«Με πληθυσμό περίπου 90 εκατομμύρια κατοίκους, ακόμα και μια μερική αποσταθεροποίηση θα μπορούσε να προκαλέσει συρροές προσφύγων άνευ προηγουμένου έκτασης», υπογραμμίζεται στην έκθεση του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο, η οποία συντάχθηκε πριν ξεσπάσει ο πόλεμος το σαββατοκύριακο.

«Η μετακίνηση έστω και του 10% του ιρανικού πληθυσμού θα αρκούσε για να συναγωνισθεί τις πιο σημαντικές ροές προσφύγων των τελευταίων δεκαετιών», γράφουν ακόμα οι συντάκτες της έκθεσης.

Ερωτηθείς από το Γαλλικό Πρακτορείο για μια επικαιροποίηση της εκτίμησής του μετά το ξέσπασμα του πολέμου, ο οργανισμός δήλωσε πως «η κατάσταση παραμένει πολύ ασταθής και θα ήταν ανεύθυνο να κάνει υποθετικές δηλώσεις».

Ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου, που έχουν υποβληθεί από Ιρανούς στην Ευρώπη, είναι προς το παρόν αρκετά χαμηλός. Ήταν 8.000 το 2025, μακράν πίσω από τους Αφγανούς (117.000) ή τους Βενεζουελάνους (91.000).

Τα πλήγματα των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν δεν έχουν προς το παρόν προκαλέσει μαζική μετακίνηση πληθυσμού.

Όμως «η έκταση του εν δυνάμει κινδύνου είναι σημαντική», εκτιμά ο Οργανισμός της ΕΕ για το Άσυλο. Πολύ περισσότερο που το Ιράν περιλαμβάνεται μεταξύ των χωρών που φιλοξενούν από τους πιο μεγάλους πληθυσμούς προσφύγων στον κόσμο, μια κατάσταση η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές μετακινήσεις.

Οι συντάκτες της έκθεσης σημειώνουν πως το σενάριο για ένα μεγάλο κύμα ιρανών προσφύγων είναι μέχρι στιγμής «υποθετικό». Θα σήμαινε ότι οι άνθρωποι αυτοί θα περνούσαν από την Τουρκία για να κατευθυνθούν στη συνέχεια προς την Ευρώπη.

«Όλο αυτό είναι πολύ ρευστό», λέει ένας ευρωπαίος αξιωματούχος που ειδικεύεται στη μετανάστευση και μίλησε ζητώντας να μην κατονομασθεί λόγω της «ευαισθησίας» του ζητήματος.

Όμως το θέμα αποτελεί ήδη αντικείμενο συζητήσεων μεταξύ ηγετών.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε το βράδυ της Κυριακής ότι συνομίλησε για το ζήτημα με τον τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Χθες, Δευτέρα, η Κομισιόν δήλωσε πως «ενισχύει την προετοιμασία της» παρακολουθώντας τις μεταναστευτικές «τάσεις» που συνδέονται με τον πόλεμο.

Το θέμα θα είναι στην ημερήσια διάταξη των συνομιλιών μεταξύ των 27 υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ, οι οποίοι θα συνεδριάσουν μεθαύριο, Πέμπτη, στις Βρυξέλλες.

Το 2025, οι χώρες της ΕΕ και οι γείτονές τους (η Νορβηγία και η Ελβετία) δέχθηκαν περίπου 822.000 αιτήσεις ασύλου, καταγράφοντας πτώση κατά 19% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Η υποχώρηση αυτή ακολουθεί μείωση κατά 11% το 2024.

Η μείωση που καταγράφηκε το 2025 εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από τη μείωση του αριθμού των αιτήσεων που υποβλήθηκαν από Σύρους, μετά την πτώση του Μπασάρ αλ-Άσαντ στα τέλη του 2024.

