Ο ρώσος πρόεδρος μίλησε στην σύνοδο κορυφής του Ρίο ντε Τζανέιρο μέσω τηλεδιάσκεψης εξαιτίας του εντάλματος σύλληψης που έχει εκδοθεί εναντίον του από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ως υπόπτου για τη τέλεση εγκλημάτων πολέμου στην Ουκρανία.

«Ολα δείχνουν ότι το μοντέλο της φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης γίνεται ξεπερασμένη…Το κέντρο της επιχειρηματικής δραστηριότητας μετατοπίζεται προς τις αναδυόμενες αγορές», είπε καλώντας τις χώρες της ομάδας BRICS για ενισχύσουν την συνεργασία σε ένα φάσμα τομέων όπως οι φυσικοί πόροι, ο εφοδιασμός και τα χρηματοοικονομικά.

Δύο δεκαετίες αργότερα, τα κτίρια στέκονται πλέον ως μνημεία μιας περασμένης εποχής. Οι παγκόσμιες φιλοδοξίες τόσο της HSBC όσο και της Citigroup έχουν μετριαστεί και αντικαταστάθηκαν από μια στενότερη εστίαση στις βασικές αγορές. Η HSBC μείωσε τον αριθμό των χωρών και των περιοχών στις οποίες δραστηριοποιείται σε 64 από 88. Ο μεγαλύτερος μέτοχός της, η κινεζική Ping An Insurance (Group) Co., αγωνίζεται για ένα spinoff των δραστηριοτήτων της στην Ασία. Πέρυσι, η Citigroup ανακοίνωσε την έξοδό της από 13 καταναλωτικές αγορές σε όλη την Ασία, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή και προσπαθεί να πουλήσει τη μεξικανική επιχείρησή της, την Banamex.
Η αλλαγή στρατηγικής των δύο τραπεζών, ακολουθεί το τόξο της παγκοσμιοποίησης.

Το 2002, η HSBC επινόησε το σύνθημα «η τοπική τράπεζα του κόσμου» για να περιγράψει τη στρατηγική της. Τα προηγούμενα 10 χρόνια, είχε πραγματοποιήσει μια σειρά εξαγορών – στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Βραζιλία, τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και το Μεξικό – ως μέρος μιας στρατηγικής για την οικοδόμηση παρουσίας σε όλη την Ασία, τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη.
Ιδρύθηκε στο Χονγκ Κονγκ το 1865, ξεπέρασε την εγχώρια αγορά της και άρχισε να επενδύει επιπλέον κεφάλαια στο εξωτερικό. Η στρατηγική που ακολούθησε τα επόμεν χρόνια, ήταν το πνευματικό τέκνο του Michael Sandberg, του προέδρου της μεταξύ 1977 και 1986. “Αν μείνετε ακίνητοι αυτές τις μέρες, στην πραγματικότητα κινείστε προς τα πίσω”, είχε πει.
Η στρατηγική αυτή, ουσιαστικά, ήταν η ίδια πάνω στον δρόμο που χάραξε πρώτη η Citi. Το 1967, η Citi προώθησε τον Walter Wriston, επικεφαλής της υπερπόντιας επιχείρησής της, σε πρόεδρο. Ο Wriston είχε ήδη ξεκαθαρίσει τις φιλοδοξίες του σε ένα δείπνο λίγα χρόνια νωρίτερα: «Το σχέδιο για το εξωτερικό ήταν πρώτα να δημιουργηθεί ένα υποκατάστημα της Citibank σε κάθε εμπορικά σημαντική χώρα στον κόσμο. Η δεύτερη φάση ήταν να ξεκινήσει η αξιοποίηση της τοπικής αγοράς καταθέσεων με τη δημιουργία δορυφορικών υποκαταστημάτων ή μίνι υποκαταστημάτων σε μια χώρα. Η τρίτη φάση ήταν η εξαγωγή λιανικών υπηρεσιών και τεχνογνωσίας από τη Νέα Υόρκη».
Όπως και η HSBC, η τράπεζα ανέπτυξε κεφάλαια σε όλο τον κόσμο. Δραστηριοποιείται σε 160 χώρες και δικαιοδοσίες. (Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν σήμερα 193 κράτη μέλη).

Όταν μετακόμισαν στα νέα τους γραφεία, η HSBC και η Citi ήταν οι πιο διαφοροποιημένες παγκοσμίως από τις μεγαλύτερες διεθνείς τράπεζες. «Πολεμήσαμε σαν γάτες και σκυλιά», είπε ο Γουίλιαμ Περβς, ο οποίος διαδέχθηκε τον Σάντμπεργκ ως πρόεδρος, «αλλά κατά κάποιο τρόπο ήμασταν αρκετά κοντά». Καθώς το παγκόσμιο εμπόριο εκτινάσσονταν, οι τράπεζες επωφελήθηκαν ως χρηματοπιστωτικοί ενδιάμεσοι, οδηγώντας στα άκρα την παγκόσμια οικονομική ολοκλήρωση, μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Αλλά με την παγκόσμια οικονομική κρίση το 2008, το κυρίαρχο μοντέλο παγκοσμιοποίησης άρχισε να χαλαρώνει. Καθώς οι χώρες στράφηκαν προς τα πιο μεσαία και περιφερειακά εμπορικά μπλοκ έγιναν πιο κυρίαρχα και κατά συνέπεια, η επέκταση των παγκόσμιων αλυσίδων, επιβραδύνθηκε. Έχοντας αυξηθεί σε ευθεία γραμμή από το 29% του παγκόσμιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος το 1993, το εμπόριο αγαθών – ήτοι, το άθροισμα των εισαγωγών και των εξαγωγών εμπορευμάτων – κορυφώθηκε στο 51% το 2008. (Το 2021, μειώθηκε στο 46%).
Όπως συμβαίνει με πολλά σημαντικά σημεία καμπής, η αλλαγή δεν ήταν αρχικά προφανής. Η Citi προώθησε μια στρατηγική για να γίνει μια «αστική τράπεζα, που εξυπηρετεί πελάτες στις 100 κορυφαίες πόλεις σε όλο τον κόσμο». Ο Διευθύνων Σύμβουλος της μετά την κρίση, Vikram Pandit, υποστήριξε ότι «οι άνθρωποι σε αυτές τις μεγαλύτερες πόλεις έχουν πολύ περισσότερα κοινά ως πελάτες παρά κατ’ ανάγκη κατά εθνικότητα: από τραπεζική άποψη, το Σάο Πάολο έχει περισσότερα κοινά με το Λονδίνο παρά με το Σαν Χουάν. .» Η HSBC συνέχισε να τοποθετεί το σλόγκαν της «τοπική τράπεζα του κόσμου» σε γέφυρες αεριωθουμένων σε μεγάλα αεροδρόμια μέχρι το 2016.
Αλλά καθώς η κερδοφορία στα φυλάκια τους μειώθηκε και το κόστος διαχείρισης μακρινών οργανισμών αυξήθηκε παράλληλα με αυστηρότερους κανονισμούς μετά την κρίση, οι τράπεζες άρχισαν να απορρίπτουν τις παγκόσμιες φιλοδοξίες τους. Ο διάδοχος του Pandit ως Διευθύνων Σύμβουλος, Mike Corbat, κατήργησε μια σειρά από καταναλωτικές αγορές και η διάδοχός του, Jane Fraser, συνέχισε στο ίδιο μοτίβο, αποχωρώντας από πολλές άλλες αγορές συμπεριλαμβανομένου του Μεξικού, του μεγαλύτερου αυτόνομου καταναλωτικού franchise της Citi, εκτός ΗΠΑ.
Η HSBC αποσύρθηκε επίσης από πολλές αγορές. Πέρυσι, πούλησε τις γαλλικές δραστηριότητές της στην εταιρεία ιδιωτικών κεφαλαίων Cerberus Capital Management για 1 ευρώ. Το Χονγκ Κονγκ επέστρεψε στη συνεισφορά του 30% του δανειακού του χαρτοφυλακίου, ένα επίπεδο που δεν έχει παρατηρηθεί όμοιό του, εδώ και 20 χρόνια.
Τώρα η ομάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη δοκιμασία της: μια έκκληση να διαλύσει ό,τι έχει απομείνει από το «τρίποδο σκαμπό της». Η Ping An υπολογίζει ότι η απόσχιση της ασιατικής της επιχείρησης θα μπορούσε να απελευθερώσει 8 δισεκατομμύρια δολάρια κεφαλαίου και έτσι, να δημιουργήσει μεταξύ 25 και 35 δισεκατομμυρίων δολαρίων πρόσθετη αγοραία αξία. Στην παρουσίαση των ενδιάμεσων αποτελεσμάτων της νωρίτερα αυτό το μήνα, η HSBC αντέδρασε ότι «οι διαρθρωτικές αλλαγές κινδυνεύουν να μειώσουν τα οικονομικά στοιχεία του διεθνούς επιχειρηματικού μας μοντέλου».
Αλλά ούτως ή άλλως, με την παγκοσμιοποίηση σε υποχώρηση, η αξία ενός διεθνούς τραπεζικού δικτύου, μειώνεται.

Τώρα, από την παγκόσμια έδρα της στο Canary Wharf, η HSBC, καλείται να αλλάξει την παγκόσμια στρατηγική της και να επιστρέψει σε μια διαφορετική εποχή.

