Του Απόστολου Πιστόλα, αναλυτή εκλογικής συμπεριφοράς- ιδρυτή της Mastermind Analytics

Δεδομένου ότι το Union δηλώνει πως δε θα συνεργαστεί με το AfD (ακόμα και εάν ήθελε ο Merz ενδεχομένως να μη μπορούσε καθώς αρκετοί στο κόμμα του είναι ενάντια σε μια τέτοια προοπτική), σίγουρος εταίρος σε μια πιθανή συγκυβέρνηση γίνεται ο SPD. Το ερώτημα όμως είναι εάν τα δυο κόμματα αυτά μόνα τους θα καταφέρουν να έχουν την πλειοψηφία στη Βουλή. Κι εδώ έρχεται το όριο του 5% να παίξει ρόλο.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως αυτά τα δυο κόμματα μαζί λαμβάνουν κάτι πάνω από το 45%των ψήφων.

Εάν στη Βουλή καταφέρουν και περάσουν το όριο μόνο τα τέσσερα μεγαλύτερα κόμματα, τότε ενδεχομένως να υπάρξει κυβέρνηση μεγάλου συνασπισμού. Όσο περισσότερα από τα «μικρά» κόμματα όμως καταφέρουν να περάσουν το 5% (στο όριο είναι BSW, Linke και FDP) τόσο απομακρύνεται το σενάριο αυτό.

Όμως όχι μόνο το πόσα, αλλά και το ποια μικρά κόμματα θα καταφέρουν να πιάσουν το όριο του 5% έχει ιδιαίτερη σημασία.

Εάν για παράδειγμα τα καταφέρει το FDP τότε μια συγκυβέρνηση Union – SPD – FDP θα είναι, μαθηματικά τουλάχιστον, υπαρκτό σενάριο.

Δε συμβαίνει το ίδιο σε περίπτωση που Linke και BSW καταφέρουν να εισέλθουν στη Βουλή. Τότε μια συγκυβέρνηση Union – SPD πιθανότατα δε θα μπορεί να υπάρξει αλλά ξεκλειδώνει ενδεχομένως μια μαθηματική πιθανότητα συγκυβέρνησης SPD – Πρασίνων – Linke και BSW. Όλων δηλαδή πλην του Union και του AfD (του πρώτου και του δεύτερου κόμματος).

Με τα δημοσκοπικά δεδομένα ως μαθηματικά σίγουρη κυβέρνηση συνεργασίας μπορεί να θεωρείται αυτή μεταξύ Union – SPD και Πρασίνων.

Όμως σε περίπτωση που εισέλθουν στη Βουλή μόνο τα τέσσερα πρώτα κόμματα το σενάριο αυτό θα αφήνει το AfD ως τη μοναδική κοινοβουλευτική αντιπολίτευση της χώρας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την επόμενη πενταετία, ειδικά σε μια χώρα με οικονομικά προβλήματα, χαμηλή εμπιστοσύνη στο πολιτικό σύστημα και τον «κανέναν» να κυριαρχεί.

Το σίγουρο είναι πως βρισκόμαστε σε μια προεκλογική περίοδο που η συντηρητική ατζέντα (μεταναστευτικό, ασφάλεια) κυριαρχεί και τα αποτελέσματα της μεθεπόμενης Κυριακής, όσο οριακά και εάν είναι, θα κρίνουν την επόμενη ημέρα όχι μόνο της χώρας αλλά και της Ευρώπης.

Οι πολιτικές προσεγγίσεις συγκλίνουν ότι ο δεύτερος γύρος της αναμέτρσης έχει τα δικά του πολιτικά ξεχωριστά χαρακτηριστικά και ουσιαστικά είναι μια νέα μάχη, ανεξάρτητη από το αποτέλσμα της πρώτης Κυριακής, που ως ένα βαθμό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και αμφίρροπη παρά τη διαφορά των 8 και πλέον μονάδων υπέρ του Νίκου Ανδρουλάκη.

• Σημείο κλειδί εκτιμάται ότι θα είναι η προσέλευση των ψηφοφόρων ειδικά στα αστικά κέντρα ενώ και οι συμμαχίες με τους υποψήφιους που δεν πέρασαν στο β’ γύρο θα παίξουν το δικό τους καθοριστικό ρόλο.

Όλα αυτά αλλά και τα απρόβλεπτα σημεία της κρίσιμης ψηφοφορίας που θα βαρύνουν προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση την επιλογή των ψηφοφόρων αναλύουν τέσσερις έγκριτοι πολιτικοί επιστήμονες με τους οποίους μίλησε το libre. Ζούπης, Καρακλιούμη, Πιστόλας, Σεφερτζής, αναλύουν τα δεδομένα και δίνουν το πολιτικό στίγμα της αναμέτρησης.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Ο δεύτερος γύρος είναι μια καινούργια μάχη

O πρώτος γύρος εκλογών για την ηγεσία αποτελεί παρελθόν με τον πρώτο Ν. Ανδρουλάκη να προηγείται κατά 8.23% του δεύτερου Χ. Δούκα. Δεν πρόκειται για κάποια διαφορά ασφαλείας και η μάχη μέχρι και την τελευταία στιγμή που θα κλείσουν οι κάλπες αναμένεται σκληρή. Μην ξεχνάμε. Ο δεύτερος γύρος είναι μια νέα μάχη, έχει τα δικά της χαρακτηριστικά. Τα διακυβεύματα θα τεθούν λογικά πιο δυνατά, πιο άμεσα, χωρίς να μεσολαβούν οι στρατηγικές άλλων υποψηφίων, τουλάχιστον όσο στην πορεία προς τον πρώτο γύρο. Για παράδειγμα στο debate, περισσότερα χτυπήματα δέχτηκαν ο Χ. Δούκας και η Α. Διαμαντοπούλου, παρά ο Ν. Ανδρουλάκης που ήταν ο «ελεγχόμενος», αφού υπήρχε έντονη κριτική κυρίως για την αδυναμία να ανέβει το ΠΑΣΟΚ σε συγκυρία που Ν.Δ και ΣΥΡΙΖΑ έχαναν 1.350.000 ψήφους.

