Ο αντιπρόεδρος του ΕΟΔΥ Δημήτρης Παρασκευής αν. καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ σε συνέντευξη του , που παραχώρησε στο ertnews.gr και στην δημοσιογράφο Σοφία Πατραμάνη εξηγεί τι σημαίνει η απόφαση του ΠΟΥ, για την παγκόσμια κοινότητα, αλλά και για τη χώρα μας.

«Η απόφαση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας επιβεβαιώνει το γεγονός, το οποίο έχει αναφερθεί από πολλές επιστημονικές κοινότητες, εδώ και μήνες, ότι ο κίνδυνος σοβαρής νόσου και θανάτου έχει μειωθεί σημαντικά και, συνεπώς, ο θάνατος δεν αποτελεί το μέγεθος της απειλής, που αποτελούσε τα προηγούμενα έτη. Θα πρέπει, όμως, να διευκρινίσουμε ότι αυτό δεν σημαίνει ότι ο κορωνοϊός έχει πάψει να υπάρχει. Ο κορωνοϊός συνεχίζει να μεταδίδεται, όπως αντιλαμβανόμαστε όλοι μας, αλλά δεν είναι στο μέγεθος του προβλήματος, που ήταν στην αρχή της πανδημίας και στα έτη τα οποία ακολούθησαν».

Συνέντευξη του Δημήτρη Παρασκευή στη Σοφία Πατραμάνη

Τι σημαίνει η απόφαση του ΠΟΥ για τους Οργανισμούς Δημόσιας Υγείας των κρατών, σε ό,τι αφορά τη χάραξη πολικής, για την προστασία της δημόσιας υγείας;

«Σημαίνει ότι δεν θα έχουμε τα γενικευμένα και εκτεταμένα προληπτικά μέτρα, ότι τα μέτρα θα είναι στοχευμένα στα άτομα, τα οποία ανήκουν, κυρίως, στις ευπαθείς ομάδες, τόσο σε ό, τι αφορά την έγκαιρη διάγνωση, όσο σε ό,τι αφορά τις συστάσεις για εμβολιασμό, την τήρηση των μέτρων, τη χορήγηση των αντιικών φαρμάκων. Ο κίνδυνος είναι πολύ μικρότερος για το γενικό πληθυσμό».

Η απόφαση του ΠΟΥ σε ποια κατάσταση βρίσκει τη χώρα μας, από πλευράς εκδήλωσης κρουσμάτων;

«Η Ελλάδα είναι μια από τις χώρες, η οποία πραγματοποιεί το μεγαλύτερο αριθμό τεστ, ανάλογα με το μέγεθος του πληθυσμού, σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ωστόσο, ο αριθμός των κρουσμάτων δεν αποτελεί, πλέον, αξιόπιστο δείκτη της κυκλοφορίας του ιού, γιατί (ακόμη και έτσι) ο αριθμός των τεστ, είναι, γενικά, μικρός.

Αυτό, το οποίο φαίνεται και στη χώρα μας, είναι ότι ο αριθμός των ατόμων που νοσηλεύονται σε Μονάδες, διασωληνωμένοι, είναι περίπου, στο ένα δέκατο (και ακόμα μικρότερο), σε σχέση με περιόδους που είχαμε μεγάλη δραστηριότητα του ιού. Τεκμηριώνεται, έτσι, ότι έχει μειωθεί σημαντικά το μέγεθος του κινδύνου που αφορά τον αριθμό των ατόμων που νοσηλεύονται με σοβαρή νόσο και τον αριθμό των θανάτων».

Συνεπώς, στο εξής, μόνο οι λεγόμενοι σκληροί δείκτες ( διασωληνωμένοι και θάνατοι) θα απασχολούν τους επιστήμονες στον ΕΟΔΥ; Kαι η εβδομαδιαία επιδημιολογική έκθεσή του θα συνεχίσει να ανακοινώνεται;

« Μετράμε και λαμβάνουμε υπόψη μας όλους τους δείκτες: Eκείνους, που αφορούν τις απλές νοσηλείες, τους δείκτες που αφορούν τις νοσηλείες σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, αλλά επίσης έχουμε και άλλους δείκτες αξιόπιστους για την κυκλοφορία του ιού στην κοινότητα, όπως η επιδημιολογία του ιού, η εκτίμηση του φορτίου στα αστικά λύματα, σε διαφορετικές περιφερειακές ενότητες της χώρας, καθώς και αυτό το στοιχείο είναι σημαντικό. Η έκθεση και οι οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας είναι η Επιδημιολογική Εκθεση της επιτήρησης να ενσωματωθεί στους άλλους ιούς του αναπνευστικού. Αλλά δεδομένου ότι ακόμα ο κορωνοϊός δεν παρουσιάζει την εποχικότητα της γρίπης, θα δούμε στο άμεσο μέλλον, το πώς ακριβώς θα συνεχίσει να δημοσιοποιείται η επιδημιολογική έκθεση».

