Το τελευταίο χρονικό διάστημα έχουν υπάρξει κινητοποιήσεις και πορείες που καταγγέλλουν την ανάπλαση υποστηρίζοντας πως θα απομακρύνει τους 400 κατοίκους των Προσφυγικών και θα δώσει τέλος στις δομές κοινής ωφέλειας που καλύπτουν ανάγκες όπως στέγαση και τροφή ευάλωτων, φιλοξενία συνοδών και καρκινοπαθών από τον γειτονικό «Άγιο Σάββα» κ.α.

Το δημοτικό συμβούλιο συζήτησε εκτενώς Ψήφισμα που εισηγήθηκε ο Χάρης Δούκας για το ζήτημα, ενώ για την ανάδειξη και υπεράσπιση των Προσφυγικών και της συλλογικής τους μνήμης, αλλά και για τις ανησυχίες τους, μίλησαν εκπρόσωποι των κατοίκων των οκτώ κτιρίων και αλληλέγγυοι, μεταξύ των οποίων και ο Πάνος Ρούτσι, ο οποίος αναφέρθηκε στον κάτοικο των Προσφυγικών, που κάνει απεργία πείνας.

Όλες οι παρατάξεις τοποθετήθηκαν εκτενώς γύρω από το Ψήφισμα, με αυτή του Κώστα Μπακογιάννη να αναφέρει πως θα το στηρίξει αν προστεθεί πως ο δήμος Αθηναίων στηρίζει το σχέδιο της Περιφέρειας Αττικής, ενώ η Λαϊκή Συσπείρωση ζήτησε να αναφερθεί ως αίτημα το να μην προχωρήσει η προγραμματική σύμβαση της Περιφέρειας.

Στο τέλος, έγιναν κάποιες διαμορφώσεις και εγκρίθηκε κατά πλειοψηφία το Ψήφισμα, που έχει ως εξής:

«Ο δήμος Αθηναίων παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις εξελίξεις που αφορούν την αξιοποίηση και αποκατάσταση των Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, ενός εμβληματικού συγκροτήματος με εξαιρετική ιστορική, κοινωνική, πολεοδομική και μνημειακή σημασία για την Αθήνα. Στο Δ.Σ. της 1ης Απριλίου 2026, επιτροπή κατοίκων παρουσίασε τις ανησυχίες και τις θέσεις της, επισημαίνοντας μάλιστα τον κίνδυνο για την ζωή ενός απεργού πείνας.

Πρόκειται για ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό και ιστορικό σύνολο οκτώ πολυκατοικιών, που ανεγέρθηκαν κατά την περίοδο 1933-1936 για τη στέγαση προσφυγικών οικογενειών, αποτελούν σήμερα χαρακτηρισμένο μνημείο στεγαστικού συγκροτήματος, αντιπροσωπευτικό του κινήματος του μοντερνισμού στην Ελλάδα και συνδέονται άρρηκτα τόσο με τη μνήμη του Μικρασιατικού Ελληνισμού, όσο και με κρίσιμες σελίδες της νεότερης ιστορίας της πόλης, όπως τα γεγονότα του Δεκεμβρίου 1944.

Σύμφωνα με τα δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία, οι δύο πρώτες πολυκατοικίες χαρακτηρίστηκαν μνημεία με Απόφαση Ύπουργού Πολιτισμού (ΦΕΚ 1747/Β/26-11-2003) και στη συνέχεια οι υπόλοιπες έξι (ΦΕΚ 62/13-2-2009), ενώ το 2019 το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων ενέκρινε ομόφωνα μελέτη αποκατάστασης του συγκροτήματος.

Το 2014 είχε επιχειρηθεί η μεταβίβαση στο ΤΑΙΠΕΔ των 137 διαμερισμάτων (από τα 228 των 8 πολυκατοικιών), με Απόφαση της Διυπουργικής Επιτροπής Αναδιαρθρώσεων και Αποκρατικοποιήσεων (ΦΕΚ 571/Β/55.3.2014). Πράξη κατά της οποίας προσέφυγε ο δήμος Αθηναίων στο ΣτΕ (Δ’ Τμήμα). Η αίτηση ακύρωσης κατά της μεταβίβασης στο ΤΑΙΠΕΔ, δεν έγινε μεν δεκτή, αναγνωρίστηκε όμως από τους διάδικους ότι ο περιβάλλων χώρος ανήκει στον δήμο. Εν τω μεταξύ, το 2016 (πριν ακόμα καθαρογραφεί η Αποφαση του ΣτΕ Δ΄ τμ. 507/2018) μεταβιβάστηκαν με το αρ. 62 του ν. 4414/2016 (ΦΕΚ 149/Α) στην Περιφέρεια Αττικής 177 από τα 228 διαμερίσματα, ενώ 51 παραμένουν ιδιόκτητα.

Τον Ιούνιο του 2025 με απόφαση της Περιφερειακής Επιτροπής (864/2025) εγκρίνεται η υπογραφή προγραμματικής σύμβασης μεταξύ Περιφέρειας Αττικής, ΔΥΠΑ και ΥΠΠΟ για την «αποκατάσταση τεσσάρων προσφυγικών πολυκατοικιών στην Λ. Αλεξάνδρας προς χρήση κοινωνικής κατοικίας». Δηλαδή, στην παρούσα φάση το έργο αφορά τέσσερις από τις οκτώ πολυκατοικίες, που φέρεται να ανήκουν εξ ολοκλήρου στην Περιφέρεια Αττικής και προβλέπει πλην της κοινωνικής κατοικίας, και τη φιλοξενία συνοδών ασθενών του γειτονικού νοσοκομείου, ενώ δεν υπάρχει καμία αναφορά στον περιβάλλοντα χώρο.

Σημειωτέον, το 2020 είχε γίνει μια προεργασία για προγραμματική σύμβαση με τον δήμο Αθηναίων, την Περιφέρεια Αττικής και την Ανάπλαση ΑΕ, αλλά δεν τελεσφόρησε.

Ο δήμος Αθηναίων αναγνωρίζει πλήρως τη σημασία της αποκατάστασης των κτιρίων, της διασφάλισης της στατικής τους επάρκειας με σεβασμό στα αρχικά σχέδια, όπως αρμόζει σε μνημεία, καθώς και της κοινωνικής αξιοποίησής τους, ενώ ζητά την πλήρη ενημέρωση και συμμετοχή του στον σχετικό σχεδιασμό. Λόγω της βαρύτητας του εγχειρήματος, του δημόσιου χαρακτήρα του, της ιστορικής και μνημειακής προστασίας του χώρου, αλλά και της άμεσης επίδρασής του στη ζωή της γειτονιάς, θεωρούμε ότι οποιαδήποτε προώθηση του σχεδιασμού δεν μπορεί να εξελίσσεται χωρίς προηγούμενη, ανοιχτή, θεσμικά οργανωμένη και ουσιαστική διαβούλευση.

Για τον λόγο αυτό, ο δήμος Αθηναίων ζητά από την Περιφέρεια Αττικής πριν προχωρήσει στην υλοποίηση της προγραμματικής σύμβασης:

1. Να προχωρήσει άμεσα σε δημόσια και επίσημη διαδικασία διαβούλευσης για το σύνολο του σχεδιασμού (κτίρια και κοινόχρηστος χώρος) που αφορά την αξιοποίηση και ανάπλαση των Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, σύμφωνα με την νομοθεσία περί αναπλάσεων (ν. 2508/97).

2. Να παρουσιάσει αναλυτικά το αντικείμενο, το εύρος, τις χρήσεις, το χρονοδιάγραμμα και τις επιπτώσεις της παρέμβασης (όπως προβλέπεται στην νομοθεσία για την Προκαταρκτική Πρόταση Ανάπλασης), καθώς και τον τρόπο με τον οποίο διασφαλίζεται η προστασία του ιστορικού και κοινωνικού χαρακτήρα του συγκροτήματος.

3. Να καλέσει θεσμικά σε συνεργασία τον δήμο Αθηναίων, τους κατοίκους της περιοχής, εκπροσώπους των σημερινών διαμενόντων, επιστημονικούς και κοινωνικούς φορείς, καθώς και κάθε αρμόδια υπηρεσία πολιτιστικής προστασίας και αστικού σχεδιασμού.

4. Να εξασφαλίσει πλήρη διαφάνεια ως προς τις μελέτες, τις προβλεπόμενες χρήσεις, το ιδιοκτησιακό και λειτουργικό καθεστώς, τα κοινωνικά κριτήρια και τη διαδικασία επιλογής δικαιούχων και απόδοσης των κατοικιών και τις προβλέψεις για την προστασία της ιστορικής μνήμης του χώρου.

5. Να μην προχωρήσει σε διαδικασίες καταστολής, όπως οι εξώσεις, πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία έγκρισης του σχεδιασμού και να ληφθεί η απαραίτητη μέριμνα προστασίας για τους σημερινούς κατοίκους στα κτίρια.

