«Ειδικά στο σημερινό σύνθετο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό περιβάλλον, ο στόχος της χώρας μας είναι σαφής: η σύναψη ουσιαστικών εμπορικών συμφωνιών που αποδίδουν απτά οφέλη για τους παραγωγούς και τις επιχειρήσεις, διασφαλίζοντας παράλληλα σταθερότητα και προβλεψιμότητα», δήλωσε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αντώνης Φιλιππής.

Όπως σημείωσε, ωστόσο, «οι συμφωνίες αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν και αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας και παρακολούθησης». Αναφερόμενος ειδικά στη συμφωνία Mercosur, τόνισε ότι η ρήτρα διμερούς διασφάλισης «δεν αποτελεί πλήρη απάντηση στις ανησυχίες, αλλά συνιστά βασικό εργαλείο για τη διαμόρφωση, έστω και σε κάποιο βαθμό, δίκαιων συνθηκών ανταγωνισμού στον αγροδιατροφικό τομέα».

Η συμφωνία έρχεται έπειτα από περισσότερα από 20 χρόνια διαπραγματεύσεων. Ένα πρώτο πολιτικό πλαίσιο είχε διαμορφωθεί τον Ιούνιο του 2019, ενώ τα τελικά κείμενα εγκρίθηκαν από το Κολέγιο των Επιτρόπων τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Η εφαρμογή της προβλέπεται να εξελιχθεί σε δύο στάδια: αρχικά, μέσω της προσωρινής εφαρμογής του εμπορικού σκέλους της συμφωνίας, με άμεση ισχύ μετά την υπογραφή της, κατόπιν έγκρισης από το Συμβούλιο της Ε.Ε. με ειδική πλειοψηφία και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο· και στη συνέχεια, μέσω της οριστικής κύρωσης της συνολικής συμφωνίας από τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών-μελών.

Μεταξύ άλλων, η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση εισαγωγικών δασμών, με δυνητικά οφέλη για ελληνικά προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά, τα ακτινίδια, τα ροδάκινα και τα αρτοσκευάσματα.

Παράλληλα, περιλαμβάνει προστασία για 20 ελληνικές γεωγραφικές ενδείξεις, με ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις. Για τη φέτα προβλέπεται μεταβατική περίοδος επτά ετών για υφιστάμενους χρήστες της ονομασίας, βάσει της ρήτρας «grandfathering».

Οι υπόλοιπες ονομασίες που θα προστατευθούν είναι το Ούζο, το Τσίπουρο, οι οίνοι Ρετσίνα Αττικής, Αμύνταιο, Νεμέα, Νάουσα, Μαντινεία, Σαντορίνη και Σάμος, τα ελαιόλαδα Καλαμάτα, Σητεία, Λυγουριό Ασκληπείου και Κολυμβάρι Χανίων, καθώς και η Μαστίχα Χίου, ο Κρόκος Κοζάνης, η ελιά Καλαμάτας, η Κονσερβοελιά Αμφίσσης, η Κεφαλογραβιέρα, το Μανούρι και η Κορινθιακή Σταφίδα Βοστίτσα.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις χώρες της Mercosur ανέρχονται σήμερα σε περίπου 34 εκατ. ευρώ. Η μείωση των δασμών εκτιμάται ότι θα μπορούσε να δώσει τη δυνατότητα σε ελληνικές επιχειρήσεις να αυξήσουν τις αποστολές τους, ενισχύοντας το μερίδιό τους στις συγκεκριμένες αγορές.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ελαιόλαδο, προϊόν που αναμένεται να ωφεληθεί άμεσα από τη συμφωνία, καθώς οι χώρες της Mercosur – Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη και Ουρουγουάη – δεν διαθέτουν σημαντική εγχώρια παραγωγή, ενώ σήμερα επιβάλλουν δασμούς στο προϊόν. Η κατάργηση των δασμών αναμένεται να ενισχύσει την ελκυστικότητα του ελληνικού ελαιολάδου στις εν λόγω αγορές.

Παράλληλα, ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις έχουν εκφράσει αντιδράσεις στη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι τα φθηνότερα αγροτικά προϊόντα από τις χώρες της Mercosur, τα οποία συχνά παράγονται με χαμηλότερα περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα, ενδέχεται να δημιουργήσουν αθέμιτο ανταγωνισμό στην ενιαία αγορά.

Απαντώντας στις ανησυχίες αυτές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο κανονισμού για την ενίσχυση των μηχανισμών διασφάλισης.

Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η δυνατότητα παρέμβασης εντός 21 ημερών από τη διαπίστωση διαταραχών στην αγορά αγροδιατροφικών προϊόντων, η διενέργεια ερευνών σε περιπτώσεις αύξησης εισαγωγών άνω του 8% ή όταν οι εισαγωγές είναι 10% χαμηλότερες από την εγχώρια παραγωγή, αυστηρότερη παρακολούθηση ανά κράτος-μέλος, ενίσχυση των φυτοϋγειονομικών και υγειονομικών ελέγχων, καθώς και η ενεργοποίηση του μηχανισμού «Unity Safety Net» ύψους 6,3 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, με αύξηση του Γεωργικού Αποθεματικού. Πρόκειται για θέσεις που αποτελούν και πάγιες διεκδικήσεις της ελληνικής πολιτείας.

