Σε τομείς όπως η ανανεώσιμη ενέργεια, η απομάκρυνση άνθρακα, η βιώσιμη παραγωγή τροφίμων και η περιβαλλοντική αποκατάσταση, αρκετές τεχνολογίες έχουν ήδη φτάσει σε λειτουργική ωριμότητα. Μεταξύ 2025 και 2026, επτά καινοτομίες προχώρησαν από τη θεωρία σε πιλοτικά προγράμματα και πρώιμη εμπορική εφαρμογή.

Αυτές δεν είναι υποθετικές προτάσεις: πρόκειται για τεχνολογίες που χρηματοδοτούνται ενεργά, υποστηρίζονται από κυβερνήσεις και υλοποιούνται από τη βιομηχανία, αποτελώντας κρίσιμο μέρος των παγκόσμιων προσπαθειών για αποανθρακοποίηση. Αυτές είναι οι επτά καινοτομίες που αλλάζουν το τοπίο της δράσης για το κλίμα.

Συστήματα άμεσης δέσμευσης του αέρα (Direct Air Capture – DAC)

Τα συστήματα DAC αφαιρούν διοξείδιο του άνθρακα απευθείας από τον ατμοσφαιρικό αέρα και είτε το αποθηκεύουν υπόγεια είτε το μετατρέπουν σε χρήσιμα προϊόντα. Το 2025, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Χιούστον ανέπτυξαν μια ηλεκτροχημική διαδικασία χωρίς μεμβράνες, ικανή να αιχμαλωτίσει CO₂ με κόστος περίπου 70 δολάρια ανά τόνο, καθιστώντας το DAC οικονομικά ανταγωνιστικό.

Η αγορά αυτή αναπτύχθηκε ραγδαία, από 121,88 εκατ. δολάρια το 2024 σε προβλεπόμενα 260,96 δισ. δολάρια έως το 2026. Πολιτικές τιμολόγησης άνθρακα, στόχοι μηδενισμού των ρύπων και κίνητρα επενδύσεων είναι μερικοι παράγοντες που έχουν συμβάλει σε αυτή την ανάπτυξη. Περισσότερες από 130 εγκαταστάσεις DAC σχεδιάζονται, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από πειραματική σε εμπορική εφαρμογή.

Ηλιακά κύτταρα από περοβσκίτη

Η τεχνολογία ηλιακών πάνελ πυριτίου έχει φτάσει σε ένα όριο απόδοσης κοντά στο 27%. Τα ηλιακά κύτταρα περοβσκίτη προσφέρουν υψηλότερη απόδοση και χαμηλότερο κόστος παραγωγής. Τον Ιανουάριο του 2026, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ κατάφεραν να δημιουργήσουν κύτταρα περοβσκίτη με απόδοση 25,4%, διατηρώντας παράλληλα πάνω από το 95% της απόδοσής τους μετά από 1.100 ώρες λειτουργίας.

Η στοίβαξη στρωμάτων περοβσκίτη πάνω σε πυρίτιο αύξησε την εργαστηριακή απόδοση στο 34,6%. Τα πάνελ είναι ελαφρύτερα και πιο ευέλικτα από τα συμβατικά και μπορούν να ενσωματωθούν σε κτίρια και φορητά συστήματα. Το κόστος παραγωγής εκτιμάται 30–40% χαμηλότερο από τα παραδοσιακά πάνελ πυριτίου.

Παθητική συσκευή παραγωγής νερού από την ατμόσφαιρα

Μηχανικοί του MIT ανέπτυξαν μια επαναστατική παθητική συσκευή που συλλέγει πόσιμο νερό από τον αέρα της ερήμου. Το πάνελ, που έχει το μέγεθος ενός παραθύρου, χρησιμοποιεί ένα συνδυασμό υδρογέλης και ξηραντικού που απορροφά υδρατμούς τη νύχτα και τους απελευθερώνει μέσω συμπύκνωσης που προκαλείται από το φως του ήλιου – χωρίς να χρειάζονται μπαταρίες, ανεμιστήρες ή ηλεκτρική ενέργεια.

Today, @CopernicusECMWF published data showing that global annual surface air temperatures are increasing, & that the last three years have been the warmest years ever recorded.

The impacts are clear, bringing more droughts, floods, and wildfires. pic.twitter.com/04XB23qtcI

— EU EnvironmentAgency (@EUEnvironment) January 14, 2026

Οι ερευνητές το δοκίμασαν στην Κοιλάδα του Θανάτου και διαπίστωσαν ότι η συσκευή μπορεί να παράγει νερό σε ευρύ φάσμα υγρασίας- ακόμα και κάτω από 35% RH- χωρίς να μολύνεται από άλατα. Η συσκευή αυτή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε περιοχές που πλήττονται από ξηρασία και σε κοινότητες εκτός δικτύου- παρέχοντας ασφαλές πόσιμο νερό οπουδήποτε υπάρχει αέρας.

Αερομεταφερόμενες ανεμογεννήτριες (Airborne wind turbines)

Οι ταχύτητες του ανέμου σε υψόμετρα περίπου 1.500 μέτρων είναι σημαντικά ισχυρότερες από αυτές κοντά στο έδαφος. Αυτό επιτρέπει τη συλλογή πολύ μεγαλύτερης ενέργειας. Η αερομεταφερόμενη ανεμογεννήτρια S1500 της Κίνας χρησιμοποιεί ένα αερόστατο γεμάτο ήλιο, εξοπλισμένο με μικρογεννήτριες από ανθρακονήματα, που παράγει έως και 30 φορές περισσότερη ενέργεια από τα προηγούμενα αερομεταφερόμενα συστήματα.