Επισημαίνουμε ιδιαίτερα το θέμα του ιδιοκτησιακού καθεστώτος που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση και αποσαφήνιση, σε συνέχεια των δικαστικών αποφάσεων και των ειδικών νομοθετικών ρυθμίσεων που έχουν μεσολαβήσει.

Η Αθήνα έχει ανάγκη από έργα που σχεδιάζονται με λογοδοσία, κοινωνική ευαισθησία, σεβασμό στη μνήμη και εμπιστοσύνη προς τους πολίτες. Τα Προσφυγικά της Αλεξάνδρας δεν είναι ένα συνηθισμένο κτιριακό απόθεμα προς αξιοποίηση. Είναι ένας τόπος μνήμης, κοινωνικής ιστορίας και αστικής ταυτότητας, που απαιτεί ειδική μέριμνα και θεσμική σοβαρότητα.

Σε μια τέτοια διαδικασία ο δήμος Αθηναίων είναι έτοιμος να συμβάλλει θεσμικά και ουσιαστικά, και απαιτεί σεβασμό του ρόλου και των δικαιωμάτων του».

Αναλυτικά η ανακοίνωση της Ένωσης Ανταποκριτών Ξένου Τύπου:

«Η Ένωση Ανταποκριτών Ξένου Τύπου καταδικάζει απερίφραστα την προσαγωγή και κράτηση για πάνω από τέσσερις ώρες ήδη του συναδέλφου μας και μέλος της Ένωσής μας Νίκου Πηλού.
Ο φωτορεπόρτερ βρισκόταν στην περιοχή «Προσφυγικά» της Λεωφόρου Αλεξάνδρας για ρεπορτάζ, όταν έγινε επιχείρηση της αστυνομίας και προσήχθη, παρότι έκανε γνωστή την ιδιότητά του.
Θέτουμε τις αρχές προ των ευθυνών τους και τις καλούμε να αφεθεί άμεσα ελεύθερος ο συνάδελφός μας.
Η Ένωση θα επιδιώξει άμεσα συναντήσεις με φορείς για να ληφθούν μέτρα που θα διασφαλίζουν την ασφάλεια των δημοσιογράφων, ανταποκριτών και μή, κατά την εκτέλεση του έργου τους με ασφάλεια και χωρίς περιορισμούς.
Το ΔΣ της ΕΑΞΤ»

Θέση πήρε και το International Press Institute (IPI) με ανάρτησή του στο Twitter στην οποία καλούσε τις ελληνικές αρχές να απελευθερώσουν άμεσα τον βραβευμένο φωτορεπόρτερ Νίκο Πηλό σημειώνοντας πως «θα έπρεπε να έχει αφεθεί ελεύθερος μόλις διαπιστώθηκε η ιδιότητά του».

Ποιός είναι ο Νίκος Πηλός

Ο Νίκος Πηλός στα ταξίδια του έχει καταγράψει τον πόλεμο, τις φυσικές καταστροφές, τη φτώχεια, τον κοινωνικοοικονομικό αγώνα και τις πολιτιστικές εναλλαγές. Η δουλειά του εμφανίζεται τακτικά σε κορυφαίες διεθνείς εφημερίδες και περιοδικά και το έργο του παρουσιάζεται σε εκθέσεις σε όλη την Ευρώπη και τις ΗΠΑ.

Η δουλειά του βραβευμένου φωτορεπόρτερ και διακεκριμένου Ευρωπαίου φωτογράφου από τις αποστολές του στη Γάζα, το Ιράκ ,το Λίβανο,την Τουρκία, το Κόσοβο, την Ουγγαρία, τη Γερμανία κ.ά, μαζί με το πρότζεκτ του για την ελληνική κρίση και το μεταναστευτικό παρουσιάστηκαν το 2019 στον Πύργο των βιβλίων του Κέντρου Πολιτισμού του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, στα πλαίσια του APW.

Μερικές από τις βραβευμένες φωτογραφίες του φωτορεπόρτερ:

Κατέγραψε την ανθρωπιστική κρίση στα σύνορα Λιβύης-Τυνησίας το 2011, όπου εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες έφυγαν από τη Λιβύη κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.

