Σεραφείμ Κοτρώτσος

Η επιλογή του προσώπου έγινε σε δεύτερο χρόνο, και μόνο αφού ο Κυριάκος Μητσοτάκης αξιολόγησε και αποφάσισε τι συμφέρει περισσότερο την χώρα και την παράταξή του στην σημερινή (εσωτερική) πολιτική και γεωπολιτική σφαίρα. Αφ’ ης στιγμής ο κύβος ερρίφθη και αποφασίστηκε να διαρραγεί η τριακονταετής παράδοση που ήθελε τις κυβερνητικές πλειοψηφίες να προτείνουν Πρόεδρο της άλλης πλευράς, ο πρωθυπουργός είχε να επιλέξει μεταξύ μιας μικρής λίστας υποψηφίων. Ο Αντώνης Σαμαράς έχει διαγραφεί από τη Ν.Δ, οι Κώστας Καραμανλής και Νίκος Δένδιας είχαν δηλώσει πως δεν ενδιαφέρονται για τον συνταγματικά “απογυμνωμένο” ρόλο, ο Κώστας Τασούλας, ως εκ τούτου, ήταν μία λογική (και καλή στη συγκυρία) επιλογή- ίσως και η μοναδική.

Ως προς το δίδυμο που προβαλλόταν ως “φαβορί” το προηγούμενο διάστημα, η πραγματικότητα είναι πως ο κ. Μητσοτάκης ουδέποτε σκέφτηκε σοβαρά την πιθανότητα να προτείνει τον Ευάγγελο Βενιζέλο. Όσες εγγυήσεις θεσμικής ευλάβειας κι’ αν έδινε, η πολιτική πληθωρικότητά του θα τον οδηγούσε σε συχνές παρεμβάσεις επί παντός επιστητού και θα μετέβαλλε την προεδρία της Δημοκρατίας σε έναν επικοινωνιακά (και πολιτικά;) παρεμβατικό μηχανισμό. Εάν υπάρχει, άλλωστε, κάποιος που, επιστημονικά και πολιτικά, γνωρίζει καλύτερα να ακροβατεί μεταξύ τύπου και πνεύματος του Συντάγματος αυτός είναι ο κ. Βενιζέλος.

Το όνομά του, ωστόσο, έπαιζε δυνατά, κάτι που αφέθηκε από το Μέγαρο Μαξίμου, στο πλαίσιο της παραπλάνησης, αλλά και υποκινήθηκε από κορυφαία στελέχη του ΠΑΣΟΚ (με επιρροή στον πρόεδρό του) και από παράγοντες που στέκονται διαχρονικά στο πλάϊ του κ. Βενιζέλου. Κάπως έτσι στην Χαριλάου Τρικούπη έκαναν την επιθυμία τους σενάριο, δίχως να υπολογίζουν ότι το “Τασούλας ή Βενιζέλος” περιέγραφε δύο εκ διαμέτρου αντίθετες επιλογές του πρωθυπουργού που εκ των πραγμάτων δεν μπορούσαν να συμβαδίζουν. Ασφαλής πολιτικά επιλογή από τη μία, περιπετειώδης και παρακινδυνευμένη από την άλλη.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιθυμεί έναν όσο το δυνατόν πιο καθαρό πολιτικό διάδρομο μέχρι τις επόμενες εκλογές, τις οποίες, προφανώς, σκοπεύει να κερδίσει. Η πολιτική υστεροφημία (τρίτη νίκη στη σειρά…) που θα αποκομίσει είναι τουλάχιστον δελεαστική, ενώ πιθανώς θα δημιουργήσει στέρεες προϋποθέσεις και για όποιον άλλο σχεδιασμό με ευρωπαϊκή διάσταση μπορεί να κάνει.

Αυτός ο στόχος περνάει μέσα από την μεγαλύτερη δυνατή συσπείρωση της εκλογικής βάσης της Ν.Δ: αφενός, να επιστρέψουν όσοι, δυσφορώντας για τις κυβερνητικές πολιτικές, δεν ψήφισαν στις ευρωεκλογές, και, αφετέρου, να επαναπατρισθούν όσοι επέλεξαν κόμματα στα δεξιά της. Στις τελευταίες μετρήσεις διαπιστώνεται επίμονα ότι το άθροισμα αυτών των κομμάτων ενισχύεται και φθάνει περίπου στο 20%, με την Ελληνική Λύση και τη Φωνή Λογικής να αναπτύσσουν και έναν εσωτερικό ανταγωνισμό που μπορεί να επιτείνει τις μετακινήσεις ψηφοφόρων. Η δε διαγραφή Σαμαρά μπορεί να έχει δυσαρεστήσει ένα τμήμα της εκλογικής βάσης του κυβερνώντος κόμματος.

Τούτων δοθέντων, η επιλογή του Κωνσταντίνου Τασούλα θεωρείται ικανή και ως πολιτικό ανάχωμα- μένει, βεβαίως, να κριθεί κάτι τέτοιο.

Παράλληλα, ο πρωθυπουργός απέδειξε με αυτή την επιλογή πως αισθάνεται αρκετά ασφαλής ως προς την επιρροή του στον χώρο του κέντρου, το οποίο αποτελεί την “δεξαμενή” που τον στηρίζει από το 2016. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι η απήχηση του ΠΑΣΟΚ μένει στάσιμη, ίσως και να μειώνεται, την ώρα που η Ν.Δ ανακάμπτει και “πιάνει” το 30%, ο δε Νίκος Ανδρουλάκης δεν μπορεί να πλησιάσει τον κ. Μητσοτάκη στην “κυβερνησιμότητα”.

Παρά την σημαντική κοινοβουλευτική τους δραστηριότητα, το νέο προφίλ με ισχυρότερη ηγετική ομάδα, και με τον ΣΥΡΙΖΑ να αγκομαχά, στη Χαριλάου Τρικούπη αντιλαμβάνονται (;) πως ο στόχος να νικήσουν τη Ν.Δ περνάει στην περιοχή του φαντασιακού.

Ο χειρισμός της τελικής επιλογής του κ. Μητσοτάκη φαίνεται πως αποπροσανατόλισε ή και παραπλάνησε το ΠΑΣΟΚ. Ως εκ τούτου ο πρωθυπουργός κατάφερε και ένα επικοινωνιακό και πολιτικό πλήγμα στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ο κ. Ανδρουλάκης επένδυσε πολιτικά σε μία κεντροαριστερή επιλογή Μητσοτάκη (Βενιζέλος), επέλεξε να αναμένει μέχρι τέλους την πρόταση του πρωθυπουργού, κι όταν άκουσε το όνομα Τασούλας περιέπεσε σε αμηχανία, οικτίροντας το Μαξίμου γιατί έσπασε την πολιτική παράδοση και γιατί στις ψηφοφορίες της Βουλής θα πουν “ναι” και οι Σπαρτιάτες. Ελάχιστοι παρακολουθούν αυτά τα επιχειρήματα και ακόμα λιγότεροι τα κατανοούν. Βρίσκεται, δε, στην ακόμα δυσκολότερη θέση να εξηγεί γιατί προτείνει δικό του υποψήφιο, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ έχει προτείνει μία σημαντική πολιτική προσωπικότητα (Λούκα Κατσέλη) που προέρχεται από τα βάθη του ανδρεϊκού ΠΑΣΟΚ και υπήρξε εμβληματική υπουργός της κυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου.

Οι πολιτικές εξελίξεις είναι βέβαιο πως δεν θα κριθούν από την προεδρική εκλογή. Οι πολίτες, δικαίως, ανησυχούν για την προσωπική οικονομική τους κατάσταση (ακρίβεια), την Υγεία, τα εθνικά θέματα κ.ά. Γνωρίζουν πως τα προβλήματά τους, εάν μετριαστούν αυτό θα συμβεί από τις αποφάσεις της κυβέρνησης και όχι από το νέο Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Έχουν απόλυτη συναίσθηση του πραγματικού μεγέθους και της επιρροής του εκάστοτε Προέδρου.

Όμως, το κλίμα που παράγεται από την άγονη αντιπαράθεση για την προεδρική εκλογή δείχνει πως ο πρωθυπουργός παραμένει κυρίαρχος του πολιτικού παιχνιδιού και ότι το ΠΑΣΟΚ σπατάλησε πολύτιμο πολιτικό κεφάλαιο να “βάλει δικό του άνθρωπο” στο προεδρικό μέγαρο και όχι το πώς θα δημιουργήσει προϋποθέσεις -πολιτικές σήμερα, εκλογικές αύριο- για να μπει το ίδιο στο απέναντι κτίριο (Μαξίμου).

Το πρώτο απ΄ αυτά, τις επόμενες εβδομάδες, θα είναι, αναμφίβολα, η εκλογή νέου Προέδρου της Δημοκρατίας. Εν αναμονή της ανακοίνωσης του ονόματος που θα προτείνει ο Κυριάκος Μητσοτάκης, στη Χαριλάου Τρικούπη εκτιμούν πως εφόσον αυτό προέλθει από τον χώρο της κεντροαριστεράς, αφενός θα δοθεί η ευκαιρία για συναίνεση και υπερψήφιση της πρωθυπουργικής επιλογής, αφετέρου θα φανεί ότι το ΠΑΣΟΚ είναι πλέον κυβερνητική δύναμη αφού θα καταστεί εφικτό να επιβάλλει, εμμέσως, κορυφαίο παράγοντα που να προέρχεται από τον δικό του χώρο.

Την αρχή έκανε ο ίδιος ο πρόεδρος του κόμματος όταν έκανε λόγο, εμμέσως αλλά σαφώς, για πρόσωπο που να ενώνει, στη συνέχεια, όμως, ήταν ο εκπρόσωπος Τύπου του κόμματος Κώστας Τσουκαλάς που δήλωσε, δύο φορές, ότι ο νέος ΠτΔ πρέπει να προέρχεται από την αντίπαλη παράταξη, ήτοι από την κεντροαριστερά. Ακολούθησε, η Άννα Διαμαντοπούλου που βρίσκεται πλέον πολύ κοντά στο Νίκο Ανδρουλάκη, η οποία επισήμανε την ανάγκη η επιλογή του προσώπου που θα αποτελέσει τον επόμενο Πρόεδρο της Δημοκρατίας «να συμβολίζει την εθνική ενότητα». Όπως είπε στο MEGA «δεν είναι ο χώρος συγκρούσεων ούτε ο χώρος μικροκομματικής ανάδειξης η επιλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας. Σύμφωνα με το Σύνταγμα, την πρωτοβουλία την έχει αυτός που έχει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία».
Κατά την ίδια, «ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει μεγάλη ευθύνη στο να δημιουργήσει συναινετική διαδικασία και πρόταση ώστε το κοινοβούλιο και το έθνος να ενωθεί στο πρόσωπο του Προέδρου της Δημοκρατίας».

Η κ. Διαμαντοπούλου διατηρεί στενή σχέση με τον Ευάγγελο Βενιζέλο και φαίνεται πως η αναφορά της αποτελεί “φωτογραφία” του πρώην προέδρου του κόμματος και αντιπροέδρου της συγκυβέρνησης της Ν.Δ με το ΠΑΣΟΚ.