Τώρα έχουμε μια μάχη των δύο και η τράπουλα ξαναμοιράζεται. Άλλωστε περίπου το 50% των συμμετεχόντων στον πρώτο γύρο επέλεξε κάποιον άλλο από τους δύο πρώτους. Και οι δύο μονομάχοι βρίσκονται μπροστά σε ερωτήματα που πρέπει να απαντήσουν: Μπορεί ο Ν. Ανδρουλάκης να πείσει ότι άλλαξε στα σημεία που επικεντρώθηκε η εσωκομματική κριτική απέναντί του, θα αγκαλιάσει νέες δυνάμεις, μπορεί να ξεπεράσει το ταβάνι που του αποδίδουν και να διαμορφώσει ανοιχτή παράταξη; Μπορεί ο Χ. Δούκας να παντρέψει τα καθήκοντα του Δημάρχου και του Προέδρου, αποτελεί πραγματικά ένα στέλεχος που αν νικήσει μπορεί να κάνει προσαρμογές που θα επιτρέψουν στο ΠΑΣΟΚ  να εκφράσει μια δυναμική , ορμητική πορεία; Σε κάθε περίπτωση και οι δύο θα συγκριθούν για κάποια σαφή θέματα και απαιτήσεις του λαού του ΠΑΣΟΚ. Αυτά θα είναι και τα κριτήρια της τελικής επιλογής. Ποιος τελικά συγκριτικά μπορεί να φέρει νέα ορμή στο ΠΑΣΟΚ ώστε να ξεφύγει από την στασιμότητα που εμφάνισε στις Ευρωεκλογές; Ποιος τελικά έχει  σχέδιο για να ανεβάσει τα ποσοστά του ΠΑΣΟΚ εκλογικά και όχι ίσως περιστασιακά λόγω κλίματος περιόδου δημοσκοπικά, κάτι που είδαμε και το 2021; Ποιος μπορεί τελικά να αντιμετωπίσει και να νικήσει τον Κ. Μητσοτάκη και με ποια πολιτική κατεύθυνση και αντιπολιτευτική τακτική μπορεί να το πετύχει; Με τι πρόγραμμα και θέσεις θα πορευτεί;

Δεν πρέπει να υποτιμηθεί δε η επικράτηση τελικά ή όχι μιας θέλησης αλλαγής ηγεσίας που φαινόταν ισχυρή δημοκοπικά στα ευρήματα όλων των ερευνών όλων των εταιρειών σε ερώτηση που  θέταμε και σύμφωνα με τα οποία το 60%-65% και στην κοινή γνώμη και στους ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ ζητούσε εκλογή νέου Προέδρου. Μαζί μ΄αυτά το μέγεθος της αποχής, όπως και  οι συνεργασίες θα διαδραματίσουν ρόλο. Ωστόσο, ας μην υπάρχουν ψευδαισθήσεις. Η μεγάλη πλειοψηφία των ψηφοφόρων των άλλων τεσσάρων υποψηφίων αισθάνονται ότι το χρέος τους έληξε απέναντι στον υποψήφιο της καρδιάς τους και της βασικής επιλογής τους και τώρα θα πορευτούν χωρίς να περιμένουν δημόσια εκφρασμένη ή υπόγεια γραμμή.

Πορευόμαστε σε μια αμφίρροπη μάχη που όλα αυτά θα παίξουν τον ρόλο τους, θα συσταθμιστούν θα καθορίσουν την τελική επιλογή πολλών χιλιάδων ψηφοφόρων. Και αυτή η Κυριακή θα έχει ενδιαφέρον, όπως η πρώτη .

Η μεγάλη πρόκληση για τον νέο Πρόεδρο

Την Κυριακή στην εκλογή προέδρου του ΠΑΣΟΚ η μάχη θα είναι αγώνας στα μαρμαρένια αλώνια. Θα αναμετρηθούν δυο ισχυροί μηχανισμοί για την ηγεσία ενός μικρού κόμματος που ανακαλεί το λαμπρό του παρελθόν και προσδοκά να το ξανακατακτήσει.

Η συμμετοχή των 300 χιλιάδων ψηφοφόρων είναι ένα εντυπωσιακό νούμερο για τη δημόσια συζήτηση στα ΜΜΕ αλλά αντικειμενικά δεν είναι προάγγελος εκλογικής μεγέθυνσης.

Στην περίπτωση επανεκλογής του κ. Ανδρουλάκη, δεν θα υπάρξει έκπληξη, ούτε θα δημιουργηθούν προσδοκίες στην κοινωνία, άλλωστε ο νυν πρόεδρος είναι γνωστός στους πολίτες. Αντιθέτως το εσωκομματικό ακροατήριο θα απαιτήσει ακαριαία την υλοποίηση των υποσχέσεων του κ. Ανδρουλάκη στη βάση διόρθωσης των λαθών του.

Στο ενδεχόμενο εκλογής του κ. Δούκα, δεν θα υπάρξει η έκπληξη του νεοεκλεγέντος προσώπου, καθώς η αίγλη του πρωτοεμφανιζόμενου εξαντλήθηκε με την εκλογή του στη θέση του Δημάρχου Αθηναίων. Αυτό που σίγουρα θα δώσει η κοινωνία είναι περίοδος χάριτος μέχρι ο κ. Δούκας να παρουσιάσει το πλάνο του για το ΠΑΣΟΚ που οραματίζεται.

Σε κάθε περίπτωση ο πρόεδρος που θα εκλεγεί έχει μια πρόκληση να κάνει το ΠΑΣΟΚ από κόμμα καρδιάς και μνήμης, κόμμα κάλπης! 

ΠΑΣΟΚ: αυτόνομη πορεία ή η πορεία με συνεργασίες;

Ο πρώτος γύρος των εσωκομματικών εκλογών στο ΠΑΣΟΚ τελείωσε, η έκπληξη που θα ανέτρεπε το πολιτικό σκηνικό δεν έγινε, και οδεύουμε σε μια μονομαχία ανάμεσα στον νυν πρόεδρο και τον Χάρη Δούκα. Αυτό που κρατάω από τον πρώτο γύρο είναι πως το ΠΑΣΟΚ δεν είναι ένα, άλλα δύο. Το ΠΑΣΟΚ των μεγαλουπόλεων και το ΠΑΣΟΚ της περιφέρειας. Ψηφοφόροι με διαφορετικά ψυχογραφικά χαρακτηριστικά, διαφορετικές επιθυμίες και άρα διαφορετική εκλογική συμπεριφορά.

Το πλεονέκτημα το έχει ο Νίκος Ανδρουλάκης, όχι επειδή στον πρώτο γύρο έλαβε μεγαλύτερο αριθμό ψήφων από τον αντίπαλό του. Αλλά διότι όπως εξελίχθηκε η βραδιά του πρώτου γύρου, με Παύλο Γερουλάνο και Άννα Διαμαντοπούλου να έχουν ποσοστά πολύ κοντά στον δεύτερο, ενδεχομένως αρκετοί από το ΠΑΣΟΚ μεγαλουπόλεων που ψήφισαν τους δυο υποψηφίους να έχουν απογοητευτεί και να μην πάνε να ψηφίσουν στο δεύτερο γύρο κάποιον που δεν αντιπροσωπεύει αυτούς αλλά το ΠΑΣΟΚ επαρχίας. Κι όσο μικραίνει η κάλπη τόσο οι πιθανότητες να μείνει το στατους κβο ως έχει αυξάνονται.

Το διακύβευμα του δευτέρου γύρου είναι η αυτόνομη πορεία ή η πορεία με συνεργασίες. Η συνέχεια ή η αλλαγή. Το τρωτό σημείο του προέδρου του ΠΑΣΟΚ είναι ότι δεν έχει πείσει πως μπορεί να αποτελέσει κυβερνητική εναλλακτική, αφού η σταθερότητα και η αυτόνομη πορεία που προτείνει δεν πείθει πως μπορεί να δημιουργήσει κυβερνητική προοπτική. Από την άλλη, το τρωτό σημείο του δημάρχου Αθηναίων είναι πως η αλλαγή που προτείνει μπορεί να φαίνεται περισσότερο αριστερόστροφη από όσο αντέχουν κάποιες ομάδες ψηφοφόρων ΠΑΣΟΚ που πήγαν στην κάλπη και ψήφισαν υποψηφίους που δεν πέρασαν στο δεύτερο γύρο. Το όπλο του δηλαδή μπορεί να γίνει η αδυναμία του.

Μπορεί δηλαδή όντως το 70% να ζητά αλλαγή, όπως ισχυρίζεται, αλλά να μη θέλει την αλλαγή που προτείνει ο ίδιος. Με απλά λόγια: όταν κάποιος τρώει συνεχώς παστίτσιο έρχεται η στιγμή που ζητά να δοκιμάσει κάτι άλλο. Εάν αυτό το άλλο είναι οι φακές είναι αρκετά πιθανό να επιλέξει να ξαναφάει παστίτσιο.

Άλλο φαβορί και άλλο νικητής. Η αμφίβολη έκβαση του δεύτερου γύρου των εκλογών για την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ

Με τις κάλπες να είναι, όπως πάντα, γκαστρωμένες ουδείς μπορεί να προβλέψει με απόλυτη βεβαιότητα την έκβαση οποιασδήποτε  εκλογικής αναμέτρησης. Πολύ δε περισσότερο μιας αναμέτρησης όπως θα είναι την ερχόμενη Κυριακή η μονομαχία του δεύτερου γύρου των εκλογών για την προεδρία του ΠΑΣΟΚ μεταξύ του νυν Προέδρου του κόμματος Νίκου Ανδρουλάκη και του Δημάρχου της Αθήνας Χάρη Δούκα.

