Σπύρος Σιδέρης

Γιατί όσο ο Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την ουκρανική κρίση ως υπόθεση του προκατόχου του, κρατάει τα χέρια του λυμένα για να κινηθεί όπως τον βολεύει – από τη στρατιωτική αποστασιοποίηση έως μια μερική επαναπροσέγγιση με τη Μόσχα.

Από τον “πόλεμο του Μπάιντεν” στον “πόλεμο του Τραμπ”

Ο Ζελένσκι, με τη στήριξη των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και των αμερικανικών “γερακιών”, επιχειρεί να επιτύχει μια στρατηγική μετατόπιση: να καταστήσει τον Τραμπ άμεσα συνυπεύθυνο για την έκβαση της σύγκρουσης. Όσο ο Αμερικανός πρόεδρος θεωρεί ότι πρόκειται για έναν πόλεμο που κληρονόμησε, μπορεί ανά πάσα στιγμή να αποσυρθεί, δηλώνοντας ότι «έκανε ό,τι μπορούσε» και αφήνοντας τα εμπλεκόμενα μέρη να επιλύσουν τη διαφορά μόνα τους.

Η Ουάσιγκτον θα μπορούσε ακόμη και να διαχωρίσει το ουκρανικό μέτωπο από τις σχέσεις με τη Ρωσία, ανοίγοντας διαύλους επικοινωνίας πριν καν υπάρξει επίσημη ειρηνευτική συμφωνία. Αν, δε, αποδειχθούν υπερβολικές οι προβλέψεις περί επικείμενης κατάρρευσης της ρωσικής οικονομίας –όπως φαίνεται να τον πείθουν ορισμένοι συνεργάτες του– και οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίσουν να προελαύνουν, τότε ο Τραμπ θα μπορούσε να πιέσει το Κίεβο να δεχθεί τους όρους του Βλαντιμίρ Πούτιν.

Η μέχρι στιγμής στάση του Τραμπ –ρητορική καταδίκη της Μόσχας, συνέχιση της στρατιωτικής βοήθειας μέσω Ευρώπης, αλλά χωρίς νέα κονδύλια από την Ουάσιγκτον– δεν ικανοποιεί ούτε τον Ζελένσκι ούτε τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, που ήδη δυσκολεύονται να αντέξουν το οικονομικό βάρος της στήριξης του Κιέβου.

Οι τρεις στόχοι του Κιέβου

Για τον Ζελένσκι, η επίσκεψη έχει τρεις ξεχωριστές, αλλά αλληλένδετες στοχεύσεις – από τη “μέγιστη σύγκρουση” έως την “ελάχιστη δέσμευση”.

1. Ο μέγιστος στόχος, είναι η επαναφορά της αμερικανορωσικής αντιπαράθεσης στα επίπεδα της εποχής Μπάιντεν – ή ακόμη και βαθύτερα. Η παραχώρηση των «Τόμαχοκ» στην Ουκρανία θα μπορούσε να προκαλέσει πλήρη διακοπή του διαλόγου Ουάσιγκτον–Μόσχας, ωθώντας το Κρεμλίνο σε αντίποινα και υποχρεώνοντας τον Τραμπ να πάρει θέση, ενισχύοντας εκ νέου τη στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ.
   Ο κίνδυνος, βέβαια, είναι τεράστιος: μια αντίδραση της Ρωσίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, ακόμη και σε πυρηνική αντιπαράθεση. Ωστόσο, ο Ουκρανός πρόεδρος φαίνεται να θεωρεί αυτόν τον κίνδυνο διαχειρίσιμο ή, στην ακραία εκδοχή, αποδεκτό, αν η συνέπεια είναι η πλήρης εμπλοκή των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στον πόλεμο.
2. Ο μεσαίος στόχος, είναι η αναβίωση της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας, έστω χωρίς «Τόμαχοκ». Επειδή ο Τραμπ δεν επιθυμεί να εγκρίνει νέα κονδύλια, το Κίεβο προτείνει εναλλακτικά σχήματα – όπως τη δημιουργία επενδυτικού ταμείου με αμερικανική συμμετοχή, που θα λειτουργεί ως «έμμεση βοήθεια». Το σκεπτικό είναι ότι, αν ο Τραμπ «επενδύσει» έστω και πολιτικά στην Ουκρανία, δύσκολα θα αποσυρθεί στη συνέχεια, επιλέγοντας να στηρίξει μακροπρόθεσμα το Κίεβο και να πιέζει τη Ρωσία μέχρι να αποδώσουν οι επενδύσεις του.
3. Ο ελάχιστος στόχος, αφορά δύο κινήσεις: πρώτον, την ενεργοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαίων από τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, υπό την προϋπόθεση ότι μέρος αυτών θα δαπανηθεί για αγορά αμερικανικού οπλισμού· δεύτερον, την επαναφορά της ιδέας τελωνειακών δασμών σε χώρες που συνεχίζουν να αγοράζουν ρωσικούς υδρογονάνθρακες. Και τα δύο σενάρια, αν υλοποιηθούν, θα επιβαρύνουν περαιτέρω τις σχέσεις Ρωσίας–ΗΠΑ και θα προωθήσουν σταδιακά τη γραμμή της πλήρους ρήξης.

Ο παράγοντας «Τόμαχοκ»

Το σύστημα «Τόμαχοκ» , με ακτίνα δράσης έως 2.500 χιλιόμετρα, δεν είναι απλώς μια τεχνολογική αναβάθμιση. Είναι πολιτικό όπλο. Η παράδοσή του στην Ουκρανία θα σηματοδοτούσε την πρώτη άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ σε επιθετικού τύπου επιχειρήσεις κατά της Ρωσίας.

Η Μόσχα έχει ήδη προειδοποιήσει για “πυρηνική απάντηση” αν τέτοια όπλα χρησιμοποιηθούν εναντίον ρωσικού εδάφους – μια απειλή που, σύμφωνα με αμερικανικά μέσα, λαμβάνεται πολύ σοβαρά στους κύκλους ασφαλείας του Λευκού Οίκου.

Η Ουάσιγκτον, επομένως, βρίσκεται μπροστά σε διπλό δίλημμα: αφενός, αν θα ρισκάρει την κλιμάκωση για να δείξει αποφασιστικότητα απέναντι στη Ρωσία· αφετέρου, αν θα δεχθεί να «δεθεί» πολιτικά με έναν πόλεμο που μέχρι τώρα κρατά σε σχετική απόσταση.

Ο Τραμπ μεταξύ πίεσης και κόπωσης

Παρά τις πιέσεις από Κίεβο και Βρυξέλλες, ο Τραμπ δείχνει απρόθυμος να βυθιστεί ξανά στη σύγκρουση. Η ρητορική του, αν και σκληρή απέναντι στη Μόσχα, συνοδεύεται από τη σταθερή επιμονή ότι «οι Ευρωπαίοι πρέπει να πληρώσουν περισσότερο».

Επιπλέον, η ατζέντα του είναι ήδη υπερφορτωμένη: η εμπορική ένταση με την Κίνα, οι αναταράξεις στη Βενεζουέλα, το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο με τους Δημοκρατικούς, ακόμη και η αναδιάρθρωση των σχέσεων με το ΝΑΤΟ.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Ουκρανία κινδυνεύει να γίνει δευτερεύον ζήτημα, εκτός αν το Κίεβο καταφέρει να τοποθετήσει τη ρωσική απειλή στο πλαίσιο μιας παγκόσμιας αναμέτρησης ισχύος, πείθοντας τον Τραμπ ότι πρόκειται για δοκιμασία της αμερικανικής ηγεμονίας.

Επικίνδυνη εξίσωση χωρίς σταθερά

Οι Ρώσοι, σύμφωνα με δημοσιεύματα, προειδοποιήσουν την Ουάσιγκτον ότι οποιαδήποτε παράδοση «Τόμαχοκ» θα θεωρηθεί «άμεση συμμετοχή στον πόλεμο». Τα μηνύματα αυτά δεν περνούν απαρατήρητα. Αντίθετα, ενισχύουν την αβεβαιότητα γύρω από τις αποφάσεις του Τραμπ.

Η συνάντηση της Παρασκευής θα δείξει αν ο Ουκρανός πρόεδρος μπορεί να κερδίσει έστω μία από τις τρεις μάχες που έχει θέσει – την πλήρη εμπλοκή, τη μερική βοήθεια ή τη δέσμευση των Ευρωπαίων μέσω αμερικανικών όρων. Κανένα από τα σενάρια δεν είναι εύκολο, και όλα εμπεριέχουν κινδύνους.

Ο ίδιος ο Τραμπ, όπως επισημαίνουν αναλυτές στην Ουάσιγκτον, ισορροπεί ανάμεσα στην πραγματιστική του λογική και την ανάγκη να δείξει ισχύ. Αν πειστεί ότι η Ρωσία βρίσκεται «ένα βήμα πριν την κατάρρευση», μπορεί να επιλέξει τη στρατιωτική οδό. Αν, αντίθετα, εκτιμήσει ότι η σύγκρουση δεν έχει ορατό τέλος, ίσως επιχειρήσει ένα πακέτο διαπραγματεύσεων με τη Μόσχα, με αντάλλαγμα την αποδέσμευση ενεργειακών και εμπορικών σχέσεων.

Σε κάθε περίπτωση, το αποτέλεσμα της συνάντησης Τραμπ–Ζελένσκι δεν θα καθορίσει μόνο το μέλλον της Ουκρανίας. Θα λειτουργήσει ως βαρόμετρο για τη νέα παγκόσμια ισορροπία – ανάμεσα στην αμερικανική ηγεσία, την ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα και τη ρωσική επιμονή να διατηρήσει τον στρατηγικό της ρόλο.

Πόσο πιθανός είναι ένας τέτοιος πυρηνικός πόλεμος ακόμα και εστιασμένης δράσης; Ο Μιτ Ρόμνεϋ τον θεωρεί αρκετά πιθανό και προτείνει απαντήσεις.

Γράφει στην αμερικανική εφημερίδα:

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας και ο πρεσβευτής της στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δώσει και οι δύο σήμα ότι η καταστροφή της Ρωσίας στην Ουκρανία θα μπορούσε να οδηγήσει σε πυρηνικό χτύπημα. Με τον ισχυρισμό ότι η Ρωσία ετοιμάζει τα όπλα της, προειδοποιώντας για έναν «σοβαρό» κίνδυνο πυρηνικής κλιμάκωσης και δηλώνοντας ότι « απομένουν λίγοι κανόνες », έτριξαν σκόπιμα το απόλυτο σπαθί. Ο ίδιος ο Βλαντιμίρ Πούτιν σημείωσε ότι έχει όπλα που δεν έχουν οι αντίπαλοί του και ότι «θα τα χρησιμοποιήσει, αν χρειαστεί». Ακόμη και ο διευθυντής της CIA, William Burns, έχει προειδοποιήσει για το ενδεχόμενοότι ο κ. Πούτιν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ένα τακτικό πυρηνικό όπλο, ακόμα κι αν δεν υπάρχουν «πρακτικά στοιχεία» αυτή τη στιγμή που να υποδηλώνουν ότι επίκειται. Ωστόσο, θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ υποστήριξε ότι πρέπει να λάβουμε υπόψη την απειλή.

Θα έπρεπε να φανταστούμε το αδιανόητο, συγκεκριμένα πώς θα απαντούσαμε στρατιωτικά και οικονομικά σε μια τέτοια σεισμική μετατόπιση στο παγκόσμιο γεωπολιτικό ανάγλυφο.

Ο Πρόεδρος Μπάιντεν έχει δίκιο που δεν ανέβασε το επίπεδο πυρηνικής μας DEFCON. Ούτε η ρητορική της κυβέρνησης έχει τσιμπήσει στο δόλωμα του κ. Πούτιν. Το 2012, σημείωσα ότι η Ρωσία ήταν ο μεγαλύτερος γεωπολιτικός αντίπαλος των Ηνωμένων Πολιτειών, και σαφώς παραμένει πηγή μεγάλης ανησυχίας τόσο για τους Ρεπουμπλικάνους όσο και για τους Δημοκρατικούς. Δεδομένου του μεγέθους των συνεπειών ενός πυρηνικού χτυπήματος, οι πιθανές επιλογές μας αξίζουν σκέψης, τόσο από τους ηγέτες μας όσο και από τους Αμερικανούς πολίτες.

Με την εισβολή στην Ουκρανία, ο κ. Πούτιν έχει ήδη αποδείξει ότι είναι ικανός για παράλογες και αυτοκαταστροφικές αποφάσεις. Αν χάσει στην Ουκρανία, όχι μόνο θα έχει αποτύχει να πετύχει τη φιλοδοξία της ζωής του να αντιστρέψει αυτό που θεωρεί ως τη «μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή» του 20ου αιώνα – την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης – αλλά θα έχει επίσης μόνιμα υποβαθμίσει τη Ρωσία. μια μεγάλη δύναμη και αναζωογόνησε τους αντιπάλους της. Είναι πιθανό ο κ. Πούτιν να αντιμετωπίσει σημαντικές εσωτερικές προκλήσεις για την ηγεσία του. Σε μια τέτοια περίσταση, μπορεί να είναι σε θέση να πείσει τον εαυτό του ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Δύση είναι ο λόγος που εισέβαλε στην Ουκρανία και ότι η προπαγάνδα που έχει αναπτύξει για να δικαιολογήσει αυτή την ανήθικη εισβολή ήταν εξαρχής αληθινή.

Κάποιοι θα καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι για να αποφύγουμε να προκαλέσουμε τη Ρωσία – και έτσι να αποφύγουμε την προοπτική μιας πιθανής ρωσικής πυρηνικής επίθεσης – θα πρέπει προληπτικά να συγκρατήσουμε την Ουκρανία από το να καταστρέψει τον ρωσικό στρατό. Θα μπορούσαμε να περιορίσουμε τα όπλα που στέλνουμε, να συγκρατήσουμε τις πληροφορίες και να πιέσουμε τον Πρόεδρο Volodymyr Zelensky να εγκατασταθεί. Διαφωνώ. Τα ελεύθερα έθνη πρέπει να συνεχίσουν να υποστηρίζουν τη γενναία και απαραίτητη άμυνα της χώρας τους από τους Ουκρανούς. Το να μην συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε την Ουκρανία θα ήταν σαν να πληρώνουμε τον κανίβαλο για να μας φάει τελευταίος. Εάν ο κ. Πούτιν, ή οποιαδήποτε άλλη πυρηνική δύναμη, μπορεί να εισβάλει και να υποτάξει σχεδόν ατιμώρητα, τότε η Ουκρανία θα ήταν μόνο η πρώτη από αυτές τις κατακτήσεις. Αναπόφευκτα, οι φίλοι και οι σύμμαχοί μας θα καταβροχθίζονταν από θρασύδειλες, αυταρχικές πυρηνικές δυνάμεις, οι συνέπειες των οποίων θα άλλαζαν δραστικά την παγκόσμια τάξη πραγμάτων.

Η σωστή απάντηση είναι να συνεχίσουμε να δίνουμε στην Ουκρανία όλη την υποστήριξη που χρειάζεται για να υπερασπιστεί τον εαυτό της και να κερδίσει.

Οι στρατιωτικές της επιτυχίες μπορεί να αναγκάσουν τον κ. Πούτιν να εγκαταλείψει την Ουκρανία ή να συμφωνήσει σε μια κατάπαυση του πυρός αποδεκτή από τον ουκρανικό λαό. Ίσως ο έλεγχος του στα ρωσικά μέσα ενημέρωσης θα του επέτρεπε να μετατρέψει την ήττα σε μια αφήγηση που σώζει το πρόσωπο στο σπίτι. Αυτά είναι τα αποτελέσματα που θα ήταν έξυπνο να πάρει. Όμως, αν ο κ. Πούτιν χρησιμοποιούσε αντ’ αυτού ένα πυρηνικό όπλο – είτε μέσω τακτικής επίθεσης είτε οπλίζοντας έναν από τους πυρηνικούς σταθμούς της Ουκρανίας – θα είχαμε πολλές επιλογές.

Υπάρχουν κάποιοι που θα επιχειρηματολογούσαν υπέρ μιας πυρηνικής απάντησης. Υπάρχει όμως ένα ευρύ φάσμα επιλογών και δεν χρειάζεται να είναι αμοιβαία αποκλειστικές. Για παράδειγμα, το ΝΑΤΟ θα μπορούσε να εμπλακεί στην Ουκρανία, εξαλείφοντας ενδεχομένως τον μαχόμενο στρατό της Ρωσίας. Επιπλέον, θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε την Κίνα και κάθε άλλο έθνος με μια επιλογή όπως αυτή που έδωσε ο Τζορτζ Μπους στον κόσμο μετά τις 11 Σεπτεμβρίου: Ή είσαι μαζί μας ή είσαι με τη Ρωσία — δεν μπορείς να είσαι και με τα δύο.

Η χρήση πυρηνικού όπλου από τη Ρωσία θα ήταν αναμφισβήτητα ένα γεωπολιτικό γεγονός που θα επαναπροσδιορίσει και θα αναπροσανατολίσει. Οποιοδήποτε έθνος επέλεγε να διατηρήσει δεσμούς με τη Ρωσία μετά από μια τέτοια αγανάκτηση θα γινόταν και το ίδιο παγκόσμιο παρία. Μέρος ή το σύνολο της οικονομίας της θα αποκόπηκε από αυτή των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων μας. Σήμερα, η Δύση αντιπροσωπεύει πάνω από το ήμισυ του παγκόσμιου ΑΕΠ Ο διαχωρισμός οποιουδήποτε έθνους από τις συνδυασμένες οικονομίες μας θα μπορούσε να το καταστρέψει. Ο αντίκτυπος στις δυτικές οικονομίες θα μπορούσε να είναι σημαντικός, αλλά ο αντίκτυπος στις οικονομίες της Ρωσίας και των συνταξιδιωτών της θα ήταν πολύ χειρότερος. Θα μπορούσε τελικά να είναι οικονομικός Αρμαγεδδώνας, αλλά αυτό είναι πολύ προτιμότερο από τον πυρηνικό Αρμαγεδδώνα.

Μαζί με τους βασικούς συμμάχους μας στο ΝΑΤΟ, θα πρέπει να αναπτύξουμε και να αξιολογήσουμε ένα ευρύ φάσμα επιλογών. Υποθέτω ότι ο πρόεδρος και η διοίκηση έχουν ήδη εμπλακεί σε μια τέτοια διαδικασία. Οι πιθανές απαντήσεις σε μια πράξη τόσο αποτρόπαια και γεωπολιτικά αποπροσανατολιστική όπως ένα πυρηνικό χτύπημα πρέπει να είναι βέλτιστα σχεδιασμένα και να έχουν την υποστήριξη των συμμάχων μας στο ΝΑΤΟ. Ο κ. Πούτιν και οι βοηθοί του δεν πρέπει να έχουν καμία αμφιβολία ότι η απάντησή μας σε μια τέτοια εξαχρείωση θα ήταν καταστροφική.

Πηγή: New York Times