Αυτές οι τουρμπίνες λειτουργούν αποτελεσματικά σε περιοχές που δεν είναι κατάλληλες για συμβατικά αιολικά πάρκα, όπως ορεινές και απομακρυσμένες παράκτιες περιοχές. Σε σχέση με τις παραδοσιακές εγκαταστάσεις, παρέχουν ταχύτερη υλοποίηση και εκτιμάται ότι μειώνουν το κόστος κατά 30%, με την εμπορική τους εφαρμογή να προβλέπεται έως το 2026.

While the answer may seem obvious, in an era of misinformation, it may be hard to find the facts & science.

Climate change refers to long-term temperature & weather shifts, which can occur naturally but have been mainly driven by human activity since the 1800s:… pic.twitter.com/6lpYkPXQra

— UN Environment Programme (@UNEP) January 2, 2026

Απομάκρυνση πλαστικών από τους ωκεανούς

Υπολογίζεται ότι 100 εκατομμύρια κιλά πλαστικού κυκλοφορούν στον Μεγάλο Σκουπιδότοπο του Ειρηνικού. Το System 03 του Ocean Cleanup, το μεγαλύτερο σύστημα καθαρισμού ωκεανών, μπορεί να συλλέξει από μικροπλαστικά έως μεγάλα δίχτυα αλιείας. Το σύστημα συνδυάζει μαζική συλλογή με εντοπισμό σημείων υψηλής συγκέντρωσης πλαστικού μέσω τεχνητής νοημοσύνης, αυξάνοντας έτσι την αποτελεσματικότητα του καθαρισμού. Η πρωτοβουλία στοχεύει στη μείωση των πλαστικών που επιπλέουν στους ωκεανούς κατά 90% έως το 2040.

Κάθετη γεωργία (Vertical farming)

Η συμβατική γεωργία αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση από την κλιματική αστάθεια, την έλλειψη νερού και τις εκπομπές από τις μεταφορές. Η κάθετη γεωργία αντιμετωπίζει αυτές τις προκλήσεις καλλιεργώντας φυτά σε εσωτερικά περιβάλλοντα που έχουν βελτιστοποιηθεί μέσω ελέγχου του κλίματος με τεχνητή νοημοσύνη.

Οι κάθετες γεωργικές εκμεταλλεύσεις μειώνουν τις αποστάσεις μεταφοράς τροφίμων κατά 90%, χρησιμοποιούν 90% λιγότερο νερό από τα συστήματα κλειστού κύκλου και επιτυγχάνουν αποδόσεις έως και 390 φορές υψηλότερες ανά τετραγωνικό μέτρο από την παραδοσιακή γεωργία.

Η αγορά έφτασε τα 9,5 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025 και αυξάνεται κατά 23% ετησίως, με την Κίνα να πρωτοστατεί στην ανάπτυξη της κάθετης γεωργίας.Ενισχυμένα γεωθερμικά συστήματα

Η γεωθερμική ενέργεια παρέχει συνεχή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες. Τα γεωθερμικά εργοστάσια λειτουργούν με ποσοστά αξιοποίησης της παραγωγικής ικανότητας άνω του 80%, απαιτούν ελάχιστη έκταση γης και βασίζονται όλο και περισσότερο στη μηχανική μάθηση για την προληπτική συντήρηση και τη βελτιστοποίηση των αποθεμάτων. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προβλέπει ότι η γεωθερμική ενέργεια θα μπορούσε να καλύψει έως και το 15% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2050.

Το τεχνολογικό θεμέλιο για ευρεία αποανθρακοποίηση είναι πλέον έτοιμο. Τα κόστη μειώνονται, οι χρόνοι ανάπτυξης συντομεύονται και τα ρυθμιστικά πλαίσια γίνονται πιο σαφή. Η πρόκληση δεν είναι πλέον η καινοτομία, αλλά η εκτέλεση σε μεγάλη κλίμακα. Η επόμενη δεκαετία θα καθορίσει εάν αυτή η ευκαιρία θα αξιοποιηθεί πλήρως.

Σε ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα ο μετεωρολόγος Κώστας Λαγουβάρδος σημειώνει ότι «η νεότερη δορυφορική φωτογραφία υψηλής ανάλυσης του Μόρνου (στις 10/10/2025) καταγράφει μικρή υποχώρηση της επιφάνειας της λίμνης (8.3 τετρ. χλμ.) σχετικά με την προηγούμενη που είχαμε αναλύσει και δημοσιεύσει στις 24/09/2025 (8.4 τετρ.χλμ)» και είναι χαμηλότερο της τελευταίς δεκαετίας.

Αναλυτικά η ανάρτηση του Κώστα Λαγουβάρδου:

«Νεότερα για το Μόρνο… Η νεότερη δορυφορική φωτογραφία υψηλής ανάλυσης του Μόρνου (στις 10/10/2025) καταγράφει μικρή υποχώρηση της επιφάνειας της λίμνης (8.3 τετρ. χλμ.) σχετικά με την προηγούμενη που είχαμε αναλύσει και δημοσιεύσει στις 24/09/2025 (8.4 τετρ.χλμ).

Η επιφάνεια της λίμνης παρουσιάζει επομένως μείωση κατά 44% σχετικά με το μέσο όρο της έκτασης της για τον Οκτώβριο (περίοδος 2016-2024).

