Σπύρος Σιδέρης

Αυτή τη φορά, ο κίνδυνος δεν εντοπίζεται μόνο στις τράπεζες ή στα στεγαστικά δάνεια, αλλά σε έναν εκρηκτικό συνδυασμό κρυφού χρέους, ιδιωτικού πιστωτικού δανεισμού, ενεργειακής ανασφάλειας, υψηλών επιτοκίων και γεωπολιτικού κατακερματισμού που περιορίζει δραματικά την ικανότητα του κόσμου να αντιδράσει συντονισμένα.

Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται ο τομέας του ιδιωτικού πιστωτικού δανεισμού (private credit), μια αγορά που αναπτύχθηκε ραγδαία τα τελευταία χρόνια και εκτιμάται ότι ξεπερνά πλέον τα 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές τράπεζες, μεγάλο μέρος αυτής της αγοράς λειτουργεί εκτός του αυστηρού πλαισίου εποπτείας των κεντρικών τραπεζών, δημιουργώντας αυτό που αρκετοί οικονομολόγοι αποκαλούν «σκιώδες τραπεζικό σύστημα».

Η ανησυχία εντείνεται καθώς μεγάλοι επενδυτικοί κολοσσοί, όπως η BlackRock και η Blackstone, έχουν προχωρήσει κατά περιόδους σε περιορισμούς αναλήψεων σε ορισμένα επενδυτικά προϊόντα, επιχειρώντας να αποτρέψουν μαζικές εξόδους κεφαλαίων. Οι ειδικοί περιγράφουν αυτή την κατάσταση ως μια μορφή «αργής φυγής ρευστότητας». Αν το 2008 οι ουρές σχηματίζονταν έξω από τις τράπεζες, σήμερα είναι ψηφιακές και συχνά αόρατες, μέσα από ηλεκτρονικές αιτήσεις εξαγοράς και «πύλες ρευστότητας».

• Το πρόβλημα είναι βαθύτερο απ’ όσο φαίνεται. Τα επενδυτικά αυτά κεφάλαια έχουν διοχετεύσει τεράστια ποσά σε μη άμεσα ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία, όπως μακροπρόθεσμα δάνεια και σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα. Όταν πολλοί επενδυτές επιδιώξουν ταυτόχρονα να αποσύρουν τα χρήματά τους, τα funds μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με την ανάγκη να πουλήσουν περιουσιακά στοιχεία γρήγορα και με μεγάλες απώλειες. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι μια ξαφνική ασφυξία ρευστότητας, με επιπτώσεις όχι μόνο στις αγορές, αλλά και στην πραγματική οικονομία.

Πολλοί αναλυτές παρομοιάζουν το σημερινό χρηματοπιστωτικό οικοδόμημα με μια «τούρτα πολλαπλών στρωμάτων χρέους». Τα funds δεν αξιοποιούν μόνο τα χρήματα των επενδυτών, αλλά δανείζονται επιπλέον κεφάλαια για να αυξήσουν τις αποδόσεις τους. Με άλλα λόγια, το χρέος χρησιμοποιείται για να χρηματοδοτήσει ακόμη περισσότερο χρέος.

Αυτή η υπερβολική εξάρτηση από τη μόχλευση δημιουργεί ένα εύθραυστο σύστημα, όπου η κατάρρευση ενός μικρού κρίκου μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις. Σε αντίθεση με το 2008, όταν οι κίνδυνοι βρίσκονταν κυρίως μέσα στις μεγάλες τράπεζες, σήμερα σημαντικό μέρος του ρίσκου έχει μεταφερθεί στη λεγόμενη «ζώνη σκιάς» της οικονομίας, όπου η διαφάνεια είναι περιορισμένη και οι μηχανισμοί ασφαλείας λιγότερο σαφείς.

Την ίδια στιγμή, η ενέργεια μετατρέπεται σε πιθανό καταλύτη μιας νέας παγκόσμιας κρίσης. Οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και ειδικά οι φόβοι γύρω από το Στενό του Ορμούζ προκαλούν έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές. Το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα θεωρείται ζωτικής σημασίας για τη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ οποιαδήποτε σοβαρή αποσταθεροποίηση θα μπορούσε να πυροδοτήσει απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας.

• Μια νέα ενεργειακή έκρηξη θα επανέφερε τον φόβο του διαρθρωτικού πληθωρισμού. Σε αντίθεση με την πληθωριστική κρίση της πανδημίας, αυτή τη φορά η πίεση δεν θα προερχόταν μόνο από τη ζήτηση ή τις εφοδιαστικές αλυσίδες, αλλά από μια βαθύτερη γεωπολιτική αστάθεια, ικανή να διαρκέσει πολύ περισσότερο.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σοβαρό επειδή τα κράτη έχουν πλέον μικρότερα περιθώρια παρέμβασης. Κατά την κρίση του 2008 και αργότερα κατά την πανδημία, κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες διοχέτευσαν τεράστια ποσά στις οικονομίες για να αποτρέψουν μια γενικευμένη κατάρρευση. Σήμερα, όμως, το δημόσιο χρέος είναι πολύ υψηλότερο και το κόστος δανεισμού παραμένει βαρύ για πολλές οικονομίες.

Ορισμένοι οικονομολόγοι περιγράφουν τις κυβερνήσεις ως μια «πυροσβεστική χωρίς νερό». Η δυνατότητα νέων γιγαντιαίων πακέτων στήριξης είναι περιορισμένη, ενώ η κοινωνική κόπωση από τον πληθωρισμό, τη λιτότητα και την ακρίβεια αυξάνει τις πολιτικές πιέσεις.

• Την ίδια ώρα, οι διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν για έναν επικίνδυνο συνδυασμό: ακριβό χρήμα, απώλειες στις αγορές, πιέσεις στους τραπεζικούς ισολογισμούς και περιορισμό του δανεισμού προς επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο όπου η αύξηση των αποδόσεων των ομολόγων μειώνει την αξία τραπεζικών χαρτοφυλακίων, αναγκάζοντας τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να γίνουν πιο επιφυλακτικά στη χορήγηση νέων δανείων.

Ωστόσο, η μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με το 2008 είναι ίσως πολιτική και γεωστρατηγική. Τότε, οι μεγάλες δυνάμεις συνεργάστηκαν σχετικά γρήγορα για να αποτρέψουν την κατάρρευση του συστήματος. Σήμερα, ο κόσμος είναι πιο κατακερματισμένος. Οι εμπορικοί πόλεμοι, οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις και η σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Κίνας, Ρωσίας και Ευρώπης δυσκολεύουν τον διεθνή συντονισμό.

