Σπύρος Σιδέρης

Η αρχή έγινε στις 27 Φεβρουαρίου, όταν ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ιστορικός ηγέτης και ιδρυτής του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), απηύθυνε δημόσιο κάλεσμα για τη διάλυση της οργάνωσης και τον τερματισμό του ένοπλου αγώνα.

Η δήλωση αυτή, που πολλοί χαρακτήρισαν ιστορική, προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό της Τουρκίας όσο και διεθνώς. Η Άγκυρα, οι πολιτικοί της σύμμαχοι, αλλά και διεθνείς δρώντες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση, χαιρέτισαν την εξέλιξη ως πιθανό σημείο εκκίνησης μιας νέας ειρηνευτικής διαδικασίας.

Λίγες ημέρες αργότερα, την 1η Μαρτίου, το PKK ανακοίνωσε επίσημα κατάπαυση του πυρός, κίνηση που ενίσχυσε το αφήγημα περί ουσιαστικής μεταστροφής στο κουρδικό. Το αποκορύφωμα ήρθε τον Μάιο, όταν η οργάνωση πραγματοποίησε συνέδριο και ανακοίνωσε τη διάλυσή της, ενώ τον Ιούλιο, στη Σουλεϊμανίγια του ιρακινού Κουρδιστάν, πραγματοποιήθηκε συμβολική τελετή καταστροφής οπλισμού στο πλαίσιο της ειρηνευτικής διαδικασίας.

• Η τουρκική κυβέρνηση επιχείρησε να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά αυτή τη δυναμική. Στις 5 Αυγούστου, ανακοινώθηκε η σύσταση διακομματικής κοινοβουλευτικής επιτροπής για την επίλυση του κουρδικού ζητήματος, με τη συμμετοχή του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, του συμμάχου του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης, αλλά και του φιλοκουρδικού Κόμματος Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών. Η κορύφωση αυτής της διαδικασίας καταγράφηκε τον Νοέμβριο, όταν αντιπροσωπεία της επιτροπής επισκέφθηκε τον Οτσαλάν στις φυλακές, γεγονός με ισχυρό πολιτικό και συμβολικό φορτίο.

Παράλληλα, όμως, το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο βρισκόταν σε πλήρη ένταση. Στις 19 Μαρτίου, η σύλληψη του δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, με κατηγορίες για υποθέσεις διαφθοράς που ανάγονταν σε περίοδο πριν από την εκλογή του το 2019, λειτούργησε ως πυροκροτητής κοινωνικών αντιδράσεων. Ο Ιμάμογλου, κορυφαίο στέλεχος του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, θεωρείται από πολλούς ο βασικός πολιτικός αντίπαλος του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Στα τέλη Μαρτίου, δεκάδες χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους στην Κωνσταντινούπολη, την Άγκυρα και άλλες μεγάλες πόλεις. Η μαζική συγκέντρωση στη συνοικία Μαλτέπε, στο ασιατικό τμήμα της Κωνσταντινούπολης, εξελίχθηκε σε σύμβολο αντίστασης της αντιπολίτευσης, με βασικό αίτημα την απελευθέρωση του δημάρχου και την καταγγελία της «πολιτικής εργαλειοποίησης της Δικαιοσύνης». Η σύγκρουση κυβέρνησης–αντιπολίτευσης απέκτησε χαρακτηριστικά μετωπικής αντιπαράθεσης, ενισχύοντας την πολιτική πόλωση.

• Μέσα σε αυτό το σύνθετο σκηνικό, το κουρδικό ζήτημα επανέρχεται ως κεντρικός παράγοντας που μπορεί να επανακαθορίσει την πορεία της Τουρκίας. Οι Κούρδοι πολίτες, αλλά και οι κουρδικές κοινότητες εκτός συνόρων, παρακολουθούν με επιφύλαξη την εξέλιξη της διαδικασίας μεταξύ Άγκυρας και Οτσαλάν. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στο εσωτερικό της χώρας. Στη Συρία, η Τουρκία επιμένει στην εφαρμογή της συμφωνίας του Μαρτίου μεταξύ του Σύρου προέδρου Άχμαντ αλ-Σαράα και του επικεφαλής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων, Μαζλούμ Αμπντί, γεγονός που συνδέει άμεσα το κουρδικό με τις περιφερειακές ισορροπίες ασφαλείας.

Το 2025, επομένως, δεν είναι απλώς μια χρονιά έντονων γεγονότων για την Τουρκία. Είναι μια περίοδος όπου η χώρα δοκιμάζει τα όρια της πολιτικής συνοχής, της δημοκρατικής αντοχής και της δυνατότητάς της να επιλύσει ένα από τα πιο μακροχρόνια και επώδυνα ζητήματα της σύγχρονης ιστορίας της.

Το αν το άνοιγμα στο κουρδικό θα αποτελέσει πραγματική ευκαιρία ειρήνης ή μια τακτική πολιτική κίνηση μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης εσωτερικής πίεσης παραμένει το μεγάλο ερώτημα που θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της Τουρκίας, αλλά και τη σταθερότητα της περιοχής.

Στο μαγνητοσκοπημένο υλικό που φέρει ημερομηνία Ιουνίου και δόθηκε στη δημοσιότητα από το Πρακτορείο Ειδήσεων Firat, το οποίο πρόσκειται στο PKK, ο Οτσαλάν ακούγεται να προτρέπει το τουρκικό κοινοβούλιο να συστήσει επιτροπή που θα επιβλέπει τον αφοπλισμό και θα διαχειρίζεται μια ευρύτερη ειρηνευτική διαδικασία.

Η ανακοίνωση του PKK αναφέρεται και στα πολιτικά κόμματα τα οποία καλούνται να αναλάβουν τις ευθύνες τους υπέρ της Δημοκρατίας και του σχηματισμού κουρδικού δημοκρατικού έθνους.

Οι «κουρδο – τουρκικές σχέσεις πρέπει να αναμορφωθούν», επισημαίνεται στην ίδια ανακοίνωση.

Η απόφαση αυτή του PKK, το οποίο βρίσκεται σε σύγκρουση με το τουρκικό κράτος περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, αναμένεται να έχει εκτεταμένες πολιτικές και ασφαλιστικές συνέπειες για την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της γειτονικής Συρίας, όπου οι κουρδικές δυνάμεις είναι σύμμαχες με τις αμερικανικές δυνάμεις.

Το γραφείο του Τούρκου προέδρου Ταγίπ Ερντογάν και το υπουργείο Εξωτερικών δεν σχολίασαν ακόμη την ανακοίνωση.

Από εδώ και στο εξής, η παράδοση όπλων θα βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη της Αγκυρας, σημειώνουν τα τουρκικά ΜΜΕ, με πρώτη τη διευκρίνιση του οδικού χάρτη σχετικά με το πώς θα κατατεθούν τα όπλα των Κούρδων.

Σε δεύτερο στάδιο, θα συζητηθούν οι νομικές ρυθμίσεις, καθώς αναμένεται να θεσπιστεί νομική ρύθμιση σχετικά με τα μέλη της οργάνωσης που βρίσκονται στα βουνά και δεν έχουν εμπλακεί σε καμία ενέργεια εντός της Τουρκίας.

Οσον αφορά την κατάσταση των ανώτερων στελεχών του ΡΚΚ, εξετάζεται μια φόρμουλα καταφυγής τους σε τρίτη χώρα, που προς το παρόν δεν κατονομάζεται.

Το φιλοκουρδικό κόμμα DEM αναμένει επίσης να ληφθούν μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών κράτησης του ηγέτη Αμπντουλάχ Οτσαλάν στο νησί Ιμραλί.

Περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στη σύγκρουση από τότε που το PKK ξεκίνησε την εξέγερσή του το 1984. Χαρακτηρίζεται τρομοκρατική ομάδα από την Τουρκία και πολλούς Δυτικούς συμμάχους της.

“Προκειμένου να ανοίξουμε τον δρόμο για να εφαρμοστεί η έκκληση του Άπο για ειρήνη και μια δημοκρατική κοινωνία, κηρύσσουμε εκεχειρία από σήμερα”, ανακοίνωσε η εκτελεστική επιτροπή του PKK σε μήνυμά της που μεταδόθηκε από το πρακτορείο ANF, το οποίο πρόσκειται στο ένοπλο κίνημα.

«Συμφωνούμε πλήρως με το περιεχόμενο της έκκλησης και δηλώνουμε ότι θα την ακολουθήσουμε και θα την εφαρμόσουμε», ανέφερε η ανακοίνωση.

Το PKK πρόσθεσε ότι ελπίζει πως η Άγκυρα θα αφήσει ελεύθερο τον Οτσαλάν, ο οποίος κρατείται από το 1999 σε κατάσταση σχεδόν πλήρους απομόνωσης, προκειμένου να ηγηθεί της διαδικασίας αφοπλισμού.

Ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν κάλεσε την Τετάρτη την οργάνωση, που ο ίδιος δημιούργησε το 1978, να καταθέσει τα όπλα της και απηύθυνε έκκληση για επίλυση του Κουρδικού ζητήματος στην Τουρκία μέσω της «ειρήνης και της δημοκρατίας».

Το μήνυμα του Οτσαλάν ανέγνωσαν σε συνέντευξη στην Κωνσταντινούπολη τα μέλη της διευρυμένης αντιπροσωπείας του φιλοκουρδικού Κόμματος Δημοκρατίας των Λαών και Ισότητας (DEM) που τον επισκέφθηκε νωρίτερα στο νησί-φυλακή Ιμραλί της Προποντίδας, όπου κρατείται τα τελευταία 26 χρόνια.

Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χαρακτήρισε ιστορικό βήμα και ευκαιρία την έκκληση του Οτσαλάν προς τα μέλη του PKK να αυτοδιαλύσουν την οργάνωση και να καταθέσουν τα όπλα τους, τερματίζοντας τον πόλεμο με την Τουρκία που διαρκεί εδώ και 41 χρόνια.

«Στην 40ετή δοκιμασία της Τουρκίας με την τρομοκρατία, αντιμετωπίσαμε πολύ σοβαρές δυσκολίες. Η τρομοκρατία δεν είχε στόχο μόνο την ακεραιότητα του κράτους μας και την ειρήνη του έθνους μας, αλλά και τη δημοκρατία, την οικονομία και την πολιτική μας. Η απειλή της τρομοκρατίας χρησιμοποιήθηκε για να εκβιάζονται οι πολιτικοί ώστε να χειραγωγείται η πολιτική στη χώρα μας για πολλά χρόνια» ανέφερε ο Ερντογάν αναφερόμενος στη δράση του ΡΚΚ, το οποίο ξεκίνησε τις επιθέσεις του κατά των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας το 1984.