Επιπλέον, στα πρόσφατα ψηφισθέντα μέτρα περιλαμβάνεται η ενίσχυση της προστασίας των προϊόντων ονομασίας προέλευσης, καθώς και η πρόβλεψη ρήτρας αμοιβαιότητας, σύμφωνα με την οποία τα προϊόντα που εισάγονται στην Ε.Ε. από τις χώρες της Νότιας Αμερικής θα πρέπει να πληρούν τις ίδιες προδιαγραφές με εκείνες που ισχύουν για τα ευρωπαϊκά προϊόντα.

Έχει καταρτιστεί επίσης κατάλογος 13 ευαίσθητων προϊόντων – όπως λεμόνια, πορτοκάλια, μανταρίνια, κρέας, αυγά, μέλι, ρύζι κ.α. – για τα οποία προβλέπεται η ενεργοποίηση δασμών ή ακόμη και η αναστολή εφαρμογής της συμφωνίας σε περίπτωση σημαντικής αύξησης των εισαγωγών ή έντονης πίεσης στις τιμές.

Όπως τόνισε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας, κατά την εξειδίκευση των μέτρων για τους αγρότες την περασμένη Τετάρτη, «τις ρήτρες διασφάλισης στο πλαίσιο κανονισμού της Ε.Ε. ψήφισαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόνο οι ευρωβουλευτές της Νέας Δημοκρατίας».

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η πρόσφατη πρωτοβουλία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για την κινητοποίηση πρόσθετων πόρων υπέρ του αγροτικού τομέα.

Συγκεκριμένα, σε επιστολή της προς την κυπριακή προεδρία και την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μετσόλα, προτείνει τη διάθεση περίπου 45 δισ. ευρώ – δηλαδή τα δύο τρίτα των διαθέσιμων πόρων από την ενδιάμεση αναθεώρηση του επταετούς προϋπολογισμού – για την άμεση στήριξη των αγροτών. Τα κράτη-μέλη μπορούν να αιτηθούν την αξιοποίηση των πόρων αυτών μέσω των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης.

Στην ίδια επιστολή επαναλαμβάνονται και οι υφιστάμενες προτάσεις, όπως η πρόβλεψη αποθεματικού ύψους 6,3 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση διαταραχών της αγοράς, καθώς και η αυξημένη οικονομική στήριξη των αγροτικών περιοχών, με τουλάχιστον το 10% των πόρων κάθε εθνικού και περιφερειακού σχεδίου.

Την πρωτοβουλία αυτή χαιρέτισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος δήλωσε ότι «η άμεση κινητοποίηση σημαντικών πόρων προς τον αγροτικό τομέα αποτελεί ουσιαστικό βήμα στήριξης των Ελλήνων και Ευρωπαίων αγροτών», προσθέτοντας ότι «η Ελλάδα συνεχίζει να στηρίζει μια ισχυρή Κοινή Αγροτική Πολιτική και για την περίοδο 2028-2034, καθώς ο πρωτογενής τομέας αποτελεί εθνική προτεραιότητα».

Απόστολος Χονδρόπουλος

Ο κ. Μπέργκαμ θα συναντηθεί σήμερα το πρωί και με τον Κυριάκο Μητσοτάκη για να συζητήσουν, σύμφωνα με το Μέγαρο Μαξίμου,  τον τρόπο με τον οποίο η χώρα μας αναβαθμίζει διαρκώς τον στρατηγικό, γεωπολιτικό και ενεργειακό ρόλο της.

Το αμερικανικό ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην περαιτέρω αξιοποίηση της Ελλάδας ως πύλης εισόδου του αμερικανικού αερίου στην Ευρώπη μέσω Ρεβυθούσας και Αλεξανδρούπολης σε μια περίοδο μάλιστα που η ΕΕ  έχει δεσμευθεί να προβεί σε αυξημένες προμήθειες βάσει της πρόσφατης εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός χαιρέτισε την επισημοποίηση του ενδιαφέροντος της Chevron ως μία πολύ σημαντική εξέλιξη που αφορά τη γεωπολιτική θέση της χώρας.

Εκτίμηση της Αθήνας μετά και την εξέλιξη αυτή είναι πως η μετατροπή της Ελλάδας σε σημαντικό ενεργειακό «παίκτη» στην Ανατολική Μεσόγειο, αναγνωρίζεται όχι μόνο από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και από τις ΗΠΑ.

Τα οφέλη για την χώρα μας από την συμμετοχή της Chevron στον διαγωνισμό για έρευνες υδρογονανθράκων στην Ελλάδα, σε κοινό σχήμα με τη Helleniq Energy,  είναι οικονομικά και ενεργειακά, αλλά και γεωπολιτικά.

