«Η συμφωνία άλλαξε σημαντικά κατά τη διάρκεια της διαδικασίας προετοιμασίας. Αυτή είναι πλέον μια πραγματικά δίκαιη συμφωνία που δημιουργεί ευκαιρίες για σημαντικές επενδύσεις στην Ουκρανία», δήλωσε ο Ζελένσκι στο καθημερινό τηλεοπτικό του μήνυμα.

Όπως είπε, το κείμενο δεν προβλέπει αρχικό χρέος της Ουκρανίας προς τις ΗΠΑ, όπως ήθελε αρχικά ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, και έχει στόχο τη δημιουργία ενός ταμείου «για επενδύσεις στην Ουκρανία και οικονομικά κέρδη εδώ».

Today, our government team reported on the economic partnership with the United States. We have an agreement. It has been signed and will be submitted to the Verkhovna Rada for ratification. And we are interested in having no delays with it.

All our representatives did a good… pic.twitter.com/iVMHbQXvux

— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) May 1, 2025

Ο Ουκρανός πρόεδρος τόνισε ότι η συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για τον εκσυγχρονισμό των βιομηχανιών στην Ουκρανία.

Ουάσινγκτον και Κίεβο υπέγραψαν χθες στην αμερικανική πρωτεύουσα συμφωνία ευρείας οικονομικής συνεργασίας στο πλαίσιο της οποίας θα δημιουργηθεί ταμείο επενδύσεων στην ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, που έχει υποστεί πελώριες καταστροφές εξαιτίας του πολέμου που μαίνεται για τρία χρόνια, ενώ θα δοθεί στους Αμερικανούς προνομιακή πρόσβαση στους ουκρανικούς φυσικούς πόρους.

Η συμφωνία αυτή καταγράφεται με φόντο παράλληλες, ευρύτερες διπλωματικές διαπραγματεύσεις προκειμένου να τερματιστεί η ένοπλη σύρραξη.

Μετά από μήνες διαπραγματεύσεων, η συμφωνία θεσπίζει ένα επενδυτικό ταμείο, στο οποίο η Ουκρανία ελπίζει ότι θα παγιώσει τη βοήθεια των ΗΠΑ, καθώς η χώρα συνεχίζει να προσπαθεί να αποκρούσει τη Ρωσία, τρία χρόνια μετά την εισβολή.

Ukraine and the US signed an agreement that allows for a joint investment in Ukraine’s mineral wealth and natural resources while establishing a fund for Ukraine's reconstruction https://t.co/2qkIa32hnG pic.twitter.com/eXzZtVVkFE

— Reuters (@Reuters) May 1, 2025

Τo BBC, το οποίο έχει στη διάθεσή του προσχέδιο της συμφωνίας, αλλά όχι το τελικό κείμενο, παραθέτει επτά βασικά σημεία της συμφωνίας αυτής, αντλώντας επίσης πληροφορίες και από τις δημόσιες δηλώσεις των δύο πλευρών.

Χωρίς αντάλλαγμα για την Ουκρανία η συμφωνία

Ο Τραμπ έχει προηγουμένως απαιτήσει από την Ουκρανία να επιστρέψει τη βοήθεια ύψους 350 δισ. Δολαρίων που, όπως ισχυρίζεται, παρείχαν οι ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του πολέμου – όρο που απέρριψε ο Ζελένσκι.

Αλλά η Ουάσινγκτον φαίνεται να έχει κάνει παραχώρηση. Ο Ουκρανός πρωθυπουργός Ντένις Σμιχάλ δήλωσε ότι η συμφωνία δεν υπαγορεύει στη χώρα του να επιστρέψει οποιοδήποτε υποτιθέμενο “χρέος”.

Ο Τραμπ χαρακτήρισε τη συμφωνία νίκη και για τη δική του πλευρά, λέγοντας ότι η χώρα του θα πάρει πίσω “θεωρητικά πολύ περισσότερα” από τα δισεκατομμύρια που δόθηκαν στην Ουκρανία από τον προκάτοχό του Τζο Μπάιντεν.

Σκληρότερη γλώσσα προς τον Πούτιν από τις ΗΠΑ

Η γλώσσα που χρησιμοποίησαν οι ΗΠΑ κατά την ανακοίνωση της συμφωνίας είναι αξιοσημείωτα πιο σκληρή απέναντι στη Ρωσία από ό,τι συνήθως συμβαίνει από την κυβέρνηση Τραμπ.

Σε ανακοίνωση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών γίνεται λόγος για “εισβολή πλήρους κλίμακας της Ρωσίας” και προστίθεται ότι “κανένα κράτος ή πρόσωπο που χρηματοδότησε ή προμήθευσε τη ρωσική πολεμική μηχανή δεν θα επιτραπεί να επωφεληθεί από την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας”.

Αυτό θα ενθαρρύνει το Κίεβο, το οποίο έχει απαιτήσει να ασκηθεί μεγαλύτερη πίεση στη Ρωσία στις συνομιλίες μεταξύ Μόσχας και Ουάσινγκτον που συζητούν μια πιθανή κατάπαυση του πυρός.

Πετρέλαιο και φυσικό αέριο περιλαμβάνονται στη συμφωνία

Παρά το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης γύρω από τη συμφωνία αφορά τον ορυκτό πλούτο της Ουκρανίας, η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για νέα έργα πετρελαίου και φυσικού αερίου και σχετικές υποδομές.

Σε όλες τις περιπτώσεις, οι πόροι παραμένουν στην ουκρανική ιδιοκτησία, παρόλο που οι ΗΠΑ θα έχουν κοινή πρόσβαση.

Αυτό έχει θεωρηθεί ως άμβλυνση της ουκρανικής θέσης, καθώς δεν υπήρχε σε προηγούμενα σχέδια της συμφωνίας.

Κανένα εμπόδιο στις φιλοδοξίες της Ουκρανίας για την ΕΕ

Η Ουκρανία φιλοδοξεί από καιρό να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ενταξιακές συνομιλίες ξεκίνησαν επίσημα τον περασμένο Ιούνιο.

Υπήρχαν κάποιες ανησυχίες στο Κίεβο ότι η συμφωνία για τους πόρους θα μπορούσε να εμποδίσει την ικανότητα της Ουκρανίας να ενταχθεί στην ΕΕ, εάν έδινε προνομιακή μεταχείριση στους Αμερικανούς επενδυτές, καθώς το Κίεβο και οι Βρυξέλλες έχουν ήδη στρατηγική εταιρική σχέση για τις πρώτες ύλες.

Ωστόσο, το κείμενο της συμφωνίας αναφέρει ότι οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν την πρόθεση της Ουκρανίας να ενταχθεί στην ΕΕ και την ανάγκη η συμφωνία αυτή να μην έρχεται σε σύγκρουση με αυτήν.

Λέει επίσης ότι εάν η Ουκρανία χρειαστεί να επανεξετάσει τους όρους της συμφωνίας λόγω “πρόσθετων υποχρεώσεων” στο πλαίσιο της ένταξης στην ΕΕ, τότε οι ΗΠΑ συμφωνούν να διαπραγματευτούν με καλή πίστη.

Επιπλέον, το Κίεβο αναφέρει ότι οι ΗΠΑ θα υποστηρίξουν πρόσθετες μεταφορές επενδύσεων και τεχνολογίας στην Ουκρανία, μεταξύ άλλων από την ΕΕ και αλλού.

Τα κέρδη θα επανεπενδύονται στην Ουκρανία για 10 χρόνια

Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της συμφωνίας είναι ότι, για την πρώτη δεκαετία του επενδυτικού ταμείου ανασυγκρότησης, τα κέρδη θα “επανεπενδύονται πλήρως στην οικονομία της Ουκρανίας”.