Το PKK, το οποίο έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από την Τουρκία, την ΕΕ και τις ΗΠΑ, μάχεται από τη δεκαετία του 1980 για ένα κουρδικό κράτος ή μια αυτόνομη περιοχή στη νοτιοανατολική Τουρκία. Ωστόσο, πρόσφατες δηλώσεις της οργάνωσης δείχνουν ότι εγκαταλείπει το αίτημα για ανεξάρτητο κράτος.

«Στην 40ετή δοκιμασία της Τουρκίας με την τρομοκρατία, αντιμετωπίσαμε πολύ σοβαρές δυσκολίες. Η τρομοκρατία δεν είχε στόχο μόνο την ακεραιότητα του κράτους μας και την ειρήνη του έθνους μας, αλλά και τη δημοκρατία, την οικονομία και την πολιτική μας. Η απειλή της τρομοκρατίας χρησιμοποιήθηκε για να εκβιάζονται οι πολιτικοί ώστε να χειραγωγείται η πολιτική στη χώρα μας για πολλά χρόνια» ανέφερε ο Ερντογάν αναφερόμενος στη δράση του ΡΚΚ, το οποίος ξεκίνησε τις επιθέσεις τους κατά των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας το 1984.

Ο ίδιος αρνήθηκε ότι έπεσε «σε αυτή την παγίδα» κατά τη διάρκεια των 22 και πλέον ετών που βρίσκεται στην εξουσία, δηλαδή να υποκύψει στις πιέσεις με άλλοθι την απειλή της τρομοκρατίας. «Διατηρήσαμε πάντα την ισορροπία μεταξύ ασφάλειας και ελευθερίας. Ποτέ δεν ρίξαμε σκιά στη βαθιά και αιώνια αδελφοσύνη σε αυτούς τους τόπους. Αντίθετα, την ενισχύσαμε ακόμη περισσότερο».

Αναφερόμενος στην έκκληση του Οτσαλάν, ο Τούρκος πρόεδρος είπε πως «από χθες, έχουμε εισέλθει σε μια νέα φάση των προσπαθειών για μια Τουρκία χωρίς τρομοκρατία, η οποία ξεκίνησε με τη θαρραλέα πρωτοβουλία του εταίρου μας στη Λαϊκή Συμμαχία, του προέδρου του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης, κ. Ντεβλέτ Μπαχτσελί, και η οποία συνεχίζεται με την αποφασιστική μας στάση».

Καταλήγοντας, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είπε: «Υπάρχει ένα ιστορικό βήμα, μια ευκαιρία μπροστά μας. Η διακοπή του ύπουλου και βρώμικου παιχνιδιού του ιμπεριαλισμού σε αυτή τη γεωγραφία θα καταγραφεί στα κέρδη όχι μόνο της χώρας μας, αλλά και ολόκληρης της περιοχής μας. Αυτό έχει κάνει τη νέα πορεία πιο ουσιαστική και πολύ πιο σημαντική. Κανένα μέλος αυτού του έθνους, με τους Τούρκους και τους Κούρδους μαζί, δεν θα συγχωρέσει όποιον οδηγήσει αυτή τη διαδικασία σε αδιέξοδο με αμφίσημες δικαιολογίες. Πιστεύουμε ότι είναι η πιο σωστή απόφαση να διανυθεί αυτή η κρίσιμη περίοδος με ηρεμία, ψυχραιμία και ειλικρίνεια. Θα υπάρξουν εκείνοι που δεν θέλουν να λήξει το πρόβλημα οριστικά και αμετάκλητα. Θα λάβουμε όλα τα απαραίτητα μέτρα στο υψηλότερο επίπεδο απέναντι σε κάθε είδους προκλήσεις».

Ο ηγέτης του PKK Αμπντουλάχ Οτσαλάν, με ένα μήνυμα που χαρακτηρίστηκε ιστορικό, κάλεσε χτες την οργάνωση που ο ίδιος ίδρυσε το 1978 να καταθέσει τα όπλα της. Το ΡΚΚ πρέπει να κάνει συνέδριο για να λάβει την απόφαση της αυτοδιάλυσης και όλες οι ομάδες πρέπει να καταθέσουν τα όπλα, ανέφερε ο Οτσαλάν σε μήνυμά του που ανέγνωσαν στην Κωνσταντινούπολη τα μέλη της αντιπροσωπείας του φιλοκουρδικού Κόμματος DEM που τον επισκέφθηκε νωρίτερα στο νησί-φυλακή Ιμραλί της Προποντίδας. Ο ίδιος σημείωσε ότι αναλαμβάνει την ιστορική ευθύνη για το κάλεσμα αυτό.

Ο Οτσαλαν απέρριψε τις προτάσεις που ακούστηκαν στο παρελθόν για ανεξαρτησία ή αυτονονομία των Κούρδων ή τη λύση της Ομοσπονδίας και ζήτησε τον σεβασμό των ταυτοτήτων, την ελεύθερη έκφραση, τη δημοκρατική αυτοοργάνωση όλων των τμημάτων της κοινωνίας, στο πλαίσιο μίας δημοκρατικής κοινωνίας.