Με μία τέτοια επιλογή, πολύ περισσότερο με τη συγκεκριμένη, το ΠΑΣΟΚ θα συναινούσε στην προεδρική εκλογή και κατά ορισμένους αυτό ίσως άνοιγε ακόμα και τον δρόμο για κυβέρνηση “μεγάλου συνασπισμού”, υπό προϋποθέσεις, εάν κανένα κόμμα δεν εξασφαλίσει -κάτι μάλλον βέβαιο με τα σημερινά δεδομένα- αυτοδυναμία στις επόμενες εκλογές. Βεβαίως, υπάρχουν κι άλλα πρόσωπα που θεωρητικά πληρούν τις προϋποθέσεις, όπως, για παράδειγμα, του πρωθυπουργού της μικρής οικουμενικής, Λουκά Παπαδήμου. Ή του διοικητή της ΤτΕ Γιάννη Στουρνάρα, αν και συγκεντρώνει σχετικά μικρές πιθανότητες ακριβώς επειδή είναι ο κεντρικός τραπεζίτης της χώρας.

Μέχρις ώρας έχουν ακουστεί πολλά ονόματα, τόσο από τον χώρο της Ν.Δ, όσο και από την κεντροαριστερά, αρκετά από αυτά (Καραμανλής, Δένδιας) έχουν “καεί”, επειδή τα ίδια τα πρόσωπα αυτά δήλωσαν ότι δεν ενδιαφέρονται, άλλα πάλι αποτελούν περισσότερο προβολή δικών τους φιλοδοξιών, τις οποίες καλλιεργούν με διαρροές σε μέσα ενημέρωσης, κι άλλα, παραμένουν όντως στην κούρσα. Συνοπτικά, θα έλεγε κανείς ότι τα πρόσωπα που συζητώνται χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: εκείνα που μπορούν να προκαλέσουν συναίνεση και άρα εκλογή τους με ευρεία πλειοψηφία, και εκείνα που αποσκοπούν κυρίως στην συσπείρωση της εκλογικής βάσης της Ν.Δ και στη δημιουργία αναχωμάτων προς τα δεξιά.

Στα πρώτα, ακούγονται οι Κ. Τασούλας, Παν. Πικραμένος, φυσικά ο Ν. Δένδιας (το μεγάλο φαβορί που, σε πείσμα της άρνησής του παραμένει στις συζητήσεις), και από την άλλη πλευρά οι Ευ. Βενιζέλος, Γ. Στουρνάρας και Μαρία Δαμανάκη. Φυσικά, όλα αυτά, μπορεί να αποδεχτούν “έπεα πτερόεντα” καθώς μπορεί να ανακοινωθεί πρόσωπο-έκπληξη.

Με το βλέμμα στο κέντρο

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στήριξε την πολιτική ηγεμονία του από το 2016 στην διείσδυσή του στον χώρο του κέντρου, συχνά συγκρουόμενος με τον σκληρό πυρήνα της δεξιάς βάσης της ΝΔ. Όμως, σύμφωνα με πληροφορίες, ακόμα και τώρα, μετά το ηχηρό μήνυμα της ευρωκάλπης (28,3%), της δυσφορίας της μεγάλης μερίδας των πολιτών για την κυβερνητική αναποτελεσματικότητα ως προς την ακρίβεια και όχι μόνο, την μεταρρυθμιστική κόπωση, και άλλα, ο πρωθυπουργός γνωρίζει κατά βάθος ότι οι ελπίδες του για να πλησιάσει το ποσοστό αυτοδυναμίας περνάει μέσα από τους κεντρώους ψηφοφόρους. Ακόμα και η πιθανότητα να συγκροτηθεί κυβέρνηση συνεργασίας, ευκολότερα μπορεί να αναζητηθεί για έναν πολιτικό με αυτό το προφίλ στον χώρο του κέντρου (ΠΑΣΟΚ), όπου ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει πάρει προβάδισμα, παρά στα δεξιά της δεξιάς, όπου υπάρχουν ακραίες “φιγούρες” που δύσκολα θα μπορούσε να εμπιστευθεί.

Εάν, μάλιστα, είναι ακριβές ότι ο κ. Μητσοτάκης δεν έχει εγκαταλείψει τις φιλοδοξίες για ένα ευρωπαϊκό αξίωμα, μετά τα μέσα του 2027, τότε η προεδρική εκλογή, ίσως ακόμα και οι συναινέσεις που θα επιδιώξει γενικότερα, να είναι ένα θετικό σήμα γι΄ αυτόν.

Γιατί δεν “κάηκε” το όνομα της νυν Προέδρου

Αρκετοί λένε ότι το όνομα της νυν Προέδρου Κατερίνας Σακελαροπούλου δεν πρέπει να φεύγει από τη δημόσια συζήτηση, καθώς, παρότι δεν έφερε κάποιον “αέρα” στο προεδρικό μέγαρο, συνεργάστηκε άψογα με την κυβέρνηση και, ακόμα κι έτσι, διατηρεί την επιρροή της στην κεντροαριστερά. Στις εποχές της πολιτικής αβεβαιότητας που έρχονται, το να έχει ο Κυριάκος Μητσοτάκης ένα πρόσωπο που γνωρίζει και για το οποίο δεν θα ανησυχεί (…) στο προεδρικό μέγαρο δεν είναι μικρό πράγμα.

Ίσως γι’ αυτό και το όνομά της επανέρχεται δυναμικά και, όπως λένε οι γνωρίζοντες, πρέπει να θεωρείται μία ασφαλής αλλά και πολύ πιθανή επιλογή για τον πρωθυπουργό.Ο ίδιος, άλλωστε, θα ζυγίσει όλες τις πιθανότητες και τα πολιτικά κέρδη που θα του αποφέρουν τα ονόματα που έχουν ακουστεί, προς τούτο, άλλωστε, γίνονται εδώ και καιρό κρυφές μετρήσεις από το Μέγαρο Μαξίμου.

Στελέχη, ωστόσο, στους ομόκεντρους κύκλους του Μεγάρου Μαξίμου εξηγούν πως υπάρχουν επτά “γιατί όχι” που κρατούν την Κατερίνα Σακελαροπούλου στο παιχνίδι της προεδρικής εκλογής:

• Γιατί όχι, δεδομένου ότι αποτελεί πολιτική παράδοση, η ίδια κυβέρνηση να προτείνει τον/την ίδιο/α Πρόεδρο της Δημοκρατίας για μία δεύτερη θητεία.
• Γιατί όχι, καθώς ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει δεσμευτεί στα γενέθλια της Νέας Δημοκρατίας ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα πρέπει να έχει υπερκομματικά χαρακτηριστικά για να υπάρξουν συναινέσεις στην Βουλή.
• Γιατί όχι, αφού οι αντιδράσεις βουλευτών που είχαν εκδηλωθεί για το πρόσωπο της σημερινής Προέδρου σχετικά με τη στάση της στον γάμο για τα ομόφυλα ζευγάρια (…το “επινίκιο” πάρτυ σε κεντρικό wine bar με τους Άκη Σκερτσο, Αλέξη Πατέλη και άλλα γαλάζια στελέχη) μάλλον έχουν κοπάσει, ιδιαίτερα μετά τη διαγραφή- σήμα του Αντώνη Σαμαρά, οπότε θεωρείται πιθανότερο ότι θα δώσουν θετική ψήφο.
• Γιατί όχι, αφού Ντόρα Μπακογιάννη και Ευάγγελος Μεϊμαράκης διατύπωσαν εμμέσως πλην σαφώς την άποψη ότι θα μπορούσε να επανεκλεγεί η κ. Σακελαροπούλου, άρα μπορεί να θεωρήσει κανείς ότι (ειδικά η πρώτη) κάτι γνωρίζουν και προλειαίνουν το έδαφος.
• Γιατί όχι, αφού θεωρείται πολύ πιθανό το ΠΑΣΟΚ να κλίνει τελικά υπέρ της υπερψήφισης, όπως και υπό προϋποθέσεις ο ΣΥΡΙΖΑ. Ιδιαίτερα εάν τα δύο αυτά κόμματα δεν σταθεί εφικτό να συμφωνήσουν σε κοινή υποψηφιότητα προερχόμενη από τον προοδευτικό χώρο. Ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κ. Τσουκαλάς, μάλιστα, δήλωσε δύο φορές ότι ο/η υποψήφιος/α ΠτΔ πρέπει να προέλθει από την άλλη παράταξη, κάτι που μία δεύτερη υποψηφιότητα της σημερινής Προέδρου το εξασφαλίζει, έστω και με “διασταλτική” ερμηνεία.
• Γιατί όχι, διότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιθυμεί να έχει καθαρό πολιτικό διάδρομο μέχρι τις επόμενες εκλογές και η σημερινή Πρόεδρος αφαιρεί και τις ελάχιστες πιθανότητες μικρών ή μεγαλύτερων συγκρούσεων. Δεν επιδίωξε και δεν θα επιδιώξει να δημιουργήσει “παράλληλο σύστημα” στο νεοκλασικό της Ηρώδου του Αττικού, κάτι που δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα συμβεί με άλλες “ηχηρές” υποψηφιότητες που έχουν ακουστεί, είτε από την κεντροαριστερά, είτε από τη συντηρητική παράταξη.
• Γιατί όχι, τέλος, διότι εάν ο πρωθυπουργός αποφασίσει να ανακοινώσει οποιοδήποτε άλλο όνομα υποψηφίου/ας, πέραν όλων των άλλων, θα πρέπει να αιτιολογήσει γιατί δεν ανανέωσε την θητεία της κ. Σακελαροπούλου- την θεωρεί, για παράδειγμα, μη επιτυχημένη;

Από τις ευρωεκλογές, ο ΣΥΡΙΖΑ εξήλθε με επιβεβαιωμένη την δεύτερη θέση, σε μία μικρή αλλά ικανή απόσταση από το ΠΑΣΟΚ. Από την άλλη, το ποσοστό που κατέγραψε το δεύτερο αποτέλεσε την αφορμή για μία έντονη εσωτερική αντιπαράθεση σχετικά με την τακτική του Νίκου Ανδρουλάκη και προκάλεσε την αμφισβήτηση της ηγεσίας του. Συντεταγμένα, ωστόσο, και με υποδειγματικό τρόπο (το ντιμπέϊτ των υποψηφίων αποτέλεσε πολιτικό case study) οδηγήθηκε στην εσωκομματική εκλογή και ανέδειξε μία νέα ηγετική ομάδα (Δούκας, Γερουλάνος, Διαμαντοπούλου), ο δε κ. Ανδρουλάκης επιβεβαίωσε με την επανεκλογή του την εσωκομματική κυριαρχία του, αν και πλέον με ισχυρούς “συγκατοίκους”.

Στην Κουμουνδούρου, από την άλλη, οι ευρωεκλογές και το ισχνό αποτέλεσμα προκάλεσαν την έναρξη ενός εμφυλίου που είχε προαναγγελθεί από το συνέδριο του Φεβρουαρίου. Οι διαλυτικές τάσεις με ευθύνη του Στέφανου Κασσελάκη και η αμφισβήτησή του από τους “87” που έγιναν “100” και εν τέλει ισχυρή πλειοψηφία στα κομματικά όργανα, οδήγησαν σε μία πρωτόγνωρη διαδικασία αποκλεισμού του πρώτου από την εσωκομματική εκλογή και τελικά την ανάδειξη του Σωκράτη Φάμελλου στην προεδρία. Οι αποχωρήσεις βουλευτών που ακολούθησαν στέρησαν τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης από τον ΣΥΡΙΖΑ και, παράλληλα, έβαλαν στον πολιτικό χάρτη ένα νέο κόμμα.

Νέοι συσχετισμοί

Όλα αυτά εκφράστηκαν, όπως αναμενόταν, και δημοσκοπικά. Σήμερα, ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα μικρό σχετικά κόμμα με καταγραφή μεταξύ 8-10% το οποίο προσπαθεί να ξαναπιάσει το νήμα της πολιτικής και να ασκήσει σκληρή αλλά εποικοδομητική αντιπολίτευση. Το δε Κίνημα Δημοκρατίας εξελίχτηκε σε ένα ιδιότυπο αντι-ΣΥΡΙΖΑ μόρφωμα, χωρίς ευκρινή, ακόμα, πολιτική ταυτότητα και εντελώς προσωποπαγές, αφού όλα περιστρέφονται γύρω από την “φωτογένεια” του αρχηγού του.

Οι δημοσκοπήσεις διαμορφώνουν πιά μία κατάσταση που ουδείς μπορεί να αγνοήσει, αν και οι αναγνώσεις ποικίλλουν. Το ΠΑΣΟΚ έχει θέσει ως κεντρική στρατηγική του να αναδειχθεί πρώτο κόμμα στις εκλογές του 2027 και έτσι να απευθύνει προσκλήσεις συνεργασίας για τον σχηματισμό κυβέρνησης, όπως έχει περιγράψει σε αδρές γραμμές ο πρόεδρος του κόμματος. Για να συμβεί αυτό, βεβαίως, πρέπει στο συνέδριο του κόμματος που θα πραγματοποιηθεί το πρώτο εξάμηνο του 2025 να μετασχηματιστεί σε ενιαίο κόμμα, καθώς ως συνασπισμός κομμάτων (ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ) που είναι τώρα δεν έχει δικαίωμα στο μπόνους των 40 εδρών που προβλέπει ο εκλογικός νόμος. Γι αυτό και η μόνη αλλαγή στην οποία θα συμφωνούσε, εφόσον το Μέγαρο Μαξίμου αναλάμβανε σχετική πρωτοβουλία, είναι να αρθεί το εμπόδιο ως προς το μπόνους για συνασπισμούς κομμάτων.

Ωστόσο, δημοσκοπικά το ΠΑΣΟΚ καταγράφει ποσοστό κοντά στο 18% (με αναγωγή), άρα είναι πολύ δύσκολο να “εκτιναχθεί” σε ποσοστό άνω του 30% και η Ν.Δ να μείνει στάσιμη στα σημερινά δημοσκοπικά ποσοστά της -κοντά στο 30%. Αργά ή γρήγορα και ανάλογα με το αποτύπωμα των μετρήσεων το πρώτο εξάμηνο του 2025, ο Νίκος Ανδρουλάκης θα υποχρεωθεί να αποσαφηνίσει την εκλογική στρατηγική του: εάν, για παράδειγμα, το εννοεί όταν μιλά για προοδευτικό μέτωπο, άρα και εκλογική ή κυβερνητική συνεργασία, ή θα αφήνει να αιωρείται η πιθανότητα ενός “μεγάλου συνασπισμού” αλά ελληνικά, μία συνεργασία, δηλαδή, ακόμα και με τη Ν.Δ.

Κινητικότητα στην Κουμουνδούρου

Ο Σωκράτης Φάμελλος, από την άλλη, είναι σαφής και προτείνει τη συγκρότηση ενός τέτοιου μετώπου που θα λάβει πιθανώς και χαρακτηριστικά εκλογικής συνεργασίας. Η παλαιότερη πρόταση του Νίκου Παππά ( ο οποίος συνεχίζει να συνομιλεί με κορυφαία στελέχη του ΠΑΣΟΚ) για κοινά ψηφοδέλτια, ή των Χάρη Τσιόκα και Αντώνη Κοτσακά για τη συγκρότηση μετώπου με το ΠΑΣΟΚ (στις δύο παρουσιάσεις του βιβλίου τους βρέθηκαν “αι γενέαι πάσαι” της κεντροαριστεράς), ακόμα και τη Νέα Αριστερά, ή η πρόταση των Χρ. Σπίρτζη, Γ. Ραγκούση, Θαν. Θεοχαρόπουλου και Κ. Ζαχαριάδη για κάτι ανάλογο, παραμένουν ενεργές στην εσωτερική συζήτηση, όμως θα είναι ο πρόεδρος του κόμματος που θα διατυπώσει το τελικό σχέδιο και τη σχετική πρόταση. Ρόλο και μάλιστα σημαντικό θα παίξουν και οι πρωτοβουλίες που θα αναλάβει ο Αλέξης Τσίπρας προς το φθινόπωρο του νέου έτους.

Το τεστ της προεδρικής εκλογής και τα “αγκάθια”

Αρκετοί πιστεύουν πως η εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας θα είναι το μεγάλο πολιτικό τεστ των δυνατοτήτων μιας συνεργασίας που μπορεί να φτάσει στις εκλογές. Προσώρας, η μεν Κουμουνδούρου κάνει λόγο για την “πραγματική αντιπολίτευση” του ΣΥΡΙΖΑ (επικαλούμενη και το ποσοστό των εθνικών εκλογών του 2023), σε αντιδιαστολή με την “βολική αντιπολίτευση”, κάτι που αποτελεί ευθεία αιχμή προς τη Χαριλάου Τρικούπη. Παρά την κατηγορία, οι σχέσεις των δύο κομμάτων παραμένουν σε ικανοποιητικό επίπεδο, δεν παρατηρούνται σοβαρές αντεγκλήσεις, ενώ κοινοβουλευτικά η σύγκλιση έναντι κυβερνητικών νομοσχεδίων είναι εμφανής. Αυτά, φυσικά, δεν αρκούν και οι εκτιμήσεις λένε ότι εάν ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ (ίσως και η Νέα Αριστερά μετά το “ναυάγιο” της πρότασης για τον Χρήστο Ράμμο) μπορούσαν να συμφωνήσουν σε κοινό πρόσωπο για την ΠτΔ τότε θα είχε γίνει το πρώτο βήμα συνεργασίας.

Στην περίπτωση, όμως, ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες. Αφενός επειδή αρκετά εύκολα ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα μπορούσε να διεμβολίσει το ΠΑΣΟΚ με μία πρόταση κεντροαριστερής υποψηφιότητας (όπως ζήτησε με δηλώσεις του και ο εκπρόσωπος Τύπου Κ. Τσουκαλάς), αφετέρου διότι ο Νίκος Ανδρουλάκης επιθυμεί, σύμφωνα με πληροφορίες, να δράσει συναινετικά για να εξισορροπήσει την οξεία αντιπολιτευτική γραμμή και να παραμείνει ισχυρός στον χώρο του κέντρου. Η αντίληψη είναι πως το ΠΑΣΟΚ έχει εξαντλήσει τις εισροές ψηφοφόρων από τα αριστερά -ειδικά τώρα που ο κ. Φάμελλος κατορθώνει να ηρεμήσει εσωτερικά τον ΣΥΡΙΖΑ-, και ως εκ τούτου πρέπει να προσελκύσει εκείνους που είχαν προσεγγίσει τα τελευταία χρόνια το κεντρώο μεταρρυθμιστικό αφήγημα του πρωθυπουργού.

Εάν, για παράδειγμα, ο πρωθυπουργός βάλει στο τραπέζι επίσημα το όνομα του Ευάγγελου Βενιζέλου (κάτι δύσκολο), τότε το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί παρά να συναινέσει και να αποκοπεί από την όποια προσπάθεια του ΣΥΡΙΖΑ για κοινή υποψηφιότητα. Η εκπληξη, σε αυτή την περίπτωση, θα ήταν να συμφωνήσει και η Κουμουνδούρου σε μία τέτοια υποψηφιότητα.

Πιθανή υπό προϋποθέσεις μια συνάντηση Ανδρουλάκη- Φάμελλου

Σε κάθε περίπτωση, στη Χαριλάου Τρικούπη και την Κουμουνδούρου ζυγίζουν τα πράγματα και πιθανώς, πριν ή μετά την ανακοίνωση του ονόματος που θα προτείνει ο Κυριάκος Μητσοτάκης, να επιδιωχθεί μέσω ουδέτερου διαύλου μία συνάντηση του Νίκου Ανδρουλάκη με τον Σωκράτη Φάμελλο, υπό το πρόσχημα του συντονισμού σε κοινοβουλευτικές δράσεις ή στους κοινωνικούς φορείς. Η πρωτοβουλία, το πιθανότερο είναι να προέλθει από την αξιωματική αντιπολίτευση και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ δεν θα μπορούσε παρά να την αποδεχτεί.

Η συνεργασία, πάντως, των δύο χώρων θα είναι μία πολύ δύσκολη υπόθεση, δεδομένου του “κακού παρελθόντος” και της ιδιόμορφης σύστασης του εκλογικού ακροατηρίου του ΠΑΣΟΚ που περιλαμβάνει από μετριοπαθείς κεντρώους που βλέπουν θετικά την διακυβέρνηση Μητσοτάκη μέχρι αριστερούς του “πατριωτικού ΠΑΣΟΚ” που επιθυμούν την σύγκλιση με τον ΣΥΡΙΖΑ.

Πρέπει, ωστόσο, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ να ξεπεράσουν την “κακή ψυχολογία” που εδράζεται στο παρελθόν. Δεν είναι εύκολο και αυτό φάνηκε στις αρχές Δεκεμβρίου με την σφοδρή αντιπαράθεση των δύο αρχηγών στη Βουλή.

Από το βήμα της Βουλής ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ απάντησε στον υπαινιγμό του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ, Σωκράτη Φάμελλου ότι το θέμα των υποκλοπών ξεχάστηκε με το κλίμα συναίνεσης στη συνάντηση του προέδρου του ΠαΣοΚ με τον Κυριάκο Μητσοτάκη που είχε προηγηθεί.

«Ο κατήφορος του ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει τέλος. Αποκάλυψα το παρακράτος, το πήγα στη Δικαιοσύνη και το Συμβούλιο της Επικρατείας έβγαλε αντισυνταγματικό το νόμο της ΝΔ που επιχείρησε να συγκαλύψει το σκάνδαλο. Τι κάνατε εσείς, τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, για να διατυπώνετε αυτά τα δηλητηριώδη υπονοούμενα;» είπε ο Νίκος Ανδρουλάκης.

Από την άλλη, όμως, υπάρχει και το προηγούμενο της συνεννόησης ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Νέας Αριστεράς και άλλων κομμάτων στην πρόταση μομφής που υπέβαλλε ο Νίκος Ανδρουλάκης την άνοιξη του 2024. Τότε ο Σωκράτης Φάμελλος ήταν πρόεδρος της Κ.Ο του ΣΥΡΙΖΑ. Αυτή ήταν μία στιγμή συνεργασίας που αρκετοί επικαλούνται για να ενισχύσουν την άποψη πως πολλά μπορεί να ξεπεραστούν στο μέλλον.

