Σύμφωνα με ρεπορτάζ του CNN, βρέφη ηλικίας μόλις 18 μηνών μπορούν να μάθουν ονομασίες αντικειμένων ακούγοντας τις συζητήσεις άλλων, όπως δείχνει μελέτη που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη (8/1) στο επιστημονικό περιοδικό Science. Τα παιδιά αξιοποιούν το βλέμμα, τα επικοινωνιακά σήματα και απομονώνουν λέξεις-κλειδιά μέσα από προτάσεις. Κάτι ανάλογο, όπως αποδεικνύεται, μπορούν να κάνουν και… σκύλοι.

Οι «χαρισματικοί» σκύλοι και το πείραμα

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Eotvos Lorand (ELTE) στην Ουγγαρία θέλησαν να εξετάσουν αν σκύλοι με εξαιρετική ικανότητα εκμάθησης ονομάτων παιχνιδιών μπορούν να μαθαίνουν νέες λέξεις απλώς “κρυφακούγοντας”. Οι λεγόμενοι χαρισματικοί σκύλοι εντοπίστηκαν όταν οι ιδιοκτήτες τους – έπειτα από αναρτήσεις στα social media – επικοινώνησαν με τους επιστήμονες, υποστηρίζοντας ότι τα κατοικίδιά τους γνωρίζουν ονομασίες αντικειμένων.

Στη μελέτη συμμετείχαν 10 τέτοιοι σκύλοι. Αρχικά, οι ιδιοκτήτες τους παρουσίασαν δύο νέα παιχνίδια, επαναλαμβάνοντας τα ονόματά τους κατά τη διάρκεια σύντομων, επαναλαμβανόμενων συνεδριών. Το αποτέλεσμα; Όπως εξηγεί η γνωστική ερευνήτρια και εκπαιδεύτρια ζώων Σάνι Ντρορ, «οκτώ λεπτά ήταν αρκετά για να μάθουν οι σκύλοι τα ονόματα δύο νέων παιχνιδιών». Οι 7 από τους 10 τα αναγνώριζαν και τα έφερναν σωστά όταν τους ζητούνταν.

Μαθαίνοντας… χωρίς να τους μιλάνε

Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι ήρθε στη συνέχεια. Οι ερευνητές επανέλαβαν το πείραμα υπό συνθήκες ακούσιου “κρυφακούγματος”: οι ιδιοκτήτες ανέφεραν τα ονόματα των παιχνιδιών μέσα σε προτάσεις, χωρίς όμως να κοιτούν ή να απευθύνονται στους σκύλους. Τα ζώα βρίσκονταν πίσω από παιδικές πόρτες ασφαλείας ή σε κρεβάτια σκύλων, χωρίς καμία άμεση επαφή.

Και πάλι, 7 στους 10 σκύλους αναγνώρισαν σωστά τα παιχνίδια, με τους 6 να συμπίπτουν με εκείνους που είχαν αποδώσει καλά στο πρώτο πείραμα. Το συμπέρασμα των ερευνητών ήταν σαφές: οι χαρισματικοί σκύλοι μαθαίνουν νέες ονομασίες αντικειμένων ακούγοντας ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις, με τρόπο λειτουργικά παρόμοιο με εκείνον των μικρών παιδιών.

Μνήμη, ευελιξία και κοινωνική κατανόηση

Σε τρίτο πείραμα, οι επιστήμονες αφαίρεσαν ακόμη και την οπτική επαφή: τα παιχνίδια τοποθετήθηκαν σε κουβάδες και δεν ήταν ορατά όταν αναφερόταν το όνομά τους. Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι σκύλοι αναγνώρισαν σωστά τα αντικείμενα, θυμούμενοι τις λέξεις ακόμη και δύο εβδομάδες αργότερα.

«Αυτό δείχνει πόσο ευέλικτα μπορούν να μαθαίνουν οι σκύλοι και πόσο βαθιά κατανοούν τις ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις», σημειώνει η Ντρορ. Σύμφωνα με την ίδια, οι γνωστικοί μηχανισμοί που επιτρέπουν αυτή τη μάθηση πιθανότατα προϋπήρχαν της γλώσσας. Κατά την εξημέρωση, «οι σκύλοι που ήταν καλύτεροι στην επικοινωνία με τους ανθρώπους ήταν εκείνοι που αναπαράγονταν».

Όχι όλοι οι σκύλοι ίδιοι

Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν πάντως ότι τα ευρήματα δεν γενικεύονται. Σε αντίστοιχο πείραμα με 10 τυπικούς οικογενειακούς σκύλους, χωρίς προηγούμενη γνώση ονομάτων αντικειμένων, δεν παρατηρήθηκε ανάλογη ικανότητα. Οι χαρισματικοί σκύλοι – γνωστοί ως «Χαρισματικοί Μαθητές Λέξεων» (Gifted Word Learners) – αποτελούν εξαιρετικά σπάνια περίπτωση.

Σε προηγούμενες μελέτες έχει διαπιστωθεί ότι μπορούν να μαθαίνουν ονόματα παιχνιδιών ακούγοντάς τα μόλις τέσσερις φορές, να απομνημονεύουν έως και 12 παιχνίδια την εβδομάδα και να θυμούνται λέξεις για πάνω από δύο χρόνια. Αν και πολλά παραδείγματα αφορούν μπόρντερ κόλεϊ, στη μελέτη συμμετείχαν επίσης Γερμανικός Ποιμενικός, Λαμπραντόρ Ριτρίβερ, Αυστραλιανός Ποιμενικός μινιατούρα και σκύλοι μίξης.

Ένα παράθυρο στην επικοινωνία ανθρώπων και ζώων

Η συγκριτική ψυχολόγος Τζουλιάνε Μπρόιερ από το Πανεπιστήμιο Friedrich Schiller της Ιένας σημειώνει ότι τα ευρήματα είναι μεν εντυπωσιακά, αλλά όχι εντελώς απρόσμενα. Παρόμοιες ικανότητες έχουν καταγραφεί σε μπονόμπο και σε αφρικανικό γκρίζο παπαγάλο, αν και με άμεση διδασκαλία.

Το γιατί κάποιοι σκύλοι διαθέτουν αυτή την ιδιαίτερη δεξιότητα παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Όπως λέει η Ντρορ, «είναι σαν να συγκρίνεις ένα ποδήλατο με ένα αυτοκίνητο: και τα δύο κινούνται, αλλά με εντελώς διαφορετικούς μηχανισμούς».

Ένα πράγμα, πάντως, φαίνεται βέβαιο: κάποιοι σκύλοι δεν μας ακούν απλώς – μας καταλαβαίνουν πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζαμε.