Ρούλα Σκουρογιάννη

Από την κουλτούρα της νόσου στη θωράκιση της υγείας

Η κ. Αγαπηδάκη υπογράμμισε ότι για τέσσερις δεκαετίες το ελληνικό σύστημα υγείας ήταν δομημένο γύρω από την καταστολή της ασθένειας και όχι την αποτροπή της. «Επί 40 χρόνια είχαμε εκπαιδευτεί να περιμένουμε να αρρωστήσουμε για να επισκεφθούμε τον γιατρό», σημείωσε, τονίζοντας ότι η θεμελίωση της πρόληψης αποτελεί κεντρικό όραμα και ρητή εντολή του Πρωθυπουργού.

Μετά την πανδημία, η αξιολόγηση των αναγκών του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ) ανέδειξε την πρόληψη ως βασικό πυλώνα μεταρρύθμισης. Στόχος της κυβέρνησης είναι η μετάβαση στο μοντέλο «προλαμβάνω για να αποφύγω τη νόσο», μια πολιτική που, όπως ανέφερε η Υπουργός, έλειπε από τη χώρα για σαράντα έτη.

Τα εντυπωσιακά νούμερα του «Προλαμβάνω»: 200.000 έγκαιρες διαγνώσεις

Τα αποτελέσματα του εθνικού προγράμματος είναι ήδη απτά και σώζουν ζωές. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε η Αναπληρώτρια Υπουργός:

• 5,7 εκατομμύρια πολίτες έχουν ήδη υποβληθεί σε προληπτικές εξετάσεις.
• 200.000 άνθρωποι εντοπίστηκαν έγκαιρα με ευρήματα που αφορούν τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας, του παχέος εντέρου και καρδιαγγειακά νοσήματα.

Η σημασία αυτών των διαγνώσεων είναι διπλή: αφενός, νοσήματα όπως ο καρκίνος μπορούν πλέον να θεραπευτούν πλήρως αν ανιχνευθούν νωρίς, και αφετέρου, αποτρέπονται πρόωροι θάνατοι σε παραγωγικές ηλικίες (40-60 ετών). Παράλληλα, η πρόληψη λειτουργεί ως «βαλβίδα αποσυμπίεσης» για το ΕΣΥ, καθώς οι 200.000 αυτοί πολίτες θα κατέληγαν σε νοσοκομεία και χειρουργεία αν η κατάστασή τους επιδεινωνόταν.

Δωρεάν εξετάσεις για όλους με ένα κλικ ή ένα τηλεφώνημα

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε 6 εκατομμύρια μοναδικούς δικαιούχους, καλύπτοντας τόσο τους ασφαλισμένους όσο και τους ανασφάλιστους πολίτες, χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση. Η διαδικασία είναι απλή:

1. Επίσκεψη στην πλατφόρμα proliptikes.gov.gr για οδηγίες.
2. Ραντεβού με τη χρήση του ΑΜΚΑ σε μία από τις 15.000 δημόσιες και ιδιωτικές δομές σε όλη την Ελλάδα.

«Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει και τους δύο τομείς, εξασφαλίζοντας ότι ο πολίτης εξυπηρετείται γρήγορα χωρίς να επιβαρύνεται η τσέπη του ή δυσανάλογα το ΕΣΥ», εξήγησε η κ. Αγαπηδάκη.

Νέα μέτωπα: Υπέρταση, νεφρική δυσλειτουργία και παχυσαρκία

Η στρατηγική του Υπουργείου Υγείας επεκτείνεται συνεχώς με νέα προγράμματα:

• Υπέρταση: Ξεκινά άμεσα πρόγραμμα για τον εντοπισμό περίπου 500.000 αδιάγνωστων υπερτασικών στη χώρα.
• Νεφρική Δυσλειτουργία: Έχουν σταλεί 1,8 εκατομμύρια παραπεμπτικά, με το 50% των πολιτών να ανταποκρίνεται ήδη. Πρόκειται για μια απλή αιματολογική εξέταση που ανιχνεύει προβλήματα τα οποία συνήθως δεν έχουν συμπτώματα.
• Παχυσαρκία Ενηλίκων: Το πρόγραμμα αριθμεί ήδη 50.000 δικαιούχους. Η Υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι το 10% των συμμετεχόντων παρουσιάζει δείκτη μάζας σώματος άνω του 50, γεγονός που απαιτεί ολιστική παρέμβαση (φαρμακοθεραπεία, ιατρική παρακολούθηση, διατροφή και άσκηση).

Κινητές Ομάδες Υγείας: Ο γιατρός στο σπίτι του πολίτη

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο των 180 Κινητών Ομάδων Υγείας (ΚΟΜΥ), οι οποίες οργώνουν την Ελλάδα. Η κ. Αγαπηδάκη αποκάλυψε περιπτώσεις πολιτών που, μέσω μιας απλής εξέτασης των ΚΟΜΥ, οδηγήθηκαν σε στεφανιογραφία ή αγγειοπλαστική μέσα σε ελάχιστες εβδομάδες, προλαβαίνοντας αιφνίδιους θανάτους. «Είναι κρίσιμο να εξεταζόμαστε όταν νιώθουμε καλά. Για όσους δυσκολεύονται, το 1135 είναι η γραμμή για δωρεάν κατ’ οίκον ιατρική επίσκεψη», υπενθύμισε.

Επενδύσεις σε υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό

Η αναβάθμιση του ΕΣΥ προχωρά με εντατικούς ρυθμούς:

• Ανακαινίσεις: 156 Κέντρα Υγείας και πάνω από 80 νοσοκομεία εκσυγχρονίζονται.
• Προσωπικό: Το σύστημα διαθέτει 10% περισσότερο προσωπικό σε σχέση με το 2019, ενώ έχουν δοθεί αυξήσεις και κίνητρα για τις απομακρυσμένες περιοχές.
• Νησιωτικότητα: Σε συνεργασία με το Ίδρυμα Χατζηιωάννου, παρέχονται επιπλέον οικονομικά κίνητρα σε γιατρούς που υπηρετούν σε 50 μικρά νησιά.

Σύμφωνα με την Υπουργό, η βελτίωση αποτυπώνεται και στην κοινή γνώμη, καθώς η υγεία έχει υποχωρήσει από την 1η στις χαμηλότερες θέσεις της λίστας με τα κυριότερα προβλήματα των πολιτών, χωρίς αυτό να προκαλεί εφησυχασμό.

Ειδική μέριμνα για τη Δυτική Αθήνα

Κλείνοντας, η κ. Αγαπηδάκη αναφέρθηκε στις στοχευμένες παρεμβάσεις για τον Δυτικό Τομέα Αθηνών, με στόχο την ποιοτική εξίσωση των παρεχόμενων υπηρεσιών:

• Ίδρυση παραρτήματος του Νοσοκομείου Παίδων στο Ίλιον.
• Δημιουργία Πανεπιστημιακού Κέντρου Υγείας στο Περιστέρι (2ο Κ.Υ. Περιστερίου) για την αποσυμφόρηση του «Αττικόν».
• Λειτουργία του Πολυδύναμου Περιφερειακού Ιατρείου στην Πετρούπολη.

Η Υπουργός τόνισε τη σημασία της προσέγγισης των ανθρώπων που ζουν μόνοι τους στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως το Ίλιον, σημειώνοντας ότι η πολιτεία οφείλει να πηγαίνει εκείνη στο σπίτι του πολίτη για να εντοπίζει τις ανάγκες του πριν αυτές γίνουν επείγουσες. 

Οδικός χάρτης πρόληψης: Ποιες εξετάσεις δικαιούστε δωρεάν

Το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» καλύπτει πλέον ένα ευρύ φάσμα ηλικιών και αναγκών. Εντοπίστε την κατηγορία σας και κλείστε το ραντεβού σας εύκολα με τον ΑΜΚΑ σας.