Είναι αλήθεια ότι δεν έχουν οι δυο διεκδικητές της νίκης τις ίδιες πιθανότητες επιτυχίας. Έχοντας αποκτήσει από τον πρώτο γύρο ένα προβάδισμα περίπου δέκα  ολόκληρων μονάδων, ο Νίκος Ανδρουλάκης προβάλει ήδη ως το φαβορί. Πλην όμως η θέση του φαβορί δεν είναι πάντα η πλέον πλεονεκτική. Αντιθέτως συχνά αποδεικνύεται ότι είναι η πλέον μειονεκτική. Για τους ίδιους ακριβώς λόγους που κάνουν μειονεκτική την θέση του τερματοφύλακα την ώρα που εκτελούνται τα πέναλτι. Πολύ δε περισσότερο όταν δεν παίζει στην έδρα του. Και ο σημερινός Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ δεν παίζει στην έδρα του. Παίζει μπροστά σε μια εξέδρα η μεγάλη πλειοψηφία της οποίας, ιδιαίτερα μετά τις ευρωεκλογές του περασμένου Ιουνίου, είχε πειστεί ότι μόνον με μια γενναία αλλαγή  ηγετικού παραδείγματος, στρατηγικού σχεδιασμού  και τρόπων επικοινωνίας θα μπορούσε να ελπίζει σε μια γρήγορη έξοδο της παράταξης από την ακινησία των πολιτικών συσχετισμών, σε μια σημαντικότερη διεύρυνση των κοινωνικών ερεισμάτων της και σε μια πιο δυναμική ανάκαμψη  της εκλογικής επιρροής της.

Ωστόσο από την αναμέτρηση του πρώτου γύρου η εξέδρα έχει βγει κατακερματισμένη, γεωγραφικά διαφοροποιημένη πολιτικά και ιδεολογικά ανομοιογενή. Δεν υπάρχει μια προβλέψιμων προτιμήσεων και συμπεριφορών συμπαγής πλειοψηφία που να σχηματίζει ένα  κυρίαρχο ρεύμα. Κανείς, κατά συνέπεια, δεν γνωρίζει πλέον πόσοι, ποιοι και με ποια κριτήρια, πέραν των πιστών φίλων των δυο μονομάχων, θα προσέλθουν στις κάλπες προσδιορίζοντας το τελικό αποτέλεσμα του δεύτερου γύρου. Εμπειρικοί υπολογισμοί εμπειροπόλεμων στελεχών μπορεί να γίνουν και αποδειχτούν βάσιμοι.

Πώς όμως να προεξοφληθούν με ασφάλεια οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των φίλων και ψηφοφόρων των αποκλεισμένων από τον δεύτερο γύρο υποψηφίων προέδρων που αποτέλεσαν το μισό σχεδόν εκλογικό σώμα του πρώτου γύρου αλλά έμειναν ορφανοί και σχηματίζουν τώρα την μαύρη τρύπα του δεύτερου γύρου;  

Και πώς να γίνει η μεγάλη μαντεψιά που αφορά στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να λειτουργήσει σε βάρος της επανεκλογής Ανδρουλάκη το ενδεχόμενο της ματαίωσης των προσδοκιών που είχαν δημιουργηθεί εν αναμονή της αλλαγής ηγεσίας. Το σίγουρο είναι ότι θα συσσωρευθούν απωθημένα ανεκπλήρωτων επιθυμιών και θα ανασταλούν τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό οι διεργασίες διεύρυνσης της εκλογικής βάσης του κόμματος. Στην περίπτωση αυτή θα γίνει πιο ορατός ο κίνδυνος που σήμερα μοιάζει μακρινός να καταστεί προβληματική όχι μόνον η ανάκαμψη αλλά και η διατήρηση της συνοχής της παράταξης.

Χωρίς την προοπτική μιας γρήγορης επανόδου σε τροχιά εξουσίας θα δοθεί η εντύπωση ότι είναι θέμα χρόνου η εξάντληση της ανοδικής δυναμικής του ΠΑΣΟΚ. Ίσως αυτός ο φόβος να αποδειχθεί ευεργετικούς για την υποψηφιότητα του Χάρη Δούκα. Γιατί εκείνο που κυρίως την απειλεί είναι η διόγκωση του κύματος της αρνητικής ψήφου που σηκώθηκε μετά την περίφημη τηλεμαχία των έξη.  

Ωστόσο το χειρότερο για το μέλλον του ΠΑΣΟΚ είναι το ενδεχόμενο να συρρικνωθεί δραματικά η συμμετοχή των μελών και των φίλων του εξαιτίας της αποχής των υποστηρικτών των άλλων υποψηφίων προέδρων. Όσο μικρότερη θα είναι η συμμετοχή τόσο πιο καθοριστικός θα γίνει ο ρόλος των μηχανισμών και τόσο λιγότερο αντιπροσωπευτική και νομιμοποιημένη θα είναι η οποία ηγεσία προκύψει από τον δεύτερο γύρο η νέα ηγεσία οποία και αν είναι.  

Εκεί ο Αλέξης Τσίπρας είχε να επιλέξει ανάμεσα σε δυο δρόμους: να επιμείνει στο να υπηρετεί τους σκληροπυρηνικούς ψηφοφόρους ΣΥΡΙΖΑ και να κρατήσει τις εσωκομματικές υπηρεσίες ή να οδηγήσει το κόμμα σε μετατόπιση στην εκλογική αγορά και σε θέσεις και σε ύφος.

Του Απόστολου Πιστόλα, Σύμβουλος στρατηγικής, ιδρυτής της Mastermind Analytics

Αυτό θα σήμαινε πως θα άφηνε πίσω την τοξική αντιπολίτευση καθώς και ακραίες θέσεις σε διάφορα θέματα. Επέλεξε την, λανθασμένη όπως αποδείχθηκε, εύκολη λύση: να μείνει ως έχει.