Σε ότι αφορά τα πρώτο πεδίο, επισημαίνονται τα πολλαπλασιαστικά οφέλη για την ελληνική οικονομία και τα σημαντικά δημόσια έσοδα από δικαιώματα εκμετάλλευσης και φορολογία που θα έρθουν σε περίπτωση θετικών αποτελεσμάτων από τα πιθανά αποθέματα σε Ιόνιο και Κρήτη.

 Εκτιμάται επίσης πως η Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει ενεργειακή αυτάρκεια, αλλά και άλλη βαρύτητα στον ενεργειακό χάρτη, λειτουργώντας ως «μαγνήτης» για νέες επενδύσεις στον κλάδο της ενέργειας και της βιομηχανίας. 

“Η Ελλάδα, με εθνική αυτοπεποίθηση, βάζει γερά θεμέλια για την ενεργειακή της αυτάρκεια”, δήλωσε χαρακτηριστικά ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ενώ κυβερνητικά στελέχη σημειώνουν πως “ουσιαστικά, η Ελλάδα θα πάψει να είναι απλώς χώρα διέλευσης ενεργειακών πόρων και θα έχει ρόλο παραγωγού και εξαγωγέα”.

Τα γεωπολιτικά οφέλη

Στο γεωπολιτικό πεδίο,  η παρουσία ενός αμερικανικού ενεργειακού κολοσσού σε μια περίοδο που  Τουρκία και Λιβύη αμφισβητούν τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο, εκλαμβάνεται ότι λειτουργεί ως έμμεση στήριξη προς την Αθήνα. 

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο block «Νότια Κρήτης ΙΙ», μέρος του οποίου επικαλύπτεται με την περιοχή του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου. 

Όπως σημειώνουν κυβερνητικές πηγές, αν αυτό περιέλθει για έρευνες στη Chevron, θα συνιστά πρακτική ακύρωση των τουρκικών χαρτών, επιβεβαιώνοντας ότι η μέση γραμμή, όπως έχει θεσπιστεί από την ελληνική νομοθεσία και το διεθνές δίκαιο, είναι το πραγματικό όριο ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Λιβύη.

Παρά την αμφισβήτηση μέσω της ρηματικής διακίνησης στον ΟΗΕ, η οποία έλαβε σαφή απάντηση από την Ελλάδα, η λιβυκή πλευρά δεν έχει αμφισβητήσει επί του πεδίου την μέση γραμμή στην προκήρυξη δικών της θαλάσσιων οικοπέδων, για τα οποία πληροφορίες αναφέρουν ότι έχει εκδηλωθεί επίσης ενδιαφέρον από την Chevron, κάτι για το οποίο η Αθήνα θεωρεί ότι δεν υφίσταται ζήτημα  στον βαθμό που γίνεται σεβαστή η μέση γραμμή.

“Εμείς δεν θα είχαμε κανένα πρόβλημα να αναλάβουν και την άλλη πλευρά, αρκεί βεβαίως η χωροθέτηση να μην βρίσκεται στη θαλάσσια περιοχή, την οποία έχουμε χαρακτηρίσει εμείς ως ελληνική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, δήλωσε προ ημερών ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης.

Η εκτίμηση στην Αθήνα με φόντο και αυτή την εξέλιξη είναι πως η Ελλάδα, με στρατηγική θέση στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Αφρικής και Μέσης Ανατολής, αναδεικνύεται σε κρίσιμο κρίκο για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την ώρα αναζητούνται εναλλακτικές πηγές ενέργειας μετά τη ρωσική κρίση εφοδιασμού.

Είναι σαφές ωστόσο πως το Μέγαρο Μαξίμου ευελπιστεί και σε εγχώρια πολιτικά οφέλη από μία εξέλιξη που εκτιμά ότι ενισχύει την επιχειρηματολογία περί ενίσχυσης της γεωπολιτικής θέσης, η οποία συνιστά, μαζί με την αμυντική θωράκιση της χώρας, βασικό στοιχείο και της κυβερνητικής προσπάθειας να αντικρούσει την εκ δεξιών κριτική στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής και να ανακόψει την τάση διαρροών προς πολιτικές δυνάμεις στα δεξιά της ΝΔ.

Ήδη ο κ. Μητσοτάκης διαμήνυσε με αφορμή το επίσημο ενδιαφερον της Chevron πως “είναι η καλύτερη απόδειξη του τρόπου με; τον οποίο η σημερινή κυβέρνηση  αντιλαμβάνεται την αναβάθμιση της γεωπολιτικής θέσης της χώρας”.

Από την πλευρά του ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας υπογράμμισε πως η  κυβέρνηση Μητσοτάκη εκπληρώνει το καθήκον της προς τις επόμενες γενιές, υλοποιώντας τις δεσμεύσεις της για μια Ελλάδα ενεργειακά ασφαλή, επενδυτικά ελκυστική και γεωπολιτικά ισχυρή.