Σπύρος Σιδέρης

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν εκτεταμένα πλήγματα κατά ιρανικών στόχων, επιτυγχάνοντας καίρια χτυπήματα στην ανώτατη στρατιωτικο-πολιτική ηγεσία της Τεχεράνης. Η επιχείρηση στηρίχθηκε στην αεροπορική υπεροχή και στην αιφνιδιαστική κλιμάκωση.

Ωστόσο, όπως και στην Ουκρανία, το αρχικό σοκ δεν οδήγησε σε κατάρρευση. Το Ιράν ανταποδίδει με πυραυλικά πλήγματα σε ολόκληρη την περιφέρεια του Κόλπου, επιδιώκοντας να αυξήσει το κόστος για την Ουάσιγκτον και να μεταφέρει την πίεση στους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ.

Οι τρεις καθοριστικοί παράγοντες

Το πρώτο κρίσιμο ερώτημα αφορά την εσωτερική σταθερότητα του Ιράν. Θα καταφέρει η Ουάσιγκτον να επηρεάσει τη νέα ηγεσία ή να προκαλέσει εσωτερική αποσταθεροποίηση μέσω διαδηλώσεων ή ρήγματος στον κρατικό μηχανισμό; Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις κατάρρευσης. Το ιρανικό κράτος φαίνεται να διατηρεί λειτουργική συνοχή, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας παραμένουν ενεργές. Ωστόσο, σε συνθήκες πολέμου, η ανθεκτικότητα ενός καθεστώτος δοκιμάζεται καθημερινά.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι η στάση της Κίνας. Το Πεκίνο είναι ο μόνος παίκτης με την οικονομική και βιομηχανική δυνατότητα να προσφέρει ουσιαστική στήριξη στην Τεχεράνη, είτε μέσω στρατιωτικών προμηθειών είτε μέσω χρηματοδοτικής ενίσχυσης.

Αν η Κίνα επιλέξει να εξασφαλίσει σταθερή ροή οπλικών συστημάτων και πληροφοριών στο Ιράν, η αεροπορική εκστρατεία ΗΠΑ–Ισραήλ κινδυνεύει να μετατραπεί σε μακρόχρονη φθορά χωρίς σαφές πολιτικό αποτέλεσμα.

Ωστόσο, μια τέτοια επιλογή θα σήμαινε ανοιχτή αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον, πιθανή αναβίωση εμπορικών πολέμων και επιδείνωση σχέσεων με την Ευρώπη και τις χώρες του Κόλπου. Το Πεκίνο καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη στρατηγική του επιδίωξη να περιορίσει την αμερικανική επιρροή και στον φόβο μιας ευρείας οικονομικής αποσταθεροποίησης λόγω υψηλών τιμών ενέργειας.

Ο τρίτος παράγοντας αφορά την ικανότητα του Ιράν να προκαλέσει σημαντικές απώλειες στις αμερικανικές δυνάμεις. Μέχρι στιγμής έχουν επιβεβαιωθεί απώλειες Αμερικανών στρατιωτικών και περιστατικά κατάρριψης αεροσκαφών, ενώ σημειώθηκε και απόπειρα πλήγματος κατά αεροπλανοφόρου. Αν οι επιθέσεις κλιμακωθούν και οδηγήσουν σε βαριές απώλειες, οι εσωτερικές πολιτικές συνέπειες για τον Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσαν να είναι σοβαρές. Η αμερικανική κοινή γνώμη εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε νέες μακροχρόνιες στρατιωτικές εμπλοκές, ιδιαίτερα σε μια περίοδο έντονης εσωτερικής πόλωσης.

Ο ενεργειακός παράγοντας και το παγκόσμιο ρίσκο

Ο Περσικός Κόλπος αποτελεί τον πυρήνα της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η όποια διαταραχή στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου μεταφράζεται άμεσα σε άνοδο τιμών και σε δημοσιονομική πίεση για εισαγωγικές οικονομίες. Μια παρατεταμένη σύγκρουση θα ενισχύσει τα έσοδα της Ρωσίας από εξαγωγές ενέργειας, θα επιβαρύνει την Ευρωπαϊκή Ένωση και θα αυξήσει το κόστος για την Ουκρανία, που εξαρτάται από εξωτερική χρηματοδότηση και ενεργειακές εισαγωγές.

Παράλληλα, εάν η Ουάσιγκτον δώσει προτεραιότητα στην ιρανική εκστρατεία, ενδέχεται να ανακατευθύνει κρίσιμα αποθέματα –όπως πυραύλους για συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας– από το ουκρανικό μέτωπο. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα επηρέαζε άμεσα την ικανότητα του Κιέβου να αντιμετωπίσει ρωσικά πλήγματα.

Οι επιπτώσεις στον πόλεμο της Ουκρανίας

Η νέα σύγκρουση δημιουργεί σύνθετα σενάρια για την Ουκρανία. Σε περίπτωση ταχείας και «καθαρής» επιτυχίας των ΗΠΑ, ενδέχεται να ενισχυθούν στην Ουάσιγκτον οι φωνές που ζητούν σκληρότερη στάση απέναντι στη Μόσχα. Αντίθετα, σε περίπτωση παρατεταμένου πολέμου, η Ρωσία θα επωφεληθεί από τις υψηλές τιμές ενέργειας και από πιθανή μείωση της δυτικής προσοχής στο ουκρανικό μέτωπο.

Υπάρχει όμως και ένα τρίτο σενάριο: μια σύντομη κατάπαυση πυρός χωρίς αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να αναζητήσει διπλωματική «αντιστάθμιση» αλλού, πιέζοντας για ταχεία συμφωνία στην Ουκρανία. Αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε αυξημένη πίεση προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για παραχωρήσεις στο Ντονμπάς.

Η στρατηγική διάσταση Κίνας–Ρωσίας

Ανεξαρτήτως διάρκειας, η σύγκρουση ενισχύει αντικειμενικά τη σημασία της Ρωσίας για την Κίνα. Εάν διαταραχθούν οι ενεργειακές ροές από τον Κόλπο, η Μόσχα καθίσταται βασικός προμηθευτής υδρογονανθράκων για το Πεκίνο. Αντίστροφα, αν οι ΗΠΑ επιτύχουν μεγαλύτερο έλεγχο στην περιοχή, η Κίνα θα επιδιώξει ακόμη στενότερη στρατηγική συνεργασία με τη Ρωσία ώστε να αποφύγει ενεργειακή εξάρτηση από αμερικανικά ελεγχόμενες οδούς.

Η Ουάσιγκτον βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα δίλημμα: είτε να επιδιώξει σκληρή αντιπαράθεση με τη Μόσχα, είτε να επιχειρήσει μια συμφωνία που θα αποσπάσει τη Ρωσία από την κινεζική αγκαλιά. Και στις δύο περιπτώσεις, η Ουκρανία κινδυνεύει να μετατραπεί σε διαπραγματευτικό πεδίο.

Ένας πόλεμος με πολλαπλά μέτωπα

Η γεωπολιτική ισορροπία που διαμορφώνεται δεν αφορά μόνο την Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον. Αγγίζει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, τη στρατηγική αυτονομία της Κίνας και τη βιωσιμότητα της Ουκρανίας. Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν η σύγκρουση θα κλιμακωθεί, αλλά ποιος διαθέτει τη μεγαλύτερη αντοχή – στρατιωτική, οικονομική και πολιτική.

Σε έναν κόσμο όπου οι περιφερειακοί πόλεμοι μετατρέπονται γρήγορα σε παγκόσμιες αναμετρήσεις επιρροής, η έκβαση στον Περσικό Κόλπο ενδέχεται να καθορίσει όχι μόνο την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, αλλά και το μέλλον του πολέμου στην Ουκρανία και τη διαμόρφωση ενός νέου διεθνούς συστήματος.

Ο κ. Κικίλιας επανέλαβε, για ακόμη μία φορά, ότι προτεραιότητα αποτελούν οι ναυτικοί μας και τα πλοία μας, σημειώνοντας ότι “έχουμε κατά μέσο όρο 170 με 180 ελληνόκτητα πλοία στην ευρύτερη περιοχή του κόλπου του Περσικού και 70 με 80 πλοία περνάνε ανά εξάωρο ή οκτάωρο, από τα στενά του Ορμούζ και 15 με 20 πλοία με ελληνική σημαία. Μελετάμε πολύ προσεκτικά τις κινήσεις μας. Ο Θάλαμος Επιχειρήσεων του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής εκδίδει notice, δηλαδή προειδοποιητικές ειδοποιήσεις, ανά πάσα στιγμή, προς όλα τα πλοία μας και τους πλοιοκτήτες μας”, ενώ παράλληλα, επιβεβαίωσε ότι δεν έχει υπάρξει καμία επίθεση, μέχρι στιγμής, σε κανένα πλοίο στην περιοχή.

Αναφορικά με τις στρατηγικές επενδύσεις που διασφαλίζουν την εσωτερική ασφάλεια της χώρας, ο υπουργός τόνισε πως, ήδη, τρέχουν διαγωνισμοί για την προμήθεια drone, σενσόρων, δορυφορικών λήψεων, καμερών Inflared και ειδικών τεχνολογικών δεδομένων για το Λιμενικό Σώμα “έτσι ώστε, ο Θάλαμος Επιχειρήσεων του Υπουργείου, να μπορεί να έχει τα μάτια του στο Ανατολικό Αιγαίο και να βλέπει τα πάντα” όπως είπε και πρόσθεσε: “Εάν στους 15 μήνες που προηγήθηκα στην Πολιτική Προστασία, μετά από εντολή του Πρωθυπουργού, που υλοποίησα το πρόγραμμα ΑΙΓΙΣ, το μεγαλύτερο πρόγραμμα προμηθειών στην Πολιτική Προστασία και τώρα είμαστε State of the Art, διαλειτουργικοί με τεχνητή νοημοσύνη Engage 112 κλπ, το ίδιο έχω υποχρέωση να κάνω – και θα κάνω – στους επόμενους μήνες στο Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και κάτι παραπάνω. Οι λιμενικές υποδομές, που είναι βαριά έργα και απαιτούν περιβαλλοντικούς όρους, είναι υποχρέωσή μου και υποχρέωσή μας να τα προχωρήσουμε, καθώς η Ναυτιλία, ο Τουρισμός, οι υπηρεσίες και το Real – Estate, λίγο έως πολύ, είναι το σύνολο των εσόδων που έχουμε ως χώρα”.

Αναφερθείς στις επενδύσεις στις μαρίνες και στην ανάπτυξη του yachting, ο υπουργός δήλωσε πως “το cluster του yachting μεγαλώνει και χαίρομαι για αυτό και επειδή μεγαλώνει, πρέπει να μπορούμε να έχουμε τα έσοδα από αυτό που έχουν οι Τούρκοι, με τις μαρίνες που έχουν. Στο επόμενο χρονικό διάστημα, θα ανακοινώσουμε με τον Πρωθυπουργό την επόμενη μαρίνα, στα πλαίσια της Αττικής, που θα είναι καινούργια μαρίνα στη Δυτική Αττική, επειδή αισθανόμαστε ότι πρέπει να αναβαθμίσουμε τη Δυτική Αττική και έχουν δικαίωμα και οι κάτοικοι στη Δυτική Αττική και τα yachts / mega-yachts και – γιατί όχι –  και το κομμάτι των εμπορικών καταστημάτων. Υπάρχουν τεράστιοι κύκλοι εργασιών με τα facilities και τις δομές που πρέπει να υπάρχουν, όλη η περιοχή αλλάζει”.

Σχετικά με την απεργία που έχει εξαγγελθεί στην Πάτρα, ο κ. Κικίλιας έκανε σαφές πως “Το κράτος είναι υποχρεωμένο να κάνει τη δουλειά του για αυτούς οι οποίοι παρανομούν, δυστυχώς, είμαστε υποχρεωμένοι – και ο Λιμενάρχης του Κεντρικού Λιμεναρχείου Πατρών μίλησε με την κ. Εισαγγελέα, έγινε δικογραφία, θα πάει σε τακτική δικάσιμο – και για όποιον άλλο παρεμποδίζει τις συγκοινωνίες, τη στιγμή που όλη αυτή η απεργία έχει κηρυχθεί παράνομη. Και κάτι ακόμη, μιλάμε για τουριστική περίοδο, είναι το peak της χρονιάς για εμάς, επαναλαμβάνω, η χώρα περιμένει το μάξιμουμ των εσόδων και καλό είναι κάποιοι να μην ταλαιπωρούν τον κόσμο”, επισημαίνοντας ότι ως πολιτεία, σεβόμαστε και στηρίζουμε τους ναυτικούς μας. “Το λιμάνι είναι ανοιχτό και λειτουργεί χωρίς να  υπάρχει κανένα θέμα ως προς τις μετακινήσεις. Τα πλοία όλα φεύγουν από την Πάτρα και πηγαίνουν στην Ιταλία γεμάτα, άρα, εξυπηρετούνται οι επαγγελματίες φορτηγατζήδες και οι ταξιδιώτες από και προς την Ελλάδα, πλην μιας εταιρείας με ελληνική σημαία και Έλληνες ναύτες” τόνισε ο κ. Κικίλιας.

Ακόμα 17 ελληνικά δεξαμενόπλοια βρίσκονται στην περιοχή και είναι πιθανό να τεθούν σε ομηρία της Τεχεράνης, μεταδίδουν ιρανικά μέσα ενημέρωσης που ελέγχονται από τους Φρουρούς της Επανάστασης, όπως μεταδίδουν οι N.Y.Times.

Τα δύο πλοία κατασχέθηκαν ως αντίποινα για την κατάσχεση ενός πετρελαιοφόρου από την Ελλάδα τον Απρίλιο που μετέφερε ιρανικό πετρέλαιο κοντά στις ακτές του, με την κατάσχεση να γίνεται κατόπιν αιτήματος των Ηνωμένων Πολιτειών, σύμφωνα με αναφορές δύο ημιεπίσημων ιρανικών πρακτορείων ειδήσεων, Tasnim και Fars News. που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Το φορτίο ιρανικού πετρελαίου στη συνέχεια παραδόθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες επειδή παραβίαζε τις αμερικανικές κυρώσεις που απαγορεύουν στο Ιράν να πουλά το πετρέλαιο του, σύμφωνα με τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης, ένας ισχυρισμός που δεν μπορούσε να επαληθευτεί από ανεξάρτητο.

Σύμφωνα με το Associated Press, επικαλούμενο ανώνυμο Έλληνα αξιωματούχο, οι αμερικανικές αρχές είχαν υποβάλει επίσημο αίτημα να κατασχεθεί το φορτίο του πλοίου και να παραδώσει η Ελλάδα το πετρέλαιο σε ένα από τα λιμάνια της.

Το περιστατικό της Παρασκευής κλείνει μια τεταμένη εβδομάδα στο Ιράν, η οποία ξεκίνησε την Κυριακή με τη δολοφονία ενός ανώτερου στελέχους των Φρουρών στην Τεχεράνη, σε επίθεση που πραγματοποιήθηκε από το Ισραήλ, σύμφωνα με αξιωματούχους τόσο του Ιράν όσο και των υπηρεσιών πληροφοριών. Στη συνέχεια, την Τετάρτη, μια επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος στην ευαίσθητη στρατιωτική τοποθεσία Parchin σκότωσε έναν μηχανικό που εργαζόταν στο υπουργείο Άμυνας του Ιράν.

Μήνυμα της Τεχεράνης στην Ουάσιγκτον

Ιρανοί ειδικοί στον τομέα του πετρελαίου και της ενέργειας είπαν ότι η κατάσχεση των πλοίων από το Ιράν ήταν ένα μήνυμα προς την Ουάσιγκτον ότι το Ιράν θα σκληρύνει τη στάση του εάν η κυβέρνηση Μπάιντεν επέστρεφε στις πολιτικές μέγιστης πίεσης της εποχής Τραμπ και αρχίσει να κατάσχει δεξαμενόπλοια και φορτία αργού πετρελαίου που ανήκαν στο Ιράν.

«Ο κύριος σκοπός είναι να σταλεί ένα σαφές μήνυμα στη Δύση ότι οι μελλοντικές κατασχέσεις πετρελαιοφόρων θα αντιμετωπιστούν με αντίστοιχη απάντηση», δήλωσε ο Σίνα Αζόντι, Ιρανός αναλυτής στο Atlantic Council στην Ουάσιγκτον.

Η τύχη της αναθεωρημένης πυρηνικής συμφωνίας είναι ασαφής, καθώς οι συνομιλίες έχουν παγώσει για τον χαρακτηρισμό των Φρουρών της Επανάστασης από τις Ηνωμένες Πολιτείες τρομοκρατική οργάνωση. Το Ιράν ζήτησε να αφαιρεθεί η καταχώριση, αλλά μέχρι στιγμής η Ουάσιγκτον έχει αρνηθεί, λέγοντας ότι ο χαρακτηρισμός είναι ξεχωριστός από την πυρηνική συμφωνία.

Το υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας ανέφερε σε ανακοίνωσή του ότι οι ενέργειες του Ιράν την Παρασκευή «ισοδυναμούν με πράξεις πειρατείας» και θα έχουν αρνητικό αντίκτυπο στις σχέσεις Ιράν-Ελλάδας, καθώς και στις σχέσεις του Ιράν με την Ευρωπαϊκή Ένωση, μέλος της οποίας είναι η Ελλάδα. Συνέστησε στους πολίτες της να μην ταξιδεύουν στο Ιράν.

Η επιχείρηση

Ελικόπτερο του ιρανικού Ναυτικού προσγειώθηκε την Παρασκευή σε ένα σκάφος, το Delta Poseidon, το οποίο έπλεε στον Περσικό Κόλπο και φέρει ελληνική σημαία και ένοπλοι άνδρες στη συνέχεια «συνέλαβαν το πλήρωμα του πλοίου», μεταξύ των οποίων και δύο Έλληνες πολίτες, σύμφωνα με το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών. .

Ένα άλλο πλοίο υπό ελληνική σημαία που βρισκόταν κοντά στις ακτές του Ιράν κατασχέθηκε με παρόμοιο τρόπο και επέβαιναν επτά Έλληνες πολίτες, ανέφερε σε ανακοίνωσή του το υπουργείο. Τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης αναγνώρισαν το δεύτερο σκάφος ως το Prudent Warrior και ανέφεραν ότι είχε αγκυροβολήσει πρόσφατα στη Βασόρα του Ιράκ και μετέφερε ιρακινό πετρέλαιο.

Ένας ιστότοπος θαλάσσιας παρακολούθησης, MarineTraffic.com, ανέφερε ότι και τα δύο πλοία είχαν φορτώσει το φορτίο πετρελαίου τους στο λιμάνι της Βασόρας.

Τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι τα δύο πλοία είχαν συνολική χωρητικότητα για μεταφορά 1,8 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου και ότι το φορτίο τους βρίσκεται τώρα στην κατοχή του Ιράν.

Οι Φρουροί καθοδήγησαν τα ελληνικά πλοία στα ιρανικά ύδατα κοντά στην ακτογραμμή, όπου έχουν αγκυροβολήσει, είπε ένας Ιρανός έμπορος πετρελαίου που ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του φοβούμενος αντίποινα. Είπε ότι το Ιράν μετέφερε τα πληρώματα σε έναν ξενώνα στην ακτή, όπου κρατούνταν σε μια μορφή κατ’ οίκον περιορισμό. Έχουν αντικατασταθεί με ιρανικά πληρώματα και ένοπλους για να διασφαλιστεί ότι τα πλοία θα παραμείνουν στη θέση τους.

Το πρακτορείο ειδήσεων Tasnim προειδοποίησε ότι άλλα 17 δεξαμενόπλοια υπό ελληνική σημαία που πλέουν αυτή τη στιγμή στον Περσικό Κόλπο θα κατασχεθούν από το Ιράν, εάν το πετρέλαιο και το δεξαμενόπλοιο που έλαβε η Ελλάδα τον περασμένο μήνα δεν επιστραφούν.

Το Ιράν έχει ιστορικό αντιποίνων κατάσχεσης πετρελαιοφόρων στον Περσικό Κόλπο και στο Στενό του Ορμούζ ως απάντηση στα πλοία που μεταφέρουν το πετρέλαιο του που σταμάτησαν ή κατασχέθηκαν. Όμως το περιστατικό την Παρασκευή σηματοδότησε την πρώτη φορά εδώ και μήνες που ένα πλοίο υπό ξένη σημαία έγινε στόχος του Ιράν.

Το 2019, το Ιράν κατέλαβε ένα βρετανικό δεξαμενόπλοιο αφού το Ηνωμένο Βασίλειο σταμάτησε ένα ιρανικό δεξαμενόπλοιο στο Γιβραλτάρ. Το 2020, το Ιράν κατέσχεσε ένα δεξαμενόπλοιο της Νότιας Κορέας σε μια διαμάχη για το πάγωμα των εσόδων του από το πετρέλαιο ως απάντηση στις οικονομικές κυρώσεις των ΗΠΑ. Ένα βιετναμέζικο τάνκερ και ένα τάνκερ με σημαία Παναμά συνελήφθησαν επίσης προσωρινά από τις ναυτικές δυνάμεις του Ιράν.

Ο σκιώδης πόλεμος μεταξύ Ιράν και Ισραήλ έχει επίσης διαδραματιστεί στα ύδατα του Περσικού Κόλπου, με τη Δύση να κατηγορεί το Ιράν για επίθεση με drone σε δεξαμενόπλοιο που συνδέεται με το Ισραήλ που σκότωσε δύο μέλη του πληρώματος το 2021. Το Ιράν αρνήθηκε ότι είχε ρόλο στην η επίθεση.

Πηγή: N.Y.Times