Το χρονικό – Ποιοι τασσονται υπέρ της πρότασης Μπάιντεν
Την πρόταση αρχικά έκαναν η Ινδία και η Νότια Αφρική, τον περασμένο Οκτώβριο, στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ζητώντας την απελευθέρωση και της πατέντας των φαρμάκων αυτών και της τεχνολογίας για την παρασκευή τους.

Η πρόταση είχε την υποστήριξη περισσοτέρων των 100 χωρών, κυρίως αναδυόμενων οικονομιών, αλλά οι πλούσιες χώρες ήταν αντίθετες. Μεταξύ αυτών η Ευρωπαϊκή Ενωση, ο Καναδάς, η Βρετανία και οι ΗΠΑ, που τώρα άλλαξαν γνώμη.

• Η κυβέρνηση Μπάιντεν ανακοίνωσε ότι θα στηρίξει την απελευθέρωση της πατέντας για τα εμβόλια Covid αλλά όχι για τις θεραπείες ή τις άλλες τεχνολογίες, που χρησιμοποιούνται στη μάχη κατά της ασθένειας. Μετά τη «βόμβα» από την Ουάσινγκτον ξεκίνησε μια διελκυστίνδα δηλώσεων και τοποθετήσεων.
• Εκ μέρους της Ε.Ε., Σαρλ Μισέλ και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εκφράστηκαν θετικά, αλλά… διπλωματικά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, επισημαίνοντας ότι οι Βρυξέλλες είναι έτοιμες να συζητήσουν την ιδέα της προσωρινής άρσης πατεντών με στόχο την αύξηση των εμβολιασμών.
• Από την πλευρά του ο Βλαντιμίρ Πούτιν διεμήνυσε ότι η Ρωσία «αναμφίβολα θα υποστηρίζει μια τέτοια προσέγγιση», ενώ υπέρ της πρότασης Μπάιντεν τάχθηκε και ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν.

Όχι από Μέρκελ – “Αύξηση παραγωγής” αντιπροτείνει το Λονδίνο
Σημαντικό «φρένο» στην αρχική αισιοδοξία, τουλάχιστον σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αποτέλεσε η τοποθέτηση της γερμανικής κυβέρνησης, η οποία τάχθηκε ενάντια στην πρόταση για άρση των πατεντών.

• Εκπρόσωπος της καγκελαρίου, όπως μετέδωσε το Bloomgerg, υποστηρίζει σε email ότι το αμερικανικό σχέδιο θα μπορούσε να δημιουργήσει «σοβαρές επιπλοκές» στην παραγωγή εμβολίων.

Παράλληλα, νωρίτερα, η βρετανική κυβέρνηση επανέλαβε το επιχείρημα των φαρμακοβιομηχανιών, αντιπροτείνοντας την αύξηση της παραγωγής και τον διαμοιρασμό της γνώσης ανάμεσα στη βιομηχανία και τους κατασκευαστές, αλλά όχι την άρση των πατεντών.

Το Λονδίνο ανέφερε ότι εθελοντικές συμφωνίες αδειοδότησης, για παράδειγμα ανάμεσα στην AstraZeneca και κατασκευαστές σε όλο τον κόσμο, μπορεί να βοηθήσουν στην αύξηση της προμήθειας εμβολίων και έχει χαιρετίσει προσπάθειες για την προώθηση τέτοιων συμπράξεων.

Είναι μακρύς ο δρόμος
Όπως σημειώνει ο Guardian, υποστηρικτές της καμπάνιας για την απελευθέρωση της πατέντας, ναι μεν χαιρετίζουν ενθουσιασμένοι την απόφαση του αμερικανού προέδρου αλλά επισημαίνουν ότι από μόνη της δεν πρόκειται να λύσει το πρόβλημα της έλλειψης εμβολίων.

• Το πρώτο βήμα θα είναι ο ΠΟΥ να υιοθετήσει την πρόταση και καθώς ο Οργανισμός αποφασίζει με συναίνεση, επισημαίνουν ότι υπάρχουν ακόμα χώρες που αντιδρούν. Η νέα θέση της Ουάσιγκτον μπορεί να μεταπείσει μερικές και να υπάρξει κάποια είδους συμφωνία, που θα είναι προχωρημένη σε σχέση με ό,τι ισχύει σήμερα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ολοκληρωτική παραίτηση από τα πνευματικά δικαιώματα των εμβολίων.

Επειτα, οι φόρμουλες των εμβολίων είναι εξαιρετικά περίπλοκες με αποτέλεσμα ακόμα και οι ίδιες οι φαρμακευτικές να αντιμετωπίζουν προβλήματα στην παραγωγή τους.

• Η διαδικασία παρασκευής είναι εξ ίσου σημαντική με τη «συνταγή» του εμβολίου- σημειώνει ο Guardian- και ο ΠΟΥ δεν έχει την εξουσία να υποχρεώσει τις εταιρείες, όπως η Pfizer και η Moderna να μοιραστούν την τεχνολογία και την τεχνογνωσία, που χρησιμοποιούν για τα σκευάσματά τους.

Οι κυβερνήσεις όμως την έχουν. Οι ΗΠΑ, για παράδειγμα, μπορούν να πιέσουν τις εταιρείες τους τους να μοιραστούν όχι μόνο τη πατέντα, αλλά και την τεχνολογία, με φαρμακοβιομηχανίες σε ολόκληρο τον κόσμο, πράγμα που μπορεί να μην επισπεύσει άμεσα την διαθεσιμότητα των εμβολίων παντού, αλλά θα έχει καλύτερα αποτελέσματα στο μέλλον και στις επόμενες πανδημίες.

Αντίδραση από τις φαρμακευτικές
Δεν αποτελεί έκπληξη ότι οι εταιρίες είναι αντίθετες, ότι δεν θέλουν να μοιραστούν πατέντες που τους αποφέρουν δισεκατομμύρια δολάρια και θα τους αποφέρουν άλλα τόσα τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, αυτό που υποστηρίζουν είναι, ότι η άρνησή τους δεν αφορά τα κέρδη, αλλά πρακτικά ζητήματα.

• «Η απελευθέρωση της πατέντας για τα εμβόλια Covid-19 δεν πρόκειται να αυξήσουν την παραγωγή τους ούτε να οδηγήσουν στις απαραίτητες πρακτικές λύσεις για την καταπολέμιση της παγκόσμιας κρίσης στον τομέα της υγείας», ανέφερε σε ανακοίνωσή της η Παγκόσμια Ομοσπονδία Φαρμακευτικών και Συνεργαζόμενων Βιομηχανιών.

Η φαρμακοβιομηχανία υποστηρίζει ότι οι εταιρείες έχουν ήδη μοιραστεί την τεχνολογία τους με διαπιστευμένους εταίρους σε όλο τον κόσμο και υπάρχει η δυνατότητα παραγωγής δισεκατομμυρίων δόσεων φέτος – αρκετές για τον εμβολιασμό όλων – εάν οι κυβερνήσεις βοηθήσουν στην διευκόλυνση των εμπορικών περιορισμών, την κατάργηση των απαγορεύσεων εξαγωγών πρώτων υλών, που απαιτούνται για την παρασκευή των εμβολίων και την διάθεση των εκατομμυρίων δόσεων, που έχουν στις αποθήκες τους.

• Επιπλέον, οι εταιρείες προβάλουν το επιχείρημα ότι τα πνευματικά δικαιώματα είναι κρίσιμα για να προωθούνται η καινοτομία και οι επενδύσεις που οδηγούν σε παρασκευές νέων φαρμάκων. Εάν οι επιστήμονες ξέρουν ότι το θαυματουργό φάρμακο που θα παρασκευάσουν, θα μπορεί να παραχθεί δωρεάν από εργαστήρια παντού στον κόσμο, τότε δεν έχουν ισχυρό κίνητρο.

• Οι υποστηρικτές της καμπάνιας κατά των πατεντών από την άλλη, θυμίζουν ότι υπάρχει κίνητρο χωρίς το δέλεαρ του κέρδους για τους επιστήμονες, δεδομένου ότι το μεν εμβόλιο της AstraZeneca παρασκευάστηκε με χρηματοδότηση τουλάχιστον κατά 97% από δημόσια κονδύλια και φιλανθρωπικές οργανώσεις, έως τα εμβόλια τεχνολογίας mRNA, όπως αυτά της Pfizer και της Moderna, επίσης χρηματοδοτήθηκαν επί δεκαετίες από τους φορολογούμενους , πριν καταλήξουν στις φαρμακοβιομηχανίες.

Οι επίσημεςτοποθετήσεις Pfizer και BionTech

Αργά το βράδυ της Πέμπτης, ο πρόεδρος του αμερικανικού κολοσσού, Αλμπέρτ Μπουρλά, δήλωσε κατηγορηματικά αντίθετος με την απελευθέρωση των πατεντών εμβολίων. Μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο, υποστήριξε ότι το άνοιγμα μονάδων παραγωγής του εμβολίου των BioNTech/Pfizer σε άλλα μέρη, πέρα από αυτά που ήδη υπάρχουν στις ΗΠΑ και την ΕΕ (Βέλγιο και Γερμανία), θα ήταν περίπλοκο, λόγω της έλλειψης πρώτων υλών, με κίνδυνο να μειωθεί ο αριθμός των παραγόμενων δόσεων.

Νωρίτερα ο Ευρωπαίος συνεργάτης της Pfizer, η Biontech είχε εκφράσει την αντίθεσή της στην πρόταση Μπάιντεν σημειώνοντας «οι πατέντες δεν είναι ο παράγοντας που περιορίζει την παραγωγή ή τον ανεφοδιασμό με το εμβόλιό μας».

«Πρέπει να επικεντρώσουμε τις προσπάθειές μας» στα εργοστάσια που παράγουν ήδη το εμβόλιο και «έχουν επαρκή ικανότητα να παρασκευάσουν δισεκατομμύρια δόσεις και να διασφαλίσουμε ότι δεν θα διαταράσσεται (η παραγωγή) με πολιτικά υποκινούμενες ανακοινώσεις. Αυτές είναι κενές υποσχέσεις», τόνισε.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Pfizer, ένα εμβόλιο που βασίζεται στην τεχνολογία του mRNA απαιτεί «μια πολύ μακρά διαδικασία και μια τεχνογνωσία αιχμής, προκειμένου να λειτουργήσει ένας χώρος παραγωγής. Επειδή εμβόλια αγγελιαφόρου RNA δεν είχαν παραχθεί ποτέ μέχρι τώρα, το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν στον κόσμο εργοστάσια, όπως αυτά που κατασκευάσαμε εμείς οι ίδιοι (…) εκ του μηδενός».

Ειδικά μηχανήματα για την παρασκευή του σκευάσματος των BioNTech/Pfizer παραγγέλθηκαν σε εξειδικευμένες εταιρείες και οι μονάδες παραγωγής διαμορφώθηκαν έτσι ώστε να εγκατασταθούν εκεί.

Τίποτα παρόμοιο δεν υπάρχει σε χώρες όπως η Ινδία και η Νότια Αφρική, υποστήριξε ο Μπουρλά. Οι χώρες αυτές, οι οποίες διαθέτουν πολλές φαρμακοβιομηχανίες, ζητούν την άρση των πατεντών.

«Και θα πρέπει να επιμείνω στο θέμα της συμφόρησης των πρώτων υλών: σήμερα, το κάθε γραμμάριο πρώτης ύλης που παρασκευάζεται σε όλον τον κόσμο, φτάνει κατευθείαν στα εργοστάσιά μας και δεν μένει ούτε για μία ημέρα στις αποθήκες, μέχρι να μετατραπεί σε εμβόλιο. Και κάθε δόση, αφού ελεγχθεί η ποιότητα, δεν αποθηκεύεται ούτε για μία ημέρα προτού να παραδοθεί.

Αυτό σημαίνει ότι αν και άλλα μέρη αρχίσουν να παραγγέλνουν πρώτες ύλες, υπάρχει ο κίνδυνος να παραμείνουν αποθηκευμένες, μέχρι να βρεθεί ένας τρόπος να τις μετατρέψουν σε δόσεις εμβολίων. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα ήταν ένα σοβαρό πισωγύρισμα», προειδοποίησε.

Οι εταιρείες BioNTech/Pfizer διαβεβαιώνουν ότι έχουν τη δυνατότητα να παρασκευάσουν 3 δισεκατομμύρια δόσεις του εμβολίου τους φέτος και περισσότερα από 3 δισεκ. δόσεις το 2022.

Η αντίδραση της BioNTech
Νωρίτερα, ο ευρωπαίος συνεργάτης της Pfizer, η Biontech είχε εκφράσει και αυτή την αντίθεσή της στην πρόταση Μπάιντεν, σημειώνοντας ότι «οι πατέντες δεν είναι ο παράγοντας, που περιορίζει την παραγωγή ή τον ανεφοδιασμό με το εμβόλιό μας».

«Οι ειδικοί έχουν ήδη υπογραμμίσει ότι η εγκατάσταση και η έγκριση νέων χώρων παραγωγής παίρνει σε γενικές γραμμές έναν χρόνο», επισήμανε.

Εξάλλου, η παραγωγή των εμβολίων mRNA, όπως εκείνο που παρασκευάζεται σε συνεργασία της BioNTech με την Pfizer «είναι μια σύνθετη διαδικασία, που αναπτύχθηκε σε διάστημα άνω των δέκα ετών.

Όλα τα στάδια πρέπει να καθοριστούν και να εκτελεστούν με ακρίβεια» και από «έμπειρο προσωπικό», εξήγησε η εταιρεία. Αν δεν τηρηθούν όλες οι προϋποθέσεις, θα μπορούσε να επηρεαστεί η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα του εμβολίου. «Και αυτό θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την υγεία των εμβολιασθέντων».

Η BioNTech υπολόγιζε αρχικά ότι θα μπορούσε να παρασκευάσει εντός του 2021 έως και 2,5 δισεκατομμύρια δόσεις του εμβολίου της αλλά πλέον δηλώνει ότι έχει τη δυνατότητα να φτάσει μέχρι και τα 3 δισεκατομμύρια δόσεις φέτος και περισσότερα από 3 δισεκ. το 2022. Στην ΕΕ τα εμβόλια αυτά παρασκευάζονται σε δύο εργοστάσια, στο Βέλγιο και τη Γερμανία.

Η εταιρεία προτιμά να μεταφέρει τεχνολογία και να δώσει στοχευμένες άδειες για να αυξήσει την παραγωγή της, επανέλαβε, υπενθυμίζοντας ότι συνεργάζεται στενά με περισσότερους από 15 φαρμακευτικούς κολοσσούς, όπως είναι οι Merck, Novartis, Sanofi και Baxter.

«Όλα τα αλλά αποτελούν προτάσεις πλήρως ενταγμένες στους εμπορικούς πολέμους κι ανταγωνισμούς για το μοίρασμα της αγοράς εμβολίων, που πληρώνουν ήδη πολύ ακριβά οι λαοί.

Πολύ περισσότερο, όταν αυτές οι προτάσεις γίνονται από κυβερνήσεις όπως των ΗΠΑ, με τα περισσότερα θύματα της πανδημίας εξαιτίας του πλήρους εμπορευματοποιημένου συστήματος υγείας, όπου το δικαίωμα σε δημόσια δωρεάν υγεία αποτελεί διαχρονικά άγνωστη λέξη!» προσθέτει στο σχόλιό του το ΚΚΕ.

Το ΜέΡΑ25 σε ανακοίνωσή του αναφέρει ότι μαζί με το πανευρωπαϊκό του κίνημα το DiEM25, έχει καταθέσει συγκεκριμένη πρόταση για τις πατέντες των εμβολίων ήδη από τον Ιανουάριο. Σύμφωνα με το ΜεΡΑ 25, το πρόγραμμα προμήθειας εμβολίων της Ε.Ε. «εξελίχθηκε σε ένα πανάκριβο σκάνδαλο.

Προκειμένου να διατηρηθεί ο Γαλλογερμανικός άξονας, παρήγγειλαν 300 εκ. δόσεις από μια γαλλική εταιρεία που δεν παρήγαγε εμβόλιο και πολύ λίγα από μια γερμανική εταιρεία, που εξήγαγε τη μεγάλη μερίδα της παραγωγής της στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Ισραήλ, τις ΗΠΑ κλπ. Σήμερα, οι δύο βασικές εταιρείες που μπορούν να προμηθεύσουν τα πολύτιμα εμβόλια ανακοίνωσαν κι άλλες περικοπές στον εφοδιασμό των χωρών της Ε.Ε.

Θέση του DiEM25 είναι: «Οι κεντρικές τράπεζες τυπώνουν βουνά χρήματος που τα δίνουν στις τράπεζες, οι οποίες με τη σειρά τους τα διοχετεύουν στις μεγάλες εταιρείες, που χρησιμοποιούν αυτά τα χρήματα για να ξαναγοράσουν τις μετοχές τους και να αυξήσουν την ονομαστική τους αξία (και φυσικά, τα έσοδα των διευθυντών τους).

Από την αρχή της πανδημίας, η ΕΚΤ τύπωσε 1700 δισ. ευρώ γι’ αυτό το σκοπό. Συνεπώς η απάντηση είναι ξεκάθαρη: Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει να διατάξει αμέσως την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, να πληρώσει όσα χρειάζεται για να αγοράσει όσες δόσεις χρειάζονται οι Ευρωπαίοι, συν μια ίση ποσότητα για να σταλεί εντελώς δωρεάν, σε αναπτυσσόμενες χώρες.

Συνοψίζοντας, το κόστος επιτάχυνσης της παραγωγής και διανομής των εμβολίων μπορεί να καλυφθεί άμεσα και δίκαια χρησιμοποιώντας τη χρηματοπιστωτική ισχύ της ΕΚΤ. Επιπροσθέτως, είναι καθήκον μας ως Ευρωπαίων να χρησιμοποιήσουμε αυτή την ισχύ, για να προμηθεύσουμε αναπτυσσόμενες χώρες που δεν έχουν την ίδια ισχύ, με τα εμβόλια που χρειάζονται οι λαοί τους – κι έτσι να δώσουμε το καλό παράδειγμα και σε άλλες οικονομικά ισχυρές δυνάμεις.

Το ΜέΡΑ25 επισημαίνει, επίσης, ότι «στα πλαίσια της Μετακαπιταλιστικής εκστρατείας του DiEM25, το DiEM25 παλεύει να αλλάξει το εταιρικό δίκαιο, έτσι ώστε οι πολίτες, που τους εκπροσωπεί η Ε.Ε., να αποκτήσουν μετοχές στις φαρμακευτικές εταιρείες, που λειτουργούν εντός της Ε.Ε., ώστε να ωφεληθούν άμεσα, ως συνιδιοκτήτες, από τα προγράμματα δημόσιας χρηματοδότησης και έρευνας.

Μόνον όταν κοινωνικοποιηθούν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας των ευρεσιτεχνιών, θα γίνει η Δημόσια Υγεία βιώσιμη. Μόνο μέσω μιας μεγάλης κλίμακας εντατικοποίησης της παραγωγής εμβολίων για τον COVID-19 θα τρέξουν αποτελεσματικά οι διαδικασίες εμβολιασμού, αποτρέποντας μια ακόμα μεγαλύτερη οικονομική και ανθρωπιστική κρίση στην Ευρώπη και τον κόσμο».