Γιατί η επιλογή ήταν λανθασμένη; Επειδή τα χαρακτηριστικά που τον ανέδειξαν στην εξουσία σε μια εποχή βαθιάς κρίσης είχαν χάσει τη σημασία τους σε μια εποχή εκτός μνημονίων.

Όχι εκτός κρίσης καθώς συνεχίζουμε να ζούμε μέσα σε διαφόρων ειδών κρίσεων, αλλά σίγουρα με όχι τόσο δυνατές επιπτώσεις στους ψηφοφόρους.

Με αυτήν την επιλογή, σε συνδυασμό με την ύπαρξη ενός αποδυναμωμένου ΠΑΣΟΚ, άφησε ελεύθερο το κέντρο στον Κυριάκο Μητσοτάκη ο οποίος, κάνοντας μετατόπιση στο κόμμα του και μη έχοντας αντίπαλο, το άλωσε. Ο ΣΥΡΙΖΑ την τελευταία τετραετία πορεύτηκε με αντιπολίτευση όχι ουσίας αλλά θεάματος προσπαθώντας να πιαστεί από κάθε κρίση και να δημιουργήσει θυμό στους ψηφοφόρους, στρέφοντας τους απέναντι στην κυβέρνηση.

• Το γεγονός πως έκανε τη συγκεκριμένη επιλογή τον έκανε να μη μπορεί να λάβει ψήφους απευθείας από ΝΔ, αφού οι ψηφοφόροι της δε θεωρούσαν το ΣΥΡΙΖΑ αξιόπιστη κυβερνητική εναλλακτική (γεγονός που αποδείχθηκε όταν μετά την τραγωδία των Τεμπών η ΝΔ έχανε τρεις μονάδες και ο ΣΥΡΙΖΑ δεν επωφελούνταν από αυτό).  

Όσον αφορά την προεκλογική καμπάνια, ο στόχος της πρώτης Κυριακής και της δημιουργίας κυβέρνησης συνεργασίας ήταν σωστός (αυτός ήταν άλλωστε και ο λόγος της ψήφισης της απλής αναλογικής).

Η τακτική (δε θα το πω στρατηγική) για να τον πετύχει όμως ήταν λανθασμένη. Αντί να σταθεί στην ουσία των πραγμάτων, ο ΣΥΡΙΖΑ αναλώθηκε καθόλη τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου στο παρασκήνιο, το οποίο έφερε στο προσκήνιο. Αναφέροντας συνεχώς διαφορετικές εκδοχές μιας κυβέρνησης συνεργασίας ο Αλέξης Τσίπρας έμοιαζε όχι με διεκδικητή της εξουσίας αλλά με κάποιον που προσπαθούσε από κάπου να πιαστεί.

Ακόμα, οι πολλές διαφορετικές θέσεις στο συγκεκριμένο θέμα θόλωσαν το μήνυμα του ΣΥΡΙΖΑ προς τους ψηφοφόρους, τους μπέρδεψε αλλά και, σε συνδυασμό με την «αντιμητσοτακική» ρητορική έφερε στο προσκήνιο σενάρια μιας κυβέρνησης ηττημένων που μάλλον φόβισαν ψηφοφόρους και τους έκαναν να ψηφίσουν ΝΔ. Επίσης, μπαίνοντας σε διαμάχη με το ΠΑΣΟΚ για το ποιος είναι το πραγματικό παιδί του Ανδρέα Παπανδρέου, κάνοντας ουσιαστικά μια συζήτηση για το παρελθόν, άφηνε τον Κυριάκο Μητσοτάκη να είναι ο μόνος που παρουσιάζει στους ψηφοφόρους ένα σχέδιο για το μέλλον.

Όλα αυτά συνδυαστικά, έκαναν τον πρόεδρο της ΝΔ να μοιάζει ως να είναι ο μόνος που «τρέχει» για τη θέση του πρωθυπουργού. Έτσι, οι πολίτες του κέντρου που ενδιαφέρονται για την καθημερινότητά τους και για λύσεις στα προβλήματά τους και δεν εστιάζουν στο παρασκήνιο είχαν μια μοναδική κυβερνητική πρόταση στην ουσία. Αυτή του Κυριάκου Μητσοτάκη. Και την αγόρασαν. Οι δηλώσεις των τελευταίων προεκλογικών ημερών από στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ ουσιαστικά έβαλαν το κερασάκι στην τούρτα της κατάρρευσης.

Πλέον ο ΣΥΡΙΖΑ έχοντας χάσει το δικαίωμα να αποκαλεί εαυτόν κυβερνητική εναλλακτική οφείλει να βρει νέο αφήγημα στη μάχη ζωής και θανάτου με το αναγεννημένο ΠΑΣΟΚ για την ηγεσία της κεντροαριστεράς. Οι τάσεις μπορεί να μην είναι μαζί του, όμως είναι στο χέρι της ηγετικής ομάδας του κόμματος να τις αναστρέψουν και να κρατηθούν σε απόσταση από το ΠΑΣΟΚ και στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Οι εκλογές που πλησιάζουν έχουν μια ιδιαιτερότητα που δε συναντάς συχνά. Αυτή είναι η σημαντική πιθανότητα να έχουμε μπροστά μας διπλές εκλογές με δύο διαφορετικά εκλογικά συστήματα.

Του Απόστολου Πιστόλα, Σύμβουλος στρατηγικής, ιδρυτής της Mastermind Analytics

Τις πρώτες με την απλή αναλογική και, εάν δεν προκύψει κυβέρνηση από αυτές, τις δεύτερες με την ενισχυμένη. Γιατί αυτό είναι σημαντικό; Διότι ενώ γνωρίζουμε το τι αναφέρονται στη βιβλιογραφία ως χαρακτηριστικά της απλής αναλογικής (για παράδειγμα ευνοεί την ψήφο ιδεολογίας προς μικρότερα κόμματα και τις συνεργασίες κομμάτων) δεν ξέρουμε σε ποιο βαθμό αυτά θα ισχύσουν στις εκλογές του Μαΐου. Η πιθανότητα εκλογών με το σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής ένα μήνα μετά από αυτές της απλής επηρεάζει στις στρατηγικές των κομμάτων και το σκεπτικό και τη συμπεριφορά των ψηφοφόρων. Σε αυτήν την ιδιαιτερότητα ήρθε να προστεθεί το νέο πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί μετά την τραγωδία των Τεμπών με την αύξηση των αρνητικών συναισθημάτων σε πολλούς ψηφοφόρους, απέναντι όχι μόνο στην κυβέρνηση αλλά σε ολόκληρο το πολιτικό σύστημα. Ένας νέος παράγοντας δηλαδή άλλαξε τα δεδομένα και αύξησε τη ρευστότητα στο πλαίσιο.  

Έτσι όπως έχει διαμορφωθεί το πολιτικό σκηνικό γίνεται ακόμα πιο δύσκολο να προβλεφθούν οι απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα. Απαντήσεις που θα έδειχναν το που κινούμαστε εκλογικά και θα έκριναν και τη μετέπειτα πορεία (δεύτερες εκλογές, πιθανότητες συνεργασίας κλπ).

Τα έξι βασικά ερωτήματα για τις εκλογές του Μαΐου, τα οποία λειτουργούν συνδυαστικά, είναι τα εξής:

Α. Ποιο το ποσοστό της Νέας Δημοκρατίας;

Β. Ποια η διαφορά μεταξύ Νέας Δημοκρατίας και ΣΥΡΙΖΑ;

Γ. Ποιο το ποσοστό του ΠΑΣΟΚ;

Δ. Πόσα κόμματα θα περάσουν το όριο του 3% και τι ποσοστό θα έχουν;

Ε. Ποιο το συνολικό ποσοστό των κομμάτων στα «δεξιά» της ΝΔ;

ΣΤ. Ποιο το ποσοστό της αποχής σε ψηφοφόρους ΝΔ 2019 και νέους ψηφοφόρους;

Θα δημιουργηθούν προφανώς διαφορετικές συνθήκες εάν η Νέα Δημοκρατία λάβει 34% στην πρώτη κάλπη από το ότι εάν λάβει 30%. Στην πρώτη περίπτωση θα έχει ισχυρό αφήγημα αυτοδυναμίας για τη δεύτερη κάλπη.

Στη δεύτερη περίπτωση ένα τέτοιο αφήγημα είναι αμφίβολο το κατά πόσο θα έπειθε τους ψηφοφόρους να συσπειρωθούν γύρω της. Εάν όμως η διαφορά με το ΣΥΡΙΖΑ είναι για παράδειγμα 2%, ακόμα και με τη Νέα Δημοκρατία στο 30% μπορούν να δημιουργηθούν σε συντηρητικούς και κεντρώους ψηφοφόρους αντανακλαστικά που θα σταματήσουν από το να γίνει πραγματικότητα ένα σενάριο που θα έχει τον ΣΥΡΙΖΑ πρώτο κόμμα στις δεύτερες κάλπες, και άρα και το μπόνους των εδρών και να οδηγήσουν σε υψηλή συσπείρωση ΝΔ. Υψηλή συσπείρωση βέβαια θεωρώ πως θα υπάρξει και στο κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ σε μια τέτοια περίπτωση αφού θα υπάρχουν ελπίδες επιστροφής στην εξουσία. Αυτό σημαίνει πως θα «συμπιεστούν» τα υπόλοιπα κόμματα. Το αντίθετο μπορεί να συμβεί σε περίπτωση χαμηλών ποσοστών και μεγάλης διαφοράς μεταξύ ΝΔ & ΣΥΡΙΖΑ στην πρώτη κάλπη. Με ένα 30%-25% δηλαδή μπορεί να δούμε ψηφοφόρους ΝΔ 2019, γνωρίζοντας πως δε θα υπάρξει αυτοδυναμία, να ψηφίζουν μικρά κόμματα που θα ήθελαν να συγκυβερνήσουν με τη Νέα Δημοκρατία.

Το ποσοστό του ΠΑΣΟΚ σε συνδυασμό με τα ποσοστά ΝΔ & ΣΥΡΙΖΑ θα είναι καθοριστικό για τη στρατηγική του κόμματος από το βράδυ των εκλογών και έπειτα. Με ένα υψηλό ποσοστό (πχ 14%), ειδικά εάν συνδυαστεί με σχετικά χαμηλά ποσοστά ΝΔ & ΣΥΡΙΖΑ, θα ενισχύσει το επιχείρημά του για κυβέρνηση συνεργασίας με πρωθυπουργό κοινής αποδοχής. Εάν όμως βρεθεί σε ποσοστά κοντά στο 10% τότε θα εξαρτηθεί από τη διαφορά ΝΔ – ΣΥΡΙΖΑ το εάν το ΠΑΣΟΚ θα ψάχνει μια συνεργασία γρήγορα ώστε να αποφύγει τη συμπίεση στις δεύτερες κάλπες.

Από την άλλη τα κόμματα που θα μπουν στη Βουλή στις πρώτες εκλογές αλλά με χαμηλό ποσοστό (πχ 3,2%) ίσως αναζητήσουν συνεργασίες με άλλα όμορα κόμματα που θα είναι εκτός Βουλής ώστε να σιγουρέψουν το 3% στη δεύτερη κάλπη. Το ποσοστό των κομμάτων «δεξιά» της ΝΔ σε συνδυασμό με το ποσοστό της ΝΔ θα κρίνει την επιτυχία ή αποτυχία της στρατηγικής ανοίγματος σε νέα κοινά. Και σε μεγάλο βαθμό θα είναι σημαντικός παράγοντας για το μεσοεκλογικό κλίμα μέσα στο κόμμα. Τέλος, σημαντικό είναι να δούμε εάν η ΝΔ καταφέρει να πάρει πίσω ψηφοφόρους που δημοσκοπικά έχασε προς τη γκρίζα ζώνη μετά την τραγωδία των Τεμπών (σύμφωνα με δημοσκοπήσεις ¼ αναποφάσιστους είναι ψηφοφόρος ΝΔ 2019). Το ύψος των ποσοστών της ΝΔ θα επηρεαστεί και από την ψήφο ή αποχή των νεών, οι οποίοι αποτελούν ένα εκλογικό σώμα μέσα σε ένα άλλο εντελώς διαφορετικό εκλογικό σώμα. Αυξημένη συμμετοχή τους θα σημαίνει περισσότερα κόμματα στη Βουλή και χαμηλότερα ποσοστά ΝΔ.

Όπως γίνεται κατανοητό το εκλογικό σκηνικό είναι ρευστό. Πολύ πιο ρευστό από ότι δείχνει η επιφάνεια. Και μπορεί να γίνει ακόμα περισσότερο την τελευταία εβδομάδα μετά τις εκλογές στην Τουρκία. Για να απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα όμως χρειάζεται απάντηση σε ένα και μόνο ερώτημα:

• Πως θα πάει, εάν πάει, ο ψηφοφόρος στην κάλπη της 21^ης Μαΐου; Με συναίσθημα (και εάν ναι ποιο); Με ορθολογισμό; Με τιμωρητική διάθεση (και εάν ναι απέναντι σε ποιον); Με το μυαλό στη δεύτερη κάλπη; Έχουμε επτά εβδομάδες μπροστά μας για να δοθεί η απάντηση.  

Σε άρθρο του στο libre στο πλαίσιο της έρευνας για το βασικό δίλημμα των εκλογών ο κ. Πιστόλας παρατηρεί επίσης ότι «σημαντικό κομμάτι του εκλογικού σώματος εκφράζει δυσαρέσκεια προς την κυβέρνηση».

Φάκελος libre/Εισαγωγή: Τα διλήμματα των κομμάτων και οι επιλογές των ψηφοφόρων – Αυτοδύναμες κυβερνήσεις ή κυβερνήσεις συνεργασίες;

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΟ ΑΡΘΡΟ

Αυτοδύναμες κυβερνήσεις ή κυβερνήσεις συνεργασίας; Αυτό στις περισσότερες χώρες είναι μια ερώτηση που έχει απάντηση η οποία εξαρτάται, σε σημαντικό βαθμό, από το εκλογικό τους σύστημα. Στην Ελλάδα όπου θα έχουμε το παράδοξο των εκλογών με απλή αναλογική και έπειτα με ενισχυμένη το ερώτημα μένει αναπάντητο. Όχι ως προς τι επιθυμεί κανείς (όπου και εκεί το ελληνικό εκλογικό σώμα είναι μοιρασμένο) αλλά ως προς τι τελικά θα έχουμε μετά τη σειρά των εκλογικών αναμετρήσεων που πλησιάζουν. Οι θιασώτες των αυτοδύναμων κυβερνήσεων θεωρούν σημαντικότερο ζήτημα τη σταθερότητα στη χώρα από τη σύνθεση και αντιπροσώπευση όσο περισσότερων φωνών γίνεται σε μια κυβέρνηση. Όσοι υποστηρίζουν τις κυβερνήσεις συνεργασίας θεωρούν πως είναι μια πιο δημοκρατική εναλλακτική. Το ερώτημα όμως όπως έγραψα  δεν είναι τι προτιμούμε άλλα το τι τελικά θα έχουμε. Και εάν αυτό που θα προκύψει θα καλύπτει το ζητούμενο.

Τη δεδομένη χρονική στιγμή, σημαντικό κομμάτι του εκλογικού σώματος εκφράζει δυσαρέσκεια προς την κυβέρνηση, σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας της κρίσης διαθεσίμου εισοδήματος που βιώνουν οι πολίτες.

Μπορεί να μην έχει εκφραστεί σε τόσο σημαντικό βαθμό όσο σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες αλλά οι έρευνες δείχνουν πως υπάρχει. Επίσης υπάρχει και δυσαρέσκεια συγκεκριμένων ομάδων ψηφοφόρων για διαφορετικά θέματα (δεξιών για τη διαχείριση μεταναστευτικού και εγκληματικότητας και κεντρώων για θέματα θεσμών – υποκλοπές).

Παρόλη όμως τη δυσαρέσκεια, και σε αντίθεση με κυβερνήσεις άλλων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ελληνική κυβέρνηση δείχνει να έχει μετρημένες και ελεγχόμενες διαρροές.

Η πραγματικότητα είναι πως για σημαντική μερίδα ψηφοφόρων η κυβέρνηση είναι ΤΙΝΑ (εκ του There Is No Alternative), δηλαδή η μοναδική κυβερνητική εναλλακτική. Αυτό συμβαίνει διότι η άλλη κυβερνητική εναλλακτική, δηλαδή ο ΣΥΡΙΖΑ – αφού ένα χρόνο τώρα το ΚΙΝΑΛ δεν κατάφερε να πλασαριστεί ως τέτοια -, είναι κόκκινο πανί για αυτούς.

Για τους δεξιούς για τη στάση του στα εθνικά θέματα, στο μεταναστευτικό και σε θέματα εγκληματικότητας, για τους κεντρώους/φιλελεύθερους για τη στάση του σε θέματα θεσμών αστικής δημοκρατίας. Παρόλο λοιπόν που η Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει απομακρυνθεί από τα θέλω των δεξιών ψηφοφόρων και έχει αφήσει κενό στην εκλογική αγορά, ένα σημαντικό ποσοστό του κοινού που βρίσκεται εκεί προτιμά να κάνει «έκπτωση» στην ιδεολογία του και να ψηφίσει Νέα Δημοκρατία για να μην επανέλθει ξανά στην κυβέρνηση ο ΣΥΡΙΖΑ (σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ακρίβεια και ελληνοτουρκικά υποβαθμίζουν σε σημαντικότητα ως κριτήριο ψήφου τα θέματα για τη διαχείριση των οποίων δυσφορούν). Έτσι εξηγείται, ως ένα βαθμό, και το γεγονός ότι τα πολλά μικρά κόμματα που βρίσκονται στα δεξιά του κυβερνώντος κόμματος δεν έχουν καταφέρει να ανέβουν σημαντικά σε ποσοστά.

Αυτό κάνει τη Νέα Δημοκρατία να κρατιέται ακόμα ψηλά στις δημοσκοπήσεις.

• Οδηγούν όμως σε αυτοδύναμη κυβέρνηση τα ποσοστά που δείχνει να λαμβάνει; Τη δεδομένη στιγμή όχι. Μπορεί να βρίσκεται κοντά, όμως απαιτούνται να συμβούν διάφορα γεγονότα ώστε να τα καταφέρει (πχ να κρατηθεί εκεί που βρίσκεται και να μην πέσει δημοσκοπικά μέσα στο χειμώνα της κρίσης και ταυτόχρονα να μην εισέλθουν στη Βουλή το Μέρα25 και κανένα κόμμα πλην Βελόπουλου από τα δεξιά της).

Αλλά ακόμα κι εάν τα καταφέρει θα το κάνει οριακά, δηλαδή με 151-152 βουλευτές. Και εδώ γεννάται το ερώτημα για τους θιασώτες των αυτοδύναμων κυβερνήσεων αλλά και για την κυβέρνηση την ίδια η οποία προτάσσει τη σταθερότητα ως εκλογικό επιχείρημα. Γιατί αυτοδύναμη κυβέρνηση 151 βουλευτών είναι πιο σταθερή από κυβέρνηση συνεργασίας πχ 160 βουλευτών;

• Όμως ταυτόχρονα γεννάται και ερώτημα για τους θιασώτες κυβερνήσεων συνεργασίας. Είναι αυτή η εποχή της οικονομικής κρίσης που ήρθε για να μείνει, η εποχή της κρίσης στα ελληνοτουρκικά, κατάλληλη περίοδος να πειραματιστούμε με κυβερνήσεις συνεργασιών; Όπως βλέπετε υπάρχουν επιχειρήματα που μπορούν να στηρίξουν και οι δύο πλευρές. Το που κοντά βρίσκεται ο καθένας εξαρτάται από το πρίσμα μέσα από το οποίο κοιτά την πολιτική και την πραγματικότητα.

Τελικά που θα οδηγηθούμε όμως; Θεωρώ πως ακόμα είναι νωρίς για προβλέψεις. Όλα θα εξαρτηθούν από το χειμώνα που θα έρθει. Εάν είναι δυνατός και οδηγήσει σε ύψωση αρνητικών συναισθημάτων (θυμός και οργή) σε όλο και περισσότερους ψηφοφόρους και ταυτόχρονα η αντιπολίτευση στρέψει τον θυμό προς την κυβέρνηση (και δεν εκφραστεί για παράδειγμα ενάντια του Πούτιν ή κάποιου εξωγενή υπαιτίου) τότε ενδέχεται να σπάσει το φράγμα της μοναδικής κυβερνητικής εναλλακτικής.

Εάν σπάσει, τότε μπαίνουμε σε μια εντελώς νέα περίοδο στα εκλογικά της χώρας. Εάν όμως ο θυμός και η οργή μείνουν κοντά στα σημερινά επίπεδα τότε το πιο πιθανό σενάριο, αλλά προφανώς όχι το μοναδικό, είναι να έχουμε μια Νέα Δημοκρατία να ψάχνει βουλευτές για να συγκυβερνήσει. Το εάν θα τους βρεις και πως εξαρτάται και από το πόσους θα ψάχνει αλλά και από τα ποσοστά των άλλων κομμάτων. Το βέβαιο είναι πως οι επόμενοι μήνες προβλέπονται συναρπαστικοί από εκλογικής σκοπιάς, όπως σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη άλλωστε.