Όσον αφορά το πρόσωπο που θα προταθεί από την κυβέρνηση για Πρόεδρο Δημοκρατίας ο γρίφος είναι σύνθετος και σε αυτή τη χρονική συγκυρία φαίνεται πως όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά ενώ οι τελικές αποφάσεις δεν έχουν ακόμα ληφθεί.

• Η εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας απαιτεί στην πρώτη ψηφοφορία 200 ψήφους. Αν δεν συγκεντρωθεί ο αριθμός ακολουθεί δεύτερη ψηφοφορία, ενώ την τρίτη φορά αρκούν 180 ψήφοι. Εφόσον δε συγκεντρωθεί αυτός ο αριθμός ακολουθεί τέταρτη ψηφοφορία, όπου απαιτείται πλειοψηφία 151 βουλευτών. Αν ούτε αυτό καταστεί εφικτό στην πέμπτη ψηφοφορία αρκεί απλά η σχετική πλειοψηφία.

Κυβερνητικοί κύκλοι εκτιμούν πάντως πως το πολιτικό τοπίο επανέρχεται όπως ήταν πριν από τη διαγραφή του Α. Σαμαρά. Επίσης βγαίνοντας από την εξίσωση της εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας ο Κ. Καραμανλής, η συζήτηση επιστρέφει σε πιο ήρεμα νερά, δηλαδή εκεί που ήταν, πριν από την παρέμβαση του Α. Σαμαρά.

Πάντως ειδικά μετά τη διαγραφή Σαμαρά το ενδεχόμενο μιας υποψηφιότητας που να «μιλά» στη βάση του κόμματος έχει κερδίσει έδαφος. Η επιλογή ενός προσώπου με κεντροδεξιό προφίλ που να συνδέεται με τις ρίζες του κόμματος θα συσπείρωνε τους κυβερνητικούς βουλευτές της Ν.Δ και ενδεχομένως θα μπορούσε να στηριχθεί και από κάποιο δεξιό κόμμα. Ωστόσο μια τέτοια λύση δεν θα έβρισκε υποστηρικτές στο ΠΑΣΟΚ και στον ΣΥΡΙΖΑ και επομένως δεν θα εξέπεμπε μήνυμα ευρύτερων συναινέσεων.

Σε αυτήν την περίπτωση δυνατά παίζει το όνομα του Προέδρου της Βουλής Κώστα Τασούλα, καθώς θα συσπείρωνε τους βουλευτές της Ν.Δ. και δεν θα υπήρχαν διαρροές. Το σενάριο για τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια μάλλον δεν υφίσταται καθώς ο ίδιος δήλωσε πως δεν ενδιαφέρεται για την Προεδρία της Δημοκρατίας.

Το δεύτερο σενάριο είναι ένα πρόσωπο που θα απευθύνεται σε ένα ευρύτερο ακροατήριο και δεν θα «συνδέεται» πολιτικά με τη Ν.Δ. Σε μία τέτοια περίπτωση η κυβέρνηση θα εξέπεμπε μήνυμα πως επιδιώκει ευρύτερες συναινέσεις. Όμως ελλοχεύει ο κίνδυνος διαρροών από την Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας. Για παράδειγμα ένα ενδεχόμενο είναι να προταθεί εκ νέου η Κατερίνα Σακελλαροπούλου, ωστόσο σε αυτή την περίπτωση ενδέχεται να υπάρξουν γαλάζιοι βουλευτές που δεν θα υπερψηφίσουν.

Ένα όνομα που έχει ακουστεί εντόνως είναι του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα, καθώς θεωρείται πως θα μπορούσε να ψηφιστεί και από άλλα κόμματα (όπως το ΠΑΣΟΚ). Στα σενάρια που έχουν κυκλοφορήσει περιλαμβάνεται το όνομα του πρώην υπηρεσιακού πρωθυπουργού Παναγιώτη Πικραμμένου. Πιθανό θεωρείται πάντως το επόμενο διάστημα να ακουστεί κάποιο πρόσωπο έκπληξη, που να διαθέτει τεχνοκρατικά χαρακτηριστικά.

Οι κυλιόμενες μετρήσεις και ο εκλογικός νόμος

Την ίδια ώρα οι κυλιόμενες μετρήσεις δείχνουν ότι:

• Η Ν.Δ. στην πρόθεση ψήφου έχει μπροστά το 3 (30%-31,5%).
• Δεν προκύπτουν απώλειες λόγω της διαγραφής του τέως πρωθυπουργού.
• Το ΠΑΣΟΚ δείχνει να έχει «πιάσει ταβάνι», χωρίς να έχει δυναμική για περαιτέρω ενίσχυση.
• Δεν συνεχίζεται η ανοδική πορεία που είχαν τα κόμματα που βρίσκονται στα δεξιά της Ν.Δ.
• Από τον τέως ΣΥΡΙΖΑ προκύπτουν άλλα δυο μικρά κόμματα (ο νυν ΣΥΡΙΖΑ και το κόμμα Κασσελάκη), τα οποία έχουν μεταξύ τους διαφορά στα όρια του στατιστικού λάθους και κανένα από τα δύο δεν απειλεί ούτε το ΚΚΕ ούτε την Ελληνική Λύση.

