρίσιμο αυτό θαλάσσιο διάδρομο.

Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι το απόλυτο γεωπολιτικό κλειδί

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ίσως το πιο κρίσιμο ενεργειακό πέρασμα στον κόσμο. Από εκεί διέρχεται τεράστιο ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε κρίση επηρεάζει άμεσα τις τιμές της ενέργειας και τις διεθνείς αγορές.

Αυτός είναι και ο λόγος που η Ουάσιγκτον πιέζει για πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας χωρίς περιορισμούς, νάρκες ή στρατιωτικές απειλές. Αντίθετα, η Τεχεράνη επιχειρεί να αξιοποιήσει το Ορμούζ ως γεωπολιτικό χαρτί πίεσης, συνδέοντας το άνοιγμά του με ευρύτερες πολιτικές και οικονομικές παραχωρήσεις.

Η σύγκρουση, επομένως, δεν αφορά μόνο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Αφορά τον έλεγχο της ενεργειακής ισορροπίας, τη σταθερότητα της διεθνούς αγοράς και το ποιος θα εμφανιστεί ως ο πραγματικός κυρίαρχος του Περσικού Κόλπου.

Η μεγάλη σύγκρουση για το πυρηνικό πρόγραμμα

Το μεγαλύτερο αγκάθι παραμένει φυσικά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Οι ΗΠΑ επιχειρούν να κρατήσουν το θέμα στο επίκεντρο από την πρώτη στιγμή, ακόμη κι αν οι ουσιαστικές δεσμεύσεις μεταφερθούν σε επόμενη φάση διαπραγματεύσεων.

Η Τεχεράνη, αντίθετα, προσπαθεί να διαχωρίσει πλήρως τη σημερινή κρίση από το πυρηνικό ζήτημα. Η ιρανική ηγεσία θέλει πρώτα να εξασφαλίσει οικονομική ανάσα, πολιτική αποκλιμάκωση και άρση των πιέσεων και μόνο στη συνέχεια να συζητήσει το μέλλον των πυρηνικών της δραστηριοτήτων.

Αυτή ακριβώς η διαφορά αποκαλύπτει και τη βαθύτερη στρατηγική σύγκρουση: η Ουάσιγκτον επιδιώκει να χρησιμοποιήσει την οικονομική πίεση για να περιορίσει το Ιράν, ενώ η Τεχεράνη προσπαθεί να μετατρέψει την ενεργειακή και γεωγραφική της ισχύ σε ισχυρό διαπραγματευτικό όπλο.

Μια συμφωνία που μπορεί να αλλάξει τη Μέση Ανατολή

Παρά τις έντονες διαρροές και τα αντικρουόμενα δημοσιεύματα, ένα στοιχείο φαίνεται κοινό και στις δύο πλευρές: δεν υπάρχει ακόμη οριστική συμφωνία. Αυτό που συζητείται μοιάζει περισσότερο με ένα προσωρινό πλαίσιο αποκλιμάκωσης που θα ανοίξει τον δρόμο για σκληρές διαπραγματεύσεις μέσα στις επόμενες εβδομάδες.

Όμως η μάχη έχει ήδη ξεκινήσει. Και δεν διεξάγεται μόνο στα διπλωματικά παρασκήνια, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο κάθε πλευρά προσπαθεί να παρουσιάσει τη συμφωνία ως δική της νίκη.

Για τις ΗΠΑ, το μήνυμα είναι ότι το Ιράν μπαίνει ξανά υπό πίεση και έλεγχο. Για την Τεχεράνη, το αφήγημα είναι ακριβώς το αντίθετο: ότι η Ουάσιγκτον αναγκάζεται να χαλαρώσει τον κλοιό για να αποτρέψει μια μεγαλύτερη ενεργειακή και γεωπολιτική κρίση που θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αναταράξεις σε ολόκληρη τη διεθνή οικονομία.