Σπύρος Σιδέρης

Πρόσφατα, μια σημαντική εξέλιξη ήρθε να ταράξει τα νερά: η φερόμενη κλήση του Οτσαλάν για τη διάλυση του PKK. Η ανακοίνωση αυτή, αν επιβεβαιωθεί πρακτικά, σηματοδοτεί μια νέα εποχή για το κουρδικό κίνημα, εγείροντας ερωτήματα για το μέλλον του PKK, τις επιπτώσεις στην πολιτική σκηνή της Τουρκίας, αλλά και τις ευρύτερες γεωπολιτικές διαστάσεις του ζητήματος.

Το Ιστορικό Πλαίσιο

Το PKK ιδρύθηκε το 1978 από τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν και μια ομάδα αριστερών Κούρδων ακτιβιστών. Στόχος της οργάνωσης ήταν αρχικά η δημιουργία ενός ανεξάρτητου κουρδικού κράτους μέσω ένοπλου αγώνα. Από το 1984, το PKK ξεκίνησε αντάρτικες επιθέσεις κατά του τουρκικού στρατού, οδηγώντας σε μια αιματηρή σύγκρουση που κόστισε τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους.

• Η τουρκική κυβέρνηση αντέδρασε με εντατικές στρατιωτικές επιχειρήσεις, ενώ το PKK χαρακτηρίστηκε ως τρομοκρατική οργάνωση από την Τουρκία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, το κουρδικό ζήτημα αποτέλεσε έναν από τους βασικούς παράγοντες πολιτικής αστάθειας στην Τουρκία και τη Μέση Ανατολή, εμπλέκοντας και άλλες περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις.

Η σύλληψη του Οτσαλάν το 1999 από τουρκικές μυστικές υπηρεσίες, με τη συνεργασία ξένων δυνάμεων, υπήρξε σημείο καμπής. Ο Οτσαλάν καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά η ποινή του μετατράπηκε σε ισόβια κάθειρξη, λόγω της κατάργησης της θανατικής ποινής στην Τουρκία. Από τη φυλακή, ξεκίνησε να προωθεί μια νέα πολιτική στρατηγική, εγκαταλείποντας την ένοπλη πάλη υπέρ μιας ειρηνικής επίλυσης του κουρδικού ζητήματος μέσω διαπραγματεύσεων και αυτονομίας εντός της Τουρκίας.

Οι Διαπραγματεύσεις και το Νέο Όραμα του Οτσαλάν

Μετά το 2000, ο Οτσαλάν επιχείρησε να μετασχηματίσει το PKK από μια αντάρτικη οργάνωση σε ένα πολιτικό κίνημα που θα μπορούσε να διαπραγματευτεί με την τουρκική κυβέρνηση. Η νέα του ιδεολογία, γνωστή ως «δημοκρατικός συνομοσπονδισμός», βασίζεται στην αυτοδιαχείριση των κοινοτήτων, την άμεση δημοκρατία και τη συνύπαρξη με τις άλλες εθνότητες.

• Το 2013, ξεκίνησε επίσημα μια διαδικασία ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων μεταξύ της τουρκικής κυβέρνησης και του PKK, με τον Οτσαλάν να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο από τη φυλακή. Ωστόσο, οι συνομιλίες κατέρρευσαν το 2015, οδηγώντας σε νέα κλιμάκωση των συγκρούσεων.

Η Πρόσφατη Ανακοίνωση για Διάλυση του PKK

Η είδηση ότι ο Οτσαλάν κάλεσε στη διάλυση του PKK έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και αβεβαιότητα. Αν επιβεβαιωθεί, η δήλωση αυτή μπορεί να σηματοδοτεί το τέλος του ένοπλου αγώνα του PKK, δημιουργώντας νέα δεδομένα στην τουρκική και κουρδική πολιτική σκηνή.

Οι λόγοι πίσω από αυτή την αλλαγή στρατηγικής μπορεί να σχετίζονται με διάφορους παράγοντες:

• Η Διεθνής Πίεση: Η διατήρηση μιας ένοπλης οργάνωσης που χαρακτηρίζεται ως τρομοκρατική δυσχεραίνει τις προσπάθειες για διεθνή υποστήριξη του κουρδικού ζητήματος.
• Η Εσωτερική Κουρδική Πολιτική: Η άνοδος πολιτικών σχηματισμών όπως το φιλοκουρδικό Κόμμα Δημοκρατίας των Λαών (HDP) δείχνει ότι ο πολιτικός αγώνας έχει κερδίσει έδαφος.
• Οι Συνθήκες Κράτησης του Οτσαλάν: Ο ίδιος μπορεί να έχει υποστεί πιέσεις ή να επιδιώκει να επιτύχει μια συμφωνία με την τουρκική κυβέρνηση που θα βελτίωνε την κατάστασή του.