Σε ό,τι αφορά τους εμβολιασμούς, τι προβλέπεται να γίνει;

Aκολουθούμε τις συστάσεις της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών. Κατά πάσα πιθανότητα, θα ακολουθήσει το πρότυπο του εμβολιασμού της γρίπης, δηλαδή θα γίνεται, μία φορά το χρόνο, την περίοδο πριν να έχουμε αυξημένη κυκλοφορία του ιού. Αυτό δεν έχει ακόμα αποφασιστεί, αλλά είναι το πιο πιθανό σενάριο.

Ο συγκεκριμένος ιός δίνει την εικόνα ότι θα μπορούσε να έχει ως προς την εκδήλωση μεγάλου αριθμού κρουσμάτων, μια εποχικότητα, όπως συμβαίνει με γρίπη, που μας ταλαιπωρεί από Νοέμβριο έως και το Μάρτιο ή την εικόνα ότι θα έχουμε την κυκλοφορία του κορωνοϊού καθ΄ όλη τη διάρκεια του έτους, με εξάρσεις και υφέσεις;

«Οι ιοί της γρίπης παρουσιάζουν αυτό το εποχικό πρότυπο, με την κυκλοφορία τους να περιορίζεται τις άλλες περιόδους του χρόνου (πλην της χειμερινής), δεδομένου ότι οι ιοί αυτοί κυκλοφορούν στον ανθρώπινο πληθυσμό, για περίπου 100 χρόνια και υπάρχει εκτεταμένη ανοσία. Και είναι τέτοια τα χαρακτηριστικά των ιών της γρίπης και ο τρόπος μετάδοσής τους, που ουσιαστικά αναπτύσσεται αποτελεσματική ανοσία, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Κατά πάσα πιθανότητα, αυτό, σε ό,τι αφορά τον κορωνοϊό, δεν θα συμβεί άμεσα. Δηλαδή, ενδεχομένως, στα επόμενα χρόνια να έχουμε περιόδους με έντονη δραστηριότητα, περίπου δύο περιόδους το έτος, αλλά ενδεχομένως να έχουμε, σχετικά, σύντομα και μία ανάλογη συμπεριφορά με τη γρίπη. Σε κάθε περίπτωση, αναμένουμε να δούμε πώς θα εξελιχθεί.

Αναμένατε την απόφαση του ΠΟΥ να λήξει το συναγερμό κινδύνου από την πανδημία;

«Ηταν αναμενόμενη η απόφαση. Είχαμε δει τα χαρακτηριστικά αυτά του ιού από το μήνα Δεκέμβριο και μετά, δηλαδή τη σημαντική μείωση σε ό, τι αφορά τον σοβαρό κίνδυνο για νόσο.

Βέβαια, αυτό είχε συμβεί σταδιακά. Και συνέβη, σε πολύ μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια του έτους 2022. Και, όσο περνά ο καιρός, γίνεται κι όλο πιο ήπια η κατάσταση.

Ήδη ουσιαστικά στη χώρα μας και στις άλλες χώρες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής έχει γίνει χαλάρωση των περιοριστικών μέτρων. Είναι ελάχιστα τα μέτρα, τα οποία υφίστανται στην κοινότητα και αφορούν κυρίως τους χώρους, όπου υπάρχουν ευπαθή άτομα, όπως τους χώρους παροχής της υγειονομικής φροντίδας, τους χώρους των νοσοκομείων, τις άλλες μονάδες παροχής φροντίδας, τις κλειστές δομές, τις μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων, όπου εκεί λόγω της ευαλωτότητας του πληθυσμού συνεχίζουν να υπάρχουν πιο αυστηρά μέτρα».

Οι επερχόμενες μεταλλάξεις προκαλούν ανησυχία; Υπάρχει ενδεχόμενο να έχουμε μια έκπληξη, δηλαδή να υπάρχει μια μετάλλαξη που να μας γυρίσει πίσω;

«Θα έλεγα, με αρκετά μεγάλο βαθμό βεβαιότητας ότι κατά πάσα πιθανότητα δεν μας ανησυχεί αυτό το σενάριο. Έχει περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα, πάνω από ενάμιση έτος, οπότε αναδύθηκε η παραλλαγή Ομικρον και μετά από αυτό το χρονικό διάστημα δεν έχουμε μια νέα παραλλαγή, με πολύ μεγάλες διαφορές στα χαρακτηριστικά του ιού. Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι ο ιός- κι αυτό είναι ένα ενδογενές χαρακτηριστικό του- συνεχίζει και θα συνεχίσει να μεταλλάσσεται. Και αυτή η ιδιότητα σημαίνει ότι θα μπορεί να προκαλεί και συνεχόμενα κύματα μετάδοσης, κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών. Αυτό όμως δεν είναι ανησυχητικό. Τα επίπεδα της ανοσίας στην κοινότητα, είναι πολύ υψηλά, κυρίως λόγω του εμβολιασμού, αλλά και της έκθεσής μας στον ιό. Και σε κάθε περίπτωση, το πιο πιθανό σενάριο είναι ότι η κατάσταση θα εξελίσσεται ομαλά και θα καθίσταται η νόσος, που προκαλεί ο ιός, όλο και πιο ήπια, όσο η ανοσία στον πληθυσμό αποκτά μεγαλύτερο βάθος, σε ό, τι αφορά τα χαρακτηριστικά της.

Το πιο πιθανό σενάριο είναι ότι η κατάσταση θα εξελίσσεται ομαλά και θα βαίνει συνεχώς βελτιούμενη όσο περνά χρόνος.

Στην εβδομαδιαία επιδημιολογική έκθεση του ΕΟΔΥ, κατά τους τελευταίους μήνες, παρατίθενται τα στοιχεία, τα οποία αφορούν στην υπερβάλλουσα θνησιμότητα, έτσι ώστε να γίνεται αντιληπτό σε ποιο ποσοστό οι καταγεγραμμένοι θάνατοι προκλήθηκαν από τον κορωνοϊό.

«Θα διευκρινίσουμε τι σημαίνει υπερβάλλουσα θνησιμότητα. Συγκρίνουμε τον αριθμό των θανάτων, σε μια γεωγραφική περιοχή στη χώρα μας, που συμβαίνουν – ανεξαρτήτου αιτίας- την τωρινή περίοδο, με τον αριθμό των θανάτων, που θα αναμέναμε, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, πριν την πανδημία, μέχρι και το διάστημα του 2019. Η υπερβάλλουσα θνησιμότητα δεν οφείλεται μόνο στον κορωνοϊό. Μπορεί να οφείλεται και σε άλλες αιτίες, που ενδεχομένως να επιδρούν σε αυξημένη συχνότητα θανάτων, αλλά το μεγάλο πλεονέκτημα της υπερβάλλουσας θνησιμότητας είναι ότι αποτελεί έναν συγκρίσιμο δείκτη.

Μελέτη η οποία έχει γίνει και έχει ανακοινωθεί σε διεθνή και ελληνικά συνέδρια από επτά συνεργαζόμενα κέντρα της Αττικής, έδειξε ότι: Mετά την έλευση της παραλλαγής Ομικρον, στο 50% των θανάτων, που δηλώθηκαν ως θάνατοι από κορωνοϊό, δεν ήταν η αιτία η λοίμωξη Covid, αλλά επρόκειτο για άτομα που κατέληξαν από άλλα αίτια και την περίοδο του θανάτου, είχε διαγνωστεί και η λοίμωξη από Covid19.

Τι τίτλο θα βάζατε στην χθεσινή απόφαση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την κήρυξη του τέλους της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, λόγω Covid;

«Η απόφαση του ΠΟΥ σηματοδοτεί τη μετάβαση στη μετά-πανδημική περίοδο, χωρίς να σημαίνει ότι έχει γίνει οριστική παύση της κυκλοφορίας του ιού».

Η Covid-19 δεν αποτελεί πλέον μια παγκόσμια κατάσταση έκτακτης υγειονομικής ανάγκης, ανακοίνωσε σήμερα ο ΠΟΥ, λέγοντας ότι η Covid πλέον ελέγχεται επαρκώς.

«Οπως δίλωσε σημερα δήλωσε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, Με μεγάλη ελπίδα δηλώνω ότι η Covid-19 δεν συνιστά πλέον μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την υγεία σε διεθνές επίπεδο, εκτιμώντας ότι η πανδημία έχει οδηγήσει σε «τουλάχιστον 20 εκατομμύρια» θανάτους, αριθμός σχεδόν τριπλάσιος από τον επίσημο απολογισμό του Οργανισμού.

Η επιτροπή εκτάκτων καταστάσεων του ΠΟΥ, η οποία στις 30 Ιανουαρίου 2020 είχε κηρύξει ύψιστο επίπεδο συναγερμού για την Covid-19 ήρε σήμερα τον συναγερμό. Η άρση του μέτρου είναι ένα σημάδι της προόδου που έχει σημειώσει η ανθρωπότητα για την καταπολέμηση του ιού, αλλά ο ΠΟΥ έχει πει ότι η Covid-19 είναι εδώ για να μείνει, ακόμα κι αν δεν αποτελεί πλέον κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Μετάλλαξη, όχι εξαφάνιση

Περισσότερα από τρία χρόνια μετά την εμφάνισή του, ο νέος κορονοϊός που προκαλεί την Covid-19 εξακολουθεί να κυκλοφορεί σε όλο τον κόσμο, τους τελευταίους μήνες με διάφορες υποπαραλλαγές της Όμικρον.

Όμως, με την πάροδο του χρόνου και των κυμάτων της πανδημίας, ο αντίκτυπός του ιού σε νοσηλείες και σε θανάτους έχει μειωθεί σημαντικά, χάρη στο υψηλό επίπεδο ανοσίας που αποκτάται από τον εμβολιασμό ή/και τις λοιμώξεις.

Το σενάριο που προκρίνεται πλέον από πολλούς ειδικούς: ο ιός θα συνεχίσει να κυκλοφορεί αλλά σταδιακά θα γίνει «ενδημικός», με τακτικές αναζωπυρώσεις, κάπως σαν την εποχική γρίπη.

Ο ΠΟΥ αναμένει λοιπόν ότι η Covid θα περάσει σε μια φάση μικρών επιπτώσεων, με πιθανές κορυφώσεις, ειδικά σε εποχές του χρόνου όποτε οι άνθρωποι κινούνται περισσότερο σε εσωτερικούς χώρους.

Ωστόσο, ορισμένοι επιστήμονες δεν αποκλείουν τον κίνδυνο εμφάνισης νέων, πιο μολυσματικών παραλλαγών του ιού που ενδέχεται να προκαλούν μεγάλη θνησιμότητα.

Εξ ου και η σημασία, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, της παρακολούθησης για την έγκαιρη ανίχνευση αυτών των παραλλαγών, της βελτίωσης της πρόσβασης σε εμβόλια και θεραπείες, αλλά και της καταπολέμησης της παραπληροφόρησης.

Σε κάθε περίπτωση, ο ιός δεν θα εξαφανιστεί. «Θα ενταχθεί στο πάνθεον των ιών του αναπνευστικού συστήματος, όπως οι ιοί της γρίπης», είχε προβλέψει στα μέσα Απριλίου ο δρ Μάικλ Ράιαν, υπεύθυνος του προγράμματος για τη διαχείριση έκτακτων καταστάσεων του ΠΟΥ.

Και η εξάλειψη της Covid φαίνεται απίθανη: η ασθένεια ορισμένες φορές περνά απαρατήρητη, έχει μια φυσική δεξαμενή και το εμβόλιο δεν προστατεύει επ’ αόριστον.

Εμβόλια

Βασικό εργαλείο για την καταπολέμηση της πανδημίας: τα εμβόλια. Ο εμβολιασμός ήταν μαζικός μετά την εξαιρετικά γρήγορη ανάπτυξη των εμβολίων και τη διανομή τους.

Περισσότερες από 13 δισεκατομμύρια δόσεις έχουν χορηγηθεί παγκοσμίως, αλλά με πολύ άνιση πρόσβαση στα εμβόλια μεταξύ των φτωχών και των πλούσιων χωρών.