Αυτό σημαίνει ότι, σε περίπτωση μιας νέας μεγάλης κρίσης, ίσως να μην υπάρχει ένας κοινός «παγκόσμιος πυροσβέστης» πρόθυμος ή ικανός να παρέμβει συντονισμένα. Και αυτό είναι που ανησυχεί περισσότερο τις αγορές: όχι μόνο η πιθανότητα μιας νέας οικονομικής καταιγίδας, αλλά το ενδεχόμενο ο κόσμος να τη βιώσει χωρίς τα εργαλεία, τα αποθέματα και την πολιτική ενότητα που διέθετε το 2008.

Το φάντασμα της Lehman Brothers δεν επιστρέφει με την ίδια μορφή. Επιστρέφει ως προειδοποίηση ότι οι κρίσεις αλλάζουν πρόσωπο, μετακινούνται σε λιγότερο ορατές γωνιές του συστήματος και εκρήγνυνται εκεί όπου η οικονομία, η ενέργεια και η γεωπολιτική συναντιούνται. Το ερώτημα δεν είναι αν ο κόσμος θυμάται το 2008. Είναι αν έχει ακόμη τη δύναμη να αποτρέψει το επόμενο.

Μιλώντας στο φόρουμ Ambrosetti workshop στη λίμνη Κόμο, ο επικεφαλής της Nomura Research υπογράμμισε ότι η αποκατάσταση των ισορροπιών θα απαιτήσει σημαντικό χρόνο. «Θα χρειαστεί πολύς χρόνος για να αποκατασταθούν τα πάντα», σημείωσε, περιγράφοντας ένα σοκ προσφοράς που δυσκολεύει τη διαχείριση από κυβερνήσεις και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. «Αν τελειώσει, οι άνθρωποι μπορούν να αρχίσουν να σχεδιάζουν. Προς το παρόν, κανείς δεν μπορεί να σχεδιάσει τίποτα».

Την ίδια ώρα, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία εντείνει την αβεβαιότητα, με τους δασμούς να διαταράσσουν εμπορικές ισορροπίες και τις πιέσεις προς το ΝΑΤΟ να ενισχύουν τους ευρωπαϊκούς προβληματισμούς για την ασφάλεια. Ο πόλεμος που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ κατά του Ιράν έχει πυροδοτήσει έντονες ανησυχίες για το μέλλον της Μέσης Ανατολής και την παγκόσμια ενεργειακή σταθερότητα.

Οι εξελίξεις αυτές συνιστούν έναν «σεισμό» στο διεθνές οικονομικό σύστημα, σύμφωνα με τον πρώην πρωθυπουργό της Ιταλίας Μάριο Μόντι. Όπως ανέφερε, οι μονομερείς επιλογές του Τραμπ, «σε συνδυασμό με την απροθυμία αποδοχής των περιορισμών του κράτους δικαίου», υπονομεύουν «τα θεμέλια του δημοκρατικού καπιταλισμού». Το κρίσιμο ερώτημα, όπως το έθεσε, είναι: «Ποιες θα είναι οι συνέπειες της αποδόμησης αυτού του συστήματος;».

Στο ίδιο πλαίσιο, οι συμμετέχοντες στο συνέδριο στο Τσερνόμπιο κατέληξαν ότι η τρέχουσα συγκυρία λειτουργεί ως σημείο καμπής για τις αγορές, αναλύοντας τις πολυεπίπεδες οικονομικές συνέπειες των πολιτικών επιλογών της Ουάσιγκτον.

Παρά το αρνητικό κλίμα, καταγράφεται και μια συγκρατημένη αισιοδοξία για την Ευρώπη, όπως επισήμανε ο Βαλέριο ντε Μόλι. «Το πλεονέκτημα των κινήσεων του Τραμπ είναι ότι λειτούργησαν σαν ηλεκτροσόκ για την Ευρώπη», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η ήπειρος επιτάχυνε σημαντικές συμφωνίες, μεταξύ άλλων με τη Mercosur, την Ινδία, την Ινδονησία και την Αυστραλία.

Παράλληλα, όπως σημείωσε, η Ευρώπη προχωρά σε αύξηση αμυντικών δαπανών και ενισχύει τη θέση της ως πόλος έλξης για ερευνητές και φοιτητές διεθνώς.

Η επανεκτίμηση αυτή λαμβάνει χώρα σε ένα περιβάλλον έντονων πιέσεων, με τον ΟΟΣΑ να ενσωματώνει ήδη στις προβλέψεις του τις συνέπειες της κρίσης. Αν και η παγκόσμια οικονομία εμφάνιζε σημάδια ανάκαμψης, πλέον βρίσκεται αντιμέτωπη με νέο κύμα αύξησης του κόστους ζωής.

«Είναι σαφές ότι θα υπάρξει επίδραση στον πληθωρισμό και την ανάπτυξη», τόνισε ο Φαμπρίτσιο Παγκάνι, επισημαίνοντας ότι η διάρκεια της σύγκρουσης θα καθορίσει το εύρος των επιπτώσεων.

Σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής βρίσκονται και οι κεντρικές τράπεζες, με τη Federal Reserve να απομακρύνει το ενδεχόμενο άμεσων μειώσεων επιτοκίων, ενώ η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξετάζει ακόμη και πιθανή αύξηση μέσα στον επόμενο μήνα.

Ταυτόχρονα, κυβερνήσεις αναθεωρούν τις εκτιμήσεις τους, με την Ιταλία να εξετάζει χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης για το 2026, ενώ αντίστοιχες πιέσεις καταγράφονται στη Γερμανία και τη Γαλλία.

Σε βάθος χρόνου, εντείνεται η ανησυχία στις ευρωπαϊκές οικονομικές ελίτ ότι η διατλαντική σχέση χάνει τη σταθερότητά της και ενδέχεται να αντικατασταθεί από ένα νέο μοντέλο συνεργασιών, βασισμένο στην αυτονομία και τη διεύρυνση συμμαχιών.

«Πρέπει να δημιουργήσουμε ένα δίκτυο χωρών σε όλο τον κόσμο που θα συνεχίσουν την κληρονομιά των ΗΠΑ», ανέφερε ο Μόντι, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη μπορεί να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο σε ένα νέο πλαίσιο που θα στηρίζεται στο κράτος δικαίου και την πολυμέρεια.

