Παρότι απέφυγε να κατονομάσει τον παθογόνο παράγοντα που θα μπορούσε να πυροδοτήσει το επόμενο πανδημικό κύμα, ήταν απολύτως ξεκάθαρος στο βασικό συμπέρασμα: «με μαθηματική ακρίβεια είναι βέβαιο ότι αυτό θα συμβεί».

Ο κ. Τσιόδρας τοποθέτησε τη συζήτηση στο πλαίσιο της «Ενιαίας Υγείας» (One Health), δηλαδή της στενής αλληλεξάρτησης ανθρώπου, ζώων και περιβάλλοντος. Όπως εξήγησε, οι ολοένα συχνότερες επαφές ανθρώπων με άλλα θηλαστικά, σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται διαρκώς, δημιουργούν τις συνθήκες για την ανάδυση νέων απειλών.

Υπενθύμισε ότι η συζήτηση για «την επόμενη φορά» δεν ξεκίνησε μετά την πανδημία του κορωνοϊού: «Το περιμέναμε και πριν από την πανδημία της COVID. Το περιμέναμε και πριν από την πανδημία του 2009 με τον ιό της γρίπης H1N1», η οποία, όπως σημείωσε, ήταν ευτυχώς πιο ήπια. «Έτσι, το περιμένουμε και τώρα, απλώς δεν γνωρίζουμε ακόμη τι θα το προκαλέσει».

Αναφερόμενος στη διεθνή ετοιμότητα, ο καθηγητής μίλησε για τη λίστα «Παθογόνων Προτεραιότητας» του Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), η οποία έχει πρόσφατα επικαιροποιηθεί και λειτουργεί ως οδικός χάρτης για την κατεύθυνση της έρευνας – από τα εμβόλια έως τα θεραπευτικά σχήματα.

Ως κυριότερο σενάριο που συζητείται σήμερα, ο κ. Τσιόδρας έδειξε προς ένα γνώριμο πεδίο: «ένα νέο στέλεχος γρίπης πάλι» ή, γενικότερα, ένα αναπνευστικό ιογενές αίτιο, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι καμία βεβαιότητα δεν μπορεί να υπάρξει.

Παράλληλα, ανέδειξε μια δεύτερη κατηγορία κινδύνων που ενισχύονται από τις περιβαλλοντικές μεταβολές: τα νοσήματα που μεταδίδονται μέσω εντόμων-διαβιβαστών. Έκανε λόγο για έξαρση παθογόνων που σχετίζονται με κουνούπια και τσιμπούρια, επισημαίνοντας ότι καταγράφονται επιδημικά επεισόδια και στη χώρα μας. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ιό του Δυτικού Νείλου, μιλώντας για «μεγάλη έξαρση φέτος», με αντίστοιχη εικόνα σε Αμερική και Ευρώπη, αλλά και επέκταση σε βορεινότερες περιοχές για πρώτη φορά.

Ως τρίτο και πιο απαιτητικό ενδεχόμενο, άφησε ανοιχτό το σενάριο ενός απρόβλεπτου, άγνωστου παθογόνου, που δεν εντάσσεται σε υπάρχοντα μοντέλα. Στο πλαίσιο αυτό παρέπεμψε ενδεικτικά στην επιδημία στην Αιθιοπία, όπου αντιμετωπίζεται για πρώτη φορά η νόσος Marburg, κάνοντας λόγο για απειλές υψηλής θνητότητας και για διεθνή κινητοποίηση που περιλαμβάνει ακόμη και συζητήσεις για πειραματικά εμβόλια.

Κεντρική θέση της τοποθέτησής του ήταν ότι η ετοιμότητα δεν ολοκληρώνεται ποτέ. «Η ετοιμότητα είναι ένας κύκλος», τόνισε, εξηγώντας ότι ανατροφοδοτείται συνεχώς από δεδομένα και εκτιμήσεις κινδύνου. Στον κύκλο αυτό, ο ρόλος του ΕΟΔΥ είναι κομβικός: εργαστηριακή ενίσχυση, συνεχής επιτήρηση των παθογόνων στη χώρα και στενή συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο με φορείς όπως το ECDC.

Αναφέρθηκε, μάλιστα, σε πρόσφατη αξιολόγηση του ECDC που περιλαμβάνει τους «συνήθεις υπόπτους», δηλαδή τους αναπνευστικούς ιούς, κάνοντας ειδική μνεία σε υποκλάδο Κ της γρίπης Α, ο οποίος φαίνεται να αυξάνει τη σοβαρότητα σε Αμερική και Ευρώπη, με αναμονή των στοιχείων για την αποτελεσματικότητα των εμβολίων στην πραγματική ζωή.

Ο κ. Τσιόδρας υπογράμμισε την ανάγκη συνέχισης των εμβολιασμών, ακόμη και όταν η προστασία δεν είναι απόλυτη. «Μια προστασία 40–50% από βαριά νόσηση είναι πολύ καλύτερη από το μηδέν», σημείωσε, προειδοποιώντας για τις συνέπειες της αμφισβήτησης της επιστήμης.

Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην επανεμφάνιση νοσημάτων όπως ο κοκκύτης και η ιλαρά σε Ευρώπη και Αμερική, περιγράφοντας παραδείγματα κοινωνικών επιπτώσεων ακόμη και σε πολιτείες των ΗΠΑ, αλλά και τη σκληρή πραγματικότητα σε περιοχές της Αφρικής με χιλιάδες κρούσματα και θανάτους.

Τον Οκτώβριο 2020, μετά τη νοσηλεία του λόγω covid-19, ο πρόεδρος Τραμπ επέστρεφε στον Λευκό Οίκο και προκλητικά αφαιρούσε τη μάσκα του μπροστά στις κάμερες, δείχνοντας την περιφρόνησή του στα μέτρα προστασίας που συνιστούσαν οι επιστήμονες. Αυτή η στάση φαίνεται να καθορίζει την πολιτική του σήμερα απέναντι στην προετοιμασία για την αντιμετώπιση νέων πανδημιών.

Τον περασμένο Σεπτέμβριο, 36 επικεφαλής οργανισμών που χρηματοδοτούν έρευνες για την πρόληψη μελλοντικών πανδημιών συναντήθηκαν στην Οτάβα του Καναδά για να συντονίσουν τη δράση τους. Εκπροσωπήθηκαν χώρες από τέσσερις ηπείρους, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και η ΜΚΟ Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI), συνδιοργανώτρια του φόρουμ. Όμως ένας βασικός παίκτης απουσίαζε: Οι ΗΠΑ.

Η απουσία σηματοδοτούσε μια ταχύτατη και ιστορική οπισθοχώρηση. Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που οι ΗΠΑ είχαν δεσμευτεί να διδαχθούν από το τραύμα και την τραγωδία των πρώτων μηνών της πανδημίας COVID-19, όταν η ανθρωπότητα δεν διέθετε ούτε εμβόλιο ούτε αποτελεσματική θεραπεία, και χιλιάδες άνθρωποι πέθαιναν κάθε μέρα. Η χώρα είχε ξεκινήσει μια φιλόδοξη προσπάθεια να αναπτύξει αντίμετρα όχι μόνο για τον κορονοϊό, αλλά και για άλλες πιθανές πανδημικές απειλές, επενδύοντας δισεκατομμύρια στην έρευνα ευρέος φάσματος αντιϊκών φαρμάκων και εμβολίων ικανών να αντιμετωπίσουν γνωστούς και άγνωστους ακόμη ιούς.

Ωστόσο, τους τελευταίους δέκα μήνες, ο υπουργός Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, υπό την κυβέρνηση Τραμπ, έχει διαλύσει αιφνιδιαστικά αυτές τις προσπάθειες — καθώς και παράλληλες πρωτοβουλίες εντοπισμού αναδυόμενων ιογενών απειλών. Οι περικοπές σε συγκεκριμένα προγράμματα είναι δύσκολο να εντοπιστούν, αλλά είναι σαφές ότι περισσότερα από 1 δισεκ. δολ. σε επενδύσεις για την ανάπτυξη φαρμάκων και εμβολίων έχουν ήδη ακυρωθεί, ενώ άλλο 1 δισεκ. δολ. προγραμματισμένης χρηματοδότησης παραμένει μετέωρο.

«Αυτό που κάνουν είναι εξαιρετικά επιζήμιο για το επίπεδο ετοιμότητας των ΗΠΑ», δηλώνει η ιολόγος Κριστίνα Κασέτι, η οποία επί σειρά ετών είχε την ευθύνη για το μεγαλύτερο χαρτοφυλάκιο έρευνας και ανάπτυξης πανδημικής προετοιμασίας παγκοσμίως στο National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID), μέχρι που παραιτήθηκε τον Απρίλιο. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες αφήνουν πίσω τους ένα τεράστιο κενό».

Ο απόστρατος υποστράτηγος Πολ Φρίντριχς, ο οποίος το 2023 είχε διοριστεί από τον τότε πρόεδρο Τζο Μπάιντεν επικεφαλής του νέου Office of Pandemic Preparedness and Response Policy, σημειώνει: «Ο Ρόμπερτ Κένεντι κάνει εξαιρετικά αποτελεσματική δουλειά στο να καταστρέψει όλη την πρόοδο που είχε επιτευχθεί στην πρώτη κυβέρνηση Τραμπ». Το γραφείο που διηύθυνε ο Φρίντριχς, και στο οποίο εργάζονταν σχεδόν 20 άτομα, σήμερα δεν έχει ούτε διευθυντή ούτε προσωπικό.