Ήδη από το 2010 έχει συμμετάσχει σε σειρά σημαντικών εκθέσεων και φεστιβάλ στην Ελλάδα και στο εξωτερικό όπως η Διεθνής Biennale της Θεσσαλονίκης το 2010, το Visa pour L’Image το 2011, το Browse Photo Festival το 2013, το MEdpHOTO, το Φεστιβάλ Ντοκυμαντέρ Θεσσαλονίκης και το Διεθνές Φεστιβάλ Μεσογειακού Ντοκυμαντέρ και Ρεπορτάζ Pre Med το 2018, ενώ η δουλειά του έχει βραβευτεί σε σημαντικούς διαγωνισμούς όπως οι World Press Photo (2017), PriMed (2018), POYi (2014, 2016), MIFA (2016), Photovisura (2014), Px3 (2013, 2014, 2015, 2016), Visualleader (2016), IPA (2016), Visura Photojournalism Grant (2016), NPPA (2014), Lucie Awards (2013) και CHIPP (2012).

Η εμπειρία του στο Κίεβο (από την Εφ.Συν)

Πрихилити небо στα ουκρανικά σημαίνει «να φέρεις τον ουρανό πιο κοντά». Είναι μια φράση που χρησιμοποιείται για να δείξει αγάπη – τόσο μεγάλη, που για κάποιον θα κατέβαζες ακόμα και τον ουρανό. Από τη ρωσική εισβολή και την έναρξη του πολέμου, οι κάτοικοι της Ουκρανίας κοιτάζουν συνεχώς τον ουρανό – περιμένοντας βόμβες και πιέζοντας τις ευρωπαϊκές χώρες να κλείσουν τον εναέριο χώρο επάνω από τη δική τους.

Ο πόλεμος είναι αιματηρή πολιτική και δεν κερδίζεται ποτέ μόνο σε ένα πεδίο. Αν η μεγαλύτερη «τέχνη» είναι να υποτάξεις τον εχθρό χωρίς μάχη, στην Ουκρανία η Ρωσία φαίνεται πως έχει ήδη ηττηθεί. Η ασθενής εθνική ταυτότητα των Ουκρανών μετά την εισβολή ενδυναμώνεται και επανανοηματοδοτείται μαζί με τα φιλοδυτικά αισθήματα. Μια ματιά όμως σε οποιονδήποτε επιχειρησιακό χάρτη δείχνει πως οι Ρώσοι δεν είναι μακριά από το να κατακτήσουν όλα τα παράλια, έχουν περικυκλώσει τις μεγάλες πόλεις, έχουν καταστρέψει ολοκληρωτικά την ουκρανική πολεμική αεροπορία και δεκάδες βάσεις, αεροδρόμια και αποθήκες. Ωστόσο, οι κάτοικοι του πολιορκημένου Κιέβου, που έχει βομβαρδιστεί ελάχιστα –ευτυχώς– συγκριτικά με άλλες πόλεις, νιώθουν πως η νίκη γι’ αυτούς είναι σίγουρη.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι από τα γεγονότα που τέμνουν κάθετα την Ιστορία και διαλύει την ψευδαίσθηση που είχαμε στην Ευρώπη πως δεν θα μας απειλήσει ξανά με το άγριο πρόσωπό της. Είναι επίσης ο πρώτος πόλεμος στη γειτονιά μας στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των fake news που διοχετεύονται ακόμα και από μεγάλα δίκτυα.

Οι ιστορίες των ανθρώπων σε έναν πόλεμο συνήθως φτάνουν σε εμάς μέσα από τον αχό μιας σφοδρής γεωπολιτικής σύγκρουσης, μέσα από τα πυρά της αντικρουόμενης προπαγάνδας, μέσα από έναν βομβαρδισμό «αντικειμενικών εικόνων», μέσα από πληροφορίες φιλτραρισμένες και διαμεσολαβημένες. Κι όταν η Ιστορία τρέχει με ιλιγγιώδη ρυθμό, σπάνια μας δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσουμε τους ανθρώπους και τις ιστορίες τους, τη δική τους αλήθεια, τη σκέψη και το βλέμμα τους.

Ο έμπειρος φωτορεπόρτερ Νίκος Πηλός έζησε στο πολιορκημένο Κίεβο επί δύο εβδομάδες. Οι άνθρωποι που άνοιξαν τα σπίτια τους σε εκείνον –και σε όλους μας– είναι εκείνοι που, για διάφορους λόγους, επιλέγουν να μην κατέβουν στα καταφύγια όταν ηχούν οι σειρήνες. Εχουν ξεπεράσει το αρχικό σοκ και δομούν μια νέα καθημερινότητα αντίστασης ανάμεσα στην ελπίδα και στον φόβο. Η δίκαιη οργή τους πλημμυρίζει τον Δνείπερο. Βιώνουν το παράλογο του πολέμου και μένουν στα σπίτια τους γιατί αυτό μπορούν να κάνουν. Ο δρόμος τους για τον ουρανό είναι κλειστός.