Αυτό είναι δυνητικά σημαντικό εάν δεν υπάρχει οικονομικό όφελος για τις ΗΠΑ για 10 χρόνια. Η Ουκρανία λέει ότι αναμένει ότι τα χρήματα που θα εισρεύσουν στο ταμείο θα διατεθούν για την ανοικοδόμηση της χώρας και για νέα έργα.

Μετά από αυτή την αρχική περίοδο, τα κέρδη μπορούν να διανεμηθούν μεταξύ των εταίρων. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε στο Fox News ότι η συμφωνία αποτελεί μήνυμα προς τον αμερικανικό λαό ότι “έχουμε την ευκαιρία να συμμετάσχουμε, να πάρουμε μέρος της χρηματοδότησης και των όπλων, να αποζημιωθούμε γι’ αυτά και να γίνουμε εταίροι στην επιτυχία του λαού της Ουκρανίας”.

Η στρατιωτική δέσμευση των ΗΠΑ επιστρέφει στο τραπέζι…

Οι ΗΠΑ διατύπωσαν τη συμφωνία ως απαραίτητη για την υπογραφή της, προκειμένου η Ουκρανία να συνεχίσει να λαμβάνει τη στρατιωτική της βοήθεια.

Η πρώτη αναπληρώτρια πρωθυπουργός της Ουκρανίας Yulia Svyrydenko – η οποία πέταξε στην Ουάσινγκτον για να υπογράψει τη συμφωνία – δήλωσε ότι προβλέπεται η παροχή νέας βοήθειας από τις ΗΠΑ στο μέλλον, όπως συστήματα αεράμυνας.

Αυτό, επίσης, θα σηματοδοτούσε μια αλλαγή στρατηγικής για τον Τραμπ – ο οποίος προσπάθησε να μειώσει τη στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία από τότε που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο.

Ένα εκκρεμές ερώτημα είναι τι θα σημαίνει τελικά η συμφωνία για την κατάσταση του πολέμου. Το Κρεμλίνο δεν έχει ακόμη απαντήσει στη συμφωνία.

…αλλά οι ΗΠΑ μπορούν να αποχωρήσουν ανά πάσα στιγμή

Φαίνεται ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένες εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ, κάτι που η Ουκρανία και η Ευρώπη πιέζουν εδώ και καιρό τον Λευκό Οίκο να παράσχει.

Ο Τραμπ είναι εδώ και καιρό απρόθυμος να δώσει την ίδια στρατιωτική δέσμευση που είχε δώσει ο Μπάιντεν.

Αντ’ αυτού, το ενδιαφέρον του για τη διατήρηση της πορείας της αμερικανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία είναι περισσότερο σιωπηρό, λόγω των οικονομικών δεσμεύσεων που ορίζονται σε αυτή τη συμφωνία.

Αυτό σημαίνει ότι θα εξακολουθεί να υπάρχει μια αστάθεια σχετικά με τη δέσμευση του πιο σημαντικού συμμάχου της Ουκρανίας.

Με βάση την εν λόγω εκτίμηση επιπτώσεων, η Επιτροπή συνιστά μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 90 % έως το 2040 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, δρομολογώντας συζήτηση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη· η επόμενη Επιτροπή θα υποβάλει νομοθετική πρόταση, μετά τις ευρωπαϊκές εκλογές, και θα συμφωνηθεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη, όπως απαιτείται βάσει του νόμου της ΕΕ για το κλίμα. Η παρούσα σύσταση συνάδει με τις συμβουλές της Ευρωπαϊκής Επιστημονικής Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (ESABCC) και τις δεσμεύσεις της ΕΕ στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού.

Η σημερινή ανακοίνωση καθορίζει επίσης ορισμένους ευνοϊκούς όρους πολιτικής που είναι απαραίτητοι για την επίτευξη του στόχου του 90 %. Περιλαμβάνουν την πλήρη εφαρμογή του συμφωνηθέντος πλαισίου για το 2030, τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, μεγαλύτερη εστίαση σε μια δίκαιη μετάβαση που δεν αφήνει κανέναν στο περιθώριο, ισότιμους όρους ανταγωνισμού με τους διεθνείς εταίρους και στρατηγικό διάλογο σχετικά με το πλαίσιο για την περίοδο μετά το 2030, μεταξύ άλλων με τη βιομηχανία και τον γεωργικό τομέα. Το αποτέλεσμα της COP28 στο Ντουμπάι δείχνει ότι ο υπόλοιπος κόσμος κινείται προς την ίδια κατεύθυνση. Η ΕΕ πρωτοστατεί στη διεθνή δράση για το κλίμα και θα πρέπει να παραμείνει στην πορεία της, δημιουργώντας ευκαιρίες για την ευρωπαϊκή βιομηχανία να ευδοκιμήσει σε νέες παγκόσμιες αγορές καθαρής τεχνολογίας.

Προβλεψιμότητα και βιωσιμότητα για την οικονομία και την κοινωνία μας

Ο καθορισμός ενός κλιματικού στόχου για το 2040 θα βοηθήσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία, τους επενδυτές, τους πολίτες και τις κυβερνήσεις να λάβουν αποφάσεις κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας, οι οποίες θα διατηρήσουν την ΕΕ σε καλό δρόμο για την επίτευξη του στόχου της για κλιματική ουδετερότητα το 2050. Θα στέλνει σημαντικά μηνύματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να πραγματοποιηθούν επενδύσεις και να προγραμματιστούν αποτελεσματικά μακροπρόθεσμα, ελαχιστοποιώντας τους κινδύνους των μη αξιοποιήσιμων στοιχείων ενεργητικού. Με αυτόν τον μακρόπνοο σχεδιασμό, είναι δυνατόν να διαμορφωθεί μια ευημερούσα, ανταγωνιστική και δίκαιη κοινωνία, να απαλλαγεί η βιομηχανία και τα ενεργειακά συστήματα της ΕΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές και να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη αποτελεί πρωταρχικό προορισμό για επενδύσεις, με σταθερές και ανθεκτικές στις μελλοντικές εξελίξεις θέσεις εργασίας.

Θα ενισχύσει επίσης την ανθεκτικότητα της Ευρώπης έναντι μελλοντικών κρίσεων, και ιδίως θα ενισχύσει την ενεργειακή ανεξαρτησία της ΕΕ από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, οι οποίες αντιπροσώπευαν πάνω από το 4 % του ΑΕΠ το 2022, καθώς αντιμετωπίσαμε τις συνέπειες του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Το κόστος και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον άνθρωπο είναι όλο και πιο μεγάλες και ορατές. Μόνο κατά την τελευταία πενταετία, οι οικονομικές ζημίες που σχετίζονται με το κλίμα στην Ευρώπη εκτιμώνται σε 170 δισεκατομμύρια ευρώ. Η εκτίμηση επιπτώσεων της Επιτροπής διαπιστώνει ότι, ακόμη και με συντηρητικές εκτιμήσεις, η αύξηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη ως αποτέλεσμα της αδράνειας θα μπορούσε να μειώσει το ΑΕΠ της ΕΕ κατά περίπου 7 % έως το τέλος του αιώνα.

Καθορισμός των προϋποθέσεων για την επίτευξη του συνιστώμενου στόχου

Η επίτευξη μείωσης των εκπομπών κατά 90 % έως το 2040 θα απαιτήσει την εκπλήρωση ορισμένων πρόσφορων προϋποθέσεων. Αφετηρία αποτελεί η πλήρης εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας για τη μείωση των εκπομπών κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030. Η εν εξελίξει επικαιροποίηση των προσχεδίων των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ) αποτελεί βασικό στοιχείο για την παρακολούθηση της προόδου και η Επιτροπή συνεργάζεται με τα κράτη μέλη, τη βιομηχανία και τους κοινωνικούς εταίρους για τη διευκόλυνση της αναγκαίας δράσης.

Η Πράσινη Συμφωνία πρέπει τώρα να καταστεί μια βιομηχανική συμφωνία απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, η οποία θα βασίζεται στα υφιστάμενα βιομηχανικά πλεονεκτήματα, όπως η αιολική ενέργεια, η υδροηλεκτρική ενέργεια και οι ηλεκτρολυτικές κυψέλες, και θα συνεχίσει να αυξάνει την εγχώρια παραγωγική ικανότητα σε τομείς ανάπτυξης, όπως οι μπαταρίες, τα ηλεκτρικά οχήματα, οι αντλίες θερμότητας, τα ηλιακά φωτοβολταϊκά, η CCU/CCS, το βιοαέριο και το βιομεθάνιο, και η κυκλική οικονομία. Η τιμολόγηση του άνθρακα και η πρόσβαση σε χρηματοδότηση είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων μείωσης των εκπομπών από την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Η Επιτροπή θα συγκροτήσει ειδική ειδική ομάδα για την ανάπτυξη μιας παγκόσμιας προσέγγισης όσον αφορά την τιμολόγηση των ανθρακούχων εκπομπών και τις αγορές ανθρακούχων εκπομπών. Η Ευρώπη θα πρέπει επίσης να κινητοποιήσει το σωστό μείγμα επενδύσεων από τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, ώστε η οικονομία μας να καταστεί βιώσιμη και ανταγωνιστική. Κατά τα προσεχή έτη θα χρειαστεί μια ευρωπαϊκή προσέγγιση στον τομέα της χρηματοδότησης, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη.

Η αλληλεγγύη και οι κοινωνικές πολιτικές πρέπει να παραμείνουν στο επίκεντρο της μετάβασης. Η δράση για το κλίμα πρέπει να αποφέρει οφέλη σε όλους στις κοινωνίες μας και οι πολιτικές για το κλίμα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη εκείνους που είναι πιο ευάλωτοι ή αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες προκλήσεις προσαρμογής. Το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης αποτελούν παραδείγματα τέτοιων πολιτικών που θα βοηθήσουν ήδη τους πολίτες, τις περιφέρειες, τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας.

Τέλος, ο ανοικτός διάλογος με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την επίτευξη της καθαρής μετάβασης. Η Επιτροπή έχει ήδη καθιερώσει επίσημους διαλόγους με ενδιαφερόμενους φορείς του κλάδου και του γεωργικού τομέα, και οι προσεχείς μήνες πολιτικού διαλόγου στην Ευρώπη αποτελούν σημαντική ευκαιρία για τη διασφάλιση της συμμετοχής του κοινού στα επόμενα βήματα και τις επιλογές πολιτικής. Ο διαρθρωμένος διάλογος με τους κοινωνικούς εταίρους θα πρέπει να ενισχυθεί ώστε να διασφαλιστεί η συμβολή τους, εστιάζοντας στην απασχόληση, την κινητικότητα, την ποιότητα των θέσεων εργασίας, τις επενδύσεις στην επανειδίκευση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων. Αυτή η συνεχής προβολή θα βοηθήσει την επόμενη Επιτροπή να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις για το πλαίσιο πολιτικής για την περίοδο μετά το 2030, το οποίο θα επιτύχει τον στόχο για το 2040 με δίκαιο και οικονομικά αποδοτικό τρόπο. Ο ρυθμός απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές θα εξαρτηθεί από τη διαθεσιμότητα τεχνολογιών που παρέχουν λύσεις χωρίς ανθρακούχες εκπομπές, καθώς και από την αποδοτική χρήση των πόρων σε μια κυκλική οικονομία.