Ο Κρούγκμαν παρατηρεί αναλογίες και επισημαίνει τους κινδύνους για το σύστημα παγκοσμιοποίησης που ζήσαμε τις προηγούμενες δεκαετίες.

Aναλυτικά το άρθρο του Πωλ Κρούγκμαν στους New York Times:

Οι οικονομικοί σχολιαστές φθάνουν πάντα σε ιστορικές αναλογίες, και μάλιστα με βάσιμους λόγους. Για παράδειγμα, όσοι είχαν μελετήσει παλαιότερες τραπεζικές κρίσεις είχαν πολύ καλύτερη κατανόηση του τι συνέβαινε το 2008 από εκείνους που δεν είχαν. Αλλά υπάρχει πάντα το ερώτημα ποια αναλογία να διαλέξω.

Αυτή τη στιγμή, πολλοί άνθρωποι επιστρέφουν στον στασιμοπληθωρισμό της δεκαετίας του 1970. Έχω υποστηρίξει εκτενώς ότι αυτός είναι ένας κακός παραλληλισμός . Ο τρέχων πληθωρισμός μας φαίνεται πολύ διαφορετικός από αυτό που είδαμε το 1979-80, και πιθανώς πολύ πιο εύκολο να τελειώσει.

Υπάρχουν, ωστόσο, καλοί λόγοι να ανησυχούμε ότι βλέπουμε μια οικονομική επανάληψη του 1914 – το έτος που τελείωσε αυτό που ορισμένοι οικονομολόγοι αποκαλούν το πρώτο κύμα παγκοσμιοποίησης , μια τεράστια επέκταση του παγκόσμιου εμπορίου που έγινε δυνατή από σιδηρόδρομους, ατμόπλοια και τηλεγραφικά καλώδια.

Στο βιβλίο του «The Economic Consequences of the Peace» το 1919, ο John Maynard Keynes — ο οποίος αργότερα θα μας διδάξει πώς να κατανοούμε την κατάθλιψη — θρηνούσε αυτό που είδε, σωστά, ως το τέλος μιας εποχής, «ένα εξαιρετικό επεισόδιο στην οικονομική πρόοδο της άνδρας.” Τις παραμονές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, έγραψε, ένας κάτοικος του Λονδίνου μπορούσε εύκολα να παραγγείλει «τα διάφορα προϊόντα ολόκληρης της γης, σε όση ποσότητα θα θεωρούσε κατάλληλη, και εύλογα να περιμένει την έγκαιρη παράδοσή τους στο κατώφλι του».

Αλλά δεν επρόκειτο να διαρκέσει, χάρη στα «προγράμματα και τις πολιτικές του μιλιταρισμού και του ιμπεριαλισμού, των φυλετικών και πολιτιστικών αντιπαλοτήτων». Ακούγεται οικείο;

Ο Κέινς είχε δίκιο όταν είδε τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο ως το τέλος μιας εποχής για την παγκόσμια οικονομία. Για να πάρουμε ένα σαφώς σχετικό παράδειγμα, το 1913 η ρωσική αυτοκρατορία ήταν ένας τεράστιος εξαγωγέας σιταριού . Θα περνούσαν τρεις γενιές προτού επαναλάβουν αυτόν τον ρόλο ορισμένες από τις πρώην δημοκρατίες της Σοβιετικής Ένωσης. Και το δεύτερο κύμα παγκοσμιοποίησης, με τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού που κατέστησαν δυνατές μέσω της μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και των τηλεπικοινωνιών, δεν ξεκίνησε πραγματικά μέχρι το 1990 περίπου.

Θα δούμε λοιπόν μια δεύτερη αποπαγκοσμιοποίηση; Η απάντηση, μάλλον, είναι ναι. Και ενώ υπήρχαν σημαντικά μειονεκτήματα στην παγκοσμιοποίηση, όπως την ξέραμε, θα υπάρξουν ακόμη πιο έντονες συνέπειες εάν, όπως εγώ και πολλοί άλλοι φοβόμαστε, δούμε μια σημαντική υποχώρηση στο παγκόσμιο εμπόριο.

Γιατί χτυπάει το παγκόσμιο εμπόριο; Ο αποτυχημένος κατακτητικός πόλεμος του Βλαντιμίρ Πούτιν σήμαινε, φυσικά, ένα τέλος στις εξαγωγές σιταριού από την Ουκρανία και πιθανότατα έκοψε και μεγάλο μέρος των πωλήσεων της Ρωσίας. Δεν είναι απολύτως σαφές πόσο δραστικά έχουν ήδη μειωθεί οι εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου της Ρωσίας — η Ευρώπη ήταν απρόθυμη να επιβάλει κυρώσεις στις εισαγωγές προϊόντων από τα οποία, άδικα, επέτρεψε στον εαυτό της να εξαρτηθεί. Aλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά για να τερματίσει αυτή την εξάρτηση .

Περιμένετε, υπάρχουν περισσότερα. Ίσως δεν περιμένατε ότι ο πόλεμος του Πούτιν θα είχε μεγάλη επίδραση στην παραγωγή αυτοκινήτων. Αλλά τα σύγχρονα αυτοκίνητα περιλαμβάνουν πολλές καλωδιώσεις, που συγκρατούνται από ένα εξειδικευμένο εξάρτημα που ονομάζεται καλωδίωση — και πολλές από τις ευρωπαϊκές καλωδιώσεις, όπως αποδεικνύεται, κατασκευάζονται στην Ουκρανία . (Σε περίπτωση που αναρωτιέστε, οι περισσότερες ιμάντες καλωδίων ΗΠΑ κατασκευάζονται στο Μεξικό .)

Ωστόσο, η απόφαση της Ρωσίας να μετατραπεί σε διεθνή παρία πιθανότατα δεν θα ήταν από μόνη της αρκετή για να μειώσει δραστικά το παγκόσμιο εμπόριο – όπως θα έκανε η Κίνα, η οποία παίζει βασικό ρόλο σε πολλές αλυσίδες εφοδιασμού, αν αποφάσιζε να στραφεί προς τα μέσα.

Αλλά ενώ η Κίνα δεν έχει εισβάλει σε κανέναν (ακόμα;), υπάρχουν προβλήματα και σε αυτό το μέτωπο.

Αμέσως, η αντίδραση της Κίνας στον Covid, η οποία ήταν εξαιρετικά επιτυχημένη στα αρχικά στάδια της πανδημίας, γίνεται μια αυξανόμενη πηγή οικονομικής αναστάτωσης. Η κινεζική κυβέρνηση εξακολουθεί να επιμένει στη χρήση εγχώριων εμβολίων που δεν λειτουργούν πολύ καλά και εξακολουθεί να ανταποκρίνεται σε κρούσματα με δρακόντεια lockdown, τα οποία προκαλούν προβλήματα όχι μόνο στην Κίνα αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο.

Πέρα από αυτό, αυτό που μας δίδαξε ο Πούτιν είναι ότι οι χώρες που διοικούνται από ισχυρούς άνδρες που περιβάλλουν τους εαυτούς τους με yes-men δεν είναι αξιόπιστοι επιχειρηματικοί εταίροι. Μια κινεζική αντιπαράθεση με τη Δύση, οικονομική ή στρατιωτική, θα ήταν τρελά παράλογη — αλλά το ίδιο ήταν και η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο πόλεμος της Ουκρανίας φαίνεται να οδήγησε σε μεγάλης κλίμακας φυγή κεφαλαίων από την… Κίνα .

Επομένως, εάν είστε ηγέτης επιχείρησης αυτή τη στιγμή, σίγουρα αναρωτιέστε αν είναι έξυπνο να διακυβεύετε το μέλλον της εταιρείας σας με την υπόθεση ότι θα συνεχίσετε να μπορείτε να αγοράζετε ό,τι χρειάζεστε από αυταρχικά καθεστώτα. Η επαναφορά της παραγωγής σε έθνη που πιστεύουν στο κράτος δικαίου μπορεί να αυξήσει το κόστος σας κατά ένα ποσοστό, αλλά η τιμή μπορεί να αξίζει τον κόπο για τη σταθερότητα που αγοράζει.

Εάν πρόκειται να δούμε μια μερική υποχώρηση από την παγκοσμιοποίηση, θα είναι κάτι κακό; Οι πλούσιες, προηγμένες οικονομίες θα καταλήξουν ελαφρώς πιο φτωχές από ό,τι θα ήταν διαφορετικά. Η Βρετανία κατάφερε να συνεχίσει να αναπτύσσεται παρά την πτώση του παγκόσμιου εμπορίου μετά το 1913. Ανησυχώ όμως για τον αντίκτυπο στα έθνη που έχουν σημειώσει πρόοδο τις τελευταίες δεκαετίες αλλά θα ήταν απελπιστικά φτωχά χωρίς πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές — έθνη όπως το Μπαγκλαντές , των οποίων τα οικονομικά επιτεύγματα εξαρτιόταν καθοριστικά από τις εξαγωγές ενδυμάτων της .

Δυστυχώς, μαθαίνουμε ξανά τα μαθήματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου: Τα οφέλη της παγκοσμιοποίησης κινδυνεύουν πάντα από την απειλή του πολέμου και τις ιδιοτροπίες των δικτατόρων. Για να κάνουμε τον κόσμο διαρκώς πλουσιότερο, πρέπει να τον κάνουμε ασφαλέστερο.

Πηγή: N.Y Times