Πέρα από τον κίνδυνο φυσικών επιδημιών, οι ΗΠΑ αφοπλίζονται και απέναντι στην απειλή βιολογικών όπλων, προειδοποιεί ο Φρίντριχς. «Δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο υπουργού που να έχει διαλύσει την ικανότητα της χώρας να ανιχνεύει και να ανταποκρίνεται σε απειλές, και μάλιστα να το διαφημίζει με τρόπο σχεδόν προκλητικό, σαν να ενθαρρύνει τους άλλους να εκμεταλλευτούν αυτές τις αδυναμίες»…

Και πιστεύουν ότι, σε αυτή την κρίσιμη εκλογική ώρα, οι ψηφοφόροι θα προτιμήσουν την διαχειριστικά επαρκή σημερινή κυβέρνηση από κάποιο άγνωστο και άπειρο κυβερνητικό “ρόστερ” υπό το Ν.Ανδρουλάκη, τον Αλ. Τσίπρα, και τους δύο μαζί, ή και κάποιους επιπλέον. Ακούγεται λογικό, αποτυπώνεται, άλλωστε, και στις μετρήσεις, όπου στην “καταλληλότητα” ο πρωθυπουργός γράφει “triple score” από τον δεύτερο.

Σε αυτό τον καμβά, η επανεμφάνιση του Αλ. Τσίπρα θεωρείται ότι βοηθά εμμέσως την κυβέρνηση. Κι αυτό διότι, όπως λέγεται, μπορεί να ανασύρει επικοινωνιακά το καλοκαίρι του 2015 με τις κλειστές τράπεζες και να βάλει επιτακτικά το θέμα της πολιτικής σταθερότητας. Έτι δε περαιτέρω, λένε, όταν μεγάλες χώρες (Γαλλία, Γερμανία, κ.ά) βυθίζονται στην πολιτική και την οικονομική κρίση λόγω αστάθειας.

Ένα κοκτέϊλ παρόμοιων διλημμάτων είναι, πράγματι, αρκετά πιθανό να πείσει μερίδα των αναποφάσιστων (που, ούτως ή άλλως, έχουν ψηφίσει κατά το παρελθόν τη Ν.Δ) και να τους μεταστρέψει από την δυσφορία και την αμφιβολία σε μία ακόμα ευκαιρία στο κυβερνών κόμμα.

Πόσο τυπικός, κι ακόμα περισσότερο, πόσο δυναμικός, όμως, είναι ένας τέτοιος ψηφοφόρος. Για παράδειγμα, ποιές ηλικίες και ποιές κοινωνικές τάξεις υποκύπτουν ευκολότερα σε μία τέτοια ολίγον μανιχαϊστική αντίληψη για την πολιτική. Αυτό, φαντάζομαι, λαμβάνεται υπόψη των εκλογικών σχεδιασμών του κυβερνητικού επιτελείου.

Από την άλλη, υπάρχουν άλλοι τύποι ψηφοφόρων που επιχειρείται να προσεγγιστούν με εστιασμένα μέτρα, και είναι αυτοί που θα έπρεπε να ορίζουν, ή να ορίσουν το μέλλον της χώρας.

Οι νεότερες ηλικίες, φερ’ ειπείν. Όταν είσαι 25, 30, ή 35 και έχει μισθό από 900 έως 1500 ευρώ, γνωρίζεις ότι σε μεγάλο βάθος χρόνου η οικονομική σου κατάσταση δεν θα βελτιωθεί, ότι πληρώνεις τα μισά για ενοίκιο- ή μένεις στο παιδικό σου δωμάτιο– , και τα άλλα μισά δεν σου φτάνουν για βασικές ανάγκες (κάποιες απορρέουν κι από τη σχέση που έχουν και θέλουν να έχουν αυτές οι ηλικίες με τη ζωή και όχι την επιβίωση), ότι κάνεις αιματηρές οικονομίες όλο τον χρόνο για μία εβδομάδα στις Κυκλάδες το καλοκαίρι (και…αν), και άλλα πολλά, ποιά είναι, τελικά, η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην (πολιτική) σταθερότητα και την αστάθεια;

Ο φόβος και τα διλήμματα φωλιάζουν ευκολότερα σε εκείνους που έχουν οικοδομήσει κάποια μικρά κεκτημένα, που εμφορούνται από διδακτισμό έναντι άλλων (κυρίως των νεότερων), που θεωρούν κάθε αλλαγή ριψοκίνδυνη περιπέτεια, που έχουν στριμώξει τις προσδοκίες τους στο “εφικτό”. Αναμφίβολα, διαμορφώνουν τάσεις και, εν τέλει, αποφασίζουν, ενίοτε καθοριστικά. Είναι, όμως, ένας εκλογικός και κοινωνικός πληθυσμός που δεν μπορεί, και μάλλον δεν θέλει, να ρυθμίσει την ταχύτητα της χώρας, να την επιταχύνει, να προχωρήσει και να κατακτήσει.

Τα εκλογικά διλήμματα αφορούν, πρωτίστως, αυτούς. Οι άλλοι, οι αγωνιούντες δυναμικοί, επιζητούν συνθήκες ζωής με ποιότητα και ασφάλεια. Γι’ αυτούς, λίγα συζητώνται στη δημόσια σφαίρα, ακόμα λιγότερα αποφασίζονται, κι απ΄ αυτά τα περισσότερα δεν αλλάζουν ριζικά τα πράγματα.

«Συμπεριλαμβάνουμε στις προσευχές μας τα αμέτρητα παιδιά που σκοτώνονται και τραυματίζονται καθημερινά παγκοσμίως. Ας προσευχηθούμε στον Θεό να βάλει ένα τέλος στην “πανδημία των όπλων”, μεγάλων και μικρών, που μολύνει τον κόσμο μας», είπε, σε μια δήλωση στα αγγλικά.

Ο Αμερικανός ποντίφικας, που έχει πάρει σαφή θέση και για το θέμα της Γάζας προέτρεψε επίσης «να μην ενδώσει κανείς στην αδιαφορία» μπροστά στον πόλεμο στην Ουκρανία, τρεις ημέρες έπειτα από μια ρωσική επίθεση εναντίον του Κιέβου που στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 25 ανθρώπους, μεταξύ αυτών 4 παιδιά, επαναλαμβάνοντας την «επίμονη έκκλησή του για μια άμεση κατάπαυση του πυρός και μια σοβαρή δέσμευση στον διάλογο».

«Είναι καιρός οι υπεύθυνοι να απαρνηθούν τη λογική των όπλων και να δεσμευτούν στην οδό της διαπραγμάτευσης και της ειρήνης, με τη στήριξη της διεθνούς κοινότητας», υπογράμμισε.

Ο Λέων ΙΔ’ αναφέρθηκε επίσης στην ένοπλη επίθεση που διαπράχθηκε την περασμένη Τετάρτη, κατά τη διάρκεια μιας λειτουργίας σε σχολείο στη Μινεσότα, στις ΗΠΑ, όπου σκοτώθηκαν δύο παιδιά.

Δύο εμβόλια ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς, το οποίο χορηγείται εδώ και δεκαετίες , είναι ο ασφαλέστερος και πιο αποτελεσματικός τρόπος για την ενίσχυση της ανοσίας στον ιό. ¨Ομως πυκνώνουν οι ενδείξεις ότι πολλοί κάτοικοι επηρεάζονται από κηρύγματα κατά του εμβολιασμού.

Οι νομοθέτες του Τέξας έχουν τελευταία εισαγάγει νομοσχέδια για να αποδυναμώσουν τις εντολές εμβολίων και να διευκολύνουν τους γονείς να λάβουν εξαιρέσεις για τα παιδιά τους – και υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι το χειρότερο ξέσπασμα της πολιτείας εδώ και τρεις δεκαετίες έχει αλλάξει τη σκέψη τους.

Οι πρόσφατες αναφορές του ίδιου του Ντόναλντ Τραμπ για τα εμβόλια, όσο και το γεγονός ότι στις τάξεις της νέας κυβέρνησης υπάρχουν πολλοί αντιεμβολιαστές, οδηγούν αναλυτές στο συμπέρασμα ότι η Αμερική “γλιστρά στον Μεσαίωνα”.

Στο Τέξας, πρόσφατα, πέθαναν δύο παιδιά κι ένας ενήλικος από ιλαρά και οι επιστήμονες προβλέπουν ότι θα υπάρξουν δεκάδες χιλιάδες κρούσματα, γιατί όλο και περισσότεροι πείθονται ότι είναι επικίνδυνο το εμβόλιο και αρνούνται να εμβολιαστούν, αυτοί και τα παιδιά τους.

Αντί για εμβόλιο… μπακαλιάρος!

Αντιθέτως, εμπιστεύονται τα ζελεδάκια: Δίπλα στα κέντρα εμβολιασμού που παραμένουν άδεια, σχηματίζονται ουρές μπροστά σε αντίσκηνα που έχουν στηθεί και πουλάνε το θαυματουργό φάρμακο: Λάδι μπακαλιάρου σε ζελεδάκια με γεύση λεμόνι…

Είναι ένα …επίτευγμα του υπουργού Υγείας, Ρόμπερτ Κένεντι τζούνιορ. Διακηρύσσει ότι πολλά εμβόλια, ειδικά με την τεχνολογία mRNA, είναι θανατηφόρα και έχει απαγορεύσει στις αρμόδιες επιτροπές να εγκρίνουν ερευνητικά προγράμματα για αυτά.

Επίσης, υποχρεώνει τους υπαλλήλους του Οργανισμού Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) και του Κέντρου Ελέγχου Επιδημιών (CDC), αντί να κάνουν τη δουλειά τους, να αναζητήσουν στοιχεία στα social media και άλλα, που υποστηρίζουν τις σκοταδιστικές αντιλήψεις του. Πολλοί δεν αντέχουν και παραιτούνται.

Όπως αναφέρει η Texas Tribune, οι υποθέσεις επικεντρώνονται στις περιοχές των Ρεπουμπλικανών ηγετών της Βουλής του Τέξας, συμπεριλαμβανομένου Ντάστιν Μπάροους , και του πολιτειακού βουλευτή Ken King , προέδρου της επιτροπής κρατικών υποθέσεων. Τέσσερις από τις δέκα κομητείες στην καθορισμένη περιοχή εστίας του Τέξας βρίσκονται στην περιοχή που ελέγχει ο πρώτος.Η περιφέρεια του King περιλαμβάνει την κομητεία Gaines, η οποία έχει τη μεγαλύτερη συγκέντρωση κρουσμάτων.

Και οι δύο υποστηρίζουν προτάσεις για απόσυρση των απαιτήσεων εμβολίων υπό το φως των κρουσμάτων στις περιφέρειές τους.

Στα τέλη Φεβρουαρίου, ο Μπάροους είπε ότι παρακολουθούσε στενά την κατάσταση. Επαίνεσε την ανταπόκριση της πολιτείας στις αρχές Μαρτίου και είπε ότι η πολιτεία «φέρνει τα εμβόλια στον νομό… και φροντίζει οι άνθρωποι να έχουν τους πόρους και τα εργαλεία που χρειάζονται για να κάνουν τους εμβολιασμούς».

Κόντρα για τα εμβόλια

«Γενικά, δεν υποστηρίζω τα αναγκαστικά εμβόλια», είπε ο πολιτειακός εκπρόσωπος Ντέιβιντ Σπίλερ , , του οποίου η περιφέρεια έχει δει ένα επιβεβαιωμένο κρούσμα ιλαράς μέχρι στιγμής. “Υποστηρίζω τους γονείς να κάνουν την επιλογή για τα παιδιά τους και εκείνους που θέλουν να το κάνουν. Προφανώς υπάρχουν συνέπειες αν υπάρχει πρόβλημα, αλλά υποστηρίζω την επιλογή του εμβολίου.”

Ο πολιτειακός αντιπρόσωπος Pat Curry , ο οποίος εισήγαγε ένα νομοσχέδιο για τη διάθεση των εντύπων εξαίρεσης εμβολίων στους γονείς στο Διαδίκτυο, είπε ότι δεν είναι ειδικός στα εμβόλια, αλλά πίστευε ότι «κάθε γονέας πρέπει να έχει την επιλογή του τι θέλει να κάνει».

Τα περισσότερα νομοσχέδια που σχετίζονται με το εμβόλιο δεν έχουν ακόμη εισαχθεί στην επιτροπή της Βουλής, ενώ η Γερουσία έχει προτείνει έναν αριθμό νομοσχεδίων που απαιτούν από τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης να λάβουν «πλήρη ενημερωμένη συγκατάθεση» πριν από τη χορήγηση ενός εμβολίου σε ένα παιδί και ένα «νομοσχέδιο δικαιωμάτων» των γονέων που περιλαμβάνει το δικαίωμα εξαίρεσης του παιδιού τους από τον εμβολιασμό.

Ο πολιτειακός εκπρόσωπος Gary VanDeaver και πρόεδρος της Επιτροπής Δημόσιας Υγείας, είπε ότι η επιτροπή του εξετάζει ακόμη ποια νομοσχέδια θα ακούσει.

«Δεν μας ενδιαφέρει κανένα είδος επαναφοράς του εμβολίου ιλαράς», είπε την Τρίτη. «Το MMR είναι ένα ασφαλές εμβόλιο και κάτι που πρέπει να συνεχίσει να ενθαρρύνεται για τα παιδιά — την ίδια στιγμή, αναγνωρίζοντας ότι οι γονείς έχουν το δικαίωμα να εξαιρεθούν».

Ο VanDeaver αναγνώρισε την «πιθανότητα» ότι οι αυξημένες εξαιρέσεις θα μπορούσαν να κάνουν τα κρούσματα πιο πιθανά και επώδυνα, αλλά είπε ότι η σωστή εκπαίδευση των Τεξανών σχετικά με τη σημασία της λήψης του εμβολίου ιλαράς θα βοηθούσε.

«Αν κάνουμε καλύτερη δουλειά εκπαιδεύοντας τους ανθρώπους, νομίζω ότι θα είμαστε εντάξει», είπε.

Οι Δημοκρατικοί και οι υποστηρικτές των εμβολίων κατέκριναν, όπως αποκαλούσαν, έλλειψη καθοδήγησης από κορυφαίους νομοθέτες που συνέβαλε στην επιδείνωση της κρίσης.

Πλούσιοι – φτωχοί : Οι εισοδηματικές ανισότητες μεταξύ του πλουσιότερου 20% και του φτωχότερου 20% διευρύνονται μετά το 2018. Τα ίδια δείχνει ο δείκτης Gini στον γενικό πληθυσμό: Οι ανισότητες μειώνονταν μέχρι το 2019, αυξάνονται από τότε.

Ελλάδα και ΕΕ : Μάλιστα, και στις δύο περιπτώσεις, η τάση στην Ελλάδα αποκλίνει από εκείνη που κυριαρχεί στα άλλα 26 κράτη μέλη της ΕΕ: ​​Καθ’ ημάς η τάση είναι να μεγαλώνουν οι ανισότητες, ενώ εκεί δεν μειώνονται.

Παρεμπιπτόντως, δείτε και το διάγραμμα που ακολουθεί: Οι τιμές των τροφίμων (μπλε) αυξάνονται σταθερά ταχύτερα από τον κατώτατο μισθό.

Αναλυτικά όσα επισημαίνει η έρευνα των επιστημόνων της “διαΝεοσις”:

Καθώς υποχωρεί η ένταση που συνοδεύει κάθε σημαντική κυβερνητική αλλαγή, ο δημόσιος διάλογος στρέφεται συνήθως στους πρώτους νομοθετικούς στόχους και στις μεταρρυθμίσεις που καλούνται να εφαρμοστούν στο πλαίσιο της νέας πολιτικής κατεύθυνσης. Ένα από τα πρώτα φλέγοντα ζητήματα είναι, πιθανότατα, ο ανασχεδιασμός της άμεσης φορολογίας. Μια φορολογική συνάρτηση που παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη από το 2013,1 εν μέσω δραστικών μεταβολών στην πραγματική αξία των εισοδημάτων ελέω πληθωρισμού, χρήζει άμεσης επικαιροποίησης.2 Ωστόσο, η ισορροπία που θα πρέπει να διατηρηθεί μεταξύ των άμεσων και έμμεσων φόρων που επιβάλλονται στην ελληνική οικονομία θέλει πολύ μεγάλη προσοχή,3 όταν το συνολικό φορολογικό σύστημα επιβάλλεται τουλάχιστον να μην εντείνει τις οικονομικές/εισοδηματικές ανισότητες, αν όχι και να προσπαθεί να τις μετριάσει.

Τι μας λένε, όμως, τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα για τις οικονομικές ανισότητες που παρατηρούνται στην Ελλάδα; Και ποια είναι η πορεία τους τα τελευταία χρόνια;

Ας ξεκινήσουμε με τον δείκτη S80/S20, που συγκρίνει το εισόδημα του πλουσιότερου 20% του πληθυσμού (5ο πεμπτημόριο) έναντι του εισοδήματος του φτωχότερου 20% (1ο πεμπτημόριο).4 Όπως φαίνεται και στο παρακάτω γράφημα, η γενική τάση του δείκτη από το 2002 είναι πτωτική, κάτι που υποδηλώνει τη μείωση του βαθμού ανισότητας, τουλάχιστον μεταξύ των δύο αυτών ακραίων ομάδων του πληθυσμού. Παρ’ όλα αυτά, στο διάστημα μετά το 2018, η πορεία του δείκτη είναι ήπια αυξητική, ακόμα και αν αγνοήσουμε τη διαταραχή του 2020, που συνέβη εξαιτίας της πανδημίας και των περιοριστικών μέτρων. Ιδιαίτερα πιο εμφατική είναι η σύγκριση με την ΕΕ-27, καθώς γίνεται σαφές ότι η εισοδηματική ανισότητα μεταξύ των δύο ακραίων πεμπτημορίων του πληθυσμού στην Ελλάδα είναι διαχρονικά σημαντικά υψηλότερη από ό,τι συμβαίνει στην υπόλοιπη ΕΕ· και η πορεία σύγκλισης που είχαμε έως το 2018, ανετράπη στη συνέχεια.

Ακόμα και στον γνωστό δείκτη Gini, στον οποίο προσμετρώνται όλα τα άτομα που συνιστούν τον πληθυσμό μιας χώρας (όχι μόνο τα δύο ακραία πεμπτημόρια),⁵ παρατηρούμε μια αντίστοιχη πορεία. Υπήρχε μια γενική τάση μείωσης των ανισοτήτων έως το 2018, αλλά εφεξής παρατηρείται μια ήπια αντίστροφη πορεία. Έτσι, η πορεία σύγκλισης του ελληνικού δείκτη Gini προς τον μέσο όρο της ΕΕ, η οποία παρουσιάζει διαχρονικά μικρότερη εισοδηματική ανισότητα, επίσης ανετράπη.

Στην εξέλιξη αμφότερων των δεικτών, μπορούμε να παρατηρήσουμε τρία ακόμα ενδιαφέροντα φαινόμενα.

Το πρώτο είναι ότι η επίδραση της πανδημίας στην εισοδηματική ανισότητα ήταν ιδιαίτερα ισχυρότερη στην Ελλάδα, εν συγκρίσει με τον μέσο όρο της ΕΕ, γεγονός που ίσως μπορεί να αποδοθεί στη μεγάλη εξάρτηση των εισοδηματικά πιο αδύναμων ατόμων από τη δραστηριότητα του τουρισμού.

Το δεύτερο είναι πως η αύξηση της ανισοκατανομής το 2020 εμφανίζεται ισχυρότερη στον δείκτη S80/S20 (+10,7%) έναντι του δείκτη Gini (+3,2%). Αυτό υποδηλώνει ότι η επίδραση της πανδημίας ήταν πιο έντονη στη σχέση μεταξύ των δύο ακραίων πεμπτημορίων του πληθυσμού, παρά για το σύνολό του, ως αποτέλεσμα της ασύμμετρα μεγαλύτερης συμπίεσης του εισοδήματος του πρώτου πεμπτημορίου (το 20% του πληθυσμού με το μικρότερο εισόδημα).

Τέλος, το τρίτο είναι ότι, αν και η επίδραση της πανδημίας αποσβένεται πλήρως το 2021, η εφεξής τάση του βαθμού ανισότητας είναι αυξητική, ενδεχομένως εξαιτίας και της έκρηξης του πληθωρισμού, ο οποίος όντως σχετίζεται στην επιστημονική βιβλιογραφία με τις εισοδηματικές ανισότητες.⁶ Με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον αναμένουμε να δούμε τι συνέβη και το 2023, στην επερχόμενη δημοσίευση της Έρευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών από την ΕΛΣΤΑΤ, ώστε να μπορούμε να εξάγουμε ασφαλέστερα συμπεράσματα.

Σε κάθε περίπτωση, θα ήταν λάθος να αποδώσουμε τις εξελίξεις μετά το 2018 στην εφαρμοζόμενη συνολική δημοσιονομική πολιτική (ήτοι τη συνισταμένη της φορολογικής και επιδοματικής πολιτικής), όχι γιατί αυτή δεν μπορεί να επηρεάσει την οικονομική ανισότητα σε μια χώρα, αλλά επειδή το φαινόμενο της οικονομικής ανισότητας είναι εξόχως πολυπαραγοντικό και εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη δομή της οικονομίας. Η δομή της οικονομίας ορίζει το πλαίσιο της διαπραγματευτικής ισχύος των μερών που τη συνιστούν –συνεπώς, τη δυνατότητα των εργαζομένων να απαιτήσουν το αντιστάθμισμα του πληθωρισμού ή τη δυνατότητα κάποιων επιχειρήσεων να ορίζουν σε μεγάλο βαθμό την τιμή ισορροπίας (ολιγοπωλιακή ισχύς)– και επομένως, η δομή της οικονομίας καθορίζει πώς μοιράζεται το όφελος από την οικονομική μεγέθυνση (ή ακόμα και συρρίκνωση) στους επιμέρους συντελεστές της.

Παρ’ όλα αυτά, η δυνατότητα επιδίωξης ενός, έστω, μετριασμού των παραπάνω επιδράσεων μέσω της δημοσιονομικής πολιτικής παραμένει, ενώ, επιπλέον, η διεύρυνση των οικονομικών ανισοτήτων επαυξάνει τη σκοπιμότητά της. Και μπορεί η φτωχότερη ομάδα του πληθυσμού να προστατεύεται κυρίως μέσω της επιδοματικής πολιτικής,⁷ αλλά οι εισοδηματικές ανισότητες στα ενδιάμεσα τμήματα του πληθυσμού –εφόσον δεν θεραπεύονται εν τη γενέσει τους– μπορούν να εξισορροπούνται μόνο μέσω της φορολογίας. Καθώς, όμως, η κατ’ ουσίαν αντίστροφη προοδευτικότητα³ της έμμεσης φορολογίας εντείνει, αντί να μετριάζει, τις εισοδηματικές ανισότητες, η άμεση φορολογία υποχρεούται να ενσωματώνει έναν ελάχιστο βαθμό προοδευτικότητας, ώστε τουλάχιστον να αντισταθμίζει τις επιδράσεις της έμμεσης φορολογίας, πόσο δε μάλλον όταν χρειάζεται να στοχεύει και σε μια εξισορρόπηση.

Η αναδιανεμητική δημοσιονομική πολιτική δεν αποτελεί πανάκεια. Ωστόσο, όσο η συνολικότερη οικονομική πολιτική δεν επιτυγχάνει επαρκώς στον στόχο της εξυγίανσης της δομής της οικονομίας, ώστε το αποτέλεσμα της οικονομικής δραστηριότητας να μοιράζεται δίκαια, τόσο γίνεται απαραίτητος ο επιδιορθωτικός ρόλος στη δημοσιονομική πολιτική. Ένας δίκαιος σχεδιασμός της φορολογικής πολιτικής, που να διασφαλίζει τόσο την κοινωνική συνοχή όσο και την οικονομική ανάπτυξη, είναι ζωτικής σημασίας.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Τα 194 κράτη μέλη του ΠΟΥ διαπραγματεύονται εδώ και δύο χρόνια μια συμφωνία που θα μπορούσε να αυξήσει τη συνεργασία πριν και κατά τη διάρκεια των πανδημιών, μετά τις αναγνωρισμένες αποτυχίες της διαχείρισης της πανδημίας της COVID-19.

Η υπηρεσία του ΟΗΕ είχε αρχικά ως στόχο να επιτευχθεί μια συμφωνία αυτή την εβδομάδα. Ωστόσο, οι συνομιλίες έχουν παραταθεί εν μέσω διχασμών μεταξύ πλούσιων και φτωχότερων χωρών, σε θέματα όπως η κοινή χρήση εμβολίων και τα μέτρα ετοιμότητας.

Παρόλες τις διαφωνίες, οι χώρες κατέληξαν σε μια παράλληλη συμφωνία για την ενημέρωση των υφιστάμενων, νομικά δεσμευτικών, κανόνων για την υγεία, γνωστών ως International Health Regulations (IHR), οι οποίοι περιλαμβάνουν μια νέα κατηγορία: “pandemic emergency” («επείγουσα ανάγκη πανδημία»), για τις πιο σημαντικές και απειλητικές κρίσεις υγείας, παγκοσμίως.

«Οι ιστορικές αποφάσεις που ελήφθησαν, σήμερα, καταδεικνύουν την κοινή επιθυμία των κρατών μελών του ΠΟΥ να προστατεύσουν τους πολίτες τους και τον κόσμο από τον κοινό κίνδυνο έκτακτων καταστάσεων δημόσιας υγείας και μελλοντικών πανδημιών», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους.

«Με αυτήν τη συμφωνία, λαμβάνουμε αποφάσεις για να δίνουν αναφορά οι χώρες (για έκτακτες υγειονομικές καταστάσεις) και να ενισχύσουμε τα μέτρα ανάσχεσης των κρουσμάτων, προτού απειλήσουν τους Αμερικανούς και την ασφάλειά μας», δήλωσε το Σάββατο ο υπουργός Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ, Xavier Becerra.

Οι αλλαγές στους Παγκόσμιους Κανόνες Υγείας στοχεύουν στη ενίσχυση των προληπτικών μέτρων του κόσμου έναντι νέων παθογόνων μικροοργανισμών, καθώς, δυστυχώς, η πανδημία της COVID-19 σκότωσε περισσότερους από 7 εκατομμύρια ανθρώπους, σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ. 

Πρόκειται για «ένα σημαντικό βήμα για μια ισχυρή ΕΕ που θα προστατεύει καλύτερα την υγεία και την ευημερία των πολιτών», σχολίασε ως συντονιστής εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, ο ευρωβουλευτής της ΝΔ, Στέλιος Κυμπουρόπουλος.

Τα συμπεράσματα της Έκθεσης αναφέρονται σε σημαντικά ζητήματα για την υγεία, όπως επενδύσεις στο χώρο της υγείας μέσω της αξιοποίησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, εκσυγχρονισμό των τμημάτων επειγόντων περιστατικών στα νοσοκομεία και στα κέντρα υγείας, αύξηση του νοσηλευτικού προσωπικού, αλλά και δράσεις σχετικά με την ψυχική υγεία.

Τι αναφέρει η έκθεση

Η έκθεση τονίζει «την ανάγκη ενισχυμένης αυτονομίας της ΕΕ σε θέματα υγείας», όπως είναι «η παραγωγή φαρμάκων, η ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας φαρμάκων κι η αντιμετώπιση ελλείψεων» και υπογραμμίζεται «ο σημαντικός αντίκτυπος που είχε η πανδημία στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού».

Επιπλέον, στην Έκθεση σημειώνεται «η ανάγκη στήριξης των γυναικών, οι οποίες ανέλαβαν δυσανάλογα μεγάλες ευθύνες φροντίδας κατά τη διάρκεια της πανδημίας, μέσω παροχής κινήτρων για να ενισχυθεί η συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας και να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος της φτώχειας, αλλά κι η σημασία αξιοποίησης χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το πρόγραμμα SURE για την προστασία των θέσεων εργασίας και των εισοδημάτων σε περίπτωση μελλοντικών κρίσεων».

Ο κ. Κυμπουρόπουλος, σε δήλωσή του, τονίζει ότι «η Έκθεση του (Ευρωπαϊκού) Κοινοβουλίου είναι αποτέλεσμα ευρείας διαβούλευσης με πάνω από εκατό εκπροσώπους ευρωπαϊκών οργάνων, ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, αλλά και των κοινωνικών εταίρων» και ότι «αποτελεί δε ακόμη ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της οικοδόμησης μιας ισχυρής Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας, η οποία θα προστατεύει καλύτερα την υγεία κι ευημερία των πολιτών, αλλά και θα εξοπλίσει την ΕΕ και τα κράτη μέλη της με τα κατάλληλα μέσα, ώστε να προλαμβάνουν και να αντιμετωπίζουν καλύτερα μελλοντικές προκλήσεις».