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Bloomberg, η αρμόδια διεύθυνση Στρατηγικής, Πολιτικής και Αναθεώρησης του Ταμείου έχει ήδη ζητήσει από τα επιμέρους γραφεία χωρών να καταθέσουν αναλυτικές εκθέσεις για κρίσιμους οικονομικούς δείκτες.

Η αξιολόγηση επικεντρώνεται κυρίως σε χώρες που βρίσκονται ήδη σε προγράμματα χρηματοδότησης, με στόχο να αποτυπωθεί:

• η κατάσταση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών,
• οι πιθανές χρηματοδοτικές ανάγκες,
• ο βαθμός έκθεσης σε μια παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση.

Σήμερα, το ΔΝΤ διατηρεί ενεργά προγράμματα με περίπου 50 χώρες, ενώ εμφανίζεται έτοιμο να ενισχύσει υφιστάμενες συμφωνίες ή να προχωρήσει σε νέες, εφόσον απαιτηθεί.

Η εκτόξευση των τιμών στα βασικά εμπορεύματα αποτελεί τον βασικό παράγοντα ανησυχίας. Το πετρέλαιο τύπου Brent έχει ξεπεράσει τα 102 δολάρια το βαρέλι, από περίπου 70 πριν την έναρξη της σύγκρουσης.

Η εξέλιξη αυτή:

• αυξάνει το κόστος εισαγωγών ενέργειας,
• περιορίζει τα δημοσιονομικά περιθώρια,
• ενισχύει τις πιέσεις για κρατικές παρεμβάσεις στήριξης.

Παράλληλα, οι διαταραχές στην αγορά λιπασμάτων επιβαρύνουν την αγροτική παραγωγή, εντείνοντας τον κίνδυνο για νέες πληθωριστικές πιέσεις.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, έχει ήδη προειδοποιήσει ότι σε περιόδους αβεβαιότητας αυξάνεται ο αριθμός των κρατών που αναζητούν στήριξη.

Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για:

• χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας,
• νησιωτικές οικονομίες του Ειρηνικού, που πλήττονται από το αυξημένο κόστος μεταφορών,
• κράτη χαμηλού εισοδήματος με υψηλό χρέος.

Την ίδια στιγμή, το ΔΝΤ προχωρά σε επικαιροποίηση των εκτιμήσεών του για την παγκόσμια οικονομία, μέσω της έκθεσης World Economic Outlook, η οποία θα παρουσιαστεί τον Απρίλιο στην Ουάσινγκτον, στο πλαίσιο των εαρινών συνεδριάσεων με την Παγκόσμια Τράπεζα.

Πριν από την κλιμάκωση της κρίσης, το Ταμείο είχε αναθεωρήσει προς τα πάνω την πρόβλεψη για την ανάπτυξη στο 3,3% για το 2026, από 3,1% προηγουμένως.

Ωστόσο, είχε ήδη επισημάνει σημαντικούς κινδύνους, όπως:

• οι γεωπολιτικές εντάσεις,
• οι εμπορικές αντιπαραθέσεις,
• πιθανές «φούσκες» στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Με την ενεργειακή κρίση να βαθαίνει και την αβεβαιότητα να εντείνεται, το ΔΝΤ προετοιμάζεται για ένα σενάριο αυξημένων αιτημάτων στήριξης, σε μια συγκυρία που δοκιμάζει τα όρια της παγκόσμιας οικονομίας.

Όπως τόνισε, η γεωπολιτική ένταση συνιστά «ένα πρόσθετο αρνητικό σοκ προσφοράς», το οποίο, εάν διατηρηθεί ή διευρυνθεί γεωγραφικά, μπορεί να επιφέρει σοβαρές επιπτώσεις στη μακροοικονομική σταθερότητα. Υπογράμμισε ότι τέτοιες περίοδοι κρίσεων συνοδεύονται συνήθως από ενεργειακές αναταράξεις, δημοσιονομικές πιέσεις και αυξημένη αβεβαιότητα, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνετή δημοσιονομική πολιτική και τον στενό συντονισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Συνδέοντας τη σημερινή συγκυρία με την ελληνική εμπειρία, ο κ. Στουρνάρας επισήμανε ότι η κρίση χρέους ανέδειξε την ανάγκη για βαθιές και διατηρήσιμες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, πέρα από τα κριτήρια ονομαστικής σύγκλισης που προέβλεπε το πλαίσιο του Μάαστριχτ. Όπως εξήγησε, πριν από την κρίση, η Ελλάδα κατέγραψε ταχεία αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, χωρίς όμως αντίστοιχη βελτίωση στη θεσμική αποτελεσματικότητα, την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, ενώ τα δημοσιονομικά ελλείμματα παρέμεναν σε υψηλά επίπεδα.

Η κρίση, σύμφωνα με τον ίδιο, ξεκίνησε ως κρίση δημόσιου χρέους και στη συνέχεια μεταδόθηκε στο τραπεζικό σύστημα, επιδεινώνοντας τις μακροοικονομικές ανισορροπίες. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η αδυναμία αντιμετώπισης χρόνιων διαρθρωτικών προβλημάτων κατά την προ κρίσης περίοδο, όπως η αναποτελεσματική δημόσια διοίκηση και η εκτεταμένη φοροδιαφυγή.

Αναφερόμενος στα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής που εφαρμόστηκαν από το 2010, σημείωσε ότι συνέβαλαν στη δημοσιονομική εξυγίανση και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, επιτυγχάνοντας τη μετατροπή μεγάλων ελλειμμάτων σε πρωτογενή πλεονάσματα και τη σημαντική μείωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών. Παράλληλα, υλοποιήθηκαν μεταρρυθμίσεις σε κρίσιμους τομείς, οδηγώντας σε σταδιακή αναδιάρθρωση του παραγωγικού μοντέλου.

Ωστόσο, δεν παρέλειψε να επισημάνει το υψηλό κοινωνικό και οικονομικό κόστος της προσαρμογής. Η ύφεση υπήρξε βαθιά και παρατεταμένη, με την απώλεια άνω του 25% του ΑΕΠ, σημαντική αύξηση της ανεργίας και επιδείνωση των κοινωνικών ανισοτήτων, ενώ καταγράφηκε και εκτεταμένη φυγή ανθρώπινου κεφαλαίου στο εξωτερικό.

Καταλήγοντας, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος υπογράμμισε ότι τα διδάγματα από την ελληνική κρίση παραμένουν κρίσιμα για την Ευρώπη στη σημερινή περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, επισημαίνοντας την ανάγκη για ισορροπημένες πολιτικές που θα διασφαλίζουν τη σταθερότητα χωρίς να υπονομεύουν την ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή.

Σημειώνει πώς η τιμή του πετρελαίου είχε διπλασιαστεί στα 140 δολάρια το βαρέλι τον Αύγουστο του 2008 από 70 δολάρια τον Ιούλιο του 2007, ενώ ταυτόχρονα ξεκινούσαν οι “αναταράξεις” στην αγορά στεγαστικών δανείων, με την κατάρρευση τραπεζών όπως οι Northern Rock και Bear Stearns.

Η σύγκρουση στο Ιράν, η οποία ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, έχει οδηγήσει σε αύξηση των τιμών του πετρελαίου πάνω από 60% φέτος, προκαλώντας ανησυχίες για τον πληθωρισμό και τον κίνδυνο της στασιμοπληθωρισμού, όπου οι αυξανόμενες τιμές πιέζουν τις κεντρικές τράπεζες να αυξήσουν τα επιτόκια, ενώ η οικονομική ανάπτυξη επιβραδύνεται.

Ανησυχίες για τις τράπεζες και τον ιδιωτικό δανεισμό

Οι ανησυχίες γύρω από την έκθεση των τραπεζών στον ιδιωτικό δανεισμό εντείνονται, καθώς η κατηγορία αυτή των περιουσιακών στοιχείων αντιμετωπίζει εκροές κεφαλαίων, ερωτήματα για τα πρότυπα υποβολής δανείων και τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στους δανειολήπτες.

Παράλληλα, οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας προκαλούν φόβους για τον στασιμοπληθωρισμό, ο οποίος θα αναγκάσει τις κεντρικές τράπεζες να αυξήσουν τα επιτόκια, όπως συνέβη το 2008, όταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε τα επιτόκια την ίδια μέρα που οι τιμές του πετρελαίου είχαν φτάσει στο ανώτατο επίπεδο, γεγονός που αποδείχθηκε «ένα από τα μεγαλύτερα λάθη πολιτικής όλων των εποχών».

Τι βλέπει για αγορά και επενδύσεις

Ο Χάρτνετ προειδοποιεί ότι η μεγαλύτερη απειλή για τις μετοχές από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου και τη πιο σφιχτή χρηματοπιστωτική κατάσταση βρίσκεται στα κέρδη των εταιρειών, και όχι στον πληθωρισμό. Προτείνει πώληση πετρελαίου πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι, των 30ετών αμερικανικών ομολόγων άνω του 5% και του δολαρίου όταν ο δείκτης είναι άνω των 100.

Η απόδοση των 30ετών ομολόγων ήταν στο 4,89% την Παρασκευή, ενώ ο δείκτης του δολαρίου στο 100,18, το υψηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο, και ο δείκτης S&P 500 έκλεισε την τελευταία φορά στις 6.673 μονάδες.

Εν τω μεταξύ, ο Σεμπάστιαν Ρέντλερ της Bank of America δήλωσε στο Bloomberg Television ότι βλέπει «πολλές ενδείξεις αναταραχής στον τομέα του δανεισμού, όπου, κατά τη γνώμη του, υπάρχουν ορισμένες αναλογίες με το 2007».

Οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένου του αριστερού συνασπισμού του Νέου Λαϊκού Μετώπου και της ακροδεξιάς Εθνικής Συσπείρωσης, έχουν ήδη ανακοινώσει ότι θα ψηφίσουν για την ανατροπή της κυβέρνησης.

«Οι Γάλλοι είχαν βαρεθεί να τους ξυλοκοπούν και να τους κακομεταχειρίζονται… δεν μπορούμε να αφήσουμε τα πράγματα όπως είναι», είπε στους δημοσιογράφους χθες Δευτέρα η επικεφαλής της ακροδεξιάς Εθνικής Συσπείρωσης, Μαρίν Λεπέν, καθώς ανακοίνωνε ότι το κόμμα της θα ψηφίσει για την ανατροπή της κυβέρνησης του Μπαρνιέ.

θα είναι η πρώτη φορά που μια γαλλική κυβέρνηση υφίσταται την ταπείνωση της απώλειας της ψήφου εμπιστοσύνης από το 1962.

Ο Μπαρνιέ είχε διοριστεί πρωθυπουργός από τον πρόεδρο Εμάνουελ Μακρόν τον Σεπτέμβριο σε μια τελευταία προσπάθεια να βρει διέξοδο από την πολιτική κρίση που ο ίδιος ο Γάλλος πρόεδρος είχε προκαλέσει προκηρύσσοντας πρόωρες εκλογές μετά την ήττα στις ευρωπαϊκές εκλογές.

Όμως ο συντηρητικός πολιτικός απολάμβανε μόνο την εύθραυστη υποστήριξη του συνασπισμού του Μακρόν και των συντηρητικών στο κοινοβούλιο. Με το Νέο Λαϊκό Μέτωπο, το οποίο κέρδισε τις περισσότερες έδρες στις πρόωρες εκλογές, να δεσμεύεται να ρίξει την κυβέρνηση, η επιβίωση του Μπαρνιέ εξαρτιόταν από την ακροδεξιά, που πλέον φαίνεται αποφασισμένη να πατήσει τη σκανδάλη.

Η μπάλα θα επιστρέψει τώρα στο γήπεδο του Μακρόν. Ο πρόεδρος, του οποίου η θητεία διαρκεί μέχρι το 2027 ό,τι κι αν συμβεί, μπορεί να ξαναρχίσει τις συνομιλίες για τον διορισμό νέου πρωθυπουργού και νέας κυβέρνησης.

Αλλά ακόμα κι αν το ήθελε, ο Μακρόν δεν μπορεί πλέον να προκηρύξει νέες βουλευτικές εκλογές επειδή προκάλεσε μια πρόωρη ψηφοφορία τον Ιούλιο. Σύμφωνα με το γαλλικό σύνταγμα, αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να προκηρύξει νέα ψηφοφορία πριν από το επόμενο καλοκαίρι – κάτι που με τη σειρά του σημαίνει ότι η πολιτική αβεβαιότητα και η αναταραχή μπορεί να διαρκέσει για εβδομάδες ή ακόμη και μήνες.