Παρότι τα εμβόλια εξακολουθούν να προστατεύουν καλά από σοβαρές μορφές της νόσου, δεν εμποδίζουν τη μετάδοση της Covid και η αποτελεσματικότητά τους φθίνει με την πάροδο του χρόνου.

Οι αναμνηστικές δόσεις εξακολουθούν να συνιστώνται, τουλάχιστον για τους πιο ευάλωτους, και είναι πλέον δυνατές με εμβόλια που στοχεύουν διάφορες παραλλαγές. Θα απαιτείται ετήσιος εμβολιασμός στο μέλλον; Το ερώτημα παραμένει αναπάντητο.

Συνεχίζεται η έρευνα για εμβόλια που δρουν πιο αποτελεσματικά και είναι πιο ισχυρά κατά των μολύνσεων και της μετάδοσης. Επίσης μελετώνται νέες μέθοδοι χορήγησης (ρινικά, δια στόματος, υποδόρια).

Από την πλευρά της θεραπειών, το φαρμακείο έχει μειωθεί μετά την επικράτηση της Όμικρον: μερικά απευθείας δρώντα αντιιϊκά και ένα μονοκλωνικό αντίσωμα.

Η πρόληψη, για παράδειγμα για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα σε εσωτερικούς χώρους, παραμένει πολύ ανεπαρκής για την καταπολέμηση, πέρα από την Covid, πολλών ασθενειών που μεταδίδονται με τα αερολύματα, κρίνουν ειδικοί.

Μακρά Covid

Κόπωση, βήχας, δύσπνοια, περιοδικός πυρετός, απώλεια γεύσης ή όσφρησης, δυσκολία συγκέντρωσης, κατάθλιψη… η «μακροχρόνια Covid» εκδηλώνεται, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, με ένα ή περισσότερα συμπτώματα, στις περισσότερες περιπτώσεις εντός τριών μηνών μετά τη μόλυνση, επιμένει για τουλάχιστον δύο μήνες και δεν εξηγείται με καμία άλλη διάγνωση.

Η συχνότητα και τα αίτια αυτού του πολύπλοκου συνδρόμου παραμένουν αβέβαια.

Ο Γκεμπρεγέσους δήλωσε στα τέλη Απριλίου ότι μία στις δέκα λοιμώξεις οδηγεί σε μακροχρόνια Covid, υποδηλώνοντας ότι εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι μπορεί να χρειάζονται μακροχρόνια φροντίδα.

Αν και οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη αποσαφηνίσει αυτό το σύνδρομο, μελετώνται διάφορες υποθέσεις: επιμονή του Sars-CoV2 στον οργανισμό, διατήρηση μιας φλεγμονώδους κατάστασης μετά τη μόλυνση, σχηματισμός μικροθρόμβων…

Χωρίς μια καλύτερη κατανόηση, είναι δύσκολο να προσφερθεί η κατάλληλη φροντίδα, ενώ η μακροχρόνια Covid μετατρέπεται σε ένα θέμα δημόσιας υγείας για τα επόμενα χρόνια.

Επόμενη πανδημία

Μετά από περισσότερα από τρία χρόνια Covid, είναι ο κόσμος έτοιμος να αντιμετωπίσει μια πιθανή άλλη πανδημία; Ο εντοπισμός και η παρακολούθηση ιών ή βακτηρίων, γνωστών ή άγνωστων (“παθογόνα Χ”), είναι ένα από τα “κλειδιά”.

Περίπου το 60% με 70% των αναδυόμενων ασθενειών είναι ζωονόσοι, που προέρχονται από παθογόνα που μεταδίδονται από τα σπονδυλωτά ζώα στον άνθρωπο και αντίστροφα.

Όμως ισχυρά συστήματα πρόληψης και ετοιμότητας εξακολουθούν να «λείπουν σοβαρά», ο Ερυθρός Σταυρός ανησύχησε στα τέλη Ιανουαρίου. Η έλλειψη πολιτικής βούλησης και χρηματοδότησης ανησυχεί επίσης τους ειδικούς.

Πολύ περισσότερο που μελλοντικές υγειονομικές κρίσεις είναι πιθανό να συμβούν παράλληλα με κλιματικές καταστροφές. Η ιδέα «One health» («Μία υγεία»), η οποία προωθεί μια παγκόσμια προσέγγιση με στενούς δεσμούς μεταξύ της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος, είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.