Ο αριθμός των αιτούντων άσυλο ουδέποτε έφθασε ξανά τα επίπεδα του 2015, όταν εκατοντάδες χιλιάδες σύροι πρόσφυγες, οι οποίοι διέφευγαν από τον πόλεμο, είχαν φθάσει στην Ευρώπη.

Μετά την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η ΕΕ εισήγαγε ένα νέο καθεστώς πρόσφυγα για να χορηγήσει στους Ουκρανούς πρόσφυγες άδειες παραμονής, το δικαίωμα στην εργασία και την πρόσβαση σε κοινωνική πρόνοια, εκπαίδευση και στέγαση. Αυτό το καθεστώς, γνωστό ως «προσωρινή προστασία», θα λήξει στις 4 Μαρτίου 2027.

Πέρα από αυτή την ημερομηνία, το μέλλον των Ουκρανών προσφύγων στην ΕΕ είναι αβέβαιο.

Αυτή η αβεβαιότητα έχει αλληλοεπιδράσεις, όπως εξήγησε στον Ευρωπαίο Ανταποκριτή ο Joop Adema, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Ίνσμπρουκ. Οι Ουκρανοί ενδέχεται να επενδύσουν λιγότερο χρόνο και χρήματα στην εκμάθηση της γλώσσας της χώρας υποδοχής τους και στην εύρεση εργασίας που να ταιριάζει στις δεξιότητές τους, υπονομεύοντας τελικά την ένταξή τους. Εν τω μεταξύ, οι εργοδότες μπορεί να διστάζουν να εκπαιδεύσουν ή να προσλάβουν υποψηφίους των οποίων το καθεστώς είναι αβέβαιο.

Έχει η ΕΕ κάποιο σχέδιο;

ΗΊλβα Γιόχανσον, ειδική απεσταλμένη για τους Ουκρανούς στην ΕΕ, δήλωσε ότι οι χώρες της ΕΕ θα πρέπει να θεσπίσουν ειδικούς νόμους για να βοηθήσουν τους Ουκρανούς να μεταβούν από την προσωρινή προστασία της ΕΕ σε ένα νέο είδος προστασίας σε εθνικό επίπεδο έως τον Μάρτιο του 2027.

Αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν άδειες διαμονής για εργαζομένους, εκπαιδευτικούς ή οικογενειακούς λόγους.

Η Adema πιστεύει ότι είναι μη ρεαλιστικό να περιμένουμε μια πανευρωπαϊκή λύση. «Ουσιαστικά δεν υπήρξε ποτέ πραγματική έκκληση για εναρμόνιση των πολιτικών διαμονής και ιθαγένειας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Οι περισσότερες χώρες δεν θέλουν να δώσουν αυτή την εξουσία στις Βρυξέλλες», δήλωσε ο ερευνητής.

Η Ξένια Γκάτσκοβα, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Έρευνας Απασχόλησης, δήλωσε στο TEC ότι «το καλύτερο σενάριο θα ήταν να παρέχουμε κάποια μακροπρόθεσμη προοπτική τώρα, αντί να περιμένουμε μέχρι το 2027, επειδή η αβεβαιότητα είναι επιζήμια για τη βιώσιμη ολοκλήρωση της αγοράς εργασίας».

Οικονομικά οφέλη

Οι Ουκρανοί πρόσφυγες έχουν συμβάλει στην άμβλυνση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού σε ολόκληρη την ΕΕ, ιδίως στους τομείς της υγειονομικής περίθαλψης, των υπηρεσιών και των μεταφορών .

Ωστόσο, τα ποσοστά απασχόλησής τους ποικίλλουν δραματικά μεταξύ των χωρών υποδοχής. Στην Πολωνία, σχεδόν τέσσερις στους πέντε Ουκρανούς πρόσφυγες εργάζονται και πλέον αποτελούν περίπου το 5% του συνολικού πολωνικού εργατικού δυναμικού. Η Λιθουανία (72%), το Ηνωμένο Βασίλειο (69%) και η Τσεχία (63%) αναφέρουν παρόμοια υψηλά ποσοστά.

