Υπήρξε μια εποχή, όχι πολύ μακρινή, όπου η Αμερική αποτελούσε τον ηγέτη του ελεύθερου κόσμου. Ήταν η πρώτη μεταξύ ίσων σε μια συμμαχία εθνών που ενώνονταν από κοινές αξίες — κυρίως τη δέσμευση στη δημοκρατία και τις ατομικές ελευθερίες. Από το Λονδίνο έως το Βερολίνο και το Τόκιο, μετά τη γενοκτονία και την καταστροφή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Αμερική ήταν, όπως είπε ο Ρόναλντ Ρίγκαν, η λαμπερή πόλη στον λόφο.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι Αμερικανοί διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στις δίκες της Νυρεμβέργης, υπερασπίζοντας το κράτος δικαίου με διαφάνεια και αμεροληψία απέναντι σε όσους διέπραξαν ανείπωτα εγκλήματα. «Ich bin ein Berliner», διακήρυξε ο Τζον Κένεντι στο Βερολίνο, όταν η Ανατολική Γερμανία προσπαθούσε να φυλακίσει τους πολίτες της πίσω από το Τείχος.

Το κίνημα MAGA, ωστόσο, δεν θέλει να ανήκει σε αυτόν τον κόσμο. Στην πραγματικότητα, δεν επιθυμεί την ύπαρξη ενός κόσμου δημοκρατίας, ελευθεριών και κράτους δικαίου. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει γίνει ιδιαίτερα εχθρική προς την Ευρώπη, ακριβώς επειδή οι Ευρωπαίοι προσπαθούν να διατηρήσουν τις αξίες που το MAGA επιδιώκει να καταστρέψει στις ΗΠΑ.

Την περασμένη εβδομάδα, η κυβέρνηση Τραμπ δημοσίευσε τη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών. Αν και μεγάλο μέρος του εγγράφου είναι ασαφές και αντιφατικό, όταν αναφέρεται στην Ευρώπη γίνεται σαφές και στοχευμένο: ο Τραμπ και το περιβάλλον του απεχθάνονται την Ευρώπη επειδή εξακολουθεί να τιμά τα ιδανικά που εγκαταλείπουν στην Αμερική.

Η νέα στρατηγική των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη

Η γλώσσα είναι εντυπωσιακή. Το έγγραφο προειδοποιεί πως η Ευρώπη αντιμετωπίζει «τη σοκαριστική προοπτική πολιτισμικής εξάλειψης». Ο λόγος; Επειδή «είναι πολύ πιθανό μέσα σε λίγες δεκαετίες ορισμένα μέλη του ΝΑΤΟ να αποκτήσουν πλειοψηφία μη-Ευρωπαίων». Ο όρος «μη-Ευρωπαίοι» υποδηλώνει ξεκάθαρα τους μη λευκούς πληθυσμούς.

Ωστόσο, το έγγραφο αφήνει μια ελπίδα, αναφέροντας «την αυξανόμενη επιρροή πατριωτικών ευρωπαϊκών κομμάτων», δηλαδή κομμάτων όπως το νεοναζιστικό AfD της Γερμανίας.

Ο πολιτικός επιστήμονας Henry Farrell συνοψίζει: πρόκειται για ένα πρόγραμμα αλλαγής καθεστώτος στην Ευρώπη, με στόχο τη μετατροπή της σε αντιφιλελεύθερη κοινωνία.

Αυτό θα σήμαινε υπονόμευση των υφιστάμενων φιλελεύθερων κυβερνήσεων με τη συνεργασία της ακροδεξιάς της Ευρώπης και τη μετατροπή της Ανατολικής Ευρώπης σε ιδεολογικό μοχλό πίεσης κατά των δυτικών γειτόνων της.

Η τεχνολογική ελίτ κατά της Ευρώπης

Από πού πηγάζει αυτή η επίθεση; Θυμόμαστε το παλιό σύνθημα από τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας: «Μας μισούν για την ελευθερία μας». Σήμερα, το MAGA φαίνεται να μισεί την Ευρώπη για την ελευθερία της. Όσοι προσπαθούν να μετατρέψουν την Αμερική σε αυταρχικό κράτος λευκής υπεροχής θέλουν να δουν την Ευρώπη να ακολουθεί τον ίδιο δρόμο.

Ρόλο διαδραματίζουν και οι μεγιστάνες της τεχνολογίας — δισεκατομμυριούχοι που αυτοχαρακτηρίζονται ως φιλελεύθεροι αλλά στην πράξη έχουν εξελιχθεί σε σκληρούς αυταρχικούς με μεγάλη επιρροή στην κυβέρνηση Τραμπ. Μετά το πρόστιμο που επέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην πλατφόρμα X για παραβίαση κανόνων διαφάνειας, ο Elon Musk δήλωσε ότι πρέπει να καταργηθεί η ΕΕ και απείλησε προσωπικά τους «woke κομισάριους της Στάζι» που πήραν την απόφαση.

Η κυβέρνηση Τραμπ ενεργεί ως εκτελεστικό όργανο αυτών των μεγιστάνων απέναντι στην Ευρώπη, απειλώντας με διατήρηση υψηλών δασμών στον χάλυβα αν η ΕΕ δεν μειώσει τους κανονισμούς για τις τεχνολογικές εταιρείες.

Οι συγκρούσεις γύρω από τους τεχνολογικούς κολοσσούς

Πρόκειται για ένα γενικότερο μοτίβο: οι λεγόμενοι «broligarchs» μισούν την Ευρώπη επειδή προσπαθεί να θέσει λογικούς περιορισμούς για την προστασία των κοινωνιών από τις ψυχολογικές και οικονομικές βλάβες που προκαλεί μια ανεξέλεγκτη ατζέντα της Silicon Valley. Για παράδειγμα, η ΕΕ προσπαθεί να περιορίσει τον ψηφιακό λόγο μίσους καθώς και τις αρνητικές επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους νέους.

Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, η Ευρώπη επιχειρεί επίσης να περιορίσει τη μονοπωλιακή δύναμη κολοσσών όπως η Google και το Facebook. Οι μετριοπαθείς ρυθμίσεις κατά των μονοπωλίων και για την τεχνητή νοημοσύνη που υιοθέτησε η κυβέρνηση Biden, οδήγησαν τους τεχνολογικούς μεγιστάνες να στηρίξουν σθεναρά τον Τραμπ στις εκλογές του 2024.

Γεωπολιτικές συνέπειες: Κίνα και Ρωσία

Υπάρχουν δύο εντυπωσιακές συνέπειες από την επίθεση του Τραμπ κατά της Ευρώπης: αποδυναμώνει τις ΗΠΑ απέναντι στον μοναδικό σοβαρό γεωπολιτικό αντίπαλό τους, την Κίνα, ενώ ταυτόχρονα εξασθενεί την Ευρώπη απέναντι στη Ρωσία. Όπως σημειώνει η New York Times, αυτή η στρατηγική αποτελεί ρήξη με τη μέχρι τώρα ρητορική του Τραμπ που τόνιζε τους κινδύνους από Κίνα και Ρωσία.

Η εγκατάλειψη των παραδοσιακών συμμάχων διασφαλίζει ότι η Κίνα θα υπερτερεί έναντι των ΗΠΑ στον αγώνα για παγκόσμια επιρροή και οικονομική κυριαρχία. Παρότι αυτή τη στιγμή η Κίνα είναι η μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως (βάσει αγοραστικής δύναμης), το σύνολο των χωρών του «ελεύθερου κόσμου» έχει σημαντικά μεγαλύτερη οικονομική ισχύ από τη Κίνα.

Μετατρέποντας την Ευρώπη και τον Καναδά σε “εχθρούς”, ο Τραμπ στερεί κάθε ρεαλιστική δυνατότητα αντίστασης στην Κίνα.

Το ίδιο ισχύει και για τη Ρωσία:, αν και πιο αδύναμη από Κίνα ή ΕΕ, ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε ότι μια αποθρασυμένη Ρωσία μπορεί να προκαλέσει μακρόχρονη καταστροφή. Με τις επιθέσεις κατά της ΕΕ στη βάση επιχειρημάτων περί “αίματος και γης” — όπως έκανε ο Πούτιν στην Ουκρανία — αλλά και προσβάλλοντας τον Ζελένσκι ή προτείνοντας σχέδια ειρήνης που εξυπηρετούν τα ρωσικά συμφέροντα, ο Τραμπ καθιστά σαφές ότι οι παραδοσιακοί σύμμαχοι δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στις ΗΠΑ απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα.

Iστορικές αντιφάσεις & το μέλλον της Δύσης

Πρέπει βέβαια να αναγνωρίσουμε ότι συχνά στο παρελθόν οι ΗΠΑ δεν στάθηκαν αντάξιες των ίδιων τους των ιδανικών. Για δεκαετίες προωθούσαν ελευθερία κι ισότητα στο εξωτερικό ενώ στο εσωτερικό επικρατούσε ο φυλετικός διαχωρισμός (Jim Crow). Στην Ευρώπη υπήρξαν δύναμη δημοκρατίας αλλά αλλού ανέτρεπαν εκλεγμένες κυβερνήσεις προς όφελος αμερικανικών επιχειρηματικών συμφερόντων.

Σήμερα όμως βλέπουμε ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί χρησιμοποιούν τη δύναμη της αμερικανικής κυβέρνησης για να πιέσουν την ΕΕ όπως κάποτε έκανε η United Fruit Company στην Κεντρική Αμερική.

Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα πιο κοντά στο όραμα του Ρίγκαν για “λαμπερή πόλη στον λόφο” απ’ ό,τι η Αμερική του Τραμπ.

Aντιμετωπίζει όμως κι αυτή δυσκολίες στη διατήρηση των φιλελεύθερων δημοκρατικών αξιών υπό συνθήκες οικονομικής πίεσης κι αυξημένων μεταναστευτικών ροών. Τα «πατριωτικά» — δηλαδή νεοφασιστικά — ευρωπαϊκά κόμματα ενισχύονται. Ωστόσο συνολικά η ήπειρος αντιμετωπίζει τις προκλήσεις χωρίς να εγκαταλείπει τα βασικά ιδανικά της. Για παράδειγμα, οι πρόσφατες εκλογές στην Ολλανδία μπορεί να μην έφεραν καθαρή νίκη στο κέντρο αλλά κράτησαν τουλάχιστον την άκρα δεξιά εκτός κυβέρνησης.

Mπορεί ακόμα να ανατραπεί αυτή η πορεία;

Kαι στις ΗΠΑ τίποτα δεν έχει χαθεί οριστικά. Πολλοί – ίσως οι περισσότεροι – Αμερικανοί εξακολουθούν να πιστεύουν στις θεμελιώδεις αξίες της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Προς το παρόν όμως την εξουσία κατέχουν εκείνοι που αποστρέφονται αυτές τις αξίες — κι απεχθάνονται την Ευρώπη επειδή ακόμη τις υπερασπίζεται. Ωστόσο υπάρχει ακόμα χρόνος για ανατροπή αυτής της πορείας ώστε οι ΗΠΑ να ξαναβρούν τον πραγματικό τους εαυτό.

Αμερική του Τραμπ και Ευρώπη: Σύγκρουση πολιτισμών,

Σε άλλο άρθρο στους FT ο Γκ. Ράϊχμαν επισημαίνει πώς με την Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας της διοίκησης Τραμπ, Αμερική και Ευρώπη εισέρχονται σε φάση σύγκρουσης πολιτισμών( σύνοψη από το KREPORT).

Το νέο δόγμα εθνικής ασφάλειας (NSS) της κυβέρνησης Τραμπ προκαλεί βαθύ προβληματισμό στην Ευρώπη. Κατ΄ ουσίαν, μετατοπίζεται σε μια «πολιτισμική» θεώρηση της ασφάλειας, η οποία δίνει πρωτεύοντα ρόλο σε θέματα ταυτότητας, φυλής και μετανάστευσης. Η προσέγγιση αυτή έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις ευρωπαϊκές αξίες και εντείνει την πολιτική απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Δίνει πολύ μικρό βάρος σε παραδοσιακά θέματα, όπως η αποτροπή σύγκρουσης για την Ταϊβάν, περιοριζόμενο σε γενικόλογες διατυπώσεις. Αντίθετα, αποκτά ένταση όταν στρέφεται στη μετανάστευση, την οποία παρουσιάζει ως υπαρξιακή απειλή. Η κυβέρνηση Τραμπ μιλά για «προστασία από εισβολή μέσω ανεξέλεγκτης μετανάστευσης» και επεκτείνει αυτό το αφήγημα στην Ευρώπη, υποστηρίζοντας πως η γηραιά ήπειρος κινδυνεύει με «πολιτισμική εξάλειψη». Το κείμενο προβλέπει ότι ορισμένα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ θα γίνουν σύντομα «μη ευρωπαϊκά κατά πλειονότητα» και προτείνει την «καλλιέργεια αντίστασης» εντός των ευρωπαϊκών χωρών, υποστηρίζοντας ευθέως εθνικιστικά, αντιμεταναστευτικά κόμματα.

Η ρητορική αυτή προσομοιάζει με παλαιότερα κείμενα του Μάικλ Άντον, θεωρούμενου ως αρχιτέκτονα του NSS. Ο Άντον έχει προβάλει τη θέση ότι η μαζική μετανάστευση ισοδυναμεί με αυτοχειρία ενός πολιτισμού, ενώ στην προεκλογική περίοδο του 2016 είχε χαρακτηρίσει την ψήφο υπέρ του Τραμπ ως ζήτημα «εθνικής επιβίωσης». Η ίδια γραμμή σκέψης διατρέχει και το νέο κείμενο στρατηγικής.

Πόση βαρύτητα έχει, όμως, αυτή η «πολιτισμική στροφή» της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής; Υπάρχουν τρεις πιθανές ερμηνείες.

Η πρώτη είναι πως τα περισσότερα κείμενα εθνικής ασφάλειας έχουν μικρή επίδραση στην πραγματικότητα και συχνά λειτουργούν περισσότερο ως ιδεολογικές διακηρύξεις παρά ως οδηγός δράσης.

Η δεύτερη ερμηνεία είναι πιο ανησυχητική: Ότι το NSS αποτελεί εργαλείο πίεσης προς την ΕΕ, ωθώντας την να αποδεχθεί αμερικανικές θέσεις — για παράδειγμα, να υποστηρίξει μια συμφωνία με τη Ρωσία ή να σταματήσει τις ρυθμιστικές πρωτοβουλίες κατά των αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι δηλώσεις του Κρίστοφερ Λαντάου, αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο οποίος κατηγόρησε την Ευρώπη για «πολιτισμική αυτοκτονία» και προειδοποίησε πως η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να προσποιείται ότι παραμένει σύμμαχος χωρών με πολιτικές «αντίθετες στα αμερικανικά συμφέροντα».

Η τρίτη —και πιο ριζοσπαστική— ερμηνεία είναι ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν αντιτίθεται μόνο σε κάποιες ευρωπαϊκές πολιτικές, αλλά στο ίδιο το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Αντιλαμβάνεται την ΕΕ ως «παγκοσμιοποιητικό» project που αντιστρατεύεται τα εθνικιστικά αμερικανικά συμφέροντα. Εάν αυτή η λογική προχωρήσει, μπορεί να οδηγήσει σε αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, σε αποξένωση από τις κυβερνήσεις της Ευρώπης και σε περαιτέρω προσέγγιση με τη Ρωσία — μια προοπτική την οποία ο Πούτιν έχει ήδη χαιρετίσει δημόσια.

Η ουσία είναι ότι διαμορφώνονται δύο αντικρουόμενα οράματα της Δύσης: Το αμερικανικό του Τραμπ, βασισμένο σε φυλή, χριστιανική ταυτότητα και εθνικισμό, και το ευρωπαϊκό, θεμελιωμένο στη φιλελεύθερη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου. Οι μεγαλύτερες απειλές για το δεύτερο προέρχονται από τις ακροδεξιές δυνάμεις εντός Ευρώπης —τις οποίες ενθαρρύνει η Ουάσιγκτον— και από τη Ρωσία, η οποία βλέπει στην παρούσα σύγκρουση μια ιστορική ευκαιρία.