Από την επίθεση δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί, ενώ τα επίπεδα ραδιολογικής ασφάλειας δεν επηρεάστηκαν και η Ομοσπονδιακή Ρυθμιστική Αρχή Πυρηνικής Ενέργειας στο Αμπού Ντάμπι επιβεβαίωσε ότι τα βασικά συστήματα του πυρηνικού σταθμού λειτουργούν κανονικά.

Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε άμεσα την ιρανική απάντηση, χαρακτηρίζοντάς την «απολύτως μη αποδεκτή» και κατηγορώντας την Τεχεράνη ότι συνεχίζει την τακτική των καθυστερήσεων και της πολιτικής εξαπάτησης που –όπως υποστηρίζει– ακολουθεί εδώ και δεκαετίες απέναντι στην Ουάσιγκτον.

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό περιβάλλον, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία αν οι δύο πλευρές βρίσκονται τελικά κοντά σε έναν δύσκολο συμβιβασμό ή σε ένα νέο επικίνδυνο αδιέξοδο που θα μπορούσε να πυροδοτήσει ευρύτερη περιφερειακή κρίση.

Σύμφωνα με ιρανικές πηγές, η απάντηση της Τεχεράνης προς την Ουάσιγκτον διατυπώθηκε σε «ρεαλιστικό και θετικό πλαίσιο», βασισμένο –όπως υποστηρίζεται– στα στρατηγικά συμφέροντα της χώρας αλλά και στις διαβουλεύσεις που προηγήθηκαν με κράτη της περιοχής. Το βασικό μήνυμα της ιρανικής πλευράς είναι ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν μπορεί να αφορά αποκλειστικά το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά πρέπει να συνδέεται με μια συνολική αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και με νέες εγγυήσεις ασφαλείας.

• Η ιρανική πρόταση περιλαμβάνει διαπραγματεύσεις για το Στενό του Ορμούζ, το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος, αλλά και την πλήρη άρση των αμερικανικών κυρώσεων. Παράλληλα, η Τεχεράνη ζητά σαφείς και δεσμευτικές εγγυήσεις ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν θα ακυρωθεί μονομερώς στο μέλλον από τις ΗΠΑ, όπως συνέβη με την αποχώρηση της Ουάσιγκτον από τη συμφωνία του 2015.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην άρση των κυρώσεων που σχετίζονται με τις εξαγωγές πετρελαίου και τη λειτουργία των ιρανικών λιμανιών. Σύμφωνα με πληροφορίες ιρανικών μέσων ενημέρωσης, η Τεχεράνη ζητά την άρση αυτών των περιορισμών εντός 30 ημερών από την επίτευξη μιας αρχικής συμφωνίας, ενώ απαιτεί και αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, επιδιώκοντας ουσιαστικά μια άμεση οικονομική ανάσα.

Παράλληλα, η ιρανική πλευρά εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί προσωρινό περιορισμό στον εμπλουτισμό ουρανίου, απορρίπτει όμως κατηγορηματικά το ενδεχόμενο πλήρους αποσυναρμολόγησης των πυρηνικών εγκαταστάσεων. Αντί αυτού, προτείνει μια μεταβατική φόρμουλα που θα περιλαμβάνει μείωση του βαθμού εμπλουτισμού και μεταφορά μέρους των αποθεμάτων ουρανίου σε τρίτη χώρα, υπό διεθνή εποπτεία.

• Η Ουάσιγκτον, ωστόσο, εμφανίζεται εξαιρετικά δύσπιστη απέναντι στις ιρανικές προτάσεις. Πηγές που επικαλείται η Wall Street Journal υποστηρίζουν ότι η απάντηση της Τεχεράνης δεν καλύπτει τις βασικές αμερικανικές απαιτήσεις σχετικά με το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος και τη διαχείριση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.

Ο Ντόναλντ Τραμπ αντέδρασε με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, δηλώνοντας ότι «το Ιράν δεν θα γελά πια με τις Ηνωμένες Πολιτείες». Παράλληλα, εξαπέλυσε νέα επίθεση κατά του πρώην προέδρου Μπαράκ Ομπάμα, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία του 2015 προσέφερε στην Τεχεράνη τεράστια οικονομικά οφέλη χωρίς ουσιαστικά ανταλλάγματα ασφαλείας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επιμένει ότι η Ουάσιγκτον δεν επιδιώκει απλώς τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος, αλλά την οριστική εξουδετέρωση της δυνατότητας του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική πλευρά ζητά μεγαλύτερη διάρκεια περιορισμών στον εμπλουτισμό ουρανίου, αυστηρότερη επιτήρηση των πυρηνικών εγκαταστάσεων και πιο ξεκάθαρες δεσμεύσεις από την Τεχεράνη.

• Ακόμη πιο σκληρή παραμένει η στάση του Ισραήλ. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί ότι οποιαδήποτε συμφωνία χωρίς πλήρη αποσυναρμολόγηση των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου θα αποτελέσει στρατηγικό λάθος. Το Τελ Αβίβ ζητά επίσης τη μεταφορά όλων των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου εκτός ιρανικού εδάφους, θεωρώντας ότι μόνο έτσι μπορεί να αποκλειστεί οριστικά η πιθανότητα ανάπτυξης πυρηνικού οπλοστασίου.

Το πιο κρίσιμο στοιχείο των διαπραγματεύσεων αφορά πλέον το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η Τεχεράνη επιχειρεί να συνδέσει την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας με τον τερματισμό των συγκρούσεων στην περιοχή, δημιουργώντας μια ενιαία διαπραγματευτική εξίσωση ανάμεσα στην ασφάλεια, την ενέργεια και τη γεωπολιτική σταθερότητα.

Η πρόσφατη ασφαλής διέλευση του καταριανού δεξαμενόπλοιου «Αλ Χαριτιάτ» από το Στενό του Ορμούζ θεωρήθηκε από αναλυτές μήνυμα καλής θέλησης εκ μέρους του Ιράν, αλλά και επίδειξη της δυνατότητάς του να επηρεάζει άμεσα τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές και τις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

• Την ίδια στιγμή, το πολιτικό παρασκήνιο παραμένει εξαιρετικά σύνθετο. Οι πρώτες απευθείας υψηλού επιπέδου συνομιλίες ανάμεσα στις δύο πλευρές πραγματοποιήθηκαν στην Ισλαμαμπάντ, με επικεφαλής της αμερικανικής αποστολής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και της ιρανικής τον πρόεδρο του κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγέρ Καλιμπάφ.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι δύο αντιπροσωπείες αντάλλαξαν ουσιαστικά δύο αντικρουόμενα σχέδια. Η αμερικανική πλευρά παρουσίασε πρόταση 15 σημείων που απαιτεί άμεσο άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και δραστικό περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος. Το Ιράν απάντησε με σχέδιο 10 σημείων, στο οποίο ζητά άρση του ναυτικού αποκλεισμού και αναγνώριση του ρόλου του στην ασφάλεια της περιοχής.

Παρά την ένταση, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι καμία πλευρά δεν επιθυμεί πραγματική στρατιωτική κλιμάκωση. Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις λόγω των διεθνών τιμών ενέργειας, των γεωπολιτικών ανακατατάξεων και της ανάγκης σταθεροποίησης της περιοχής, ενώ η Τεχεράνη γνωρίζει ότι η οικονομική ασφυξία από τις κυρώσεις δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον.

Το αν οι συνομιλίες θα οδηγήσουν τελικά σε μια νέα συμφωνία ή σε βαθύτερη κρίση θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να μετατρέψουν την εύθραυστη ισορροπία πίεσης και συμβιβασμού σε ένα σταθερό πλαίσιο συνεννόησης για το μέλλον της Μέσης Ανατολής και της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.