Στη Γερμανία, αντίθετα, μόνο ένας στους τρεις Ουκρανούς πρόσφυγες εργάζεται. Οι Γερμανοί εργοδότες συχνά απαιτούν υψηλά επίπεδα γνώσης της γερμανικής γλώσσας, η απόκτηση των οποίων απαιτεί χρόνο.

Επιπλέον, πολλοί Ουκρανοί πρόσφυγες απασχολούνται σε θέσεις εργασίας που δεν ταιριάζουν με τα προσόντα τους. «Οι χώρες που ωθούν αυτούς τους ανθρώπους σε θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης μόνο και μόνο για να τους προσλάβουν το συντομότερο δυνατό σπαταλούν ταλέντα», δήλωσε η Γκάτσκοβα στο TEC. «Μακροπρόθεσμα, οι χώρες που εφαρμόζουν μια προσέγγιση βιώσιμης ένταξης θα επωφεληθούν από την κατάσταση, επειδή αυτοί οι πρόσφυγες θα βοηθήσουν στην άμβλυνση της έλλειψης εργατικού δυναμικού».

Να μείνω ή να φύγω;

Οι Ουκρανοί πρόσφυγες που επιθυμούν να παραμείνουν στη χώρα υποδοχής τους, είναι καλά ενσωματωμένοι και πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις, μπορούν να υποβάλουν αίτηση για άδειες παραμονής και, σε ορισμένες χώρες, για υπηκοότητα .

Ταυτόχρονα, πολλοί μπορεί τελικά να ενθαρρυνθούν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Καθώς ο πληθυσμός της Ουκρανίας συρρικνώνεται, η χώρα ελπίζει να προσελκύσει τους πολίτες της να επιστρέψουν και να συμβάλουν στην οικονομική της ανάπτυξη και ανάκαμψη.

Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Ifo με έδρα το Μόναχο, το 47% των Ουκρανών προσφύγων θα επέστρεφε στην Ουκρανία στο πιο αισιόδοξο σενάριο, στο οποίο η Ουκρανία θα διατηρούσε την εδαφική της ακεραιότητα, θα εντασσόταν στο ΝΑΤΟ και θα έβλεπε ευνοϊκή οικονομική και θεσμική ανάπτυξη. Στο πιο απαισιόδοξο σενάριο – που περιλαμβάνει εδαφικές απώλειες, έλλειψη εγγυήσεων ασφάλειας και ασθενή οικονομική και θεσμική ανάπτυξη – αναμένεται να επιστρέψει μόνο το 3%.

Ακόμα και για όσους επιστρέφουν, η Γκάτσκοβα υποστηρίζει ότι η επένδυση της Ευρώπης δεν ήταν μάταιη. Κάθε Ουκρανός που έμαθε τη γλώσσα της χώρας υποδοχής, απέκτησε προσόντα και εργάστηκε στην ΕΕ «αυξάνει τις πιθανότητες συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών», είπε.

Πηγή: European Corespondent

Σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετανάστευσης και Προσφύγων της Γερμανίας (BAMF), περίπου 100.000 πρόσφυγες που είχαν λάβει καθεστώς προστασίας στην Ελλάδα, έφτασαν στη Γερμανία την τελευταία πενταετία και κατέθεσαν νέο αίτημα ασύλου. Στο πλαίσιο του εθελοντικού προγράμματος επιστροφής, η BAMF έχει αποστείλει σχετικές επιστολές σε περίπου 2.000 άτομα, εκ των οποίων μόλις 78 έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον.

Η επιστολή της BAMF υπόσχεται οργανωμένη μεταφορά των προσφύγων στην Ελλάδα, προσωρινή διαμονή με πλήρη διατροφή έως και τέσσερις μήνες και, στη συνέχεια, ένταξή τους σε ελληνικό πρόγραμμα προετοιμασίας για την αγορά εργασίας.