Βέβαια όλα θα αλλάξουν αν ο Μακρόν ρίξει λευκή πετσέτα και παραιτηθεί, κάτι που θα προκαλούσε νέες προεδρικές εκλογές. Έχει αρνηθεί κατηγορηματικά ότι θα το κάνει, αλλά όλο και περισσότερες φωνές τον καλούν να παραιτηθεί.

Φόβοι για κρίση στην οικονομία

Η πολιτική κρίση δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη στιγμή. Τις τελευταίες εβδομάδες, αναλυτές επανειλημμένα έχουν προειδοποιήσει ότι η πολιτική κρίση της Γαλλίας θα μπορούσε να μετατραπεί σε νέα κρίση της ευρωζώνης. Η Γαλλία αποδυναμώνεται από ένα τεράστιο έλλειμμα που ο Μπαρνιέ προσπαθούσε να χαλιναγωγήσει με τεράστιες περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων. Η κατάρρευση της κυβέρνησης ήδη έχει προκαλέσει τρόμο στις χρηματοπιστωτικές αγορές, με τον χρηματιστηριακό δείκτη των 40 μεγαλύτερων εταιρειών της χώρας, τον CAC40, να υποχωρεί τη Δευτέρα.

Ωστόσο, για τους πιο ψύχραιμους η Γαλλία δεν βρίσκεται ακόμη στα πρόθυρα μιας οικονομικής κρίσης, ή τουλάχιστον όχι ακόμη. Ο οίκος αξιολόγησης S&P καθώς επιβεβαίωνε την πιστοληπτική ικανότητα της Γαλλίας την περασμένη εβδομάδα, δήλωσε ότι η οικονομία της χώρας «παραμένει ανθεκτική παρά την πολιτική αβεβαιότητα».

Εφόσον ανατραπεί η κυβέρνηση του Μπαρνιέ, που αυτή τη στιγμή θεωρείται σχεδόν βέβαιο, τα δημοσιονομικά σχέδιά της για το 2025 θα απορριφθούν λίγες ημέρες πριν από την προθεσμία του τέλους του έτους. Μόνη λύση για να διασφαλιστεί ότι η Γαλλία θα έχει προϋπολογισμό το επόμενο έτος, θα πρέπει η εκτελεστική εξουσία να προσφύγει σε συγκεκριμένους μηχανισμούς για τέτοιες περιπτώσεις. Ο κυριότερος συνίσταται στην υποβολή ενός «ειδικού νόμου» που να επιτρέπει στην απερχόμενη ή τη νέα κυβέρνηση να παρατείνει ουσιαστικά τον προϋπολογισμό του προηγούμενου έτους για μερικούς μήνες έως ότου εγκριθεί νέος.

Αυτός ο ειδικός νόμος θα χρειαζόταν κοινοβουλευτική έγκριση, όμως το κόμμα της Μαρίν Λεπέν έχει δηλώσει ότι θα τον υποστηρίξει υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

Αυτό το σενάριο είναι πιθανό να ανησυχήσει ακόμη περισσότερο τις Βρυξέλλες και τις χρηματοπιστωτικές αγορές, καθώς το μόνο που θέλουν αμφότερες πλευρές από το Παρίσι είναι να μειώσει το χρέος του. Η αντιγραφή του φετινού προϋπολογισμού στον προϋπολογισμό του επόμενου έτους μόνο θα διογκώσει περαιτέρω το έλλειμμα της χώρας, φτάνοντας ακόμη και στο 7% του ΑΕΠ της Γαλλίας.

Μιλώντας για την τρέχουσα νομισματική πολιτική, είπε πως αν ήταν στο χέρι του θα είχε ήδη μειώσει τα επιτόκια στις ΗΠΑ ενώ παράλληλα εξέφρασε την πεποίθηση ότι ο Τζο Μπάιντεν θα πρέπει να δώσει τη σκυτάλη στην Κάμαλα Χάρις.

«Νομίζω ότι ο Μπάιντεν πρέπει να κάνει στην άκρη και, στην πραγματικότητα, έχω πολύ καλύτερη γνώμη για την αντιπρόεδρο Καμάλα Χάρις απ’ ό,τι πολλοί άνθρωποι. Αλλά εξαρτάται από τον Μπάιντεν. Οι απειλές για τη δημοκρατία είναι πάντως δεδομένες όποιος και αν θα είναι τελικά ο υποψήφιος των Δημοκρατικών» ανέφερε.

Σε ερώτηση για την οικονομία και την κοινή γνώμη στις ΗΠΑ υποστήριξε ότι: «Οι περισσότεροι Αμερικανοί δηλώνουν ότι η πολιτεία τους τα πηγαίνει καλά. Απλώς πιστεύουν ότι η εθνική οικονομία τα πηγαίνει άσχημα. Νομίζω ότι είναι πραγματικά θέμα αφήγησης».

Η οικονομική πολιτική Τραμπ

«Στην πρώτη του θητεία, δεν έκανε μεγάλη ζημιά. Εφάρμοσε κάποιους δασμούς που δεν ήταν τόσο μεγάλοι. Και οι μειώσεις φόρων ήταν δημοσιονομική τόνωση, δεν είναι τόσο κακό πράγμα. Όμως όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι τώρα θα είναι πολύ, πολύ πιο ριζοσπαστικός στις πολιτικές του και θα εφαρμόσει μεγάλες οριζόντιες αυξήσεις δασμών. Μιλάει για αντικατάσταση των φόρων εισοδήματος με δασμολογικά έσοδα, κάτι που είναι μεταξύ άλλων μαθηματικά αδύνατο» είπε ο Πολ Κρουγμαν.

Το μοντέλο της Κίνας

«Το κινεζικό οικονομικό μοντέλο είναι σαφώς μη βιώσιμο εδώ και αρκετό καιρό. Και ξέρετε τι κάνουν τα αυταρχικά καθεστώτα που αποτυγχάνουν στην οικονομική διαχείριση για να αποσπάσουν την προσοχή του κόσμου. Αρκεί να σκεφτεί κανείς τα νησιά Φόκλαντ. Και υπάρχει ένα νησί στα ανοικτά των ακτών της Κίνας για το οποίο ανησυχούμε πολύ» είπε ο οικονομολόγος.

Από την εμπειρία του παρελθόντος, άλλωστε, προκύπτει ότι το έλλειμμα είναι μεγαλύτερο κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες στα προεκλογικά έτη, όπως αναφέρει το Ταμείο.