1. Γυναίκες 40-69 ετών: Πρόληψη καρκίνου του μαστού

• Η εξέταση: Ψηφιακή μαστογραφία.
• Συχνότητα: Κάθε δύο χρόνια (ή σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού).
• Στόχος: Έγκαιρη ανίχνευση ευρημάτων που, αν εντοπιστούν νωρίς, θεραπεύονται πλήρως σε ποσοστό άνω του 95%.

2. Άνδρες και γυναίκες 50-70 ετών: Πρόληψη καρκίνου παχέος εντέρου

• Η εξέταση: Δωρεάν αυτοδιαγνωστικό τεστ (Self-test) από το φαρμακείο και, εφόσον χρειαστεί, δωρεάν κολονοσκόπηση.
• Στόχος: Εντοπισμός πολυπόδων πριν αυτοί εξελιχθούν σε κακοήθεια.

3. Γυναίκες 21-65 ετών: Πρόληψη καρκίνου τραχήλου της μήτρας

• Η εξέταση: Τεστ Παπανικολάου (Pap-test) για τις νεότερες ηλικίες και HPV-DNA test για γυναίκες άνω των 30 ετών.
• Στόχος: Πλήρης εξάλειψη της νόσου μέσω της έγκαιρης διάγνωσης.

4. Ενήλικες 30-70 ετών: Καρδιαγγειακός έλεγχος και Υπέρταση

• Η εξέταση: Έλεγχος λιπιδαιμικού προφίλ (χοληστερίνη, τριγλυκερίδια), μέτρηση πίεσης και εκτίμηση καρδιαγγειακού κινδύνου.
• Στόχος: Πρόληψη εμφραγμάτων και εγκεφαλικών επεισοδίων.

5. Άτομα με παράγοντες κινδύνου: Έλεγχος Νεφρικής Λειτουργίας

• Η εξέταση: Ειδική αιματολογική εξέταση με δύο δείκτες.
• Δικαιούχοι: Πολίτες με διαβήτη, υπέρταση ή υψηλή χοληστερίνη.
• Στόχος: Προστασία των νεφρών πριν εμφανιστούν μη αναστρέψιμες βλάβες.

6. Πρόγραμμα Αντιμετώπισης Παχυσαρκίας

• Παροχές: Δωρεάν επισκέψεις σε γιατρούς και διατροφολόγους, καθώς και κάλυψη φαρμακοθεραπείας όπου κρίνεται απαραίτητο.
• Στόχος: Η βελτίωση της κινητικότητας και η πρόληψη συνοδών νοσημάτων (διαβήτης τύπου 2, κ.α.).

Πώς θα κλείσετε το ραντεβού σας;

1. Online: Μπαίνετε στο proliptikes.gov.gr με τους κωδικούς TaxisNet.
2. SMS: Εάν έχετε ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση, λαμβάνετε το παραπεμπτικό αυτόματα στο κινητό σας.
3. Τηλεφωνικά: Καλέστε απευθείας σε δημόσια ή ιδιωτική δομή της επιλογής σας (συνολικά 15.000 σημεία σε όλη τη χώρα) δίνοντας τον ΑΜΚΑ σας.
4. Για κατ’ οίκον επίσκεψη: Καλέστε στο 1135 (Κινητές Ομάδες Υγείας).

Θυμηθείτε: Η πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια, είναι δικαίωμα. Μην περιμένετε τα συμπτώματα για να επισκεφθείτε τον γιατρό.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Στρατηγική και Βιωσιμότητα: Το Νέο Εθνικό Μοντέλο

Ο Καθηγητής Παθολογίας–Ογκολογίας και Αντιπρόεδρος της ΕΟΠΕ, Αριστοτέλης Μπάμιας, έθεσε το θεμέλιο λίθο της συζήτησης: η μάχη κατά του καρκίνου απαιτεί κάτι περισσότερο από φάρμακα· απαιτεί βιώσιμο εθνικό σχεδιασμό. Η νέα προσέγγιση που προτείνει η ΕΟΠΕ μετατοπίζει το βάρος από την παθητική θεραπεία στην ενεργητική διαχείριση της υγείας του πληθυσμού.

Σύμφωνα με τον κ. Μπάμια, οι τέσσερις πυλώνες της σύγχρονης ογκολογικής πολιτικής είναι:

• Πρωτογενής Πρόληψη: Ενημέρωση και αλλαγή στάσης ζωής.
• Προσυμπτωματικός Έλεγχος: Διάγνωση πριν η νόσος γίνει απειλητική.
• Καινοτομία: Δίκαιη και άμεση πρόσβαση σε θεραπείες αιχμής.
• Μεταθεραπευτική Φροντίδα: Συστηματική στήριξη των ανθρώπων που νίκησαν τη νόσο.

Η Επιστημονική Άνοιξη: Από τις Στοχευμένες Θεραπείες στη Χρονιότητα

Η πρόοδος των τελευταίων 30 ετών είναι καταιγιστική. Η σύγχρονη ογκολογία, όπως εξήγησε ο κ. Μπάμιας, δεν βασίζεται πλέον σε γενικευμένα σχήματα, αλλά στην εξατομικευμένη ιατρική.

Η επανάσταση της Μοριακής Βιολογίας και της Ανοσοθεραπείας επέτρεψε στους κλινικούς γιατρούς να «εκπαιδεύουν» το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να εξουδετερώνει τα καρκινικά κύτταρα. Το αποτέλεσμα; Μορφές καρκίνου που άλλοτε θεωρούνταν καταληκτικές, σήμερα αντιμετωπίζονται ως χρόνιες παθήσεις, επιτρέποντας στους ασθενείς να ζουν μια φυσιολογική ζωή.

Ψηφιακή Υγεία: Το Πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» στην Πράξη

Ο Δημήτριος Χατζηγεωργίου (Αντιπρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου ΕΟΔΥ) παρουσίασε το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», μια πρωτοβουλία που αλλάζει τα δεδομένα στη Δημόσια Υγεία. Με τη στήριξη του Ταμείου Ανάκαμψης, η Ελλάδα αποκτά για πρώτη φορά μια ψηφιακή ασπίδα κατά του καρκίνου του μαστού, του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου.

Η καινοτομία έγκειται στην ενεργητική πρόσκληση: το κράτος αναζητά τον πολίτη μέσω SMS και άυλων παραπεμπτικών, εκδημοκρατίζοντας την πρόσβαση σε εξετάσεις υψηλής ακρίβειας, όπως το HPV-DNA testing, χωρίς οικονομική επιβάρυνση.

Ο Παράγοντας «Τρόπος Ζωής»: 40% Λιγότερα Περιστατικά

Η πρόληψη δεν είναι μόνο κρατική ευθύνη, αλλά και ατομική επιλογή. Ο Παθολόγος-Ογκολόγος Μιχάλης Νικολάου (Γ.Α.Ο.Ν.Α. «Ο Άγιος Σάββας») υπογράμμισε ότι το 40% των καρκίνων είναι προλήψιμο.

Οι παρεμβάσεις που σώζουν ζωές περιλαμβάνουν:

1. Πλήρη αποχή από το κάπνισμα.
2. Έλεγχο του σωματικού βάρους μέσω μεσογειακής διατροφής.
3. Καθημερινή άσκηση και περιορισμό του αλκοόλ.
4. Προστασία από περιβαλλοντικούς και επαγγελματικούς ρύπους.

Ολιστική Φροντίδα και η Ανθρώπινη Διάσταση

Η επιβίωση από τον καρκίνο φέρνει μαζί της νέες ανάγκες. Ο Επίκουρος Καθηγητής Μιχαήλ Λιόντος ανέδειξε την ανάγκη για παρηγορική φροντίδα και ψυχοκοινωνική στήριξη, ώστε η «επόμενη μέρα» των επιζώντων να χαρακτηρίζεται από ποιότητα.

Αυτή την ανάγκη ενίσχυσε η Παρασκευή Μιχαλοπούλου (Αντιπρόεδρος ΕΛΛΟΚ), τονίζοντας ότι οι ασθενείς πρέπει να έχουν λόγο στις αποφάσεις που τους αφορούν, διασφαλίζοντας ότι η καινοτομία δεν θα γνωρίζει γεωγραφικούς ή οικονομικούς περιορισμούς.

Τέλος, ο Νικόλαος Τσουκαλάς (Διευθυντής Ογκολογικού 417 ΝΙΜΤΣ) υπενθύμισε τη σημασία της Βιοπληροφορικής στην εξατομίκευση της θεραπείας, επισημαίνοντας όμως ότι ο ασθενής παραμένει μια μοναδική «ψυχοσωματική προσωπικότητα» που απαιτεί ενσυναίσθηση και σεβασμό.

Η Δέσμευση της Βιοφαρμακευτικής Καινοτομίας

Η κα Ελισάβετ Προδρόμου, Γενική Διευθύντρια της Bristol Myers Squibb Ελλάδας και Γενική Γραμματέας του Pharma Innovation Forum (PiF), έκλεισε τη συζήτηση με ένα μήνυμα συνεργασίας: «Η επένδυση στην έρευνα και την ανάπτυξη νέων θεραπειών δεν είναι απλώς μια επιστημονική διαδικασία, αλλά μια δέσμευση για τη βελτίωση της επιβίωσης και της ποιότητας ζωής των συνανθρώπων μας. Η βιοφαρμακευτική καινοτομία αποτελεί τον κινητήρα της προόδου, όμως η ουσιαστική αλλαγή έρχεται μέσα από τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Μόνο μέσα από κοινές στρατηγικές μπορούμε να διαμορφώσουμε βιώσιμες πολιτικές υγείας που θα διασφαλίζουν ότι η καινοτομία φτάνει έγκαιρα σε κάθε ασθενή που τη χρειάζεται».

Το Μήνυμα της ΕΟΠΕ: Μαθαίνουμε – Προλαμβάνουμε – Ζούμε Επενδύουμε στη γνώση, ενισχύουμε την πρόληψη και διασφαλίζουμε σύγχρονη, ποιοτική και δίκαιη φροντίδα για όλους. Γιατί σήμερα μπορούμε όχι μόνο να ζούμε περισσότερο, αλλά να ζούμε καλύτερα.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Πνιγμού, που καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 2021 ενημερώνει το κοινό για τα νεότερα επιδημιολογικά δεδομένα των πνιγμών και τονίζει ότι σχεδόν όλοι οι θάνατοι από πνιγμό μπορούν να προληφθούν.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), περισσότεροι από 30 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους από πνιγμό κάθε ώρα, κάθε ημέρα, παγκοσμίως. Περίπου οι μισοί από αυτούς είναι κάτω των 29 ετών, ενώ το 1/4 αυτών των θανάτων αφορά παιδιά κάτω των 5 ετών. Στην πρόσφατη έκθεση του ΠΟΥ σχετικά με την παγκόσμια κατάσταση για την πρόληψη των πνιγμών, στην οποία συμμετείχε ο ΕΟΔΥ, καταγράφεται σημαντική μείωση παγκοσμίως της συχνότητας των πνιγμών κατά 38% από το 2000 (από 6,1 σε 3,8 πνιγμούς ανά 100.000 πληθυσμού). Παρόλα αυτά, η πρόοδος χαρακτηρίζεται αργή και ανεπαρκής για την αντιμετώπιση του προβλήματος σε παγκόσμιο επίπεδο.

Στην Ελλάδα, η συχνότητα των πνιγμών εκτιμάται στους 3,6 ανά 100.000 πληθυσμού. Κατά μέσον όρο, την τελευταία πενταετία, 357 άνθρωποι χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους στο υδάτινο περιβάλλον της χώρας μας σε δραστηριότητες αναψυχής, σύμφωνα με τα δεδομένα του Παρατηρητηρίου Ατυχημάτων του Μη Κερδοσκοπικού Οργανισμού Safe Water Sports, με τον οποίο ο ΕΟΔΥ συνεργάζεται μέσω της ανάληψης κοινών πρωτοβουλιών για τη μείωση των πνιγμών.

Η συντριπτική πλειονότητα των θανάτων συμβαίνει στη θάλασσα (99%) ενώ το 70% των θυμάτων είναι άνδρες. Κατά μέσο όρο, 72% αυτών των θανάτων οφείλονται σε πνιγμό, 16% σε μη προσδιορισμένα αίτια, 11% σε παθολογικά αίτια και 1% σε ατυχήματα. Η πλέον ευάλωτη ηλικιακή ομάδα είναι τα άτομα άνω των 60 ετών, τα οποία αντιστοιχούν στο 81% των θανάτων στη χώρα μας.

Ειδικότερα, το 2024, 395 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους στο υδάτινο περιβάλλον της χώρας μας συμμετέχοντας σε δραστηριότητες αναψυχής (κολύμβηση, υδάτινα σπορ, υδάτινες δραστηριότητες αναψυχής). Από τους 395, οι 388 έχασαν τη ζωή τους στη θάλασσα, ενώ οι υπόλοιποι 7 στα εσωτερικά ύδατα της χώρας (λίμνες, ποτάμια, κολυμβητικές δεξαμενές κλπ).

Η συντριπτική πλειονότητα των θανάσιμων ατυχημάτων (98%) στη θάλασσα συνέβη κοντά στην ακτή και όχι στην ανοικτή θάλασσα, κατά τη διάρκεια κολύμβησης (95%), ενώ το 66% των θανάσιμων ατυχημάτων κατά την κολύμβηση συνέβησαν σε παραλίες μη φυλασσόμενες από ναυαγοσώστη. Ο μήνας με τα περισσότερα θανάσιμα ατυχήματα ήταν ο Ιούλιος (33%) ακολουθούμενος από τον Iούνιο (21%), ενώ εντός των χρονικών διαστημάτων 08:00-10:00, 12:00-13:00 και 14:00-15:00 καταγράφηκαν τα περισσότερα θανάσιμα ατυχήματα (11% σε έκαστο), τις ώρες που η προσέλευση στις παραλίες είναι αυξημένη.

Ο ΕΟΔΥ συμβουλεύει το κοινό:

Μαθαίνουμε κολύμβηση και ενισχύουμε την κολυμβητική παιδεία των παιδιών

Αποφεύγουμε να κολυμπάμε μόνοι αλλά πάντα με παρέα

Μπαίνουμε και βγαίνουμε σταδιακά από το νερό

Κολυμπάμε πάντα παράλληλα με την ακτή, όπου πατάμε και όχι μέχρι εξάντλησης

Κολυμπάμε μόνο αν έχουν περάσει 2-3 ώρες μετά την κατανάλωση φαγητού ή ποτού

Αποφεύγουμε να κολυμπάμε σε άγνωστα νερά

Δεν υπερεκτιμούμε τις δυνάμεις μας και έχουμε πάντα ένα πλευστό μέσο όταν πάμε στα βαθιά (πχ σωσίβιο, μακαρόνι)

Συμβουλευόμαστε πάντα τον γιατρό μας, εάν έχουμε χρόνια προβλήματα υγείας

Επιβλέπουμε αδιάλειπτα τα μικρά παιδιά

Προτιμάμε παραλίες με ναυαγοσώστη

«Η κολύμβηση προάγει τη σωματική και ψυχική ευεξία του ανθρώπου μέσω της βελτίωσης της καρδιοαναπνευστικής λειτουργίας, της ισορροπίας, της ποιότητας του ύπνου, της ενίσχυσης της ευλυγισίας, της προστασίας των αρθρώσεων, της μυικής ενδυνάμωσης, του ελέγχου του βάρους, καθώς και της αντιμετώπισης του άγχους. Ας απολαύσουμε τα οφέλη της κολύμβησης και της θάλασσας, ακολουθώντας τους παραπάνω βασικούς κανόνες ασφαλείας και προλαμβάνοντας τον πνιγμό, που μπορεί να συμβεί σε μόλις 20-60 δευτερόλεπτα και σε βάθος μόλις 5 εκατοστών νερού», αναφέρει ο ΕΟΔΥ.

Παροτρύνει το κοινό να συνδεθεί στην δωρεάν ηλεκτρονική εφαρμογή του Safe Water Sports, διαθέσιμη μέσω του διαδικτύου όσο και μέσω των εφαρμογών (Apps) για φορητές συσκευές για πληροφορίες σχετικά με τα χαρακτηριστικά ασφαλείας (πχ αν έχουν ναυαγοσώστη, βαθιά/ρηχά νερά, κλπ), περισσότερων από 3.400 παραλιών σε Ελλάδα και Κύπρο, τις νόμιμες επιχειρήσεις εκμίσθωσης θαλάσσιων σπορ, όλα τα νοσοκομεία, τα κέντρα υγείας και τα λιμεναρχεία με πλήρη στοιχεία επικοινωνίας, τους ισχύοντες κανονισμούς ασφάλειας για κάθε θαλάσσιο σπορ και δραστηριότητα στη θάλασσα, κ.ά.

Η τεκμηρίωση είναι πολιτική ευθύνη – Όχι διαίσθηση, αλλά δεδομένα

Με μια καθαρή θέση υπέρ της επιστημονικά τεκμηριωμένης χάραξης πολιτικής, η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, ανέβηκε στο βήμα του 2ου Synergies Forum on Cancer της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου, στέλνοντας σαφές μήνυμα:
«Η χάραξη πολιτικής δεν μπορεί να βασίζεται στη διαίσθηση. Αν μια παρέμβαση δεν είναι τεκμηριωμένη, δεν είναι απλώς αναποτελεσματική – είναι σπατάλη πόρων».

Η αναπληρώτρια υπουργός παρουσίασε το σχέδιο μιας ολιστικής, προληπτικής στρατηγικής για τη Δημόσια Υγεία, στηριγμένης σε πραγματικά δεδομένα και νέες τεχνολογίες.

Εντυπωσιακή ανταπόκριση στο «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ»: Πρώιμες διαγνώσεις σε χιλιάδες πολίτες

Στον απολογισμό του οργανωμένου προγράμματος πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», η Ειρήνη Αγαπηδάκη ανέδειξε την ενεργή συμμετοχή των πολιτών:
Περισσότεροι από 3,5 εκατομμύρια πολίτες έχουν ήδη υποβληθεί σε δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, επί συνόλου 6 εκατομμυρίων δικαιούχων.

• Για τα καρδιαγγειακά νοσήματα: 1,5 εκατομμύριο πολίτες εξετάστηκαν, με 20.000 να παραπέμπονται για δεύτερο έλεγχο και 4.200 για έλεγχο ισχαιμίας.
• Στον καρκίνο του μαστού: 812.000 γυναίκες συμμετείχαν και περισσότερες από 50.000 εντοπίστηκαν εγκαίρως με ευρήματα.

Για πρώτη φορά, η Ελλάδα διαθέτει πληθυσμιακές βάσεις δεδομένων Υγείας και αξιοποιεί τον Εθνικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας στον προληπτικό έλεγχο.

Νέα προγράμματα πρόληψης: Νεφρική λειτουργία, παχυσαρκία και ευάλωτες ομάδες

Η αναπληρώτρια υπουργός ανακοίνωσε την έναρξη τριών νέων προγραμμάτων:

• Έγκαιρη διάγνωση νεφρικής δυσλειτουργίας σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση ή δυσλιπιδαιμία.
• Αντιμετώπιση της παχυσαρκίας σε ενήλικες με καινοτόμα φαρμακευτική αγωγή και ταυτόχρονη διατροφική υποστήριξη.

«Αν δεν παρακολουθούνται οι συνεδρίες διατροφής, διακόπτεται η φαρμακευτική αγωγή. Η σωστή διατροφή είναι κρίσιμη για την υγιή γήρανση».

• Στοχευμένο πρόγραμμα για απομακρυσμένες περιοχές: Δωρεάν προληπτικές εξετάσεις για παιδιά, εγκύους, μεσήλικες και ηλικιωμένους σε ορεινές περιοχές και μικρά νησιά με λιγότερους από 10.000 κατοίκους.

Τεχνητή Νοημοσύνη στη μάχη κατά του καρκίνου

Με μια ιδιαίτερη ανακοίνωση, η κα Αγαπηδάκη γνωστοποίησε την έναρξη πιλοτικής μελέτης για την αξιολόγηση της τεχνητής νοημοσύνης στη διάγνωση του καρκίνου του μαστού.
Στόχος είναι να διαπιστωθεί εάν το ΑΙ μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα και με ακρίβεια βλάβες στον μαστό σε σχέση με τον κλινικό γιατρό.

Παράλληλα, σχεδιάζεται πρόγραμμα επιμόρφωσης επαγγελματιών υγείας σε νέες δεξιότητες (upskilling/reskilling) στον τομέα της πρόληψης.

«Η συνεχής επιμόρφωση πρέπει να γίνει μέρος της κουλτούρας μας. Δεν ζούμε πια στην εποχή της αυθεντίας», υπογράμμισε η κα Αγαπηδάκη.

Νέα εργαλεία στο ΕΣΥ: Βιοδείκτες, μητρώα, ηλεκτρονικός φάκελος και τηλεϊατρική

Συμπληρώνοντας την ομιλία της, η αναπληρώτρια υπουργός περιέγραψε τη σταδιακή θωράκιση του ΕΣΥ στον τομέα της πρόληψης:

• Αποζημιώνονται πλέον νέοι βιοδείκτες.
• Λειτουργεί μητρώο νεοπλασιών για καλύτερη παρακολούθηση των ασθενών.
• Η χρήση καινοτόμων φαρμάκων διευρύνεται.
• Ο Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας τίθεται σε πλήρη λειτουργία έως το τέλος του 2025.
• Η τηλεϊατρική επεκτείνεται σε εθνική κάλυψη, εξασφαλίζοντας πρόσβαση και σε απομακρυσμένες περιοχές.

Η ανθρώπινη επαφή δεν υποκαθίσταται

Η αναπληρώτρια υπουργός δεν παρέλειψε να αναφερθεί στη σημασία της συμμετοχής των συλλόγων ασθενών, αναγνωρίζοντας ότι:

«Όταν κάποιος έρχεται αντιμέτωπος με μία διάγνωση, χρειάζεται ένα χέρι, μία αγκαλιά, ένα πρόσωπο. Τα ψηφιακά εργαλεία δεν μπορούν να υποκαταστήσουν αυτό το ανθρώπινο κομμάτι».

Κλείνοντας, επανέλαβε τη δέσμευση της κυβέρνησης και του Πρωθυπουργού για ενίσχυση της πρόληψης ως βασικό πυλώνα του Εθνικού Συστήματος Υγείας, καλώντας σε συνεργασία όλους τους εμπλεκόμενους φορείς:

«Χτίζουμε ένα ενιαίο οικοσύστημα υγείας, όπου η επιστήμη, οι επαγγελματίες και οι πολίτες συμμετέχουν εξίσου».

«Μπαίνουμε σε μία διαδικασία που φτιάχνουμε ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη διατροφική πολιτική και δεν παρέχουμε μόνο στους πολίτες δωρεάν συνεδρίες με διατροφολόγο», υπογράμμισε η κα Αγαπηδάκη, τονίζοντας ότι επικαιροποιούνται  οι διατροφικοί οδηγοί από την Εθνική Επιτροπή Διατροφής.

Παράλληλα, η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας σημείωσε ότι το υπουργείο Υγείας θέτει σε λειτουργία τον Ιανουάριο του ’25 τις Κινητές Ομάδες της Πρωτοβάθμιας με γιατρό, νοσηλευτή, ψυχολόγο και κοινωνικό λειτουργό, οι οποίες θα φτάνουν σε κάθε περιοχή της χώρας μας. «Θέλω να φτάσουμε σε κάθε γειτονιά, και με τις προληπτικές εξετάσεις και για την παχυσαρκία, θα πάμε παντού. Θέλω να φτάσει παντού το μήνυμα της Πρόληψης γιατί είναι μήνυμα φροντίδας, αγάπης προς τον εαυτό μας», επισήμανε. 

Εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας της ΠΦΥ

Επιπλέον, η κα Αγαπηδάκη υπογράμμισε τη δέσμευσή της για εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας. «Εκπαιδεύουμε τους επαγγελματίες της Πρωτοβάθμιας, είναι πάρα-πάρα πολύ σημαντικό αυτό. Πάνω από 10.000 επαγγελματίες Θα έχουν πιστοποιημένη εκπαίδευση, προσφέροντας έτσι ποιοτικές υπηρεσίες υγείας στους πολίτες». 

Κλείνοντας, η αναπληρώτρια υπουργός εξέφρασε την επιθυμία της να αλλάξει η αντίληψη για το υπουργείο Υγείας. «Θέλω να δούμε το υπουργείο Υγείας ως υπουργείο Φροντίδας και Πρόληψης, και όχι να το θεωρούμε ως να είναι υπουργείο Ασθένειας και να σκεφτόμαστε μόνο τα νοσοκομεία. Και αυτό μπορεί μόνο να γίνει όταν είμαστε κοντά στους πολίτες, και αυτό ακριβώς κάνουμε».

«Η κυβέρνηση επενδύει στην πρόληψη. Το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ αποτελεί ένα όραμα της κυβέρνησης, που έγινε πραγματικότητα, με στόχο την προστασία της υγείας των πολιτών», είπε χαρακτηριστικά η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, διευκρινίζοντας τι ισχύει με τις επιμέρους προσυμπτωματικές εξετάσεις που περιλαμβάνονται στο Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ αλλά και πώς οι πολίτες μπορούν να ενημερώνονται πιο αναλυτικά, μπαίνοντας στα αντίστοιχα sites που έχουν δημιουργηθεί. Αυτό που τόσο η κα Αγαπηδάκη, όσο και ο κ. Γεωργιάδης τονίζουν με κάθε ευκαιρία είναι να μην προσπεράσουν οι πολίτες το μήνυμα που λαμβάνουν από το υπουργείο μέσω της ΗΔΙΚΑ, αλλά να αξιοποιήσουν τη δυνατότητα και να προβούν στον δωρεάν προληπτικό έλεγχο για διάφορους τύπους καρκίνου και για τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

“Το Πρόγραμμα πρόληψης κατά του καρκίνου του παχέος εντέρου“

«Αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ότι αποκτούμε το πρώτο οργανωμένο πρόγραμμα πρόληψης στη χώρα. Για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, όπως κάνουν πάρα πολλές χώρες, έχουμε πρώτης γραμμής το self-test, το οποίο είναι απλό και εύχρηστο, και μπορεί να το κάνει οποιοσδήποτε στο σπίτι. Έτσι, λοιπόν, είμαστε τυχεροί γιατί έχουμε στα εργαστήρια της επιστήμης το self test, το οποίο τι κάνει; Να το αποσαφηνίσω αυτό, δεν ανιχνεύει τον καρκίνο, ανιχνεύει τον παράγοντα κινδύνου. Όπως, δηλαδή, πάμε και κάνουμε μία εξέταση αίματος κι έχουμε υψηλή χοληστερόλη, αλλά δεν διαγιγνώσκει στεφανιαία νόσο αυτή η εξέταση, πάμε στον καρδιολόγο μετά. Έτσι, και με το self test κάνουμε αυτό το τεστ για να δούμε αν έχουμε παρουσία αιμορραγίας στα κόπρανα και μετά πάμε στο γαστρεντερολόγο για να δούμε τα περαιτέρω. Το πρόγραμμα απευθύνεται σε άνδρες και γυναίκες ηλικίας 50-69 ετών, καθώς αυτή είναι η ηλικιακή ομάδα, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες τις οποίες και ακολουθούμε. Γι΄ αυτό υπάρχει αυτή η ηλικιακή ομάδα, δεν είναι αυθαίρετη.

Για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, έχουμε ήδη συμβάσεις με 6.500 φαρμακεία σε όλη τη χώρα, αυτές τις ημέρες ολοκληρώνουμε άλλες χίλιες, δηλαδή 7.500 και έρχονται κάθε μέρα καινούργιες. Επιπλέον, έχουμε πάνω από 100 διαγνωστικά σε όλη τη χώρα για τις γαστρεντερολογικές εξετάσεις και αντίστοιχα πάνω από 300 σημεία για τις γυναικολογικές εξετάσεις. Θέλω να μπαίνουν οι πολίτες στα site, για παράδειγμα για το μαστό είναι το mastografia.gov.gr, για το πρόγραμμα πρόληψης του καρκίνου τραχήλου της μήτρας είναι testpap.gov.gr, για τον καρκίνο του  παχέος εντέρου είναι colon.gov.gr, ώστε να βλέπουν τα συνεργαζόμενα φαρμακεία και τα ιατρεία στην περιοχή τους και να απευθύνονται σε αυτά για τις προληπτικές τους εξετάσεις». 

“Το εμβόλιο έναντι του HPV και η μείωση νέων περιστατικών καρκίνου του τραχήλου της μήτρας“

«Αν συνδυάσουμε το πρόγραμμα πρόληψης κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας με τον εμβολιασμό έναντι του HPV, σε 10 χρόνια, η χώρα μας θα έχει σχεδόν μηδενίσει τα νέα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας για τα οποία ευθύνεται ο ιός HPV. Αυτό είναι ένα πολύ σπουδαίο εθνικό στοίχημα, που δεν πρέπει να αφήσουμε να χαθεί. Το εμβόλιο αποζημιώνεται για κορίτσια και αγόρια, μάλιστα έχουμε διευρύνει και τα ηλικιακά όρια και είναι αλήθεια ότι κάνουμε μία πολύ μεγάλη προσπάθεια από το 2022, παρατείνουμε συνεχώς χρονιά με τη χρονιά, την αποζημίωση.

Γιατί αυτό που θέλουμε είναι ακριβώς σε δέκα χρόνια με αυτό το νέο συνδυαστικό σύστημα, έλεγχο με δωρεάν test pap, δωρεάν HPV DNA τεστ και παράλληλα τον εμβολιασμό να μπορεί η χώρα να μηδενίσει τα νέα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας που οφείλονται σε αυτόν τον ιό και είναι αυτός που -κατά συντριπτική πλειονότητα- οφείλεται ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας, που για πολλές γυναίκες είναι θανατηφόρος».

“Το πρόγραμμα πρόληψης για τα καρδιαγγειακά νοσήματα για 5,5 εκατομμύρια πολίτες“

«Αρχές Νοεμβρίου ξεκινάει και το πρόγραμμα πρόληψης των καρδιαγγειακών νοσημάτων που είναι επίσης ένα τεράστιο πρόγραμμα. Αφορά άτομα ηλικίας 30 ως 70 ετών, 5,5 εκατομμύρια πολίτες. Θα έχουμε 10 κέντρα αναφοράς, πανεπιστημιακές καρδιολογικές κλινικές, που εάν ο πολίτης έχει στεφανιαία νόσο ή διαγνωστεί να έχει κάποια σοβαρά καρδιολογικά προβλήματα, θα παραπέμπεται κατευθείαν προκειμένου να βρει τη λύση όποια και αν είναι αυτή. Κάθε είδους καρδιολογικό πρόβλημα θα αντιμετωπίζεται σε αυτά τα 10 κέντρα αναφοράς σε όλη τη χώρα και έχουμε έτσι μεγάλη χαρά να συντονίζεται αυτή η προσπάθεια από το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Μας έχει υποστηρίξει πάρα πολύ ο Πρύτανης, ο κύριος Σιάσος που είναι και καρδιολόγος, ήταν και Πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής. Έχει μία μεγάλη ευαισθησία για το θέμα αυτό και νομίζω ότι θα δώσουμε και μία εμπειρία διαφορετική στον πολίτη, τι σημαίνει τελικά να μη χάνεσαι μέσα στο σύστημα υγείας».