Ένα τόσο υψηλό ποσοστό δεν είχε καταγραφεί ποτέ για την περίοδο από την 1η έως τις 10 Αυγούστου από τότε που ξεκίνησαν να διατηρούνται στοιχεία το 2012. Το γεγονός αυτό φαίνεται και από το νερό των ποταμών, που η στάθμη τους έχει κατέβει αισθητά.

Από τα μέσα Απριλίου, περίπου το ήμισυ αυτής της περιοχής πλήττεται από ξηρασία, ένα επεισόδιο που ξεπερνά σε σοβαρότητα τη μεγάλη ξηρασία του καλοκαιριού του 2022.

Ο δείκτης ξηρασίας του ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου Κοπέρνικος, που βασίζεται σε δορυφορικές παρατηρήσεις, συνδυάζει τρεις παραμέτρους: βροχόπτωση, υγρασία εδάφους και κατάσταση βλάστησης και περιλαμβάνει τρία επίπεδα ξηρασίας: παρακολούθηση, προειδοποίηση, συναγερμός.

Στις αρχές Αυγούστου, το 7,8% της Ευρώπης και της περιοχής της Μεσογείου ήταν σε επίπεδο συναγερμού, το υψηλότερο, το 38,7% σε κατάσταση προειδοποίησης και το 4,9% υπό παρακολούθηση.

Ο Καύκασος και τα βόρεια Βαλκάνια είναι, σύμφωνα με το ΑΠΕ -ΜΠΕ, οι περιοχές που πλήττονται περισσότερο. Η Γεωργία και η Αρμενία επηρεάζονται από την ξηρασία στο 97% της επικράτειάς τους, όπως και η Βουλγαρία και το Κόσοβο, ενώ η Σερβία, η Βόρεια Μακεδονία, η Αλβανία, η Ουγγαρία και το Μαυροβούνιο έχουν τουλάχιστον τα τρία τέταρτα της έκτασής τους υπό προειδοποίηση ή σε κατάσταση συναγερμού για ξηρασία.

Αυτή η περιοχή της Ευρώπης επλήγη από καύσωνες τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, οι οποίοι ευνόησαν το ξέσπασμα δασικών πυρκαγιών, μερικές από τις οποίες ήταν θανατηφόρες (ένας θάνατος καταγράφηκε στο Μαυροβούνιο, ένας στην Αλβανία).

Η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ιταλία, χώρες όπου νωρίτερα τον Αύγουστο επίσης ξέσπασαν μεγάλες πυρκαγιές, πλέον επηρεάζονται μόνο τοπικά από την ξηρασία. Το EDO εκτιμά ότι το 69,5% της Βρετανίας και το 63% της Γαλλίας (63%) επηρεάζονται από το φαινόμενο.

Βελτίωση παρατηρείται μόνο στην κεντρική Ευρώπη. Η υγρασία του εδάφους και οι συνθήκες βλάστησης επιστρέφουν στο φυσιολογικό στη Γερμανία, την Ελβετία, την Αυστρία και την Τσεχία, οι οποίες όμως είχαν πληγεί περισσότερο από την ξηρασία τους προηγούμενους μήνες.

Σύμφωνα με υπολογισμό του AFP που βασίζεται σε εκτιμήσεις από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), οι πυρκαγιές, των οποίων η έξαρση και η εξάπλωση ευνοούνται από την ξηρασία, έχουν ήδη καταστρέψει περισσότερα από 10 εκατ. στρέμματα στην ΕΕ το 2025, ξεπερνώντας μόλις σε οκτώ μήνες το ρεκόρ ενός ολόκληρου έτους.

Όπως τονίζει στην ΕΡΤ3 και την εκπομπή «Περίμετρος» ο αντιπρόεδρος του συλλόγου αλιέων της λίμνης Πολυφύτου, Θανάσης Καμπούρας, τα δίχτυα έρχονται άδεια και δεν μπορεί να υπάρξει ψάρι με αυτήν την κατάσταση, που όσο πάει και χειροτερεύει.

«Δεν υπάρχει περίπτωση αν δεν κάνεις άλλη δουλειά, να ανταπεξέλθεις», σημείωσε χαρακτηριστικά, κάνοντας λόγο για ένα τεράστιο πρόβλημα, ωστόσο επισήμανε πως με λίγες παρεμβάσεις, η λίμνη μπορεί να γίνει –αν όχι η καλύτερη- από τις καλύτερες στην Ελλάδα.

Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί για την περίοδο από την 1η έως τις 10 Ιουλίου από το 2012 όταν άρχισαν να διατηρούνται αρχεία, 21 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο από τον μέσο όρο της περιόδου 2012-2024. Ωστόσο, το επίπεδο ξηρασίας έχει μειωθεί ελαφρώς σε σύγκριση με το τελευταίο δεκαήμερο του Ιουνίου, όταν καταγράφηκε το απόλυτο ρεκόρ με το 55,5% των ακτών της Ευρώπης και της Μεσογείου να έχουν επηρεαστεί.

Ο δείκτης ξηρασίας του ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου Κοπέρνικος, που βασίζεται σε δορυφορικές παρατηρήσεις, συνδυάζει τρεις παραμέτρους: βροχόπτωση, υγρασία εδάφους και κατάσταση βλάστησης. Αναλύεται σε τρία επίπεδα ξηρασίας (παρακολούθηση, προειδοποίηση, συναγερμός).

Η ανατολική Ευρώπη είναι η περιοχή που έχει πληγεί περισσότερο. Στο Κόσοβο, τη Σερβία και τη Βουλγαρία σχεδόν το 100% των εδαφών έχει πληγεί από ξηρασία και περισσότερο από το ένα τρίτο βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού. Οι διακοπές νερού επηρέασαν περισσότερους από 156.000 ανθρώπους στη Βουλγαρία στα μέσα Ιουλίου, καθώς αυτός τα αποθέματα νερού γίνονται ολοένα και πιο σπάνια κάθε χρόνο.

Στην Ουγγαρία, σχεδόν η μισή χώρα ήταν σε κατάσταση συναγερμού στις αρχές Ιουλίου (47%), μια σημαντική αύξηση σε σύγκριση με τα τέλη Ιουνίου (21%).

Η ξηρασία είναι επίσης σοβαρή και στην ανατολική Μεσόγειο, ιδιαίτερα στην Αρμενία (95%). Στην Τουρκία (77%) η κατάσταση, σε συνδυασμό με τους ισχυρούς ανέμους, έχει προκαλέσει εκατοντάδες πυρκαγιές.

Η μισή Συρία πλήττεται επίσης από ξηρασία που απειλεί τη συγκομιδή σιταριού και εκθέτει φέτος σε κίνδυνο επισιτιστικής ανασφάλειας περισσότερους από 16 εκατομμύρια ανθρώπους, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

Στη δυτική Ευρώπη κατάσταση είναι μικτή. Στη Βρετανία το 18% των εδαφών βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού, αύξηση άνω των 6 μονάδων από τα τέλη Ιουνίου. Η Γαλλία επηρεάζεται επίσης, με το 12% της επικράτειάς της να βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού, κυρίως το δυτικό τμήμα της χώρας. Συνολικά τα δύο τρίτα των γαλλικών εδαφών επηρεάζονται από την ξηρασία.

Αντίθετα, η Ισπανία και η Πορτογαλία παραμένουν σχετικά ανεπηρέαστες, με πολύ χαμηλά ποσοστά ξηρασίας (6% και 1% αντίστοιχα).

Όπως προκύπτει, μεγάλο μέρος της Κρήτης, της Πελοποννήσου, της δυτικής Στερεάς Ελλάδας και της Θράκης βρίσκονται σε συνθήκες ξηρασίας. Από έντονη ή ακραία ξηρασία (επίπεδα 4 και 5) πλήττονται αρκετές περιοχές στους νομούς Χανίων, Ηρακλείου, Λασιθίου, Αρκαδίας, Αργολίδας, Μεσσηνίας, Ηλείας και Λέσβου. Μετά τις ιδιαίτερα ψηλές θερμοκρασίες και χαμηλές βροχοπτώσεις του Ιουνίου, σχεδόν το σύνολο της χώρας βρίσκεται σε υψηλότερο για την εποχή επίπεδο ξηρασίας σε σχέση με τις αρχές Ιουνίου.

Η αξιολόγηση των συνθηκών ξηρασίας βασίζεται στην εδαφική υγρασία του στρώματος μεταξύ 28 και 100 εκατοστών κάτω από την επιφάνεια. Η περιεκτικότητα σε νερό στο στρώμα αυτό είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη και απόδοση πολλών γεωργικών καλλιεργειών και αντικατοπτρίζει την επίδραση του υετού, της εξατμισοδιαπνοής και της απορροής/διήθησης νερού στο έδαφος σε ένα σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα.

Όταν η εδαφική υγρασία σε αυτό το στρώμα είναι αρκετά κάτω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα μιας συγκεκριμένης περιοχής, αυτό συνεπάγεται συνθήκες (σχετικής) ξηρασίας και άρα παρατεταμένο υδατικό στρες για τις καλλιέργειες.

Με βάση τα δεδομένα εδαφικής υγρασίας της υπηρεσίας Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπολογίζουμε τον κανονικοποιημένο δείκτη απόκλισης εδαφικής υγρασίας (SSMI) λαμβάνοντας υπόψη τις τωρινές συνθήκες καθώς και αυτές κατά την περίοδο αναφοράς 1991-2020. Ανάλογα με την τιμή του δείκτη αυτού κατατάσσουμε την ξηρασία στα επίπεδα 1 έως 5, τα οποία με τη σειρά υποδηλώνουν ήπια, μέτρια, σημαντική, έντονη και ακραία ξηρασία. Οι καταστάσεις αυτές έχουν σχετική και όχι απόλυτη έννοια.

Για παράδειγμα, αν η εδαφική υγρασία είναι αρκετά χαμηλή για τα δεδομένα μιας περιοχής την συγκεκριμένη περίοδο του έτους, τότε ενδέχεται να έχουμε έως και ακραία ξηρασία χωρίς να είναι τελείως ξερό το έδαφος. Στις περιπτώσεις όπου ο δείκτης SSMI είναι ελαφρώς αρνητικός ή θετικός, τότε βρισκόμαστε σε κανονικές για την εποχή συνθήκες, ενώ αν είναι σημαντικά θετικός τότε έχουμε πλεόνασμα υγρασίας στο έδαφος.

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ελλείψει επιτόπιων παρατηρήσεων οι τιμές εδαφικής υγρασίας αποτελούν εκτίμηση εξειδικευμένου μοντέλου για την επιφάνεια της Γης (ERA5-Land) και κατά τόπους ενδέχεται να υπάρχουν αποκλίσεις από τις πραγματικές συνθήκες.

Στη βόρεια Γαλλία, το Βέλγιο και τη Βρετανία την άνοιξη σημειώθηκαν πολύ λιγότερες βροχοπτώσεις από το κανονικό, με αποτέλεσμα σε κάποιες περιοχές το χώμα να είναι εντελώς ξερό.