Πιθανές Επιπτώσεις και Μελλοντικά Σενάρια

Εάν το PKK διαλυθεί ή μετασχηματιστεί σε μια πολιτική δύναμη, οι εξελίξεις μπορεί να διαμορφωθούν ως εξής:

• Για την Τουρκία: Ο Ερντογάν και η τουρκική κυβέρνηση ενδέχεται να αξιοποιήσουν την ανακοίνωση ως απόδειξη της «νίκης» τους, αλλά παράλληλα θα χρειαστεί να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των Κούρδων για πολιτικά δικαιώματα και αυτονομία.
• Για τους Κούρδους της Τουρκίας: Η πολιτική ενσωμάτωση μέσω του HDP ή άλλων μορφών πολιτικής δράσης μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη δυναμική, αλλά υπάρχει και η πιθανότητα διχασμού μεταξύ των οπαδών της ένοπλης πάλης και εκείνων που υποστηρίζουν την ειρηνική λύση.
• Για τη Μέση Ανατολή: Οι Κούρδοι στη Συρία και το Ιράκ, οι οποίοι έχουν ιστορικούς δεσμούς με το PKK, μπορεί να επηρεαστούν από την αλλαγή στρατηγικής, ιδίως στον αγώνα τους για αυτονομία και δικαιώματα.

Η φερόμενη έκκληση του Αμπντουλάχ Οτσαλάν για διάλυση του PKK αποτελεί μια ιστορική εξέλιξη με πολλαπλές προεκτάσεις. Εάν πράγματι συμβεί, θα σημάνει το τέλος μιας εποχής και την αρχή μιας νέας φάσης για το κουρδικό κίνημα, με έμφαση στην πολιτική δράση. Ωστόσο, παραμένουν ερωτήματα για το πώς θα διαμορφωθεί η κατάσταση και εάν η τουρκική κυβέρνηση θα ανταποκριθεί με ουσιαστικές πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Οι επόμενοι μήνες θα είναι κρίσιμοι για το μέλλον του Κουρδικού Ζητήματος και των πολιτικών εξελίξεων στην περιοχή.

«Κάνω έκκληση για την κατάθεση των όπλων και αναλαμβάνω την ιστορική ευθύνη αυτής της απόφασης», ανέφερε σε επιστολή του, η οποία διαβάστηκε από πολιτικούς συμμάχους του στην Κωνσταντινούπολη. Ο Οτσαλάν τόνισε την ανάγκη για ειρηνική διευθέτηση του κουρδικού ζητήματος, καλώντας όλες τις ένοπλες ομάδες να εγκαταλείψουν τα όπλα και το PKK να διαλυθεί.

«Ο φυλακισμένος ηγέτης του PKK έχει δεχθεί τρεις επισκέψεις από μέλη του φιλοκουρδικού κόμματος Λαϊκή Ισότητα και Δημοκρατία (DEM) μετά την επαφή που δρομολόγησε η τουρκική κυβέρνηση το περασμένο φθινόπωρο» γράφει στην ανάλυσή του ο Guardian.

Ο συμπρόεδρος του DEM Tuncer Bakırhan δήλωσε νωρίτερα αυτό το μήνα ότι το μήνυμα του Οτσαλάν θα είναι «ένας οδικός χάρτης για τη δημοκρατική επίλυση του κουρδικού προβλήματος, μεταφέροντάς το από μια αρένα βίας σε μια αρένα πολιτικής, δικαίου και δημοκρατίας».

Πιστεύεται ευρέως ότι ο Ερντογάν επιδιώκει την επανεκκίνηση της ειρηνευτικής διαδικασίας με το PKK επειδή είναι δημοφιλής στους ψηφοφόρους του. Συνδέεται με τις γεωπολιτικές εντάσεις που προκαλούνται από τον πόλεμο στη Γάζα, την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ της Συρίας και την αυξανόμενη εχθρότητα μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν.

Πώς θα επηρεάσει Συρία, Τουρκία, Κούρδους η ανακοίνωση Οτσαλάν

Η τελευταία ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης Ερντογάν και του PKK, το 2013, έγινε δεκτή με ενθουσιασμό σε ολόκληρη τη χώρα, αλλά οι εχθροπραξίες ξεκίνησαν εκ νέου δύο χρόνια αργότερα.

Ένα σημαντικό ερώτημα που παραμένει είναι πώς θα γίνει δεκτό το μήνυμα του Οτσαλάν από τους ηγέτες των στρατιωτικών πτερύγων του PKK, που εδρεύουν κυρίως στα βουνά του βόρειου Ιράκ. Η περιοχή βομβαρδίζεται έντονα από την τουρκική αεροπορία εδώ και αρκετά χρόνια. 

Στη Συρία, ένα παρακλάδι του PKK, γνωστό ως YPG ή Μονάδες Προστασίας του Λαού, αποτελεί τη ραχοκοκαλιά των υποστηριζόμενων από τις ΗΠΑ Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF). Ελέγχει το βορειοανατολικό τμήμα της χώρας και πολεμά εδώ και χρόνια εναντίον του τουρκικού στρατού και των υποστηριζόμενων από την Τουρκία συριακών πολιτοφυλακών, καθώς και του ISIS. 

Εάν το PKK καταθέσει τα όπλα, μια συμφωνία μεταξύ της αυτόνομης διοίκησης υπό κουρδική ηγεσία και της νέας προσωρινής συριακής κυβέρνησης που υποστηρίζεται από την Τουρκία θα είναι ευκολότερη.

«Οπως θα έκανε οικειοθελώς κάθε σύγχρονη κοινότητα και κόμμα του οποίου η ύπαρξη δεν έχει καταργηθεί με τη βία, συγκαλέστε συνέδριο και λάβετε μια απόφαση· όλες οι ομάδες πρέπει να καταθέσουν τα όπλα και το PKK να αυτοδιαλυθεί», φέρεται να είπε ο Οτσαλάν.

«Συγκαλέστε το συνέδριό σας και αποφασίστε, όπως θα έκανε εθελοντικά κάθε σύγχρονη κοινότητα και κόμμα του οποίου η ύπαρξη δεν έχει καταργηθεί βίαια, ότι όλες οι ομάδες πρέπει να καταθέσουν τα όπλα και το ΡΚΚ πρέπει να διαλυθεί. Στέλνω τους χαιρετισμούς μου σε όλους εκείνους που πιστεύουν στη συνύπαρξη και προσβλέπουν στο κάλεσμά μου: το ΡΚΚ πρέπει να αυτοδιαλυθεί. Όλες οι ομάδες πρέπει να καταθέσουν τα όπλα» αναφέρει το μήνυμα του Οτσαλάν.

Επισημαίνει επίσης ότι το κάλεσμα του αρχηγού του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗΡ) Ντεβλέτ Μπαχτσελί, η βούληση του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η θετική ανταπόκριση των άλλων πολιτικών κομμάτων στο κάλεσμα αυτό «δημιούργησαν ένα περιβάλλον στο οποίο κάλεσα να καταθέσουν τα όπλα και αναλαμβάνω την ιστορική ευθύνη για το κάλεσμα αυτό».

• Η Τουρκία θα «απαλλαγεί από τα δεσμά της», εάν το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) καταθέσει τα όπλα και διαλυθεί, δήλωσε ο αντιπρόεδρος του κυβερνώντος Κόμματος ΑΚΡ, Εφκάν Αλα, σχολιάζοντας την έκκληση του Αμπντουλάχ Οτσαλάν.

Και πρόσθεσε ότι η κυβέρνηση Ερντογάν αναμένει από το PKK να συμμορφωθεί με το κάλεσμα του Οτσαλάν.

Στις 4 Φεβρουαρίου, ο συμπρόεδρος του Κόμματος Ισότητας των Λαών και Δημοκρατίας (DEM), Τουντζέρ Μπακιρχάν, είχε προϊδεάσει για τη δήλωση του Αμπντουλάχ Οτσαλάν.

«Ο Οτσαλάν ετοιμάζεται να απευθύνει ιστορικό κάλεσμα τις επόμενες ημέρες για μόνιμη λύση στο κουρδικό ζήτημα», είχε πει μιλώντας στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του DEM.

Και επισήμανε ότι «η κοινωνία στην Τουρκία θέλει ειρηνευτική διαδικασία. Αυτή η ιστορική ευκαιρία δεν πρέπει να χαθεί».

Περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από τότε που το PKK ξεκίνησε τον αγώνα του, το 1984, με στόχο να δημιουργήσει μια εθνική πατρίδα για τους Κούρδους. Εκτοτε έχει απομακρυνθεί από τους αυτονομιστικούς στόχους της και αντ’ αυτού επιδίωξε περισσότερη αυτονομία στη νοτιοανατολική Τουρκία και μεγαλύτερα δικαιώματα για τους Κούρδους πολίτες της Τουρκίας.

Η έκκληση του Οτσαλάν θα μπορούσε να έχει συνέπειες για τη μεγάλη περιοχή εξαγωγής πετρελαίου του βόρειου Ιράκ, όπου εδρεύει το PKK, και για τη γειτονική Συρία, μετά την κατάρρευση του καθεστώτος του Ασαντ και τη λήξη του εμφυλίου πολέμου έπειτα από 13 χρόνια.

Σπύρος Σιδέρης

• Ο Οζέλ αναφερόμενος στη προχθεσινή επίσκεψη του διευθυντή της MİT στα κεντρικά γραφεία του CHP δήλωσε ότι ζήτησε την υποστήριξη των μυστικών υπηρεσιών από τη MİT ώστε να μην διεισδύσει η τρομοκρατική οργάνωση του αποβιώσαντος Γκιουλέν (FETÖ) ή άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις στο CHP.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του CHP κατά τη διάρκεια της συνάντησης έγινε παρουσίαση τριών βασικών θεμάτων στον επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών.

Οι παρουσιάσεις περιλάμβαναν επίσης πληροφορίες σχετικά με άλλες ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις που συνδέονται με την DAESH, παρακλάδι του Ισλαμικού Κράτους. Τρεις διαφορετικοί εμπειρογνώμονες έκαναν τις παρουσιάσεις και ο Καλίν σύμφωνα με τον πρόεδρο του CHP συνέβαλε στο ενδιάμεσο των παρουσιάσεων.

Σύμφωνα με τον Οζέλ μετά από αυτές τις παρουσιάσεις, έκαναν 15 ερωτήσεις. «Λαμβάνουμε πολλές αιτήσεις στα γραφεία του CHP στο εξωτερικό. Ζητήσαμε την υποστήριξη των μυστικών υπηρεσιών από τη MİT για να αποτρέψουμε τη διείσδυση της FETÖ ή άλλων τρομοκρατικών οργανώσεων στο CHP κατά τη διαδικασία εγγραφής. Είπαν ότι θα μας βοηθήσουν με μεγάλη χαρά» δήλωσε ο Οζέλ στο Kübra Par της TV100.

Περιγράφοντας την επίσκεψη του επικεφαλής της Εθνικής Οργάνωσης Πληροφοριών (ΜΙΤ) Ιμπραχίμ Καλίν στα γραφεία του CHP την χαρακτήρισε ως «ιστορικής σημασίας».  

