Στο επίκεντρο της απειλής βρίσκεται ο μύκητας Ceratocystis platani, υπεύθυνος για το μεταχρωματικό έλκος που έχει καταστρέψει χιλιάδες πλατάνια, αρκετά από τα οποία ήταν υπεραιωνόβια.

Η ασθένεια καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2003 στη Μεσσηνία και έκτοτε εξαπλώθηκε σε Πελοπόννησο, Ήπειρο, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα και Εύβοια. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο άνθρωπος, μέσω μηχανημάτων και εργαλείων κοπής, αποτελεί βασικό παράγοντα διασποράς της, ενώ η κλιματική αλλαγή, με τις παρατεταμένες ξηρασίες και τις ακραίες θερμοκρασίες, ευνοεί την ανάπτυξη του παθογόνου.

Η εξάπλωση του προβλήματος δεν περιορίζεται στα πλατάνια. Σημαντικές ζημιές καταγράφονται και στα ελατοδάση, τα οποία προσβάλλονται από συνδυασμό ξυλοφάγων και φλοιοφάγων εντόμων. Το φαινόμενο πλήττει περιοχές όπως τα Τζουμέρκα, η κοιλάδα του Αχελώου, τα Άγραφα, ο Κιθαιρώνας, ο Ελικώνας, τμήματα της Ηπείρου και της Πελοποννήσου. Οι συνέπειες είναι πολλαπλές: απώλεια δασών, αλλοίωση τοπίων, αύξηση κινδύνου πυρκαγιών και αποσταθεροποίηση οικοσυστημάτων.

Μέσα σε αυτό το δυσμενές πλαίσιο, η ομάδα iGEM IOANNINA, που ιδρύθηκε το 2020 και κατέκτησε χρυσό μετάλλιο στον διεθνή διαγωνισμό συνθετικής βιολογίας IGEM 2024, εργάζεται για την ανάπτυξη μιας φιλικής προς το περιβάλλον θεραπείας. Χρησιμοποιώντας τεχνικές όπως η CRISPR-Cas, σχεδιάζει ένα εξειδικευμένο σκεύασμα που στοχεύει και καταστρέφει τα νουκλεϊκά οξέα του μύκητα, χωρίς να επηρεάζει το υπόλοιπο οικοσύστημα.

Η πρώτη παρουσίαση της μεθόδου, όπως γράφει το epiruspost.gr έγινε στο Συρράκο, όπου οι παλιοί πλάτανοι της πλατείας έχουν ήδη χαθεί, ωστόσο τα νεότερα δέντρα που φυτεύτηκαν πριν από οκτώ χρόνια δείχνουν υγιή ανάπτυξη. «Η καινοτόμα αυτή μέθοδος αναμένεται να προστατέψει πλατάνια με ιστορική και πολιτιστική αξία», τόνισε ο διδάκτωρ του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Τάσος Γάτσιος, υπογραμμίζοντας την ανάγκη άμεσης δράσης.

Η Περιφέρεια Ηπείρου στηρίζει την προσπάθεια, χρηματοδοτώντας με 20.000 ευρώ την πιλοτική εφαρμογή της θεραπείας. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα πρακτικό εργαλείο που θα συμβάλει στη διάσωση της φυσικής και πολιτιστικής ταυτότητας περιοχών όπου ο πλάτανος αποτελεί σημείο αναφοράς, από τα παραποτάμια δάση της Ηπείρου μέχρι τις πλατείες των χωριών.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι περισσότερα από 52.000 δέντρα έχουν ήδη χαθεί στην Ελλάδα και χωρίς άμεση εφαρμογή μέτρων, τα πλατάνια κινδυνεύουν να εξαφανιστούν τις επόμενες δεκαετίες. Η καινοτομία που αναπτύσσεται στα Ιωάννινα μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο σωτηρία για τα ελληνικά δάση, αλλά και διεθνές παράδειγμα για την αντιμετώπιση ασθενειών που απειλούν τη δασική βιοποικιλότητα.

Πώς ήρθε o μύκητας στην Ελλάδα

Ο μύκητας Ceratocystis platani, που προκαλεί την ασθένεια του μεταχρωματικού έλκους (προσβάλλει αποκλειστικά πλατάνια), σύμφωνα με το dasarxeio.com (ιστότοπο με θέματα δασικού και περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος), έχει εισαχθεί στην Ευρώπη από τη Βόρεια Αμερική και κατά πάσα πιθανότητα έχει μεταφερθεί με κιβώτια από ξύλο πλατάνου από τα αμερικανικά στρατεύματα, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, στην Ιταλία και τη Γαλλία.

Σύμφωνα με τον δήμαρχο Αθηναίων θα προσφέρει επιπλέον 19.360 τ.μ. «αισθητικά αναβαθμισμένου δημόσιου χώρου».

Ο δήμαρχος είπε επίσης πως οι λωρίδες στη Πανεπιστημίου θα παραμείνουν ως έχουν και πως τα νέα έργα δεν θα επηρεάσουν την κυκλοφορία. Μάλιστα, ισχυρίστηκε ότι η κίνηση δεν σχετίζεται με τις παρεμβάσεις στη Πανεπιστημίου και στους δρόμους του Περιπάτου.

Ακόμη, για το άγαλμα της Κάλλας που προκάλεσε αντιδράσεις, είπε πως δεν είναι δυνατόν να αρέσει σε όλους, αλλά τιμά τη μνήμη της Μαρίας Κάλλας, δηλώνοντας: «δεν έχω δει ένα άγαλμα που να μοιάζει ακριβώς με έναν άνθρωπο».

Την ίδια ώρα, στη σελίδα του Δήμου Αθηναίων στο Facebook έχει ξεσπάσει κατακραυγή από αγανακτισμένους πολίτες, που βλέπουν ότι για ακόμη μία φορά θα «πληρώσουν… το μάρμαρο» ύψους 3 εκατομμυρίων ευρώ!

Αυτό που ακολουθεί στα σχόλια είναι η αγανάκτηση του κόσμου, που για ακόμη μια φορά θα βάλει το χέρι στην τσέπη για την πραγματοποίηση του έργου αυτού.

«Φάτε κι άλλο, από ότι βλέπουμε πάτο δεν έχετε.. πεζοδρόμια δεν υπάρχουν, οι πεζόδρομοι και το κέντρο βρωμάνε, Μπακογιάννη εδώ δεν είναι Καρπενήσι αλλά και τι έγινε, δικά σου λεφτά χαλάς;; γελοίοι»

«Όσοι έχουμε ζήσει όλη τη ζωή μας στην Αθήνα, θέλουμε την πόλη μας όπως ήταν πριν αποφασίσετε να την κάνετε Καρπενήσι.
ΕΝΑ boulevard έχουμε, αυτό της Πανεπιστημίου. Κάντε μια βόλτα να δείτε την ασύλληπτη βρομιά πάνω στα παγκάκια που αγοράσατε και τοποθετήσατε με τόση απερισκεψία. Για την κάνναβη στα πανάκριβα παρτέρια δεν θα πω επειδή θα μακρύνει η συζήτηση. Δεν σας ψηφίσαμε να κάνετε φαραωνικές επεμβάσεις. Την πόλη μας καθαρή θελουμε, χωρίς σπατάλες εκατομμυρίων που μαζεύτηκαν με αίμα αντιστρέφοντας τον οικονομικό κατήφορο που συνέχισαν όλοι πλην του προκατόχου σας. Δεν είναι που μας έχετε κάνει να ντρεπόμαστε για την εμπιστοσύνη που σας δείξαμε αλλά που δεν σας νοιάζει τελικά για τους πολίτες.»

«κ αν δεν πετυχει…δεν χαθηκε ο κοσμος. ..θα βγει ο δημαρχος και θα κανει δηλωσεις/διαπιστωσης της αποτυχιας του.»

«Τρέμω στην ιδέα του πόσο θα στοιχίσει το καθε δέντρο, κρίνοντας από τις τιμές των ψευδόπιπεριών»