“Έγκαιρος εντοπισμός του καρκίνου του πνεύμονα“

«Ο καρκίνος του πνεύμονα είναι από τις πρώτες αιτίες θανάτου. Είμαστε από τις πρώτες χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση που θα εφαρμόσει το πρόγραμμα για τον έγκαιρο εντοπισμό του καρκίνου του πνεύμονα, το οποίο έχουμε δρομολογήσει να εφαρμόσουμε μέσω ΕΣΠΑ. Θα γίνει το ’25, σε τουλάχιστον 4 νοσοκομεία της χώρας. Στην περίπτωση των προγραμμάτων πρόληψης που συζητάμε μέχρι τώρα πάμε όπως λέμε σε υγιή πληθυσμό.  Το πρόγραμμα πρόληψης και έγκαιρου εντοπισμού για τον καρκίνο του πνεύμονα αφορά πολίτες που είναι σε υψηλό κίνδυνο ήδη. Ποιοι είναι αυτοί;  Αυτοί που έχουν καπνίσει 20 χρονοπακέτα, όπως μας λένε οι επιστήμονες. Τι σημαίνει αυτό; 1 πακέτο κάθε μέρα για 20 χρόνια ή 2 πακέτα κάθε μέρα για 10 χρόνια».

“Δίνουμε αγώνα να ανατάξουμε το ΕΣΥ“

«Ερχόμαστε λοιπόν να κάνουμε μία επένδυση που δεν έχει γίνει ποτέ στη χώρα και αφορά στο να προλάβουμε τη νόσο. Ήμουνα εχθές στην Κοζάνη για το πρόγραμμα ενάντια στην παιδική παχυσαρκία, γίνεται μία πανελλαδική προσπάθεια στον τομέα αυτόν, έχουμε τις προληπτικές εξετάσεις για τον έγκαιρο εντοπισμό των χρονίων νοσημάτων, έχουμε αντίστοιχα προγράμματα που θα τα δείτε να ξετυλίγονται σιγά-σιγά και σε άλλους τομείς. Πρέπει να κερδίσουμε το στοίχημα της πρόληψης. Ξέρω ότι η κατάσταση στα νοσοκομεία είναι πάρα πολύ δύσκολη, γίνεται μία πραγματικά πολύ σκληρή προσπάθεια από την ηγεσία του υπουργείου υγείας και ο υπουργός, ο άδωνις γεωργιάδης, και ο αρμόδιος υφυπουργός, ο κ. Θεμιστοκλέους, και ο Δημήτρης ο Βαρτζόπουλος, όλοι ο καθένας στο μετερίζι του κάνουμε έναν αγώνα για να μπορέσουμε να ανατάξουμε το ΕΣΥ».

Υπενθυμίζεται ότι όλο το πρόγραμμα προληπτικών εξετάσεων και τα έργα αναβάθμισης του ΕΣΥ στηρίζονται σε πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.

Τα στοιχεία που παραθέτουμε (πηγή KREPORT) πιστοποιούν ότι επί 25 χρόνια εφαρμόζουμε -μάλλον μόνο εμείς σε ολόκληρη την Ευρώπη- το μοντέλο που ζητά από το Πυροσβεστικό Σώμα, το οποίο είναι εκπαιδευμένο στις αστικές πυρκαγιές, να αντιμετωπίσει την πύρινη λαίλαπα σε δασικές εκτάσεις, παρότι ούτε την γεωμορφολογία, ούτε τις ειδικές συνθήκες (μικροκλίμα φωτιάς) δεν γνωρίζει. Παρά την αύξηση της δαπάνης σε εναέρια μέσα, οι αποτυχίες διαδέχονται η μία την άλλη και ίσως το μόνο που -κι αυτό καθ΄υπερβολή- εφαρμόζεται είναι το “112”. Αναμφίβολα πρώτος στόχος είναι η προστασία της ανθρώπινης ζωής, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, όμως, οι συνέπειες από τα εκατοντάδες χιλιάδες καμένα στρέμματα δάσους είναι τεράστιες.

Η μεγάλη εικόνα

Μέχρι σήμερα έχουν κριθεί ακατάλληλες 146 κατοικίες και τα κτίρια 31 επιχειρήσεων στη βορειοανατολική Αττική, και το απόγευμα ο πρωθυπουργός, συνοδευόμενος από τέσσερις υπουργούς, θα συναντηθεί στην Πεντέλη με δημάρχους της περιοχής για να συζητηθούν δράσεις αποκατάστασης των πυρόπληκτων περιοχών.
Εν αναμονή των ανακοινώσεων, ας έχουμε κατά νου τη μεγάλη εικόνα: Οι ειδικοί επιστήμονες μιλούν για δομικό πρόβλημα στο μοντέλο της πρόληψης και της κατάσβεσης των δασικών πυρκαγιών, το οποίο δεν πρόκειται να αντιμετωπιστεί όσα πυροσβεστικά μέσα κι αν προστεθούν.

Το ελληνικό μοντέλο: Φέτος συμπληρώνονται 25 χρόνια που η Ελλάδα έχει εγκαταλείψει την πρακτική που ακολουθούν όλες οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες και εισηγούνται οι ειδικοί επιστήμονες, ότι δηλαδή η διαχείριση των δασών, η πρόληψη και η κατάσβεση των δασικών πυρκαγιών, είναι υπόθεση των Δασικών Υπηρεσιών (που γνωρίζουν τα δάση) κι όχι της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας –που εκπαιδεύεται για αστικές πυρκαγιές. Στην Ελλάδα επιλέξαμε να πρωτοτυπήσουμε. Από το 1998 εφαρμόζουμε ένα τελείως διαφορετικό μοντέλο, που κάθε χρόνο δοκιμάζεται και αποτυγχάνει.

Τα αποτελέσματα: Το 1998 η χώρα αντιμετώπιζε τις δασικές πυρκαγιές με 1400 πυροσβεστικά οχήματα, 6.000 πυροσβέστες, 6.000 προσωπικό δασικών υπηρεσιών και ελάχιστα εναέρια πυροσβεστικά μέσα. Σήμερα επιχειρούν 90 εναέρια μέσα, 4.500 πυροσβεστικά οχήματα, 14.500 πυροσβέστες και 3.000 προσωπικό δασικών υπηρεσιών. Το κόστος για την πρόληψη και την δασοπυρόσβεση το 1998 ήταν 30 εκ. ευρώ, σήμερα υπερβαίνει το 1 δισ. ευρώ. Το 1998 κάηκαν 92.901 στρέμματα και φέτος – μέχρι σήμερα – έχουν καεί 285.000 στρέμματα.

Το “ορόσημο” του 1998

Το συμπέρασμα: Η ανάληψη της ευθύνης της πρόληψης και της κατάσβεσης των δασικών πυρκαγιών από την Πυροσβεστική έγινε το 1998, για συγκυριακούς λόγους –κατ’ ουσία, ήταν η “απάντηση” στις απεργιακές κινητοποιήσεις και διεκδικήσεις των δασικών υπαλλήλων. Ακολούθησε (α) η αποδυνάμωση των δασικών υπηρεσιών: Σήμερα διαθέτουν περί τους 900 δασολόγους και δασονόμους μόνο, που στη συντριπτική τους πλειονότητα είναι σε ηλικία συνταξιοδότησης, ενώ καμία πρόσληψη δεν έχει ολοκληρωθεί τα τελευταία 5 χρόνια. Και (β) η ανακατανομή των πόρων, περίπου κατά 80% στην πυρόσβεση και 20% στην πρόληψη. Έτσι, τα δάση μένουν ανοχύρωτα στην πυρκαγιά.

Δύο κρίσιμα στοιχεία

Τα αντιπυρικά σχέδια: Εκπονούνται σε κλίμακα Περιφέρειας και όχι σε κλίμακα δασαρχείου, ενίοτε από γραφεία χωρίς γνώση και μέσα. Αποτέλεσμα το ελληνικό παράδοξο, δασικές εκτάσεις, καλλιεργήσιμη γη, εκτός σχεδίου δόμηση και οικιστικός ιστός , είτε αλληλοκαλύπτονται είτε συνορεύουν, να μην διαθέτουν ειδικό αντιπυρικό σχέδιο. Οι πυροσβεστικές δυνάμεις αγνοούν πως θα επιχειρήσουν στις περιοχές αυτές, δημιουργούν ζώνες άμυνας κοντά στους οικισμούς. Όμως, η φωτιά που βγαίνει με ορμή από το δάσος στην οικιστική περιοχή είναι πολύ δύσκολο να συγκρατηθεί.