• «Ως CHP, είμαστε ο ισχυρότερος υποψήφιος για την κυβέρνηση και το πρώτο κόμμα στις τελευταίες εκλογές. Το γεγονός ότι η MİT ήρθε στο CHP, έκανε μια παρουσίαση και απάντησε στις ερωτήσεις του CHP είναι κάτι πολύτιμο, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο. Αποδίδω σημασία σε αυτό» επισήμανε ο Οζέλ εξηγώντας έτσι ως λόγο της συνάντησης την εν δυνάμει κυβερνησιμότητα του κεμαλικού κόμματος.

«Πριν από τη συνάντηση, οι υπάλληλοι της MİT έλαβαν τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας στην αίθουσα συνεδριάσεων, έκαναν σάρωση για συσκευές παρακολούθησης και έθεσαν την αίθουσα υπό προστασία. Αυτή η μυστικότητα εφαρμόστηκε με ευαισθησία σύμφωνα με τις αρχές λειτουργίας της MİT. Συναντηθήκαμε στις 11.00, αλλά συμφωνήσαμε να το ανακοινώσουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας» είπε επίσης ο Οζέλ περιγράφοντας την διαδικασία.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, παρουσιάστηκαν τρία κύρια θέματα και αφορούσαν το PKK, την οργάνωση FETO και την DAESH. Οι παρουσιάσεις περιλάμβαναν επίσης πληροφορίες σχετικά με άλλες ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις που συνδέονται με την DAESH.

Όπως εξήγησε ο Οζέλ ζητήσαν την υποστήριξη των μυστικών υπηρεσιών από την Εθνική Οργάνωση Πληροφοριών (MİT), ώστε να μην διεισδύσει η FETÖ ή άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις στο CHP κατά τη διάρκεια της στρατολόγησης μελών.

• «Ειδικά τώρα, που θα ανοίξουμε γραφεία για τις οργανώσεις του CHP σε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ. Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος εκεί. Υπάρχει επίσης απειλή από το PKK στη Γερμανία. Μια λέξη που λένε εκεί αποδίδεται στη συνέχεια στο κόμμα. Είναι πολύ επικίνδυνο από αυτή την άποψη. Ζητήσαμε βοήθεια στο θέμα αυτό και μας είπαν ότι θα μας βοηθήσουν με μεγάλη χαρά. Αυτό ήταν ένα καλό αποτέλεσμα για τη συνάντησής μας» τόνισε ο Οζέλ.

Οι σχέσεις μεταξύ του CHP και της MIT είχαν περάσει από χίλια κύματα το τελευταίο διάστημα, καθώς υπήρξε ένας ισχυρισμός ότι ο Μητροπολιτικός Δήμαρχος της Άγκυρας Μανσούρ Γιαβάς ήταν υπό παρακολούθηση από τη ΜΙΤ.

Όμως παραδόξως το θέμα αυτό δεν τέθηκε στην συνάντηση Οζέλ-Καλίν όπως έκανε ο πρόεδρος του CHP.

Κρυφή κρατήθηκε και η σύνθεση των συμμετεχόντων στη συνάντηση με τον Οζέλ να δηλώνει πως «Κρατάμε τα ονόματα αυτά εμπιστευτικά. Μπορώ να πω μόνο το όνομα της Γενικής μας Γραμματέως Σελίν Σαγέκ Μπέκε. Ακόμη και οι αντιπρόεδροι δεν γνωρίζουν ποιοι συμμετείχαν στη συνάντηση. Τους είπα: «Εάν αυτά τα ονόματα βγουν από εδώ, δεν θα τους δώσω άλλες αποστολές. Δίνουμε προσοχή στην προστασία της ιδιωτικής ζωής», είπε, εγείροντας ερωτηματικά για την τόση μυστικότητα γύρω από την συνάντηση.

Καθώς το CHP θεωρεί ότι βρίσκεται κοντά στο να αναλάβει την διακυβέρνηση της Τουρκίας, μετά από πάνω από δυο δεκαετίες ηγεμονίας του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια για την διείσδυση του κόμματος στο εξωτερικό, έναν χώρο που το ΑΚΡ κερδίζει συνεχώς με μεγάλη διαφορά στις εκλογές.

• Ο θάνατος του Φετουλάχ Γκιουλέν, πριν από λίγες βδομάδες, έχει ανοίξει την όρεξη του κεμαλικού κόμματος να προσεγγίσει ένα σημαντικό τμήμα των πάλαι ποτέ υποστηρικτών του Γκιουλέν αλλά που δεν έχουν τόσο στενές διασυνδέσεις με την οργάνωση που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική στην Τουρκία.  

Όμως ο φόβος να διεισδύσουν στελέχη της οργάνωσης στο CHP και να πάρουν ως Δούρειος Ίππος την εξουσία μέσω του κόμματος και προς όφελος της οργάνωσης του Γκιουλέν, έχει κάνει επιφυλακτικά τα στελέχη του κεμαλικού κόμματος, που βλέπουν πλέον πολύ καθαρά το Προεδρικό Παλάτι.