Ο τομέας της ενέργειας προβλέπεται να επιτύχει πλήρη απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές λίγο μετά το 2040, με βάση όλες τις ενεργειακές λύσεις μηδενικών και χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της πυρηνικής ενέργειας, της ενεργειακής απόδοσης, της αποθήκευσης, της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCU), των απορροφήσεων άνθρακα, της γεωθερμικής και υδροηλεκτρικής ενέργειας. Η βιομηχανική συμμαχία για τους μικρούς στοιχειώδεις αντιδραστήρες, που δρομολογήθηκε σήμερα, είναι η τελευταία πρωτοβουλία για την ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και τη διασφάλιση ισχυρής αλυσίδας εφοδιασμού της ΕΕ και ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Σημαντικό όφελος των προσπαθειών αυτών είναι η μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα χάρη στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας κατά 80 % από το 2021 έως το 2040. Το πλαίσιο πολιτικής για την περίοδο μετά το 2030 θα αποτελέσει ευκαιρία για την περαιτέρω ανάπτυξη αυτών των πολιτικών και τη συμπλήρωσή τους με κοινωνικές και βιομηχανικές πολιτικές, ώστε να διασφαλιστεί η ομαλή μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.

Ο τομέας των μεταφορών αναμένεται να απαλλαγεί από τις ανθρακούχες εκπομπές μέσω ενός συνδυασμού τεχνολογικών λύσεων και τιμολόγησης του άνθρακα. Με τις κατάλληλες πολιτικές και στήριξη, ο γεωργικός τομέας μπορεί επίσης να διαδραματίσει ρόλο στη μετάβαση, διασφαλίζοντας παράλληλα επαρκή παραγωγή τροφίμων στην Ευρώπη, διασφαλίζοντας δίκαια εισοδήματα και παρέχοντας άλλες ζωτικές υπηρεσίες, όπως η ενίσχυση της ικανότητας των εδαφών και των δασών να αποθηκεύουν περισσότερο άνθρακα. Ο ολιστικός διάλογος με την ευρύτερη βιομηχανία τροφίμων, και πέραν της γεωργικής πύλης, είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία στον τομέα αυτό και για την ανάπτυξη βιώσιμων πρακτικών και επιχειρηματικών μοντέλων.

Η ΕΕ θα συνεχίσει να αναπτύσσει το κατάλληλο πλαίσιο συνθηκών για την προσέλκυση επενδύσεων και παραγωγής. Η επιτυχής κλιματική μετάβαση θα πρέπει να συμβαδίζει με την ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, ιδίως στους τομείς της καθαρής τεχνολογίας. Ένα μελλοντικό ευνοϊκό πλαίσιο για την απαλλαγή της βιομηχανίας από τις ανθρακούχες εκπομπές θα πρέπει να βασίζεται στο υφιστάμενο βιομηχανικό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Οι δημόσιες επενδύσεις θα πρέπει να είναι καλά στοχευμένες με τον σωστό συνδυασμό επιχορηγήσεων, δανείων, ιδίων κεφαλαίων, εγγυήσεων, συμβουλευτικών υπηρεσιών και άλλης δημόσιας στήριξης. Η τιμολόγηση του άνθρακα θα πρέπει να συνεχίσει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην παροχή κινήτρων για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και στη δημιουργία εσόδων για τη δράση για το κλίμα και την κοινωνική στήριξη για τη μετάβαση.

Για την επίτευξη του συνιστώμενου στόχου του 90 % θα απαιτηθούν τόσο μειώσεις εκπομπών όσο και απορροφήσεις άνθρακα. Θα απαιτήσει την ανάπτυξη τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και τη χρήση δεσμευμένου άνθρακα στη βιομηχανία. Η στρατηγική της ΕΕ για τη βιομηχανική διαχείριση του άνθρακα θα στηρίξει την ανάπτυξη αλυσίδων εφοδιασμού CO2 και των απαιτούμενων υποδομών μεταφοράς CO2. Η δέσμευση άνθρακα θα πρέπει να στοχεύει σε τομείς στους οποίους είναι δύσκολο να μειωθούν οι εκπομπές, όπου οι εναλλακτικές λύσεις είναι λιγότερο βιώσιμες από οικονομική άποψη. Θα χρειαστούν επίσης απορροφήσεις άνθρακα για την παραγωγή αρνητικών εκπομπών μετά το 2050.