• Το δημοσιονομικό έλλειμμα προβλέπεται να διαμορφωθεί στο 4,9% του παγκόσμιου ΑΕΠ εφέτος και η δημοσιονομική προσαρμογή τα επόμενα χρόνια να είναι περιορισμένη, ώστε το 2029 να ανέρχεται στο 4,3% ή περίπου 0,7 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο σε σχέση με το 2019.

Η συνέπεια αυτής της αργής προσαρμογής θα είναι να συνεχιστεί η αύξηση του δημόσιου χρέους, το οποίο θα πλησιάσει το 100% του ΑΕΠ το 2029 από 93% το 2023, όταν ήταν ήδη υψηλότερο κατά 9 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το προ της πανδημίας επίπεδο.

Η ανακοπή της δημοσιονομικής προσαρμογής το 2023 αντανακλά την αργή απόσυρση των μέτρων στήριξης για την ενεργειακή κρίση και τα κίνητρα βιομηχανικής πολιτικής – επιδοτήσεις και φοροαπαλλαγές – που ακολουθούν μεγάλες χώρες και κυρίως οι ΗΠΑ και η Κίνα. Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό ότι τον χορό της αύξησης του παγκόσμιου χρέους σέρνουν οι δύο αυτές μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, οι οποίες δημιουργούν και μεγάλους κινδύνους για άλλες χώρες.

• Στις ΗΠΑ, το δημόσιο χρέος αυξήθηκε πέρυσι στο 122,1% του ΑΕΠ από 120% το 2022 καθώς το δημοσιονομικό έλλειμμα υπερδιπλασιάστηκε στο 8,8% από 4,1% το ίδιο διάστημα, αν και η ανάπτυξη της οικονομίας ήταν πάνω από 2%. Με το έλλειμμα να προβλέπεται – αν δεν αλλάξει η δημοσιονομική πολιτική στην Αμερική – ότι θα παραμείνει μεσοπρόθεσμα πάνω από το 6%, το αμερικανικό χρέος αναμένεται να φτάσει στο 133,9% του ΑΕΠ.

Κάνοντας μία σύγκριση, μπορούμε να πούμε ότι ενώ το δημόσιο χρέος της Ελλάδας προβλέπεται, σύμφωνα με το ΔΝΤ, να μειωθεί κατά 30 ποσοστιαίες μονάδες έως το 2029 στο 138,8% του ΑΕΠ, το αμερικανικό χρέος αναμένεται να αυξηθεί το ίδιο έτος κοντά στο επίπεδο αυτό και, χωρίς δραστικά μέτρα, σχεδόν θα διπλασιαστεί το 2053.

Η εκρηκτική αυτή προοπτική είναι εξ άλλου που έχει οδηγήσει αναλυτές να αμφιβάλλουν για το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα μπορούν να αυξάνουν διαρκώς το χρέος τους ή αν αυτό σε κάποιο χρόνο θα καταστεί μη βιώσιμο και οι επενδυτές – σε μεγάλο βαθμό είναι ξένοι – που χρηματοδοτούν τα ελλείμματα της χώρας θα αρνηθούν να συνεχίσουν να το κάνουν, οδηγώντας σε μία κρίση την οικονομία της.

Για το χρέος της Κίνας, αν και είναι χαμηλότερο από αυτό των ΗΠΑ, η δυναμική του είναι επίσης εκρηκτική, καθώς πέρυσι αυξήθηκε στο 83,6% του ΑΕΠ από 77,1% το 2022 και το 2029 αναμένεται να φθάσει στο 110,1%.

• Γιατί, όμως, η ανοδική δυναμική του χρέους της Αμερικής και της Κίνας μπορεί να επηρεάσει αρνητικά άλλες χώρες;

Το ΔΝΤ αναφέρει δύο τρόπους, μέσα από τους οποίους θα υπάρξει αρνητικός αντίκτυπος. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, τα υψηλά ελλείμματα και χρέος αυξάνουν τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων τους, οι οποίες τον περασμένο Οκτώβριο σκαρφάλωσαν στο 5% για τους 10ετείς τίτλους για να υποχωρήσουν στη συνέχεια, αλλά κινούνται και σήμερα πάνω από το 4,5%. Δεδομένου του τεράστιου μεγέθους της αγοράς των αμερικανικών ομολόγων, πιέσεις θα ασκηθούν και στα ομόλογα τρίτων χωρών. Στην Ευρωζώνη, για παράδειγμα, οι αποδόσεις των ομολόγων είναι μεν χαμηλότερες από αυτές στις ΗΠΑ, αλλά ακολουθούν τη διακύμανση των αμερικανικών.

Στην Κίνα, μία μείωση του ρυθμού ανάπτυξης της θα επηρέαζε το παγκόσμιο εμπόριο και την παγκόσμια ανάπτυξη, ιδιαίτερα για τις χώρες με ισχυρές εμπορικές και επενδυτικές διασυνδέσεις με αυτή.

Η έντονα επιφυλακτική στάση που υιοθέτησαν οι αντίπαλοι της Credit Suisse, έρχεται μετά την παρέμβαση της Ελβετικής Κεντρική Τράπεζας που προσέφερε σανίδα σωτηρίας στην Credit Suisse. Η ελβετική τράπεζα αποδείχθηκε ιδιαίτερα ευάλωτη. Οι μετοχές της σημείωσαν μεγάλη πτώση στον απόηχο της τραπεζικής κρίσης που εκδηλώθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Credit Suisse σκοπεύει να δανειστεί έως και 50 δισεκατομμύρια ελβετικά φράγκα (54 δισεκατομμύρια δολάρια) από την Κεντρική Τράπεζα της Ελβετίας. Αναλυτές και δημοσιογράφοι κάνουν λόγο για «αποφασιστική κίνηση» με στόχο την ενίσχυση της ρευστότητάς.

Οι νέοι περιορισμοί που αποφάσισαν οι τέσσερις συστημικές τράπεζες ασκούν μεγάλη πίεση στην Credit Suisse, η οποία και εξήγγειλε πρόγραμμα εξυγίανσης και αναδιάρθρωσης. Ακόμη, το τραπεζικό ίδρυμα έχει πληγεί από σειρά δαπανηρών σκανδάλων που έχουν τραυματίσει την αξιοπιστία του. Ο οικονομικός διευθυντής της Credit Suisse, Dixit Joshi και οι συνεργάτες του εργάζονται πυρετωδώς με στόχο την σωτηρία του τραπεζικού ιδρύματος. Οι πέντε πηγές που μίλησαν στο πρακτορείο Reuters δεν κατονομάζονται εξαιτίας της κρισιμότητας της κατάστασης.