Ανεκπαίδευτοι – έκτακτοι: Η συγκρότηση της ομάδας των δασοκομάντος δεν απέδωσε τα αναμενόμενα γιατί η εκπαίδευση των 1.160 μελών της γίνεται μόλις μέσα σε 20 μέρες, είναι εντελώς ανεπαρκής. Επίσης, περίπου 1.500 πυροσβέστες παραμένουν σε καθεστώς 5ετούς θητείας, και σύντομα θα επιστρέψουν στα σπίτια τους, αντί – όπως προτείνουν οι αρμόδιοι φορείς – να είναι μόνιμης απασχόλησης το καλοκαίρι στην δασοπυρόσβεση και τον χειμώνα στην πρόληψη.

Πορίσματα στο συρτάρι

Τρία πορίσματα, της διακομματικής επιτροπής της Βουλής το 1993, της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής το 2008 και το πόρισμα Goldammer το 2019 μετά την φωτιά στο Μάτι, συμπίπτουν ότι η διαχείριση των δασών, η πρόληψη και η δασοπυρόσβεση είναι έργο πρωτίστως των δασικών υπηρεσιών. Μάλιστα το πόρισμα του 2008 φέρει την υπογραφή του Κ. Μητσοτάκη, ως προέδρου της αρμόδιας Επιτροπής της Βουλής. Και τα τρία πορίσματα, κατ’ ουσία, έμειναν στο συρτάρι.

EURACTIV: Σχέδιο με επίκεντρο την πρόληψη

Εστιάζοντας μόνο στην πυρόσβεση χωρίς μια ολιστική προσέγγιση με επίκεντρο την πρόληψη, θα είναι δύσκολο για τις χώρες της ΕΕ να αντιμετωπίσουν μελλοντικές πυρκαγιές, δήλωσε στο Euractiv (ρεπορτάζ των Ελίζας Γκρίτση και Σαράντη Μιχαλόπουλου) ειδικός από την Ελλάδα, όπου χιλιάδες εκτάρια δάσους κάηκαν και πάλι μέσα σε λίγες ημέρες.

Η Ελλάδα έχει μακρά ιστορία με τις πυρκαγιές. Η αφύπνιση έγινε το 2018, όταν μια πυρκαγιά στην περιοχή της Αττικής σκότωσε 100 ανθρώπους. Έκτοτε, ο αριθμός των νεκρών δεν έφτασε ποτέ σε αυτό το επίπεδο, αλλά ο αντίκτυπος δεν έχει μειωθεί: Το 2023 σημειώθηκε η μεγαλύτερη δασική πυρκαγιά στην ιστορία της ΕΕ στη βόρεια Ελλάδα, η οποία έκαψε 770 τετραγωνικά χιλιόμετρα, περίπου όσο η πόλη της Νέας Υόρκης.

Σχεδόν κάθε καλοκαίρι, οι Έλληνες πολιτικοί τσακώνονται για τη διαχείριση των πυρκαγιών, αλλά σε επίπεδο πολιτικής, υπάρχει ακόμη πρόοδος που πρέπει να επιτευχθεί, ανέφερε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην έκθεσή της φέτος.

Αυτό το καλοκαίρι έγιναν κάποιες απτές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα αντιμετωπίζει τις πυρκαγιές. Ελικόπτερα επιτηρούσαν περιοχές υψηλού κινδύνου, πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι καθάρισαν εκτάσεις που τους ανήκαν από βιομάζα που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καύσιμη ύλη και 25 μη επανδρωμένα αεροσκάφη αναπτύχθηκαν για την επιτήρηση της Αττικής για πυρκαγιές.

Επιπλέον, τον Μάρτιο, η κυβέρνηση αγόρασε επτά ακόμη πυροσβεστικά αεροπλάνα έναντι 361 εκατ. ευρώ – τα οποία συχνά δεν μπορούν να πετάξουν πάνω από τις πυρκαγιές λόγω των ισχυρών ανέμων και των καπνών.

Η Ελλάδα ξεκίνησε επίσης ένα πρόγραμμα πρόληψης πυρκαγιών ύψους 415 εκατ. ευρώ με την ονομασία «AntiNero», το οποίο περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, τον καθαρισμό πευκοδάσους από τις βελόνες στο έδαφος και τη βελτίωση των δασικών δρόμων που είναι ζωτικής σημασίας για την πρόσβαση στις πληγείσες περιοχές κατά τη διάρκεια μιας κρίσης.

Αλλά τίποτα από όλα αυτά δεν εμπόδισε την πυρκαγιά της περασμένης εβδομάδας να καταστρέψει 20 χλμ και να φτάσει στα προάστια της Αθήνας. Ένας άνθρωπος έχασε τη ζωή του, πάνω από 100 σπίτια καταστράφηκαν και εκτιμάται ότι κάηκαν 10.000 εκτάρια δάσους.

Οι κλιματολογικές συνθήκες ήταν ιδιαίτερα άσχημες. Η Ελλάδα βίωσε ζέστη-ρεκόρ τον Ιούνιο και τον Ιούλιο και οι ισχυροί βόρειοι άνεμοι έσπρωξαν τη φωτιά προς την Αθήνα.

Σύμφωνα με τις εκθέσεις του Copernicus και του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές, η περιοχή της Αττικής έχει χάσει το 37% της δασικής της έκτασης τα τελευταία οκτώ χρόνια.

Φέτος το καλοκαίρι, οι πυρκαγιές στην Ελλάδα έχουν μέχρι στιγμής εντοπιστεί έγκαιρα, ωστόσο αυτό δεν ήταν αρκετό. Τα γεγονότα έδειξαν ότι από τη στιγμή που η φωτιά ξεκίνησε, ήταν εξαιρετικά δύσκολο να τεθεί υπό έλεγχο.

Για τον Ηλία Τζιρίτη, υπεύθυνο επιχειρήσεων δασικών πυρκαγιών του WWF Ελλάς, αυτό οφείλεται στην έλλειψη ενός εθνικού σχεδίου διαχείρισης και πρόληψης δασικών πυρκαγιών.

Ανάγκη για ένα εθνικό σχέδιο διαχείρισης δασικών πυρκαγιών

Ο κ. Τζιρίτης δήλωσε ότι στην Ευρώπη, γενικά, υπάρχει ανάγκη να δοθεί έμφαση στη διαχείριση του τοπίου για την αντιμετώπιση μελλοντικών δασικών πυρκαγιών.

«Η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί ότι οι πυρκαγιές είναι θέμα διαχείρισης του τοπίου. Έχουμε ένα μεσογειακό μωσαϊκό- πώς θα το διατηρήσουμε; Έχουμε μείωση της κτηνοτροφίας και της γεωργίας σε μια περιοχή, πρέπει να τη βοηθήσουμε να μειώσει την καύσιμη ύλη», είπε.

Σύμφωνα με τον εμπειρογνώμονα, θα πρέπει να εφαρμοστεί μια ολιστική προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων, από τους αγρότες έως την τοπική κοινότητα. Ανέφερε διάφορα παραδείγματα σε όλο το μπλοκ όπου ο συντονισμός οδήγησε σε αποτελέσματα.

Αναφερόμενος στην κτηνοτροφία, είπε ότι η εξαφάνισή της από μια περιοχή σημαίνει ότι μετά από λίγα χρόνια θα έχουμε μεγαλύτερη ένταση πυρκαγιών. «Στην Ισπανία, εξηγεί, υπάρχουν προγράμματα που χρησιμοποιούν κτηνοτρόφους που μπαίνουν σε ελεγχόμενες περιοχές για να μειώσουν την καύσιμη ύλη, βόσκουν εκεί για να διαχειριστούν τη βλάστηση», είπε.

Στην Ελλάδα, οι πυρκαγιές από βόσκηση είναι συχνό φαινόμενο παρά τα πρόσφατα κυβερνητικά μέτρα που αυστηροποιούν τα πρόστιμα όταν πρόκειται για εμπρησμό από αμέλεια.