Στους αγρούς η σπορά της άνοιξης δεν έχει ακόμη φυτρώσει λόγω της σοβαρή ξηρασίας.

Ο Λουκ Άμπλιτ, αγρότης στην ανατολική Αγγλία, «προσεύχεται για βροχή» καθώς η Βρετανία είναι αντιμέτωπη με την πιο ξηρή άνοιξη εδώ και ενάμισι αιώνα.

«Περνάμε από το ένα άκρο στο άλλο: έβρεξε πολύ τον χειμώνα και λιγότερο την άνοιξη και το καλοκαίρι», εξηγεί ο ίδιος, ο οποίος σκέπτεται πλέον να προσαρμόσει τις μεθόδους του ή «να εξετάσει άλλες πιο ανθεκτικές ποικιλίες».

Στη βόρεια Αγγλία τα αποθέματα νερού είναι «ιδιαίτερα, δηλαδή εξαιρετικά, χαμηλά», σύμφωνα με την υπηρεσία Περιβάλλοντος.

Κάποιοι αγρότες έχουν ήδη αρχίσει να ποτίζουν νωρίτερα από το κανονικό, όπως επεσήμανε ο γεωργικός σύνδεσμος NFU, που ζητεί επενδύσεις για την εγκατάσταση δεξαμενών αποθήκευσης νερού στους αγρούς.

Στην Ολλανδία παρατηρείται η σοβαρότερη ξηρασία από το 1906, όταν ξεκίνησαν να διατηρούνται αρχεία.

Στη Δανία η μετεωρολογική υπηρεσία προειδοποίησε στις αρχές του Μαΐου ότι οι τρεις προηγούμενοι μήνες ήταν εξαιρετικά ξηροί, με λιγότερα από 63 χιλιοστά βροχής.

«Από το 1874 μόλις 7 φορές έχουν καταγραφεί λιγότερες βροχοπτώσεις την περίοδο Φεβρουαρίου- Απριλίου», τόνισε.

Σε αυτό προστίθενται οι αυξημένες θερμοκρασίες, πάνω από τα συνηθισμένα επίπεδα. Από τις 15 Μαΐου ο δείκτης ξηρασίας στη Δανία είναι ίσος ή μεγαλύτερος από 9 – στην κλίμακα που κυμαίνεται από το 1 ως το 10–, κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ τόσο νωρίς από το 2005 όταν δημιουργήθηκε ο δείκτης.

Στη Σουηδία είναι ακόμη «πολύ νωρίς για να πούμε ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στη γεωργία αυτό το καλοκαίρι», εκτίμησε ο ομοσπονδία γεωργών. Η ίδια συνέστησε στα μέλη της να αναθεωρήσουν τον σχεδιασμό τους σε ό,τι αφορά το νερό.

Στη Γαλλία τα αποθέματα των υπόγειων υδάτων είναι γεμάτα, αλλά τα φυτά έχουν ανάγκη νερό στην επιφάνεια της γης και κατά συνέπεια βροχή.

Η βόρεια Γαλλία έχει κηρυχθεί σε κατάσταση επαγρύπνησης για την ξηρασία από τη Δευτέρα: από τον Φεβρουάριο ως τις αρχές Μαΐου καταγράφηκε ποσότητα βροχής που συνήθως πέφτει μέσα σε έναν μόνο μήνα.

Εξάλλου και οι θερμοκρασίες είναι υψηλότερες από το κανονικό, κυρίως στην περιφέρεια Ο-ντε- Φρανς.

Όμως αυτή η έντονη ξηρασία στη βόρεια Ευρώπη έρχεται σε αντίθεση με τις συνθήκες πιο νότια, κυρίως στην Ισπανία και την Πορτογαλία, όπου καταγράφηκαν διπλάσιες βροχοπτώσεις από το κανονικό για την εποχή.

«Οι υψηλότερες θερμοκρασίες και οι εντονότεροι καύσωνες στην Ελλάδα κατά τα τελευταία έτη, επιβεβαιώνουν μία αυξητική τάση που είχε ήδη εντοπισθεί από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας και της οποίας η διατήρηση στο μέλλον θεωρείται πλέον βέβαια. Συνδυαστικά με τη θερμοκρασία, εξετάζεται πλέον και η κοινή εμφάνιση καύσωνα και ξηρασίας, ενός δηλαδή από τα συνδυασμένα φαινόμενα που πλήττουν τη Μεσόγειο (ένα δεύτερο παράδειγμα συνδυασμένου φαινομένου στη Μεσόγειο είναι η κοινή εμφάνιση θαλασσίων καυσώνων και καταιγίδων)», εξηγεί στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής ΕΚΠΑ και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κλιματική Αλλαγή, Κωνσταντίνος Καρτάλης.

Σύμφωνα με τον κ. Καρτάλη αξίζει να σημειωθεί ότι οι επιπτώσεις ενός συνδυασμένου φαινομένου είναι εντονότερες καθώς δεν αθροίζονται απλώς οι επιπτώσεις των δύο επιμέρους φαινομένων που το συγκροτούν, αλλά οι επιπτώσεις του ενός ενισχύουν αυτές του άλλου, ενώ συνήθως διαμορφώνονται κύκλοι ανατροφοδότησης που επεκτείνουν τη χρονική διάρκεια του συνδυασμένου φαινομένου. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, όπως τονίζει, είναι τα συνδυασμένα φαινόμενα καύσωνα και ξηρασίας που έπληξαν τη Μεσόγειο, τα τελευταία 3 έτη και συνέβαλαν σε δασικές πυρκαγιές – και στην Ελλάδα – που ήταν εξαιρετικά καταστροφικές.