Μιλώντας για την τρέχουσα νομισματική πολιτική, είπε πως αν ήταν στο χέρι του θα είχε ήδη μειώσει τα επιτόκια στις ΗΠΑ ενώ παράλληλα εξέφρασε την πεποίθηση ότι ο Τζο Μπάιντεν θα πρέπει να δώσει τη σκυτάλη στην Κάμαλα Χάρις.

«Νομίζω ότι ο Μπάιντεν πρέπει να κάνει στην άκρη και, στην πραγματικότητα, έχω πολύ καλύτερη γνώμη για την αντιπρόεδρο Καμάλα Χάρις απ’ ό,τι πολλοί άνθρωποι. Αλλά εξαρτάται από τον Μπάιντεν. Οι απειλές για τη δημοκρατία είναι πάντως δεδομένες όποιος και αν θα είναι τελικά ο υποψήφιος των Δημοκρατικών» ανέφερε.

Σε ερώτηση για την οικονομία και την κοινή γνώμη στις ΗΠΑ υποστήριξε ότι: «Οι περισσότεροι Αμερικανοί δηλώνουν ότι η πολιτεία τους τα πηγαίνει καλά. Απλώς πιστεύουν ότι η εθνική οικονομία τα πηγαίνει άσχημα. Νομίζω ότι είναι πραγματικά θέμα αφήγησης».

Η οικονομική πολιτική Τραμπ

«Στην πρώτη του θητεία, δεν έκανε μεγάλη ζημιά. Εφάρμοσε κάποιους δασμούς που δεν ήταν τόσο μεγάλοι. Και οι μειώσεις φόρων ήταν δημοσιονομική τόνωση, δεν είναι τόσο κακό πράγμα. Όμως όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι τώρα θα είναι πολύ, πολύ πιο ριζοσπαστικός στις πολιτικές του και θα εφαρμόσει μεγάλες οριζόντιες αυξήσεις δασμών. Μιλάει για αντικατάσταση των φόρων εισοδήματος με δασμολογικά έσοδα, κάτι που είναι μεταξύ άλλων μαθηματικά αδύνατο» είπε ο Πολ Κρουγμαν.

Το μοντέλο της Κίνας

«Το κινεζικό οικονομικό μοντέλο είναι σαφώς μη βιώσιμο εδώ και αρκετό καιρό. Και ξέρετε τι κάνουν τα αυταρχικά καθεστώτα που αποτυγχάνουν στην οικονομική διαχείριση για να αποσπάσουν την προσοχή του κόσμου. Αρκεί να σκεφτεί κανείς τα νησιά Φόκλαντ. Και υπάρχει ένα νησί στα ανοικτά των ακτών της Κίνας για το οποίο ανησυχούμε πολύ» είπε ο οικονομολόγος.

Το απόγευμα, το Νο2 της Φόρτσα Ιτάλια και ο Σαλβίνι πήγαν στο σπίτι του Μάριο Ντράγκι και έθεσαν τις απαιτήσεις τους: Κυβερνητικός ανασχηματισμός και ριζική αλλαγή του κυβερνητικού προγράμματος. Το πρωί της Τετάρτης ο Ντράγκι -που είχε απορρίψει τις απαιτήσεις – έκανε την ομιλία του στο κοινοβούλιο, ξέροντας ήδη ότι η Φόρτσα Ιτάλια, η Λέγκα και τα 5 Αστέρια δεν θα στήριζαν την κυβέρνηση.

Η παρέα της δεξιάς επέστρεψε στη Βίλα Γκράντε και με την αρχηγό του ακροδεξιού κόμματος Ιταλοί Αδελφοί, Τζόρτζια Μελόνι, σε ανοιχτή τηλεφωνική γραμμή, επιβεβαίωσε την απόφασή της για πρόωρες εκλογές. Ο Ντράγκι πήρε ψήφο εμπιστοσύνης αλλά όχι την οικουμενική στήριξη που ζητούσε ως μη εκλεγμένος πρωθυπουργός και παραιτήθηκε, παραμένοντας ως υπηρεσιακός μέχρι τις εκλογές, στις 25 Σεπτεμβρίου.

Στις δημοσκοπήσεις οι Ιταλοί Αδελφοί έρχονται πρώτοι με 23% και μαζί με τα άλλα κόμματα συνδαιτημόνες στη βίλα του Μπερλουσκόνι φτάνουν στο 46% των ψήφων και φαίνεται να αποσπούν το 60% των εδρών της Βουλής. Η Ιταλία κινδυνεύει να πληρώσει πολύ ακριβά τον ξιφία με σαλάτα στη Βίλα Γκράντε.

Η ανάλυση του Πολ Κρούγκμαν στους N.Y Times:

Ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο Μάριο Ντράγκι έσωσε το ευρώ. Κατά την εκτίμησή μου, αυτό τον καθιστά τον μεγαλύτερο κεντρικό τραπεζίτη στην ιστορία, ξεπερνώντας ακόμη και τους πρώην προέδρους της Fed, Paul Volcker, που έθεσε υπό έλεγχο τον πληθωρισμό, και τον Ben Bernanke, που βοήθησε να αποφευχθεί μια δεύτερη Μεγάλη Ύφεση.

Κατά κάποιο τρόπο, λοιπόν, δεν ήταν περίεργο το γεγονός ότι πέρυσι ο Ντράγκι εισήχθη για να ηγηθεί της νέας κυβέρνησης συνασπισμού της Ιταλίας — που συχνά χαρακτηρίζεται «τεχνοκρατική», αλλά στην πραγματικότητα περισσότερο μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας που δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες του Covid-19 πανδημία. Σε μια δημοκρατία που λειτουργεί σωστά, κανείς δεν πρέπει να είναι απαραίτητος, αλλά ο Ντράγκι ήταν αναμφισβήτητα, το μόνο άτομο με το κύρος να κρατά τα πράγματα μαζί.

Αλλά ούτε εκείνος δεν μπορούσε να τα βγάλει πέρα. Αντιμετωπίζοντας αυτό που ισοδυναμούσε με δολιοφθορά από τους εταίρους του στο συνασπισμό, ο Ντράγκι απλώς παραιτήθηκε , δημιουργώντας φόβους ότι οι επερχόμενες εκλογές θα βάλουν στην εξουσία αντιδημοκρατικούς δεξιούς λαϊκιστές.

Δεν έχω ιδέα τι θα γίνει. Η Ιταλία, όπως κάθε έθνος, είναι μοναδική από πολλές απόψεις, αλλά όχι με μερικούς από τους τρόπους που φαντάζονται πολλοί άνθρωποι. Όχι, δεν είναι δημοσιονομικά ανεύθυνη. Όχι, δεν είναι ανίκανη να διαχειριστεί τις εσωτερικές της υποθέσεις. Και η απειλή της εξαγοράς από την αυταρχική δεξιά δεν είναι ιδιαίτερη για την Ιταλία. αν δεν σας τρομάζει αυτή η προοπτική εδώ στην Αμερική, δεν έχετε δώσει την πρέπουσα σημασία.

Είναι αλήθεια ότι η Ιταλία έχει πρόβλημα με την οικονομική στασιμότητα. Ακόμη και πριν χτυπήσει η πανδημία, η Ιταλία είχε βιώσει δύο δεκαετίες χωρίς αύξηση του πραγματικού κατά κεφαλήν Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος:

Τι γίνεται με τη φήμη της Ιταλίας για δημοσιονομική ανευθυνότητα; Υπήρξε μια εποχή που αυτή η φήμη ήταν δικαιολογημένη, και η απερισκεψία του παρελθόντος άφησε την Ιταλία με σχετικά υψηλό χρέος (αν και όχι σε σχέση με κάποια άλλα ευρωπαϊκά έθνη, την Ιαπωνία ή τη Βρετανία για μεγάλο μέρος του 20ου αιώνα .) Αλλά τα τελευταία χρόνια, η Ιταλία ήταν αρκετά πειθαρχημένη στις δαπάνες της.

Μέχρι το χτύπημα της πανδημίας, η Ιταλία είχε στην πραγματικότητα σταθερά πρωτογενή πλεονάσματα, λίγο μεγαλύτερα από την υπόλοιπη Ευρώπη ως μερίδιο του ΑΕΠ, και σε έντονη αντίθεση με τα ελλείμματα των ΗΠΑ.

Το 2010-2012 η Ιταλία, μαζί με άλλα έθνη της Νότιας Ευρώπης, βίωσε μια κρίση χρέους, με το « lo spread » – τη διαφορά μεταξύ ιταλικών και γερμανικών επιτοκίων – να εκτοξεύεται. Όμως, αυτή η κρίση φαινόταν να οδηγείται λιγότερο από θεμελιώδη αφερεγγυότητα παρά από αυτοεκπληρούμενο πανικό. Ουσιαστικά, οι επενδυτές επιδόθηκαν στα χρέη των χωρών της Νότιας Ευρώπης, δημιουργώντας μια έλλειψη μετρητών που αυτές οι χώρες, που δεν είχαν δικά τους νομίσματα και ως εκ τούτου δεν μπορούσαν να εκτυπώσουν περισσότερα χρήματα, δεν μπόρεσαν να επιλύσουν.

Εκεί μπήκε ο Ντράγκι. Τον Ιούλιο του 2012, ως πρόεδρος της ΕΚΤ, είπε τις λέξεις (what ever it takes)- « ό,τι χρειαστεί » – που θεωρήθηκαν ως υπόσχεση ότι η τράπεζα θα προμήθευε μετρητά όπως χρειαζόταν σε χώρες σε κρίση. Και η υπόσχεση ήταν αρκετή. Οι διαδόσεις έπεσαν και η κρίση έφυγε:

Τώρα, όμως, η εξάπλωση επέστρεψε. Όχι στα επίπεδα του 2012 μέχρι στιγμής: από σήμερα (χθες) το πρωί τα 10ετή ιταλικά ομόλογα απέδιδαν «μόνο» 2,3 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από τα γερμανικά. Αλλά αυτή τη φορά η κρίση της Ιταλίας μπορεί να αποδειχθεί πιο δυσεπίλυτη από την κρίση του ευρώ στις αρχές της δεκαετίας του 2010.

Γιατί; Είναι αλήθεια ότι η ΕΚΤ στην πραγματικότητα προσπαθεί για άλλη μια φορά να τραβήξει τον δρόμο του Ντράγκι: Εισήγαγε ένα νέο σχέδιο αγοράς ομολόγων που υποτίθεται ότι θα αποτρέψει τον κατακερματισμό της αγοράς που σχεδόν σκότωσε το ευρώ πριν από μια δεκαετία. Όμως, ενώ η Κριστίν Λαγκάρντ, η σημερινή πρόεδρος της ΕΚΤ, είναι έξυπνη και εντυπωσιακή, δεν είναι σαφές αν μπορεί κανείς να τραβήξει έναν δρόμο του Ντράγκι χωρίς τον ίδιο τον Ντράγκι.

Πιο σημαντικό, αυτό που συμβαίνει τώρα φαίνεται πιο συγκεκριμένα ιταλικό και λιγότερο θέμα αυτοεκπληρούμενου πανικού από την τελευταία κρίση. Τα spread για το ισπανικό και το πορτογαλικό χρέος, που γενικά παρακολουθούσαν την Ιταλία την τελευταία φορά, είναι σε κάποιο βαθμό, αλλά πολύ λιγότερα από αυτά της Ιταλίας. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι ο κινητήριος παράγοντας τώρα δεν είναι τόσο απλός οικονομικός κίνδυνος όσο το πολιτικό άγχος.

…Από την άλλη, πόσο διαφορετική είναι η Ιταλία από εμάς τους υπόλοιπους; Η ιταλική κρίση έχει πολύ μικρή σχέση με τη δημοσιονομική σπατάλη ή τη γενική ανικανότητα. Όπως είπα, όλα έχουν να κάνουν με την άνοδο των αντιδημοκρατικών δυνάμεων, που συμβαίνει σε όλη τη Δύση.

Ο πολιτικός κατακερματισμός της Ιταλίας —και η προφανής αδυναμία της κεντροαριστεράς να συνεννοηθεί παρά τον σαφή κίνδυνο από τη δεξιά— μπορεί να φέρει στην εξουσία τα αυταρχικά κόμματα νωρίτερα από αλλού. Αλλά ίσως όχι τόσο πολύ νωρίτερα: Δεν είναι καθόλου δύσκολο να δούμε πώς θα μπορούσε ουσιαστικά να καταρρεύσει η αμερικανική δημοκρατία μέχρι το 2025.

Συμφωνώ με τον David Broder : Η Ιταλία μπορεί κάλλιστα να αντιπροσωπεύει το μέλλον της Δύσης. Και είναι ζοφερό.

Τι σημαίνει η άνοδος της Μελόνι (ανάλυση K-Report):

Αν πιστέψουμε τις δημοσκοπήσεις και τις πολιτικές αναλύσεις οι πρόωρες εκλογές του φθινοπώρου στην Ιταλία θα αναδείξουν ως κυβερνητική πλειοψηφία τα κόμματα Αδελφοί της Ιταλίας της Μελόνι, ένα μόρφωμα το οποίο θα μπορούσε άνετα να χαρακτηρισθεί ως νεοφασιστικό, Λέγκα του Βορρά του Σαλβίνι, ξενόφοβo και ρατσιστικό, και η λαϊκίστικη δεξιά Φόρτσα Ιτάλια του Μπερλουσκόνι. Πρωθυπουργός θα είναι η ηγέτης του μεγαλύτερου κόμματος, δηλαδή η Μελόνι.

Η Ιταλία βέβαια έχει αποδεχθεί την ακροδεξιά ως κανονικότητα από το 1994, όταν σχηματίσθηκε η πρώτη κυβέρνηση της Φόρτσα Ιτάλια με επικεφαλής τον Μπερλουσκόνι και κυβερνητικούς εταίρους την Λέγκα του Βορρά με ηγέτη τότε τον Μπόσι αλλά και την Εθνική Συμμαχία του ακροδεξιού Φίνι, που αυτοπροσδιοριζόταν ως μεταφασίστας! Αποκορύφωση του κυνισμού, ήταν η πρώτη κυβέρνηση Κόντε, μετά τις εκλογές του 2018, με εταίρους το εναλλακτικό Κίνημα των Πέντε Αστέρων και την σκληρή ρατσιστική δεξιά Λέγκα του Βορρά.

Στην Ιταλία η πολιτική έχει στοιχεία όπερας μπούφα, ένα αξίωμα που επιβεβαιώθηκε με την αποκάλυψη του Politico ότι η ανατροπή του Ντράγκι σχεδιάστηκε κατά την συνάντηση Μπερλουσκόνι-Σαλβίνι με τηλεφωνική συμμετοχή της Μελόνι. Ο Καβαλιέρε πήρε έτσι μια προσωπική εκδίκηση με την αποπομπή του τεχνοκράτη Ντράγκι καθώς ο ίδιος είχε κληθεί δημόσια από τους Μέρκελ-Σαρκοζί να παραιτηθεί και να παραχωρήσει την θέση του στον τεχνοκράτη Μόντι.

Μια κυβέρνηση Μελόνι, Σαλβίνι και Μπερλουσκόνι θα σημάνει, πρώτον, το πρόωρο τέλος της ευρωπαϊκής τρόικας Μακρόν, Σολτς και Ντράγκι που είχε διαμορφωθεί τους τελευταίους μήνες. Δεύτερον, η ιταλική Δεξιά προφανώς και θα κάνει μια προεκλογική εκστρατεία στην οποία θα δεσμεύεται καθημερινά ότι θα πειθαρχεί α λα καρτ στους κανόνες και τις αποφάσεις των Βρυξελλών με μόνο κριτήριο τα ζωτικά συμφέροντα της χώρας ενώ δεν δεσμεύεται από καμιά πολιτική ορθότητα της Δύσης ως προς την στάση της απέναντι στην Ρωσία.

Η Ιταλία είναι μεν η τρίτη σε μέγεθος οικονομία της Ευρωζώνης αλλά είναι, λόγω της υπερχρέωσής της, κι ο αδύναμος κρίκος της -αν πιεσθεί από τις αγορές μπορεί να προκληθεί ντόμινο αποσταθεροποίησης στο νότο και όχι μόνο, που δεν θα μπορεί να αποτραπεί όσες φορές κι αν επαναλάβει η Φρανκφούρτη το «whatever it takes» του Ιουλίου του 2012, με το οποίο o τότε επικεφαλής της ΕΚΤ και σήμερα υπό παραίτηση από την πρωθυπουργία Ντράγκι έσωσε το ευρώ.