«Στο νησί της Άνδρου, το 90% των πυρκαγιών είναι πυρκαγιές βόσκησης […] Οι Έλληνες θα πρέπει να διερευνήσουν την περίπτωση της Κορσικής, καθώς τέθηκε σε εφαρμογή ένα σχέδιο βόσκησης με χρήση φωτιάς, καίγοντας συνολικά αλλά με ελεγχόμενο τρόπο».

Ο εμπειρογνώμονας επέμεινε ότι ο διαθέσιμος προϋπολογισμός για τη διαχείριση των πυρκαγιών πρέπει να ανακατευθυνθεί στην πρόληψη, όπως έκανε η Πορτογαλία το 2017, όταν αποφασίστηκε ένα εθνικό σχέδιο δασικών πυρκαγιών και αυξήθηκε η χρηματοδότηση για την πρόληψη στο 40%.

Ο κ. Τζιρίτης εξήγησε ότι η Ελλάδα δεν είχε ποτέ ένα τέτοιο σχέδιο ή μια ανάλυση των αιτιών ή των παραγόντων που προκαλούν τις πυρκαγιές. Προειδοποίησε επίσης ότι αν οι αρχές δεν δράσουν, πολλά μέρη σε όλη τη χώρα -που έχουν καεί περισσότερες από δύο φορές- θα ερημώσουν.

«Ορισμένα οικοσυστήματα δεν θα ανακάμψουν ποτέ και θα υπάρξουν συνέπειες για την ποιότητα του νερού και του αέρα, καθώς και για τον τουρισμό», κατέληξε.

Σύμφωνα με εκπρόσωπο της ΕΕ, η στήριξη της Ελλάδας στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στη διαχείριση των κινδύνων που σχετίζονται με το κλίμα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προτεραιότητες των προγραμμάτων της Πολιτικής Συνοχής 2021-2027, με προϋπολογισμό περίπου 1,56 δισ. ευρώ.

«Από το ποσό αυτό, 421 εκατ. ευρώ προορίζονται ειδικά για μέτρα που υποστηρίζουν την ετοιμότητα, την πρόληψη και την καταπολέμηση των πυρκαγιών», δήλωσε ο εκπρόσωπος.

Επιπλέον, τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο ελληνικό σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (RRP) και συμβάλλουν άμεσα στην πρόληψη κατά των πυρκαγιών και την αντιμετώπιση αυτών, ανέρχονται σε πάνω από 800 εκατ. ευρώ.

Ωστόσο, δεν έχει γίνει ακόμη σαφές πόσα χρήματα έχουν μέχρι στιγμής απορροφηθεί και υλοποιηθεί σε έργα.

Το KREPORT συγκέντρωσε τα σχετικά στοιχεία (ανάλυση ΟΟΣΑ, στοιχεία Copernicus κ.ά), σύμφωνα με τα οποία η Πορτογαλία τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ, μείωσε τις δαπάνες στην πυρόσβεση και σχεδόν διπλασίασε αυτές για την πρόληψη. Στην ίδια έκθεση η Ελλάδα συγκρινόμενη και με τη Γαλλία και την Ισπανία είναι επίσης ουραγός στη χρηματοδότηση στον τομέα της πρόληψης/διαχείρισης. Ιδιαίτερη αναφορά κάνουν οι ειδικοί του ΟΟΣΑ στο χωροταξικό της Ελλάδας, με τις πολλές διαφορετικές χρήσεις και την έλλειψη, μεταξύ άλλων, δασικών χαρτών.

Χαρακτηριστικός είναι ο πίνακας που συγκρίνει τα κονδύλια που διατίθενται για την πρόληψη και την καταστολή δασικών πυρκαγιών σε Γαλλία, Ελλάδα και Πορτογαλία:

*Σημειώσεις: Τα δεδομένα ανακτήθηκαν από το WWF (2019[174]) . Οι πληροφορίες για την Ισπανία βασίζονται σε στοιχεία της Ισπανικής Επίσημης Σχολής Δασολόγων Μηχανικών και αναφέρονται στην περίοδο 2008-17. Περιλαμβάνει κρατικές και περιφερειακές επενδύσεις, καθώς οι περιφερειακές κυβερνήσεις μοιράζονται τις αρμοδιότητες στη διαχείριση των δασών. Οι πληροφορίες για τη Γαλλία βασίζονται σε στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Γεωγραφικών και Δασικών Πληροφοριών και αναφέρονται στην περίοδο 2009-18. Οι πληροφορίες για την Ελλάδα βασίζονται σε εκτιμήσεις του WWF.

 Η μετατόπιση της εστίασης από την καταστολή στην πρόληψη στην εθνική δημόσια χρηματοδότηση στην Πορτογαλία, 2017-21

Ελλάδα, η μόνη χώρα στον ευρωπαϊκό νότο που τα πήγε χειρότερα από πέρυσι με τις πυρκαγιές

Βαθύτερες βλέπει τις ρίζες του προβλήματος, ο δασολόγος περιβαλλοντολόγος Ελευθέριος Σταματόπουλος εξηγώντας στο KReport τι πήγε στραβά στη Ρόδο και στην Αγχίαλο. «Στην Ρόδο δεν έγινε τίποτα διαφορετικό από όσα έγιναν στην Βόρεια Εύβοια, από όσα έγιναν στις φωτιές του 2021 ή στο έγκλημα στο Μάτι. Απόλυτη ασυνεννοησία, συνεχείς αναζωπυρώσεις, που σημαίνει ότι δεν υπήρχε η ελάχιστη αντίληψη για τα δάση, για το ανάγλυφο, για τους δασικούς δρόμους και τις αντιπυρικές λωρίδες. Από τον κανόνα δεν εξαιρούνται αγροτικές φωτιές όπως αυτή στη Νέα Αγχίαλο»

Οι συχνοί καύσωνες και οι πυρκαγιές στη Μεσόγειο, εκτός από τον αντίκτυπο στα οικοσυστήματα και τη δημόσια υγεία, προκαλούν αλυσιδωτές επιπτώσεις και στην οικονομία, επισημαίνει το Nationalnews.com. Σύμφωνα με έκθεση της Μοody’s, οι καύσωνες μπορεί να μειώσουν μακροπρόθεσμα την ελκυστικότητα προορισμών όπως η Ελλάδα. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα επιφέρει βαρύ πλήγμα στην εθνική οικονομία, αν σκεφτεί κανείς ότι μόνο πέρυσι τα έσοδα από τον τουρισμό έφτασαν τα 38 δις ευρώ, ποσό που ισοδυναμεί με το 18,5% του ΑΕΠ. Οι ακραίες καιρικές συνθήκες επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό και τον αγροτικό τομέα με μείωση της παραγωγής και αύξησης των τιμών σε προϊόντα, όπως το ελαιόλαδο και τα φρούτα, εδώ.

Ως έναν εφιάλτη από το μέλλον περιγράφει ο Guardian την επιχείρηση εκκένωσης τουριστικών περιοχών της Ρόδου και της Κέρκυρας, ενώ μαίνονταν οι πυρκαγιές. Οι εικόνες αυτές όπως τονίζει η βρετανική εφημερίδα, φέρνουν τον ευρωπαϊκό Νότο πιο κοντά στην οδυνηρή πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής. Την τελευταία δεκαετία, σχεδόν 22 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίζονται κάθε χρόνο λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων. Μέχρι το 2050, προβλέπεται ότι 1,2δισεκατομμύρια άνθρωποι θα γίνουν κλιματικoί μετανάστες, ώστε να μπορέσουν να επιβιώσουν. Αν και ο εκτοπισμός λόγω φυσικών καταστροφών μοιάζει μακρινό σενάριο για τον ανεπτυγμένο κόσμο, οιειδικοί προειδοποιούν ότι «η ζωή μας μπορεί να εκτροχιαστεί για χρόνια, ακόμη και σε κοινωνίες με σχετικά καλούς πόρους»,