Η Societe Generale διατηρεί την υφιστάμενη συνεργασία της με την Credit Suisse, όμως τις τελευταίες εβδομάδες έχει μειώσει τον όγκο των συναλλαγών. Αυτό υποστηρίζουν δύο πηγές με άμεση γνώση της κατάστασης. Η Societe Generale αρνήθηκε να κάνει οποιοδήποτε σχόλιο.

Αυτή την εβδομάδα η Deutsche Bank μείωσε την αξία δανεισμού που εκχωρεί σε τίτλους της Credit Suisse, όπως σε ομόλογα που δίνονται ως εγγύηση για δάνεια. Μέχρι πριν από λίγες ημέρες, η τράπεζα αποτιμούσε τα ομόλογα περίπου στο 70% έως 80% της ονομαστικής τους αξίας. Η Deutsche Bank αρνήθηκε να κάνει οποιοδήποτε σχόλιο.

Η HSBC Holdings Plc (HSBA.L) επίσης εξετάζει τα δάνειά που συνδέονται με τίτλους της Credit Suisse. Τα περισσότερα βρίσκονται στα χέρια πελατών στην Ευρώπη και την Ασία. Σύμφωνα με αξιόπιστη πηγή η τράπεζα δεν έχει λάβει καμία απόφαση σχετικά με μείωση της έκθεσής της στον δανειστή από την Ελβετία. Όμως παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και θα λάβει αποφάσεις στις αρχές της επόμενης εβδομάδας. Η HSBC αρνήθηκε να σχολιάσει.

Μια ακόμη μεγάλη τράπεζα που συναλλάσσεται απευθείας με την Credit Suisse στην Ασία, έχει αρχίσει να ζητά από τον Ελβετό δανειστή ακαθάριστο διακανονισμό. Πρόκειται για ένα σενάριο συναλλαγών όπου ο αντισυμβαλλόμενος απαιτεί προκαταβολή, αντί αργότερα να εισπράξει τυχόν οφειλόμενα χρήματα.

Μια άλλη τράπεζα έχει μειώσει την έκθεσή της στην Credit Suisse, η οποία περιλαμβάνει όλα τα δάνεια χωρίς εξασφαλίσεις. Η τράπεζα εξακολουθεί να παρέχει συμφωνίες επαναγοράς, οι οποίες αφορούν τον εξασφαλισμένο δανεισμό.

Στην Ασία, μια μεσαίου μεγέθους κινεζική χρηματιστηριακή εταιρεία που προηγουμένως διαπραγματευόταν ομόλογα και συμβόλαια παραγώγων με την Credit Suisse, σταμάτησε να αναλαμβάνει τον κίνδυνο αντισυμβαλλομένου με τον Ελβετό δανειστή, σύμφωνα με αξιόπιστη πηγή.

Η Credit Suisse υποστηρίζει πως είναι μια ισχυρή, παγκόσμια τράπεζα. “Εκπληρώνουμε και ουσιαστικά υπερβαίνουμε όλες τις ρυθμιστικές απαιτήσεις. Το κεφάλαιό μας, η βάση ρευστότητάς μας παραμένει πολύ ισχυρή”, δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος Ulrich Koerner, νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.

Η Credit Suisse σημείωσε ότι ο μέσος δείκτης κάλυψης ρευστότητάς, δηλαδή τα περιουσιακά στοιχεία που ισοδυναμούν με μετρητά βρισκόταν στο 150% στις 14 Μαρτίου. Το ποσοστό παραμένει ίδιο, όπως και στις 8 Μαρτίου προτού η αμερικανική κυβέρνηση παρέμβει για να εγγυηθεί καταθέσεις σε δύο αμερικανικές τράπεζες.

Ωστόσο, με την εμπιστοσύνη των επενδυτών να παραμένει αδύναμη, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν πως η στήριξη από την Ελβετική Κεντρική Τράπεζα απλώς αγοράζει χρόνο στη Credit Suisse. Η τράπεζα πρέπει άμεσα να βρει λύσεις ώστε να αποκαταστήσει την κερδοφορία της.

Ανάμεσα σε πιθανά σενάρια, αναλυτές, τραπεζίτες και επενδυτές εικάζουν ότι η Credit Suisse θα μπορούσε να πουλήσει ή να κλείσει ορισμένες από τις υπάρχουσες δομές της.

Στην αρχή ήταν κατάρρευση της Silicon Valley Bank στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ. Οι σοβαρές πιέσεις στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα έγιναν εμφανείς την περασμένη εβδομάδα σε Αμερική και Ευρώπη. Στις ΗΠΑ, η κατάρρευση της Silicon Valley Bank ήταν η πρώτη στο ντόμινο που ακολούθησε, με την Signature Bank της Νέας Υόρκης να παίρνει σειρά. Τα μεγαλύτερα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Wall Street συνεργάζονται για να σώσουν την First Republic Bank μετά την κατάρρευση των μετοχών της, αντλώντας 25 δισ. ευρώ.

Στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, στην Ευρώπη, η Κεντρική Τράπεζα της Ελβετίας αναγκάστηκε να προσφέρει ένα σωσίβιο 44,5 δισ. λιρών στην Credit Suisse. Αν και υπήρχαν συγκεκριμένα προβλήματα στην SVB και την Credit Suisse, υπάρχουν ενδείξεις ευρύτερης δυσφορίας.

Κάθε εβδομάδα, η Federal Reserve, η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ, ανακοινώνει τις λεπτομέρειες για την επείγουσα βοήθεια που παρείχε στις αμερικανικές τράπεζες τις τελευταίες ημέρες. Την τελευταία εβδομάδα, η βοήθεια αυξήθηκε από 15 δισεκατομμύρια δολάρια σε 318 δισεκατομμύρια δολάρια. Ποσό πολύ πιο πάνω από τα 130 δισεκατομμύρια δολάρια στην αρχή της πανδημίας του Covid-19 και όχι πολύ μακριά από τα 437 δισεκατομμύρια δολάρια, στο αποκορύφωμα της τραπεζικής κρίσης μετά την πτώχευση της Lehman Brothers το 2008.