Ιστορικό

Μια ιστορικά υψηλή επιτάχυνση της κλιματικής διαταραχής το 2023, η υπερθέρμανση του πλανήτη έφτασε τους 1,48 °C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, ενώ οι θερμοκρασίες των ωκεανών και οι απώλειες πάγων στον ανταρκτικό ωκεανό διακόπηκαν σε μεγάλο βαθμό. Η θερμοκρασία του επιφανειακού αέρα έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο στην Ευρώπη, με τον τελευταίο πενταετή μέσο όρο να είναι 2,2 °C πάνω από την προβιομηχανική εποχή. Οι δασικές πυρκαγιές, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες και οι καύσωνες προβλέπεται να αυξηθούν, ενώ η μείωση των εκπομπών και η ενίσχυση της δράσης προσαρμογής είναι ο μόνος τρόπος για να αποφευχθούν τα χειρότερα αποτελέσματα της κλιματικής αλλαγής και να προστατευθούν οι ζωές, η υγεία, η οικονομία και τα οικοσυστήματα.

Ο ευρωπαϊκός νόμος για το κλίμα, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο του 2021, κατοχυρώνει νομοθετικά τη δέσμευση της ΕΕ να επιτύχει κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 και τον ενδιάμεσο στόχο της μείωσης των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Έκτοτε, η ΕΕ έχει εγκρίνει δέσμη νομοθετικών μέτρων γνωστή ως «Fit for 55», η οποία θα επιτρέψει την επίτευξη των στόχων για το 2030. Ο νόμος για το κλίμα απαιτεί επίσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει έναν κλιματικό στόχο για το 2040 εντός έξι μηνών από τον πρώτο παγκόσμιο απολογισμό της συμφωνίας του Παρισιού, ο οποίος πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2023. Μόλις εγκριθεί ο κλιματικός στόχος για το 2040, στο πλαίσιο της επόμενης Επιτροπής, ο στόχος αυτός θα αποτελέσει τη βάση για τη νέα εθνικά καθορισμένη συνεισφορά της ΕΕ στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού, η οποία πρέπει να κοινοποιηθεί στην UNFCCC το 2025.

Ο καθορισμός ενός κλιματικού στόχου για το 2040 όχι μόνο θα αποφέρει σαφή οικονομικά οφέλη από τους χαμηλότερους κινδύνους ακραίων καιρικών φαινομένων και των σχετικών απωλειών τους, αλλά και από διάφορα παράλληλα οφέλη, συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης της ποιότητας του αέρα και των συναφών οφελών για την υγεία, της μειωμένης εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και των οφελών για τη βιοποικιλότητα. Η κλιματική αλλαγή προκαλεί συχνότερα και σοβαρότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, τα οποία οδηγούν σε σημαντικές και αυξανόμενες κοινωνικές επιπτώσεις και οικονομικές ζημίες. Αυτές οι οικονομικές απώλειες υπερτερούν κατά πολύ του κόστους της δράσης για το κλίμα.

Οι περισσότερες σχεδιάζουν την επόμενη ημέρα και ποιο καύσιμο θα μπορούσε να τα αντικαταστήσει. Το νέο πετρέλαιο λοιπόν ονομάζεται υδρογόνο. Στη Σαουδική Αραβία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Ομάν υπάρχουν ήδη ή δημιουργούνται τεράστιες εγκαταστάσεις παραγωγής υδρογόνου. Και μάλιστα «πράσινου» υδρογόνου που θα παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς σε αυτές τις χώρες  υπάρχουν πολλά αιολικά και ηλιακά πάρκα.