«Παλάτια στην άμμο» καταγγέλλει η Pro Asyl

Οι υποσχέσεις αυτές προκαλούν την έντονη αντίδραση της γερμανικής οργάνωσης Pro Asyl, η οποία κατηγορεί την κυβέρνηση Μερτς ότι επιχειρεί να πιέσει πρόσφυγες να επιστρέψουν στην Ελλάδα χρησιμοποιώντας «παραπλανητικές πληροφορίες» και ένα «επισφαλές πρόγραμμα στήριξης». Όπως επισημαίνει η ΜΚΟ, το BAMF προσπαθεί να δημιουργήσει ψευδαισθήσεις με ωραιοποιημένες περιγραφές που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα που επικρατεί για τους πρόσφυγες στην Ελλάδα.

Σημειώνεται ότι τον Απρίλιο, το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Γερμανίας στη Λειψία έκρινε νόμιμες τις απελάσεις στην Ελλάδα υγιών, άγαμων, ενήλικων ανδρών με καθεστώς διεθνούς προστασίας. Η απόφαση αυτή θεωρείται πως ανοίγει τον δρόμο για υποχρεωτικές επιστροφές, κάτι που ενδέχεται να επηρεάσει δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες.

Ο Μερτς στο Λευκό Οίκο: Κομπάρσος στο σόου του Τραμπ;

Σε άλλο σημείο της γερμανικής ειδησεογραφίας, η οικονομική εφημερίδα Handelsblatt ασχολείται με την επικείμενη επίσκεψη του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς στην Ουάσινγκτον για συνάντηση με τον Ντόναλντ Τραμπ. Υπό τον δηκτικό τίτλο «Κομπάρσος στο ριάλιτι σόου του Τραμπ», η εφημερίδα εκφράζει τον σκεπτικισμό της για το κατά πόσον η επίσκεψη αυτή θα είναι κάτι παραπάνω από μια συμβολική χειρονομία.

Η Handelsblatt υπενθυμίζει πώς ο Τραμπ έχει στο παρελθόν ταπεινώσει δημόσια ηγέτες όπως ο Ζελένσκι ή ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, και αναρωτιέται τι μπορεί να προσφέρει ο Μερτς για να κερδίσει την εύνοια του Αμερικανού προέδρου.

Οι συμβολισμοί, όπως ένα κρασί από τη Ρηνανία-Παλατινάτο –την πατρίδα των προγόνων του Τραμπ– αποκλείονται, καθώς ο Τραμπ δεν πίνει αλκοόλ. Πιο ρεαλιστικό δώρο ίσως είναι μια επίσκεψη σε εργοστάσιο της Rheinmetall, του γερμανικού κολοσσού της αμυντικής βιομηχανίας. Αν όλα αποτύχουν, καταλήγει ειρωνικά η εφημερίδα, ο Μερτς μπορεί να προσφέρει στον Τραμπ ένα υπογεγραμμένο αντίτυπο του βιβλίου του πρώην καγκελάριου Λούντβιχ Έρχαρντ, «Ευημερία για όλους». Δεν πρόκειται βέβαια να το διαβάσει, αλλά τουλάχιστον ίσως το αναφέρει στο Truth Social. Κάτι είναι κι αυτό.

Ένας προηγούμενος αριθμός που ανακοινώθηκε από τις τουρκικές αρχές έκανε λόγο για «περισσότερους από 25.000» επαναπατρισμούς Σύρων από την Τουρκία τις δύο εβδομάδες από την πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ.

«Το γενικό μας προξενείο θα ανοίξει στο Χαλέπι σε λίγες μέρες. (…) Ανοίγουμε ένα γραφείο διαχείρισης μετανάστευσης. Εδώ έχουν γεννηθεί παιδιά, έχουν γίνει γάμοι, διαζύγια, θάνατοι. Λαμβάνουμε μέτρα για να καλύψουμε τις ανάγκες τους», είπε ο υπουργός.