Μήπως, λοιπόν, έχουμε μια επανάληψη της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008; O Guardian, σε ανάλυσή του, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδομένα.

Όπως σημειώνεται στην ανάλυση, είναι πολύ νωρίς για να μιλήσουμε για κρίση όπως αυτή του 2008. Ωστόσο, υπάρχουν λόγοι να ελπίζουμε ότι μια επανάληψη μπορεί να αποφευχθεί. Γιατί;

Πρώτον, γιατί οι τράπεζες βρίσκονται σε καλύτερη οικονομική κατάσταση από ό,τι ήταν το 2008. Τότε, πολλές τράπεζες λειτουργούσαν μόνο με μικρά κεφάλαια για να καλύψουν τις ζημίες που προέκυψαν από την κατάρρευση της αγοράς ενυπόθηκων δανείων στις ΗΠΑ.

Δεύτερον, το 2008 ολόκληρο το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα πάγωσε επειδή κανείς δεν γνώριζε πόσο μεγάλες ήταν οι ζημιές και ποιες τράπεζες ήταν πιο εκτεθειμένες. Προς το παρόν, δεν υπάρχει κανένα σημάδι γι’ αυτό, και οι τράπεζες αναγκάζονται να αναφέρουν τακτικά ποια είναι η ποιότητα των χαρτοφυλακίων τους. Υποβάλλοντας επίσης σε αυστηρά stress tests.

Τέλος, κεντρικές τράπεζες όπως η Federal Reserve και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχουν δημιουργήσει πιστωτικές γραμμές. Είναι έτσι σχεδιασμένες ώστε να παρέχουν βοήθεια σε τράπεζες που αντιμετωπίζουν προβλήματα στις ταμειακές ροές. Τότε, η παγκόσμια οικονομική κρίση ξεκίνησε σε μικρή κλίμακα και γρήγορα κλιμακώθηκε. Πλέον, γνωρίζουμε ότι οι τράπεζες – και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα – έχουν σε τέτοιες περιπτώσεςι σοβαρές απώλειες. Και το μάθημα από την κρίση του 2008 είναι ότι η εμπιστοσύνη μπορεί να «εξατμιστεί» γρήγορα.

Στο ερώτημα γιατί οι τράπεζες έχουν ζημιές, στην ανάλυση του Guardian σημειώνεται:

Οι κεντρικές τράπεζες απάντησαν στην κρίση του 2008 με δύο τρόπους: Μείωσαν τα επιτόκια και διοχέτευσαν χρήματα στο τραπεζικό σύστημα μέσω της διαδικασίας που είναι γνωστή ως ποσοτική χαλάρωση (QE). Στην πραγματικότητα, οι κεντρικές τράπεζες αγόρασαν ομόλογα – κυρίως εκδόθηκαν από κυβερνήσεις – και τα αντάλλαξαν με μετρητά που βρήκαν στην πορεία από την οικονομία. Ένας ακόμη γύρος περικοπών επιτοκίων και QE σημειώθηκε στην αρχή της πανδημίας του Covid.

Σήμερα, οι κεντρικές τράπεζες έχουν αντιστρέψει την πρακτική τους, λόγω του αυξανόμενου πληθωρισμού. Αύξησαν τα επιτόκια και άρχισαν να πουλάνε ομόλογα. Οι τιμές των ομολόγων αυξήθηκαν ως αποτέλεσμα των προγραμμάτων QE, αλλά μειώθηκαν απότομα τον περασμένο χρόνο καθώς το QE εξαντλήθηκε.

Η επιθετική ενέργεια των κεντρικών τραπεζών έχει αφήσει τις εμπορικές τράπεζες να υποστούν μεγάλες και απροσδόκητες ζημίες. Η SVB είχε επενδύσει πολλά σε μακροχρόνια κρατικά ομόλογα των ΗΠΑ, αλλά καθώς τα επιτόκια αυξάνονταν απότομα, η αξία των τιμών των ομολόγων της μειώθηκε. Όταν οι πελάτες άρχισαν να ζητούν τα μετρητά τους πίσω, αυτό ανάγκασε την SVB να πουλήσει ομόλογα με μεγάλη ζημία, ανοίγοντας μια τεράστια τρύπα στον ισολογισμό της.

Τι συμβαίνει, λοιπόν, μετά από αυτή την κατάσταση; Οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται σε πίεση υπάρχει «ένταση» μεταξύ των δύο βασικών λειτουργιών τους: Να διατηρήσουν τον πληθωρισμό σε χαμηλά επίπεδα και να διατηρήσουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Η αύξηση των επιτοκίων και η αντιστροφή της ποσοτικής χαλάρωσης έχουν σχεδιαστεί για να επιβραδύνουν την ανάπτυξη και έτσι να μειώσουν τον πληθωρισμό. Αλλά, παρόλο που η ΕΚΤ προχώρησε σε προγραμματισμένη αύξηση των επιτοκίων την Πέμπτη (16/3), το κόστος είναι ότι ορισμένες τράπεζες αγωνίζονται να αντιμετωπίσουν πλέον τη λειτουργία τους υπό πιο δύσκολες συνθήκες.

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές προεξοφλούν τώρα ότι τα επιτόκια θα κορυφωθούν νωρίτερα και σε χαμηλότερο επίπεδο από ό,τι πριν από την έκρηξη της κρίσης στην SVB. Επίσης, θα περιμένουν να δουν πώς θα αντιδράσουν η Fed και η Τράπεζα της Αγγλίας με τις αποφάσεις τους για τα επιτόκια την ερχόμενη εβδομάδα.

Η περίπτωση να μην αυξηθεί περαιτέρω το κόστος δανεισμού, είναι ότι μόνο ένα κλάσμα της επίδρασης των υψηλότερων επιτοκίων του περασμένου έτους. Έχει γίνει αισθητό στην αγορά μέχρι στιγμής ότι οι εμπορικές τράπεζες ήδη ανταποκρίνονται στα προβλήματα που ανέκυψαν με την SVB και αλλού, μειώνοντας τον δανεισμό τους. Αυτά είναι τα μέχρι στιγμής στοιχεία που συνθέτουν το σκηνικό της νέας κρίσης στον τραπεζικό τομέα.

Στοιχεία, που σε κάθε περίπτωση, αυξάνουν σύμφωνα με όλες τις «αναγνώσεις», τους κινδύνους ύφεσης της οικονομίας από την περασμένη εβδομάδα.