Μιλώντας στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΜΗΡ, πολιτικού φορέα των εθνικιστών Γκρίζων Λύκων, ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί δήλωσε: «Αν όλοι συμφωνούν για μια πολιτική, μια χώρα και ένα μέλλον χωρίς τρομοκρατία, τότε είμαστε έτοιμοι να βγούμε μπροστά. Ας αφήσουμε τον αρχιτρομοκράτη, ο οποίος δήλωσε έτοιμος να προσφέρει κάθε είδους υπηρεσία όταν τον έφερναν στην Τουρκία, να δηλώσει μονομερώς ότι η τρομοκρατία έχει τελειώσει και η οργάνωση έχει εκκαθαριστεί».

«Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν έχουν ακόμη κατανοήσει αυτό το κάλεσμά μου», συνέχισε ο πρόεδρος του ακροδεξιού ΜΗΡ, και διατύπωσε την πρότασή του «για την εξάλειψη της τρομοκρατίας στον Αιώνα της Τουρκίας», όπως είπε, ως εξής: «Αν αρθεί η απομόνωση του αρχηγού της τρομοκρατίας, ας έρθει να μιλήσει στη συνεδρίαση της ομάδας (σ.σ. του φιλοκουρδικού) Κόμματος Ισότητας των Λαών και Δημοκρατίας (DEM) στη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση. Ας διακηρύξει ότι η τρομοκρατία έχει τελειώσει εντελώς και η οργάνωση έχει διαλυθεί. Αν δείξει αυτή την βούληση, ας ανοίξει διάπλατα ο δρόμος για νομική ρύθμιση προκειμένου να ασκήσει το “δικαίωμα στην ελπίδα”».

Ο όρος «δικαίωμα στην ελπίδα» στην νομολογία των τουρκικών δικαστηρίων αναφέρεται στη δυνατότητα πρόωρης αποφυλάκισης υπό περιοριστικούς όρους των κρατουμένων, που έχουν καταδικαστεί σε ποινή φυλάκισης, εφόσον έχουν επιδείξει καλή συμπεριφορά και έχουν εκτίσει ορισμένο μέρος της ποινής τους. Η υπό όρους αποφυλάκιση αποσκοπεί στην επανένταξη του κρατουμένου στην κοινωνία και στην εξασφάλιση ότι η ποινή έχει αναμορφωτική λειτουργία.

Ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν κρατείται από το 1999, υπό συνθήκες απομόνωσης, στο νησί Ιμραλί της Προποντίδας, εκτίοντας ποινή ισόβιας κάθειρξης.

Η πρώτη κίνηση του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, που ερμηνεύτηκε ως πρωτοβουλία για επίλυση του Κουρδικού Ζητήματος, σημειώθηκε την 1η Οκτωβρίου όταν κατά την τελετή έναρξης της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου στην Εθνοσυνέλευση αντήλλαξε χειραψία με την ηγεσία του φιλοκουρδικού κόμματος DEM, το οποίο ακόμη και σήμερα κατηγορεί ότι στηρίζει την τρομοκρατία και είναι πολιτικό παρακλάδι του ΡΚΚ.

Σε μία πρώτη αντίδραση στην τοποθέτηση του Μπαχτσελί, ο πρόεδρος Ερντογάν, μιλώντας σε στελέχη του κόμματός του ΑΚΡ, ανέφερε μεν ότι «δεν μπορούμε να δεχτούμε αυτούς που έχουν πρόβλημα με τον εθνικό μας ύμνο και αυτούς που υπονομεύουν τη δημοκρατία μας», υπονοώντας τους φιλοκουρδικούς κύκλους, «είτε πρόκειται για εραστές της τρομοκρατίας μεταμφιεσμένους σε δικηγορικούς συλλόγους, δικηγόρους ή δημοσιογράφους». Ωστόσο, παρέχοντας έμμεση στήριξη στη δήλωση Μπαχτσελί, προσέθεσε: «Περιμένουμε από όλους να συνειδητοποιήσουν ότι δεν υπάρχει θέση για την τρομοκρατία στο μέλλον της Τουρκίας. Θέλουμε αυτό το ιστορικό παράθυρο που ανοίγει να μη πέσει θύμα υπολογισμών. Θέλουμε να οικοδομήσουμε μαζί μια Τουρκία χωρίς τρομοκρατία».

Κατ’ αρχήν στήριξη στην πρόταση Μπαχτσελί παρείχε ο πρόεδρος του κεμαλικού Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Οζγκιούρ Οζέλ. «Αν σταματήσει η αιματοχυσία στην Τουρκία, αν δεν υπάρξουν άλλα δάκρυα από τα μάτια των μητέρων, αν έλθει ειρήνη στη χώρα, εκτιμούμε όσα λέγονται σε αυτό το πλαίσιο. Θα υποστηρίξουμε πλήρως το τέλος της τρομοκρατίας».

Από την πλευρά του φιλοκουρδικού DEM, στο οποίο απευθύνεται άλλωστε η πρόταση Μπαχτσελί, η συμπρόεδρος του φιλοκουρδικού κόμματος Τουλάι Χατιμογουλαρί δήλωσε ότι «αν πρόκειται να γίνει μια αρχή, η πρέπει να γίνει άρση της απομόνωσης (του Οτσαλάν) αμέσως. Είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε την πρωτοβουλία για μια έντιμη ειρήνη». Σημείωσε ακόμη ότι «συνομιλητής για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή και την Τουρκία είναι ο κύριος Αμπντουλάχ Οτζαλάν, ο οποίος βρίσκεται υπό βαριά απομόνωση στο Ιμραλί».