Από την κυβέρνηση δεν θέλουν να ανοίξουν σε αυτή τη χρονική συγκυρία τη συζήτηση για αλλαγές στον εκλογικό νόμο παρά τις κατά καιρούς δηλώσεις (βλέπε Γεωργιάδη). Στο παρασκηνιο πάντως δεν είναι λίγοι με βάση και τα παραπάνω δημοσκοπικά ευρήματα που θα έβλεπαν θετικά το ενδεχόμενο κάποιων αλλαγών στον εκλογικό νόμο όπως να πέσει το όριο που χρειάζεται το πρώτο κόμμα για να πάρει το σύνολο του μπόνους και δεύτερον να αυξηθεί το ποσοστό που απαιτείται για την είσοδο στη Βουλή από το 3% στο 5%.

Στην παρούσα πάντως φαίνεται πώς επανέρχεται επιτακτικά η καθημερινότητα γι’ αυτό και η κυβέρνηση επικεντρώνει εκεί.

Από τις μετρήσεις επιβεβαιώνεται με μεγάλη σαφήνεια ότι το Νο1 πρόβλημα της κοινωνίας είναι η ακρίβεια και η αγοραστική δύναμη των πολιτών, καθώς και η ευαισθησία που έχει η ελληνική κοινωνία για τα εθνικά θέματα, και την ασφάλεια στην καθημερινότητα.

Έτσι με βάση το συμπέρασμα ότι η κυβέρνηση δεν έχει πολιτικό αντίπαλο ως εναλλακτική λύση με το ΠΑΣΟΚ να είναι ανέτοιμο, τον ΣΥΡΙΖΑ σε διασπάσεις μικρομεσαίων κομμάτων και τα κόμματα στα δεξιά της Ν.Δ. να είναι σε πόλεμο μεταξύ τους, η κυβέρνηση στρέφεται στην ενίσχυση της μεσαίας τάξης (εισοδηματική ενίσχυση και μείωση της φορολογίας) και στην αντιμετώπιση των κρίσιμων προβλημάτων της ακρίβειας, της Υγείας, της ασφάλειας, του μεταναστευτικού και των συγκοινωνιών.

Όλα αυτά εφόσον με την επιστροφή του Αντώνη Σαμαρά από τις ΗΠΑ δεν υπάρξει αναζωπύρωση των εντάσεων ή νέες κινήσεις του πρώην πρωθυπουργού.

Το σενάριο ανασχηματισμού

Σε αυτο το κλίμα το τελευταίο διάστημα έχουν αναζωπυρωθεί και τα σενάρια για ανασχηματισμό και οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν κατά τη διάρκεια των διακοπών των Χριστουγέννων από τον πρωθυπουργό καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν στασιμότητα στα ποσοστά της Νέας Δημοκρατίας θεωρείται πιθανό να επιχειρηθεί ένα… restart.

Σε περίπτωση που κλειδώσει ο ανασχηματισμός δεν αναμένονται πάντως σαρωτικές αλλαγές σε επίπεδο υπουργών και για μια ακόμα φορά τα βλέμματα θα στραφούν πρωτίστως στους υφυπουργούς. Μετά πάντως και την διαγραφή Σαμαρά θα έχει ενδιαφέρον σε ποιο βαθμό θα αξιοποιηθούν βουλευτές που θεωρείται πως είναι κοντά στο πρώην πρωθυπουργό αλλά και αν θα επιλεγούν κυρίως βουλευτές που μιλάνε σε ένα παραδοσιακό ακροατήριο του κόμματος.

Και μένει να φανεί αν ο ανασχηματισμός θα πάει μετά την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας, ώστε μέχρι τότε να έχουν κλείσει όλα τα ανοιχτά θέματα.

Τα ελληνοτουρκικά

Ένα άλλο ζήτημα που ειναι ψηλά στο πολιτικό ενδιαφέρον αλλά και των πολιτών είναι οι εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά. Στην κυβέρνηση θεωρούν ότι υπάρχει προσπάθεια ακραίων κύκλων να δημιουργηθεί, με αφορμή τον ελληνοτουρκικό διάλογο, κλίμα μειοδοσίας.

Στις 11 Δεκεμβρίου ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης θα ενημερώσει κατ’ ιδίαν όλους τους πολιτικούς αρχηγούς, συνεχίζοντας την ενημέρωση που έχει κάνει ήδη στην Επιτροπή Αμυνας και Εξωτερικών της Βουλής.

Η κυβέρνηση καθιστά σε κάθε ευκαιρία σαφές ότι δεν διαπραγματεύεται τίποτα άλλο με την Τουρκία, πέραν της οριοθέτησης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο. Απορίπτει επίσης τα περί «μυστικής διπλωματίας» και «διπλωματίας της πίσω πόρτας» εικασίες που όπως αναφέρει συνιστούν ένα αφελές, αλλά επικίνδυνο πολιτικό αφήγημα, το οποίο αποσκοπεί μόνο στην ψηφοθηρία και την πολιτική κερδοσκοπία των ακραίων δεξιών κομμάτων.

Κυβερνητικές πηγές, σχολιάζοντας τις πρόσφατες αναθεωρητικές δηλώσεις του Τούρκου ΥΠΕΞ Χ. Φιντάν, οι οποίες απαντήθηκαν άμεσα από την ελληνική πλευρά, επεσήμαναν τα αντίστοιχα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο Τ. Ερντογάν στην Τουρκία, δεχόμενος έντονη κριτική από εθνικιστικούς κύκλους της γείτονος για ενδοτισμό απέναντι στην Ελλάδα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι πρόσφατες εμπρηστικές δηλώσεις του Χ. Φιντάν (για «τουρκική μειονότητα στη Θράκη», «ομοεθνείς μας στα Δωδεκάνησα», ζητήματα κυριαρχίας κ.λπ.) έγιναν αμέσως μετά την κριτική που υπέστη στη Βουλή της χώρας του.