Οι νυχτερίδες συνδέονται με πολλές από τις πιο θανατηφόρες επιδημίες που εκδηλώθηκαν τον τελευταίο μισό αιώνα, συμπεριλαμβανομένης και της πανδημίας κορονοϊού, η οποία υπολογίζεται ότι κόστισε τη ζωή σε τουλάχιστον 7 εκατομμύρια ανθρώπους και έχει τις “ρίζες” της σε μια οικογένεια κοροναϊών που μεταδίδονται από νυχτερίδες.

Για να εξετάσει πού μπορεί να εμφανιστεί η επόμενη πανδημία, το πρακτορείο ανέλυσε δεδομένα δύο δεκαετιών ως προς την εκδήλωση ασθενειών καθώς και περιβαλλοντικά δεδομένα με στόχο να εντοπιστούν τα μέρη του πλανήτη που είναι πιο ευάλωτα στη “ζωονοσογόνο διάχυση” (όρος που χρησιμοποιείται για τη μεταπήδηση ενός ιού από ένα είδος σε άλλο). Οι ιοί μεταπηδούν από τις νυχτερίδες στον άνθρωπο είτε μέσω ενός ενδιάμεσου ξενιστή, όπως ένας χοίρος ή ένας χιμπατζής, είτε πιο άμεσα μέσω της επαφής του ανθρώπου με ούρα, περιττώματα, αίμα ή σάλιο νυχτερίδας.

Οι δημοσιογράφοι του Reuters μίλησαν με δεκάδες επιστήμονες, διάβασαν εκτεταμένες ακαδημαϊκές έρευνες και ταξίδεψαν σε χώρες με μεγάλο πληθυσμό νυχτερίδων προκειμένου να μάθουν πώς η ανθρώπινη καταστροφή των άγριων περιοχών ενισχύει τον κίνδυνο εκδήλωσης μιας νέας πανδημίας.

Η έρευνα αποκάλυψε ένα παγκόσμιο οικονομικό σύστημα που συγκρούεται με τη φύση, θέτει σε κίνδυνο την υγεία των ανθρώπων, καθώς τα πλούσια σε νυχτερίδες δάση εκχερσώνονται για να ανοίξουν δρόμο για αγροκτήματα, ορυχεία, δρόμους και άλλων ειδών ανάπτυξης.

Τα επτά συμπεράσματα της έρευνας

• Το Reuters εντόπισε περισσότερα από 9 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα στη Γη, όπου οι συνθήκες το 2020 ήταν ώριμες για την εξάπλωση ενός ιού, ο οποίος μεταδίδεται από νυχτερίδες, κι Θ μπορούσε ενδεχομένως να πυροδοτήσει μια νέα πανδημία. Αυτές οι περιοχές, τις οποίες ονόμασε “jump zones”, εκτείνονται σε όλο τον πλανήτη, καλύπτοντας το 6% της γήινης χερσαίας μάζας. Πρόκειται κυρίως για υπό ταχεία αστικοποίηση τροπικές περιοχές (που φιλοξενούν μεγάλο πληθυσμό νυχτερίδων).
   
• Σχεδόν 1,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν σε περιοχές με υψηλό κίνδυνο μετάδοσης από το 2020. Πρόκειται για 57% περισσότερους ανθρώπους που ζουν στα “jump zones” από ό,τι δύο δεκαετίες νωρίτερα, αυξάνοντας τις πιθανότητες να διαχυθεί ένας θανατηφόρος ιός νυχτερίδας. Επιπλέον, αυτοί οι άνθρωποι ζουν πιο κοντά μεταξύ τους, εντείνοντας τις πιθανότητες να εξελιχθεί μια εστία ασθένειας σε μια παγκόσμια πανδημία ταχείας εξάπλωσης.
   
• Η ανάλυση του Reuters διαπίστωσε επίσης υψηλό κίνδυνο σε περιοχές όπως η Κίνα, όπου εμφανίστηκε η Covid-19, το γειτονικό Λάος, όπου οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει τους πλησιέστερους συγγενείς του είδους που ευθύνεται για την τρέχουσα πανδημία, η Ινδία, όπου μισό δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν σε “jump zones” και η Βραζιλία, η οποία έχει τις περισσότερες εκτάσεις σε κίνδυνο από κάθε άλλη χώρα, καθώς ο Αμαζόνιος ρημάζει.

• “Ο καταλυτικός παράγοντας για το ξέσπασμα ασθενειών δεν είναι η συμπεριφορά των νυχτερίδων”, υποστηρίζουν οι επιστήμονες, “αλλά η δική μας”. Η δίψα για πόρους – σιδηρομετάλλευμα, χρυσός, κακάο και καουτσούκ- οδηγεί στην ανεξέλεγκτη ανάπτυξη σε “άγριες περιοχές” και αυξάνει τον κίνδυνο παγκόσμιων πανδημιών μέσω της μεγαλύτερης επαφής με τα ζώα. Οι περιοχές που αποκαλούνται “jump zones” έχουν χάσει το 21% της δενδρώδους κάλυψής τους σε διάστημα σχεδόν δύο δεκαετιών, ποσοστό διπλάσιο από το παγκόσμιο.
  
• Αυτού του είδους η “πίεση” στις άλλοτε απομακρυσμένες δασικές εκτάσεις, δίνει στους ιούς την δυνατότητα να εξαπλωθούν και να μεταλλαχθούν, καθώς μεταπηδούν μεταξύ των ζωικών ειδών και, τελικά, στον άνθρωπο. Ο θανατηφόρος ιός Nipah τις τελευταίες δεκαετίες μεταδόθηκε από τις ασιατικές νυχτερίδες στους χοίρους και από τους χοίρους στους ανθρώπους. Πιο πρόσφατα αποδείχθηκε ότι ο ιός Nipah μπορεί να μολύνει τους ανθρώπους απευθείας μέσω της επαφής με τα σωματικά υγρά των νυχτερίδων.
  
• Η ανθρωπότητα καταστρέφει ζωτικής σημασίας ενδιαιτήματα πριν οι επιστήμονες προλάβουν να τα μελετήσουν. Η ανάπτυξη όχι μόνο φέρνει τους ανθρώπους σε στενότερη επαφή με παθογόνους οργανισμούς που θα μπορούσαν να έχουν πανδημικό δυναμικό αλλά εξαλείφει επίσης τα μυστικά που μπορεί να κρατά η φύση και τα οποία θα μπορούσαν να έχουν ανεκτίμητη αξία για την επιστήμη. Για παράδειγμα, η ικανότητα των νυχτερίδων να ζουν με πολλούς ιούς, χωρίς να υποκύπτουν σε πολλούς από αυτούς, που μπορεί να είναι θανατηφόροι για άλλα θηλαστικά, θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικές γνώσεις για τη δημιουργία εμβολίων, φαρμάκων ή άλλων καινοτομιών.
  
• Οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις φαίνεται πως δεν λαμβάνουν στα σοβαρά υπόψιν τον προαναφερόμενο κίνδυνο. Στην πλούσια σε νυχτερίδες Γουινέα, τη Σιέρα Λεόνε, τη Λιβερία, την Ακτή Ελεφαντοστού και τη Γκάνα – όπου το Reuters διαπίστωσε ότι ο κίνδυνος πανδημίας είναι από τους υψηλότερους στον κόσμο – οι εκκρεμείς αιτήσεις για εξόρυξη ορυχείων και παρόμοιων έργων, αναμένεται να διπλασιάσουν την περιοχή που χρησιμοποιείται ήδη για αυτό το σκοπό, φτάνοντας στο σύνολο τα 400.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, μια έκταση μεγαλύτερη από τη Γερμανία. Σχεδόν το ένα τρίτο αυτής της επέκτασης θα γίνει σε υφιστάμενα “jump zones”, όπου ο κίνδυνος εξάπλωσης ασθενειών είναι ήδη υψηλός.

Όπως επισημαίνει το Reuters, αν και οι συγκεκριμένες χώρες απαιτούν από τις εταιρείες εξόρυξης να αξιολογούν τις πιθανές περιβαλλοντικές βλάβες που μπορεί να προκαλέσουν τα νέα τους έργα, καμία δεν απαιτεί να αξιολογείται ο κίνδυνος εξάπλωσης ασθενειών.

Σε μια νέα μελέτη, που αποκαλύπτει η έγκυρη επιστημονική επιθεώρηση livescience, ερευνητές από την Κινεζική Ακαδημία Επιστημών πήραν δείγματα πάγου από 21 παγετώνες στο Θιβετιανό Οροπέδιο – μια περιοχή μεγάλου υψομέτρου στην Ασία που σφηνώνεται μεταξύ της οροσειράς των Ιμαλαΐων στα νότια και της ερήμου Taklamakan στα βόρεια. Στη συνέχεια, η ομάδα ανέλυσε την αλληλουχία του DNA των μικροσκοπικών οργανισμών που ήταν κλειδωμένοι μέσα στον πάγο, δημιουργώντας μια τεράστια βάση δεδομένων γονιδιωμάτων μικροβίων που ονόμασαν κατάλογο Γονιδιώματος και Γονιδίου του Θιβετιανού Παγετώνα (TG2G). Είναι η πρώτη φορά που μια μικροβιακή κοινότητα κρυμμένη μέσα σε έναν παγετώνα αναλύεται γενετικά.

Η ομάδα βρήκε 968 μικροβιακά είδη παγωμένα μέσα στον πάγο — κυρίως βακτήρια , αλλά και φύκια, αρχαία και μύκητες, ανέφεραν οι ερευνητές στις 27 Ιουνίου στο περιοδικό Nature Biotechnology .(ανοίγει σε νέα καρτέλα). Αλλά ίσως το πιο εκπληκτικό είναι ότι περίπου το 98% αυτών των ειδών ήταν εντελώς νέα στην επιστήμη. Αυτό το επίπεδο μικροβιακής ποικιλότητας ήταν απροσδόκητο λόγω των προκλήσεων που σχετίζονται με τη ζωή μέσα σε παγετώνες, είπαν οι ερευνητές. «Παρά τις ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως οι χαμηλές θερμοκρασίες, τα υψηλά επίπεδα ηλιακής ακτινοβολίας, οι περιοδικοί κύκλοι ψύξης-απόψυξης και ο περιορισμός των θρεπτικών ουσιών, οι επιφάνειες των παγετώνων υποστηρίζουν μια ποικιλία ζωής», έγραψαν οι συγγραφείς της μελέτης.

Δεν είναι η πρώτη φορά που οι επιστήμονες ανακαλύπτουν μια εκπληκτική αφθονία μικροβίων που ζουν στους θιβετιανούς παγετώνες. Τον Ιανουάριο του 2020, μια ομάδα που ανέλυσε πυρήνες πάγου από έναν μόνο παγετώνα ανακάλυψε 33 διαφορετικές ομάδες ιών που ζούσαν μέσα στον πάγο , 28 από τους οποίους δεν είχαν δει ποτέ πριν.

Η εκπληκτική μικροβιακή ποικιλομορφία εντός των παγετώνων, σε συνδυασμό με την αύξηση του λιώσιμου πάγου των παγετώνων λόγω της κλιματικής αλλαγής, ενισχύει τις πιθανότητες δυνητικά επικίνδυνα μικρόβια -πιθανότατα βακτήρια- να διαφύγουν και να προκαλέσουν όλεθρο, είπαν οι ερευνητές. «Παγιδευμένα στον πάγο παθογόνα μικρόβια θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε τοπικές επιδημίες και ακόμη και πανδημίες» εάν απελευθερωθούν στο περιβάλλον, έγραψαν οι συγγραφείς.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι ορισμένα από τα νεοανακαλυφθέντα βακτήρια θα μπορούσαν να είναι πολύ επικίνδυνα για τον άνθρωπο και άλλους οργανισμούς. Η ομάδα εντόπισε 27.000 πιθανούς λοιμογόνους παράγοντες – μόρια που βοηθούν τα βακτήρια να εισβάλουν και να αποικίσουν πιθανούς ξενιστές – στον κατάλογο TG2G. Οι ερευνητές προειδοποίησαν ότι περίπου το 47% αυτών των παραγόντων λοιμογόνου δράσης δεν έχουν παρατηρηθεί ποτέ πριν, και επομένως δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε πόσο επιβλαβή μπορεί να είναι τα βακτήρια.