Το ανταγωνιστικό υδρογόνο

Ο Αχμέτ αλ Χοβάιτερ, τεχνικός διευθυντής της πετρελαϊκής επιχείρησης Aramco, είναι πεπεισμένος για την ορθότητα των επιλογών της εταιρείας του. Όπως επιβεβαιώνει και ο υπουργός Ενέργειας της χώρας, η Σαουδική Αραβία θα γίνει το αργότερο το 2050 η μεγαλύτερη παγκοσμίως χώρα εξαγωγής υδρογόνου. Η παραγωγή του, που θα γίνεται με ηλεκτρόλυση του νερού, είναι ακόμη ακριβή μέθοδος. Κι αν στη διαδικασία χρησιμοποιείται ηλεκτρικό, που έχει παραχθεί από ορυκτά καύσιμα, στο τέλος δεν θα πρόκειται για ένα καύσιμο με μηδενικό ενεργειακό αποτύπωμα.

Αλλά ο μάνατζερ Αχμέτ αλ Χοβάιτερ δεν χάνει την αισιοδοξία του. «Ο κόσμος αλλάζει» υποστηρίζει, «η τεχνολογία υδρογόνου αναπτύσσεται, πιλοτικά προγράμματα εμφανίζονται πολλά, έτσι ώστε το υδρογόνο, τόσο στον τομέα μεταφορών όσο και στη βιομηχανία, θα μπορεί να είναι ανταγωνιστικό».

Στις εναλλακτικές πηγές ενέργειας θέλει να ρίξει το βάρος της η Σαουδική Αραβία, αιολικά και ηλιακά πάρκα διαθέτει πολλά στις ατέλειωτες ερήμους της. Για 3,4 δισ. ευρώ κατασκευάζει μαζί με τη γερμανική θυγατρική της Thyssen-Krup, την Udhe, το μεγαλύτερο στον κόσμο εργοστάσιο παραγωγής υδρογόνου. Μάλιστα στα επόμενα δέκα χρόνια θα μπορούσε  κάτω από ιδανικές συνθήκες, όπως αυτές που υπάρχουν στη Σαουδική Αραβία, να πωλείται σε τιμή ανταγωνιστική έναντι των ορυκτών καυσίμων.

Συνεργασία με τη Γερμανία

Η Γερμανία είναι μια από τις χώρες με τις οποίες συνεργάζεται η Σαουδική Αραβία σε αυτόν τον τομέα. Μάλιστα το υπουργείο Οικονομίας και Ενέργειας στο Βερολίνο έχει υπογράψει δήλωση προθέσεων για συνεργασία στην παραγωγή υδρογόνου. Κάποια στιγμή η παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου θα σταματήσει, το υδρογόνου θα μπορούσε να αποδειχθεί σωτήριο για τις οικονομίες των χωρών του Κόλπου.

Ο αγώνας δρόμου λοιπόν έχει ξεκινήσει, και εκτός από τη Σαουδική Αραβία, και το Ομάν διεκδικεί τα πρωτεία. Με Γερμανούς εταίρους ιδρύθηκε στο Γερμανικό Πανεπιστήμιο στο Ομάν κέντρο υδρογόνου.

Ο πρύτανης Χουσείν αλ Σάμι είναι φιλόδοξος. «Η χώρα βρίσκεται σε ευνοϊκή θέση, διαθέτει νερό, ήλιο και τεράστιες επιφάνειες. Μάλιστα το 2040 το Ομάν θα μπορούσε με την παραγωγή υδρογόνου να κερδίζει 20 δισ. δολάρια». Τα ίδια φιλόδοξα σχέδια έχει και η Σαουδική Αραβία. Επιδιώκει σε μερικά χρόνια να διαχειρίζεται τα μεγαλύτερα εργοστάσια παραγωγής ηλιακής ενέργειας στον κόσμο. Αυτή την εποχή σε συνεργασία με την Siemens δημιουργείται μια πιλοτική εγκατάσταση για παραγωγή υδρογόνου από ηλεκτρόλυση νερού με βάση την «πράσινη» ενέργεια.

Πηγή: DW