Η Τουρκία, η οποία μοιράζεται σύνορα άνω των 900 χιλιομέτρων με τη Συρία, εξακολουθεί να υποδέχεται στο έδαφός της περίπου 2,92 εκατομμύρια Σύρους που εγκατέλειψαν τον πόλεμο που κατέστρεψε τη χώρα τους από το 2011.

Οι τουρκικές αρχές, που ελπίζουν στην επιστροφή μεγάλων ομάδων προσφύγων στη Συρία προκειμένου να μετριάσουν τα έντονα αντισυριακά αισθήματα στον πληθυσμό, θα επιτρέψουν επίσης σε ένα μέλος από κάθε οικογένεια προσφύγων να ταξιδέψει στη Συρία και να επιστρέψει τρεις φορές μέχρι την 1η Ιουλίου 2025 προκειμένου να προετοιμαστούν για την επανεγκατάστασή τους.

Η ΜΚΟ ανέλυσε τα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, των κυβερνήσεων των χωρών και του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης προκειμένου να υπολογίσει τον αριθμό των εκτοπισμένων παιδιών σε αυτές τις τρεις χώρες του Σαχέλ για αυτό το διάστημα.

Η έρευνα κατέδειξε πως ο αριθμός των παιδιών που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους αυξήθηκε από περίπου 321.000 το 2019 σε περίπου 1,8 εκατομμύρια σήμερα.

Επιπλέον, η Ακτή Ελεφαντοστού, που εξήλθε του δικού της εμφυλίου το 2011, έχει επίσης πληγεί από τις επιπτώσεις της κατάστασης στο Σαχέλ.

Η σύρραξη στην Μπουρκίνα Φάσο και στο γειτονικό Μάλι είχε ως αποτέλεσμα να δωδεκαπλασιαστεί ο αριθμός των παιδιών που αναζήτησαν καταφύγιο σε αυτή τη χώρα, από περίπου 2.450 στα τέλη του 2022 σε 29.700 αυτή τη στιγμή.

«Η κρίση που έχει σε μεγάλο βαθμό ξεχαστεί στο κέντρο του Σαχέλ παραμένει μία από τις χειρότερες επείγουσες ανθρωπιστικές καταστάσεις παγκοσμίως, ολοένα και πιο καταστροφική καθώς πρόκειται για μια κρίση που αγγίζει τα παιδιά και πλήττει ένας από τους νεότερους πληθυσμούς παγκοσμίως», υπογράμμισε η Βίσνα Σαχ, ένα από τα στελέχη της Save the Children στην Αφρική.

«Εκατομμύρια παιδιά ζουν εκτοπισμένα, έχοντας διαφύγει από μια αφάνταστη φονική βία. Αυτά τα παιδιά ζούσαν σε μία από τις δυσκολότερες περιοχές στον κόσμο για να μεγαλώσουν προτού χάσουν το σπίτι τους, την κοινότητά τους κι όλα όσα γνώριζαν», συμπλήρωσε η ίδια.

Τα παιδιά αντιπροσωπεύουν το 40% των ανθρώπων που έχουν εκτοπιστεί παγκοσμίως, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, όμως αυτό το ποσοστό αυξάνεται σε περίπου 58% στη Δυτική και Κεντρική Αφρική.

Η Μπουρκίνα Φάσο, το Μάλι και ο Νίγηρας έχουν σημαδευτεί από χρόνια πολέμου, πραξικοπήματα, ακραία φτώχεια και μια ολοένα κι αυξανόμενη επισιτιστική ανασφάλεια.

Τα παιδιά βρίσκονται αντιμέτωπα με βίαιες επιθέσεις και με τον κίνδυνο να στρατολογηθούν από ένοπλες ομάδες, καθώς περισσότερα από δέκα χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης στο Μάλι το 2012, η κατάσταση στον τομέα της ασφάλειας στην περιοχή συνεχίζει να επιδεινώνεται.

Η περιοχή του Σαχέλ βρίσκεται επίσης στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης.