Το BBC επιχειρεί να αναλύσει την κατάσταση και προσπαθεί να προβλέψει τι επιφυλάσσει το μέλλον για την παγκόσμια οικονομία. Όπως επισημαίνεται, το γεγονός ότι οι χρηματιστηριακές αγορές καταγράφουν πτώση δεν συνιστά πάντοτε ένδειξη μιας επικείμενης οικονομικής κρίσης. «Η πτώση στις τιμές των μετοχών δεν σημαίνει πάντα ότι έρχεται οικονομική δυστυχία», σημειώνει το δημοσίευμα. Ωστόσο, συνεχίζει, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό το φαινόμενο μπορεί να αποτελέσει ακριβώς την προειδοποίηση για σοβαρές οικονομικές συνέπειες.

Τόσο μεγάλες πτώσεις στις αξίες των χρηματιστηρίων, όπως αυτές, υποδηλώνουν μια θεμελιώδη επανεκτίμηση των μελλοντικών κερδών για τις επιχειρήσεις που απαρτίζουν τις παγκόσμιες αγορές.

Οι αγορές, πολύ λογικά, προβλέπουν ότι οι αυξημένοι δασμοί θα οδηγήσουν σε αύξηση του κόστους και μείωση των κερδών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ύφεση είναι αναπόφευκτη, αλλά οι πιθανότητες είναι σαφώς υψηλότερες απ’ ό,τι ήταν πριν ο Τραμπ ανακοινώσει τους πιο σκληρούς και ευρείας κλίμακας δασμούς που έχουν επιβληθεί εδώ και έναν αιώνα.

Μια οικονομία θεωρείται ότι βρίσκεται σε ύφεση όταν το συνολικό ποσό των χρημάτων που δαπανούμε — ως ιδιώτες και κράτος — ή εξάγουμε, συρρικνώνεται για δύο διαδοχικά τρίμηνα.

Το BBC φέρνει ως παράδειγμα την οικονομία της Βρετανίας:

«Από τον Οκτώβριο έως τον Δεκέμβριο του περασμένου έτους, η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου αναπτύχθηκε μόλις κατά 0,1%, και τα πιο πρόσφατα μηνιαία στοιχεία έδειξαν ότι συρρικνώθηκε κατά το ίδιο ποσοστό τον Ιανουάριο.

Η πρώτη εκτίμηση για το πώς τα πήγε η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου τον Φεβρουάριο αναμένεται να ανακοινωθεί αυτή την Παρασκευή.

Άρα απέχουμε αρκετά από το να μπορούμε να πούμε αν πληρούμε τον επίσημο ορισμό της ύφεσης».

Οι τράπεζες ως «καθρέφτης» του τι μπορεί να ακολουθήσει

Ωστόσο, μέσα στο «λουτρό αίματος» των χρηματιστηριακών απωλειών, υπάρχουν κάποια ιδιαίτερα σοκαριστικά και ανησυχητικά «θύματα».

Οι τράπεζες συχνά θεωρούνται αντιπροσωπευτικές της οικονομίας. Σύμφωνα με έμπειρο παρατηρητή της αγοράς: «Αυτό που με έκανε να κρατήσω την ανάσα μου ήταν η πτώση των τραπεζών.»

Η HSBC και η Standard Chartered — που δραστηριοποιούνται στο σημείο τομής του διεθνούς εμπορίου ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση — σημείωσαν πτώση άνω του 10% μέσα σε ένα βράδυ, προτού ανακτήσουν ένα μέρος των απωλειών.

Άλλα σημάδια προειδοποίησης δεν βρίσκονται στα χρηματιστήρια, αλλά στις αγορές εμπορευμάτων.

Οι τιμές του χαλκού και του πετρελαίου θεωρούνται «βαρόμετρα» της παγκόσμιας οικονομικής υγείας. Και τα δύο έχουν πέσει πάνω από 15% από τότε που ο Τραμπ έριξε τη «βόμβα» των δασμών.

Δεν έχουν υπάρξει πολλές πραγματικά παγκόσμιες υφέσεις.

Η δεκαετία του 1930, οι συνέπειες της Μεγάλης Χρηματοπιστωτικής Κρίσης και ο πανικός της πανδημίας είναι τρία σπάνια παραδείγματα συγχρονισμένων υφέσεων στις μεγαλύτερες οικονομίες

Αν και θεωρείται ακόμη απίθανο να δούμε κάτι τέτοιας κλίμακας αυτή τη φορά, οι πιθανότητες ύφεσης στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αυξηθεί σημαντικά, σύμφωνα με τους περισσότερους οικονομικούς αναλυτές.

Οι αγορές, σοκαρισμένες από τους νέους δασμούς, αναμένεται να αντιμετωπίσουν και άλλη μια εβδομάδα αναταραχής, καθώς η αναστάτωση από τα ευρύτερα μέτρα των ΗΠΑ συνεχίζει να κρατά τους επενδυτές σε επιφυλακή, μετά την χειρότερη εβδομάδα για τις αμερικανικές μετοχές από την αρχή της κρίσης COVID-19, πριν από πέντε χρόνια.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επιμένει στην πολιτική προσβλέποντας στην επιστροφή της αμερικανικής βιομηχανικής δύναμης ενώ είναι πεπεισμένος ότι οι δασμοί θα αναγκάσουν τα εργοστάσια να επιστρέψουν στις ΗΠΑ, αν και σχεδόν όλοι οι οικονομολόγοι πιστεύουν ότι αυτό είναι εξαιρετικά απίθανο.

Ο Λευκός Οίκος, αφού έκανε λόγο για επερχόμενες διαπραγματεύσεις με δεκάδες χώρες, έστειλε μήνυμα προς τους επενδυτές πως δεν θα πρέπει να περιμένουν κάποιον να τους σώσει.

«Δεν ανησυχούμε για τη βουτιά του χρηματιστηρίου, δεν θα έρθει το ιππικό να σας σώσει από τους δασμούς», ανέφεραν χαρακτηριστικά το πρωί της Κυριακής οικονομικοί αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ, σύμφωνα με τον ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios.  

Οι επενδυτές έχασαν περισσότερα από 6 τρισ. δολ. την Πέμπτη και την Παρασκευή καθώς οι τιμές των μετοχών βυθίστηκαν έπειτα από την ανακοίνωση του σαρωτικού νέου σχεδίου επιβολής δασμών σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ωστόσο, για μια τόσο σημαντική κίνηση που έχει αναστατώσει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία, ο Τραμπ φέρεται να πήρε την απόφασή του την τελευταία στιγμή. Σύμφωνα με την Washington Post, ο Τραμπ δεν είχε καταλήξει σε ακριβές σχέδιο μέχρι μόλις τρεις ώρες πριν την ανακοίνωση στον Κήπο των Ρόδων.

Οι μεγαλύτεροι εμπορικοί εταίροι της Αμερικής, όπως το Μεξικό, ο Καναδάς, η Κίνα, η Γερμανία και η Ιαπωνία, υπήρξαν τουλάχιστον επιφυλακτικοί. Η Κίνα ανακοίνωσε αντίμετρα με δασμούς 34%, ενώ ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ ανακοίνωσε περιορισμένα αντίμετρα και χαρακτήρισε τις κινήσεις των ΗΠΑ «τραγωδία» για 80 χρόνια «ελεύθερου και ανοιχτού εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών», υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.

Οι δασμοί του Τραμπ ενδέχεται να θεωρηθούν ως πράξη οικονομικής αυτοκαταστροφής, ή ίσως απλώς μια τακτική διαπραγμάτευσης για να πιέσει άλλες χώρες, χρησιμοποιώντας τον εμπορικό πόλεμο ως μέσο. Από την άλλη πλευρά, ίσως ο Τραμπ να έχει επιτέλους την ευκαιρία να εκφράσει τη μακροχρόνια άποψή του ότι οι ΗΠΑ κάνουν κακές συμφωνίες για δεκαετίες.

Ήδη είναι ορατές οι πρώτες συνέπειες των δασμών. Το κόστος μεταφοράς αγαθών από την Κίνα στις ΗΠΑ φέρεται να έχει αυξηθεί κατά 40% μέσα σε τέσσερις εβδομάδες, ενώ ένα εργοστάσιο αυτοκινήτων στον Καναδά έχει ήδη κλείσει.

Την Παρασκευή, ο Τζερόμ Πάουελ, πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, προειδοποίησε ότι ο Τραμπ διακινδυνεύει να προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερο πληθωρισμό και πιο αργή ανάπτυξη.

Ο Τραμπ δεν φαίνεται να επηρεάζεται από τις αρνητικές ειδήσεις, την κριτική ξένων ηγετών και είναι αποφασισμένος να ακολουθήσει την ίδια πολιτική.

«Είναι στο σημείο που δεν τον νοιάζει πλέον τίποτα», δήλωσε ανώτατος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου που γνωρίζει τις σκέψεις του Τραμπ στην εφημερίδα. «Άσχημες ειδήσεις; Δεν τον επηρεάζουν. Θα κάνει ό,τι θέλει να κάνει. Θα κάνει ό,τι υποσχέθηκε στην προεκλογική του εκστρατεία».

• Η Ευρωπαϊκή Ένωση αν και μέσω της Φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε πως θα πάει σε διαπραγματεύσεις παράλληλα ετοιμάζει και αντίμετρα που αγγίζουν αμερικανικά προϊόντα αξίας 28 δισ. δολαρίων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που είναι αρμόδια για τον καθορισμό της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, αναμένεται να παρουσιάσει το βράδυ της Δευτέρας (7/4) προς τα κράτη-μέλη μια λίστα με αμερικανικά προϊόντα στα οποία θα επιβληθούν πρόσθετοι δασμοί, ως απάντηση στους δασμούς του Τραμπ σε χάλυβα και αλουμίνιο – αποφεύγοντας προς το παρόν τα πιο εκτεταμένα «ανταποδοτικά» μέτρα.

Το Λουξεμβούργο φιλοξενεί τη Δευτέρα (7/4) την πρώτη πανευρωπαϊκή πολιτική συνάντηση μετά την ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για την επιβολή σαρωτικών δασμών. Οι υπουργοί Εμπορίου των 27 κρατών-μελών της ΕΕ θα ανταλλάξουν απόψεις για τις επιπτώσεις των μέτρων και τους τρόπους αντίδρασης. Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες, βασικός στόχος της συνάντησης είναι να σταλεί ένα ενιαίο μήνυμα προς την Ουάσινγκτον: ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμεί τη διαπραγμάτευση για την άρση των δασμών, αλλά είναι έτοιμη να απαντήσει με αντίμετρα σε περίπτωση που αυτή αποτύχει.

Το 18% εκτιμά ότι μια παγκόσμια ύφεση είναι «εξαιρετικά πιθανή» –ποσοστό υπερδιπλάσιο σε σχέση με την προηγούμενη έρευνα που διενεργήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2022. Μόνο το ένα τρίτο των ερωτηθέντων απάντησε ότι τη θεωρεί απίθανη φέτος.

«Ο σημερινός υψηλός πληθωρισμός, η χαμηλή ανάπτυξη, το υψηλό χρέος και το περιβάλλον έντονου κατακερματισμού μειώνουν τα κίνητρα για τις επενδύσεις που χρειάζονται για επάνοδο στην ανάπτυξη και αύξηση του επιπέδου διαβίωσης για τους περισσότερο ευάλωτους του κόσμου», δήλωσε η γενική διευθύντρια του WEF Σαάντια Ζαχίντι σε ανακοίνωση που συνοδεύει τα συμπεράσματα της έρευνας.

Η έρευνα του οργανισμού βασίστηκε σε 22 απαντήσεις από ομάδα υψηλόβαθμων οικονομολόγων που προέρχονται από θεσμούς, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, επενδυτικές τράπεζες, πολυεθνικές και όμιλοι αντασφάλισης.

Την περασμένη εβδομάδα η Παγκόσμια Τράπεζα αναθεώρησε πτωτικά τις προβλέψεις της για την ανάπτυξη το 2023 σε επίπεδα κοντά σε ύφεση για πολλές χώρες καθώς εντείνεται ο αντίκτυπος από τις αυξήσεις επιτοκίων κεντρικών τραπεζών και συνεχίζεται ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν διαφοροποιήσεις στους ορισμούς της ύφεσης, αλλά γενικά περιλαμβάνουν την προοπτική συρρίκνωσης των οικονομιών, πιθανόν με υψηλό πληθωρισμό σε ένα σενάριο «στασιμοπληθωρισμού».

Για τον πληθωρισμό, η έρευνα του WEF έδειξε μεγάλες περιφερειακές διαφοροποιήσεις: το ποσοστό που αναμένει υψηλό πληθωρισμό το 2023 κυμαινόταν από μόλις 5% για την Κίνα έως 57% για την Ευρώπη, όπου ο αντίκτυπος από την αύξηση στις τιμές ενέργειας την περασμένη χρονιά έχει εξαπλωθεί στην ευρύτερη οικονομία.

Η πλειονότητα των οικονομολόγων αναμένει περαιτέρω σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ (59% και 55% αντίστοιχα).

Άλλα σημαντικά ευρήματα της έρευνας είναι:

• εννέα από τους δέκα ερωτηθέντες αναμένουν ότι η ασθενής ζήτησης και το υψηλό κόστος δανεισμού θα ασκήσουν πιέσεις στις επιχειρήσεις, με πάνω από το 60% να καταδεικνύει επίσης υψηλότερο κόστος εισροών.
• αυτές οι προκλήσεις αναμένεται να οδηγήσουν τις πολυεθνικές εταιρίες στο να μειώσουν τις δαπάνες τους, από το να περιορίσουν τα λειτουργικά τους έξοδα έως το να απολύσουν εργαζομένους.
• ωστόσο τα προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες δεν αναμένεται να αποτελέσουν σημαντικό βαρίδι για την επιχειρηματική δραστηριότητα το 2023.
• η κρίση του κόστους διαβίωσης ίσως επίσης να πλησιάζει το αποκορύφωμά της, με την πλειονότητα των ερωτηθέντων (68%) να αναμένουν ότι θα έχει γίνει λιγότερο σοβαρή έως τα τέλη του 2023.

Ως αποτέλεσμα, το επιτόκιο βραχυπρόθεσμου δανεισμού θα αυξηθεί κατά επιπλέον 50 μονάδες βάσης από το κατώτατο σημείο του διαδρόμου των επιτοκίων, όπως ορίζεται από το επιτόκιο καταθέσεων στο 1,5% έως το βασικό επιτόκιο αναχρηματοδότησης στο 2%, και θα διαμορφωθεί τελικά στο 2,75% μάλλον στα τέλη Ιουνίου του 2023 – και ίσως αυτό το επίπεδο να είναι χονδρικά και το νοούμενο ως ουδέτερο. Οπότε, αναμένουμε ότι η ΕΚΤ στα τέλη του 2023 και το 2024 θα διατηρεί αμετάβλητα τα επιτόκια.

Στο επίπεδο των μετοχών, οι περισσότεροι επενδυτές με τους οποίους συζητήσαμε το τελευταίο δίμηνο φαινόταν πως ήταν προετοιμασμένοι για σοβαρή ύφεση εντός του χειμώνα στην Ευρώπη. Οι κακές ειδήσεις για έναν αντίξοο χειμώνα έχουν ήδη συνεκτιμηθεί από το περιβάλλον των αγορών. Τα θεμελιώδη μεγέθη δείχνουν ότι τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια έχουν περισσότερες περιόδους ανόδου παρά καθόδου από τα σημερινά επίπεδα σε χρονικό ορίζοντα τριμήνου και πλέον.

Αναφορικά τώρα με τα ομόλογα, αξίζει να σημειωθεί πως τα γερμανικά δεκαετούς διάρκειας δεν αποτυπώνουν ακόμη τις προβλέψεις μας για μια ανάκαμψη ραγδαία μετά την ύφεση και για τον πληθωρισμό, ο οποίος σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα θα σταθεροποιηθεί συγκρατημένα πέραν του 2% (το 2% είναι και ο επίσημος στόχος της ΕΚΤ). Εξ ου και εκτιμούμε πως οι αποδόσεις των δεκαετών γερμανικών ομολόγων θα ανέλθουν στο 2,7% έως τα τέλη του 2023 ή στις αρχές του 2024, αφότου θα έχουν παραμείνει πλησίον των υφιστάμενων επιπέδων, και ενώ η οικονομία θα περιπίπτει σε ύφεση.

Ως προς το ευρώ, θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι περικοπές των επιτοκίων από τη Fed από το τρίτο τρίμηνο της επόμενης χρονιάς και πέρα μάλλον θα ελαττώσουν τη διαφορά τους με τα αντίστοιχα στην Ευρωζώνη. Επιπλέον, η αποκατάσταση της διάθεσης των επενδυτών να αναλάβουν ριψοκίνδυνες τοποθετήσεις, εφόσον θα έχουν συνεκτιμήσει την επικείμενη ύφεση της Ζώνης του Ευρώ, θα περιορίσει και τις ροές κεφαλαίων με κατεύθυνση το αμερικανικό νόμισμα. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, θεωρούμε πως το ευρώ θα ανακάμψει και θα διαμορφωθεί ως προς το δολάριο στο 1,10 δολάριο έως την εκπνοή του 2023, ενώ την επόμενη χρονιά θα φθάσει στο 1,20 δολάριο. Πέραν του 2024, τέλος, μια επιστροφή στην ισοτιμία αγοραστικής δύναμης, η οποία ορίζεται στο 1,30 δολάριο, ίσως επέλθει μακροπρόθεσμα.

Η παγκόσμια οικονομία θα υποχωρήσει κατά 5,2% φέτος, εκτιμά η Παγκόσμια Τράπεζα, υπογραμμίζοντας ότι η πανδημία της Covid-19 είχε «γρήγορες και μαζικές συνέπειες» παρά τα άνευ προηγουμένου προγράμματα στήριξης των τοπικών οικονομιών.

Στην έκθεσή της για την Παγκόσμια Οικονομική Προοπτική η Παγκόσμια Τράπεζα επισημαίνει ότι στις αναπτυγμένες οικονομίες η μείωση θα είναι της τάξης του 7% ενώ στις αναδυόμενες 2,5%.

Πρόκειται για τη «βαθύτερη» ύφεση που έχει γνωρίσει ο πλανήτης από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και 70 έως 100 εκατομμύρια άνθρωποι μπορεί να βρεθούν κάτω από το όριο της φτώχειας.

Αυτή η αναθεωρημένη πρόβλεψη δείχνει ότι οι ζημίες για την παγκόσμια οικονομία θα είναι χειρότερες απ’ ό,τι εκτιμούσε τον Απρίλιο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο έκανε λόγο για παγκόσμια συρρίκνωση της τάξης του 3% για το 2020.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