«Αντίστοιχα, και καθώς η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στη Μεσόγειο αυξάνεται συστηματικά κατά τα τελευταία 40 έτη (περίπου 0.4 βαθμοί Κελσίου ανά δεκαετία) παράγονται – λόγω εξάτμισης – περισσότεροι υδρατμοί που συγκρατούνται – επίσης περισσότερο – στην ατμόσφαιρα λόγω της αυξανόμενης θερμοκρασία του αέρα (αύξηση της θερμοκρασίας αέρα κατά 1 βαθμό Κελσίου οδηγεί στην αύξηση της συγκράτησης υδρατμών κατά 7%). Το αποτέλεσμα είναι να αυξάνεται – όσο και αν ακούγεται οξύμωρο καθώς στο ίδιο διάστημα ενισχύεται η ξηρασία – η πιθανότητα ισχυρών καταιγίδων και κατ’ επέκταση πλημμυρών, ιδίως δε σε περιοχές που στερούνται αντιπλημμυρικών έργων ή/και που έχουν προκληθεί παρεμβάσεις στο τοπίο. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, σε ένα σενάριο υψηλών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου – δηλαδή σημαντικής ενίσχυσης της κλιματικής αλλαγής – εκτιμάται ότι οι καταιγίδες που κινούνται αργά και χαρακτηρίζονται από υψηλές συγκεντρώσεις βροχόπτωσης θα είναι 14 φορές πιο συχνές σε όλη την Ευρώπη σταδιακά μέχρι το 2100. Mία άλλη έρευνα (World Weather Attribution) έδειξε ότι η κλιματική αλλαγή στη Μεσόγειο καθιστά φαινόμενα ακραίων καταιγίδων έως και 10 φορές πιο πιθανά να συμβούν», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Καρτάλης.

Όπως εξηγεί, σύμφωνα με ανάλυση του ΕΚΠΑ διακρίνεται αύξηση των ημερών με καύσωνα και ξηρασία σε όλη τη χώρα (από 47 ημέρες για το διάστημα 1971-2000 σε 150 για το διάστημα 2001-2023), αν και οι μεγαλύτερες αυξήσεις αφορούν την ανατολική Στερεά Ελλάδα (Αττική, Βοιωτία, Φθιώτιδα), την Κρήτη και τα νησιά των Κυκλάδων. Σε ότι αφορά τις πλημμύρες, όπως υπογραμμίζει ο κ. Καρτάλης, περισσότερο ευάλωτες περιοχές στις κλιματικές συνθήκες που διαμορφώνονται είναι η Κεντρική Μακεδονία, ένα μεγάλο μέρος της κεντρικής Θεσσαλίας, η Αττική, μικρότερες ζώνες στην Πελοπόννησο και στην Ήπειρο και φυσικά αστικές περιοχές όπως η Αθήνα (κυρίως κατά μήκος του Κηφισού), η Θεσσαλονίκη και οι πόλεις της Θεσσαλίας, της Πελοποννήσου και της Κρήτης.

«Συναγερμό για την πολιτική προστασία σηματοδοτεί η συχνότερη εμφάνιση στη Μεσόγειο, και στην Ελλάδα, συνδυασμένων φαινομένων»

«Η συχνότερη εμφάνιση στη Μεσόγειο, και στην Ελλάδα, συνδυασμένων φαινομένων σηματοδοτεί ένα «συναγερμό» για την πολιτική προστασία καθώς οι κλιματικές συνθήκες που διαμορφώνονται, απαιτούν νέες προσεγγίσεις για την ανθεκτικότητα του φυσικού περιβάλλοντος και των υποδομών που δεν θα αναφέρονται μόνο σε κάθε κλιματικό κίνδυνο χωριστά αλλά και θα ανταποκρίνονται στην συνδυασμένη εμφάνισή τους», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Καρτάλης προσθέτοντας ότι απαιτούν επίσης τον επανασχεδιασμό των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης τα οποία θα πρέπει να είναι προσανατολισμένα και σε συνδυασμένα φαινόμενα και στις επιπτώσεις τους.

Όπως τονίζει, οι νέες αυτές προσεγγίσεις θα πρέπει να διαφοροποιούνται ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή και να υποστηρίζονται από αλλαγές στο σχεδιασμό (τουριστικό, αγροτικό, πολεοδομικό, κ.α.) που σήμερα αντιστοιχεί σε ένα κλίμα που δεν υπάρχει πια και θα πρέπει κατά συνέπεια να προσαρμοσθεί στο κλίμα που διαμορφώνεται.

«Θα πρέπει επίσης να οδηγήσουν σε νέες συνέργειες, λ.χ. πως τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια που επί του παρόντος καταρτίζονται στο σύνολο της επικράτειας δεν θα εξαντλούνται στους όρους δόμησης αλλά θα υποστηρίζουν την πολιτική προστασία, για παράδειγμα μειώνοντας την πυκνότητα, τον όγκο και κυρίως το ύψος των κτιρίων σε περιοχές που πλήττονται από καύσωνες, αποκλείοντας από τη δόμηση περιοχές για τις οποίες ο πλημμυρικός κίνδυνος αυξάνεται ή επιβάλλοντας έργα ενίσχυσης της ανθεκτικότητας σε περιοχές στις οποίες μπορεί μεν να επιτρέπεται η δόμηση αλλά οι εκτιμήσεις για το μέλλον δείχνουν ότι θα πλήττονται όλο και περισσότερο από ξηρασία και καύσωνες», αναφέρει χαρακτηριστικά.

«Η συνεχής αύξηση της θερμοκρασίας, της συχνότητας και της έντασης των έντονων καιρικών φαινόμενων απασχολούν όλο και περισσότερο τη Μεσόγειο»

Το 2024 πήρε τη σκυτάλη από το 2023 καταρρίπτοντας με τη σειρά του ρεκόρ θερμοκρασιών τόσο παγκοσμίως όσο και για τη χώρα μας. Ειδικότερα, σύμφωνα με στοιχεία από το climatebook το δίμηνο Ιούνιος – Ιούλιος 2024 με μέση μέγιστη θερμοκρασία στους 31 ° C είναι το θερμότερο στα χρονικά των καταγραφών στην Ελλάδα με μεγάλη διαφορά από το 2ο (2012).

Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Κώστας Λαγουβάρδος η συνεχής αύξηση της θερμοκρασίας καθώς και η αύξηση της συχνότητας και της έντασης των έντονων καιρικών φαινομένων είναι προβλήματα τα οποία απασχολούν τη Μεσόγειο. Ειδικότερα, σύμφωνα με τον κ. Λαγουβάρδο, έντονα καιρικά φαινόμενα καταγράφονται τους φθινοπωρινούς μήνες λόγω της έντονης κυκλογενετικής δραστηριότητας και της δημιουργίας βαρομετρικών χαμηλών στη δυτική και ανατολική Μεσόγειο. Το δεύτερο ζήτημα όπως τονίζει, είναι οι υψηλές θερμοκρασίες, που σχεδόν κάθε χρόνο ταλαιπωρούν τη Μεσόγειο και ειδικά τα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες δημιουργούν δύσκολες συνθήκες, ειδικά για τους κατοίκους των μεγάλων πόλεων, που οι θερμοκρασίες παραμένουν πολύ υψηλές και το βράδυ.

«Η θερμική επιβάρυνση είναι συνεχής όλο το 24ωρο. Και το 2023 και το 2024, μέσα στον Ιούλιο και των δύο χρόνων καταγράφηκαν πολύ μεγάλης διάρκειας καύσωνες, 15 ημέρες το 2023, 16 το 2024, η μεγαλύτερη διάρκεια που έχουμε καταγράψει στη χώρα μας. Είναι πολύ έντονη, επομένως επιβάρυνση των κατοίκων, ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα όπου οι θερμοκρασίες μένουν συνεχώς υψηλές και είναι από τα σημαντικότερα προβλήματα που θα αντιμετωπίσουμε λόγω της κλιματικής αλλαγής. Οι ολοένα παρατεταμένοι καύσωνες, η συχνή εμφάνιση περιόδων πολύ υψηλών θερμοκρασιών και της θερμικής επιβάρυνσης που έχει σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία μας αλλά και σε άλλους τομείς, όπως για παράδειγμα η αγροτική παραγωγή και τα οικοσυστήματα», σημειώνει ο κ. Λαγουβάρδος και προσθέτει ότι αντίστοιχα αυτές οι συνθήκες, -παρατεταμένοι καύσωνες και ξηρασίες- οδηγούν σε πολύ εύφλεκτα δάση αυξάνοντας έτσι πολύ τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών, που αποτελεί ένα τεράστιο πρόβλημα για τη Μεσόγειο.

«Λίγο πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα ο Ιανουάριος»

Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδομένα στο πρώτο δεκαήμερο – δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου θα σημειωθούν θερμοκρασίες πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα, ωστόσο ακόμη δεν μπορεί να εκτιμηθεί συνολικά ο μήνας που διανύουμε όπως υπογραμμίζει ο κ. Λαγουβάρδος και τονίζει ότι χρειάζεται να σημειωθούν χιονοπτώσεις αλλά και βροχοπτώσεις ειδικά σε περιοχές της ανατολικής και νότιας χώρας όπως οι Κυκλάδες, η Ανατολική Κρήτη, τα Δωδεκάνησα.

Όπως εξηγεί ο κ. Λαγουβάρδος η αυξητική τάση των θερμοκρασιών συνεχίζεται ωστόσο «δεν θα είναι όλες οι χρονιές η μια πιο ζεστή από την επόμενη». «Αυτό είναι δεδομένο. Αλλά η τάση είναι σαφέστατα ανοδική με σκαμπανεβάσματα. Με μεγάλη απόκλιση το 2024 ήταν πιο ζεστό από το 2023 και το 2022. Πιθανόν το 2025 να είναι λίγο πιο μαζεμένο με χαμηλότερες θερμοκρασίες στη χώρα μας αλλά η αυξητική τάση συνεχίζεται και αυτό δύσκολο θα αναστραφεί», επισημαίνει.

«Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης στελεχωμένα με προσωπικό»

Στις παραπάνω προκλήσεις που φέρει η κλιματική αλλαγή ο εξοπλισμός της πολιτικής προστασίας με συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και με σύγχρονα εργαλεία θα συμβάλλει καταλυτικά στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της.

«Τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης αποτελούν εργαλεία ώστε να ανταποκριθούμε στις προκλήσεις της εποχής. Ωστόσο χρειαζόμαστε ανθρώπινο δυναμικό, δεν αρκούν μόνο τα μηχανήματα, θέλουμε και ανθρώπους. Διεπιστημονικές συνεργασίες, συνεργασίες μεταξύ των φορέων που καθένας μπορεί με τη δική του εξειδίκευση να μπορέσει να δώσει, να προσθέσει κάτι σε αυτή την κοινή προσπάθεια», υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Λαγουβάρδος και συμπληρώνει ότι η προμήθεια δικτύων ραντάρ είναι αρκετά σημαντική ωστόσο χρειάζεται να απαρτιστούν από ανθρώπινο δυναμικό που θα μπορέσει να λειτουργήσει αυτόν τον εξοπλισμό.

«Είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα αδιαμφισβήτητα αλλά επειδή είχαμε δει μια παρόμοια εμπειρία το 2004 η συνέχεια δεν ήταν ανάλογη των προσδοκιών που είχαμε. Πολλά απ’ αυτά σταμάτησαν να λειτουργούν γιατί είναι πολύ χρήσιμα αλλά θέλουν ανθρώπους από πίσω, δεν δουλεύουν στον αυτόματο πιλότο», σημειώνει ο κ. Λαγουβάρδος.

Πηγή: ΑΠΕ

Η απόφαση πάρθηκε ώστε να αντιμετωπιστούν άμεσα οι έκτακτες ανάγκες και να διαχειριστούν αποτελεσματικά οι συνέπειες που μπορεί να προκύψουν στην περιοχή από τα φαινόμενα λειψυδρίας.

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης θα ισχύσει για περίπου ένα μήνα, έως τις 6 Δεκεμβρίου 2024, και μετά θα αρθεί αυτόματα, χωρίς να απαιτείται η έκδοση νέου εγγράφου από την Πολιτική Προστασία.

Η απόφαση αυτή ήρθε ενόψει του χειμώνα που προβλέπεται δύσκολος λόγω της ανομβρίας των τελευταίων μηνών.

Μεταφορά νερού στην Αράχωβα

Ο Δήμος, προ ολίγων ημερών, ενεργοποίησε υδροφόρες οι οποίες πραγματοποιούν συνεχείς μεταφορές νερού από τον Μόρνο. Μέσω αυτών των δρομολογίων επιχειρείται να καλυφθούν οι βασικές ανάγκες ύδρευσης, καθώς τα αποθέματα της Αράχωβας δεν επαρκούν για να καλύψουν τη ζήτηση.

Σύμφωνα με πληροφορίες έχει ήδη προχωρήσει η προμελέτη για τη μεταφορά νερού από τους δύο ποταμούς που εκβάλλουν στην λίμνη των Κρεμαστών, αλλά και αυτή καθαυτή τη λίμνη.

Έρχονται… επιτέλους βροχές

Στο μεταξύ, οι βροχοπτώσεις έως τώρα ήταν ελάχιστες, ωστόσο, όπως είπε ο μετεωρολόγος του MEGA, Γιάννης Καλλιάνος, αναμένεται αλλαγή σκηνικού από την επόμενη Δευτέρα, καθώς «έσπασε» ο αντικυκλώνας που κρατούσε τις βροχές μακριά από τη χώρα μας.

Συγκεκριμένα, κατά διαστήματα βροχές θα σημειωθούν σε Ιόνιο και ηπειρωτικά ενώ πιο έντονα θα είναι τα φαινόμενα στα Επτάνησα και στα δυτικά ηπειρωτικά.

Πρόσκαιρες χιονοπτώσεις θα σημειωθούν στα ορεινά της βόρειας Ελλάδας ενώ ψύχρα έως και παγωνιά θα επικρατήσει το πρωί και το βράδυ στα ορεινά της βόρειας Ελλάδας, με το θερμόμετρο να αγγίζει το -2°C με -3°C.

Ο διευθυντής της ΕΜΥ , Θοδωρής Κολυδάς , στην πρόγνωσή του για τον καιρό των επόμενων ημερών, επισημαίνει χαρακτηριστικά πως η ανομβρία αναμένεται να συνεχιστεί. Παράλληλα σημειώνει πως από την ερχόμενη εβδομάδα, η θερμοκρασία θα σημειώσει μικρή πτώση.

Χαρακτηριστικά, ο Θοδωρής Κολυδάς αναφέρει: «Λίγα τοπικά φαινόμενα στην Ανατολική και Νότια χώρα τις επόμενες ημέρες, με διατήρηση του άνομβρου καιρού στις περισσότερες περιοχές, με ισχυρούς βοριάδες στο Αιγαίο και θερμοκρασίες από εβδομάδα λίγο κάτω από τα κανονικά επίπεδα».

Ο πιο ξηρός Οκτώβριος

Ο Οκτώβριος ήταν εξαιρετικά ξηρός σχεδόν σε όλη τη χώρα:

• Σε 95 σταθμούς το ύψος βροχής ήταν μηδενικό ή ελάχιστο, παρουσιάζοντας μία απόκλιση από 80 έως 95 % σχετικά με τις κανονικές τιμές του Οκτωβρίου.
• Σε κανέναν σταθμό το μηνιαίο ύψος βροχής δεν ήταν υψηλότερο από την μέση τιμή των τελευταίων 15 ετών

Σημειώνεται επίσης ότι σύμφωνα με τις καταγραφές των σταθμών, ο φετινός Οκτώβριος ήταν πιο ξηρός τουλάχιστον των τελευταίων 15 ετών (με εξαίρεση περιοχές της Βορειοδυτικής Ελλάδας όπως η Κέρκυρα και τα Ιωάννινα) όπου ο φετινός Οκτώβριος ήταν ο δεύτερος πιο ξηρός.