Σπύρος Σιδέρης

Οι πραγματικοί λόγοι της άρνησης αποχώρησης από το Ντονμπάς δεν είναι πάντα ορατοί στην επιφάνεια, αλλά διαμορφώνονται από την αλληλεπίδραση Ουάσιγκτον, Ευρώπης και εσωτερικών ισορροπιών ισχύος.

Πρώτος και καθοριστικός παράγοντας είναι η αβεβαιότητα γύρω από τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών και ειδικότερα του Ντόναλντ Τραμπ. Στο Κίεβο φαίνεται να επικρατεί η εκτίμηση ότι, παρά τις δηλώσεις και τις απειλές περί περιορισμού ή ακόμη και διακοπής της βοήθειας, η αμερικανική υποστήριξη δύσκολα θα διακοπεί πλήρως. Η ύπαρξη ισχυρών κύκλων στο περιβάλλον του Τραμπ, οι οποίοι τάσσονται υπέρ της συνέχισης της πίεσης προς τη Ρωσία, καλλιεργεί μια αίσθηση σχετικής ασφάλειας.

Ωστόσο, αυτή η εκτίμηση αρχίζει να δοκιμάζεται, καθώς η εμπλοκή των ΗΠΑ σε άλλες κρίσεις, όπως η σύγκρουση με το Ιράν, ενδέχεται να αποδυναμώσει τα κέντρα επιρροής που μέχρι σήμερα συγκρατούσαν πιο ριζικές αποφάσεις. Ιδιαίτερα κρίσιμη θεωρείται η πιθανότητα περιορισμού της παροχής πληροφοριών προς την Ουκρανία, γεγονός που θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες στην ικανότητα αντιμετώπισης αεροπορικών επιθέσεων, ειδικά σε συνθήκες έλλειψης πυραύλων για την αντιαεροπορική άμυνα.

• Δεύτερος παράγοντας αφορά τον πολιτικό προσανατολισμό του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος παραμένει στενά συνδεδεμένος με κύκλους στη Δύση που αντιμετωπίζουν με καχυποψία τον Τραμπ. Η ουκρανική ηγεσία διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με το Ηνωμένο Βασίλειο, το Δημοκρατικό Κόμμα των ΗΠΑ και συγγενείς πολιτικές δυνάμεις στην Ευρώπη. Σε αυτούς τους κύκλους επικρατεί η άποψη ότι η παράταση του πολέμου μπορεί να εξυπηρετεί ευρωπαϊκά στρατηγικά συμφέροντα, ενώ παράλληλα δεν επιθυμούν μια ενδεχόμενη πολιτική ενίσχυση του Τραμπ μέσω μιας ειρηνευτικής συμφωνίας. Υπό αυτό το πρίσμα, το Κίεβο ενθαρρύνεται να «αντέξει» χρονικά, τουλάχιστον έως τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις στις ΗΠΑ, με την προοπτική αλλαγής των πολιτικών συσχετισμών.

Τρίτος λόγος είναι η πεποίθηση ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει να στηρίζει οικονομικά την Ουκρανία. Η προσδοκία για σταθερή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση λειτουργεί ως βασικός πυλώνας της στρατηγικής του Κιέβου. Ωστόσο, αυτή η βεβαιότητα δοκιμάζεται, καθώς πολιτικές εξελίξεις, όπως το βέτο της Ουγγαρίας σε χρηματοδοτικά πακέτα, δημιουργούν αβεβαιότητα. Το ενδεχόμενο πολιτικής αλλαγής στη Βουδαπέστη και η άρση αυτών των εμποδίων παραμένει ανοιχτό, αλλά όχι δεδομένο. Παράλληλα, οι ευρύτερες οικονομικές πιέσεις στην Ευρώπη, ενισχυμένες από διεθνείς κρίσεις, ενδέχεται να περιορίσουν τη διάθεση για μακροχρόνια χρηματοδότηση του πολέμου.

Η τέταρτη και ίσως σημαντικότερη παράμετρος είναι η προσδοκία στο Κίεβο ότι η Ρωσία θα αντιμετωπίσει σοβαρές εσωτερικές δυσκολίες. Παρά το γεγονός ότι η άνοδος των τιμών της ενέργειας ενισχύει τα κρατικά έσοδα της Μόσχας, στην ουκρανική πλευρά παραμένει η ελπίδα ότι εσωτερικές εντάσεις και πολιτικές διεργασίες μπορούν να αποσταθεροποιήσουν το ρωσικό σύστημα. Αναφορές σε κύκλους που επιδιώκουν την όξυνση της εσωτερικής κατάστασης, καθώς και η εμπειρία γεγονότων όπως η ανταρσία του Γεβγκένι Πριγκόζιν, τροφοδοτούν την εκτίμηση ότι η Ρωσία δεν είναι απρόσβλητη από κρίσεις. Παράλληλα, οι πιέσεις στο εσωτερικό της ρωσικής κοινωνίας, ακόμη και σε ζητήματα όπως ο έλεγχος του διαδικτύου, ερμηνεύονται ως πιθανά σημάδια ρευστότητας.

Ωστόσο, αυτές οι προσδοκίες δεν είναι χωρίς ρίσκο. Η ενίσχυση της ρωσικής οικονομίας μέσω υψηλών τιμών ενέργειας παρέχει στη Μόσχα τα μέσα να διαχειριστεί πιθανές εσωτερικές κρίσεις. Παράλληλα, οι διεθνείς εξελίξεις μπορεί να ανατρέψουν τους υπολογισμούς του Κιέβου, περιορίζοντας τα περιθώρια στρατηγικών επιλογών.

• Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η άρνηση αποχώρησης από το Ντονέτσκ δεν αποτελεί απλώς μια στρατιωτική επιλογή, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής αναμονής. Το Κίεβο φαίνεται να επενδύει στον χρόνο, προσδοκώντας αλλαγές στο διεθνές περιβάλλον που θα ενισχύσουν τη διαπραγματευτική του θέση. Ωστόσο, η στρατηγική αυτή ενέχει σοβαρούς κινδύνους.

Δύο είναι τα σενάρια που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αιφνίδια αλλαγή πορείας. Το πρώτο είναι μια ουσιαστική διακοπή της αμερικανικής στήριξης, είτε σε στρατιωτικό είτε σε πληροφοριακό επίπεδο. Το δεύτερο είναι η αποτυχία εξασφάλισης των αναμενόμενων ευρωπαϊκών πόρων. Σε μια τέτοια περίπτωση, ενδέχεται να ενισχυθούν στο εσωτερικό της ουκρανικής ηγεσίας δυνάμεις που υποστηρίζουν μια διαφορετική προσέγγιση για τον τερματισμό του πολέμου.

Τελικά, η στάση του Κιέβου απέναντι στο Ντονμπάς αποκαλύπτει μια στρατηγική που βασίζεται περισσότερο σε προσδοκίες και πολιτικούς υπολογισμούς παρά σε άμεσες στρατιωτικές ανάγκες. Και όσο αυτές οι προσδοκίες παραμένουν ανοιχτές, η προοπτική αποχώρησης από το Ντονέτσκ θα συνεχίσει να απομακρύνεται, διατηρώντας τη σύγκρουση σε μια εύθραυστη και επικίνδυνη ισορροπία.

«Συναισθηματικά, ο κόσμος δεν θα το συγχωρήσει ποτέ. Ποτέ. Δεν θα συγχωρήσουν… εμένα, δεν θα συγχωρήσουν [τις ΗΠΑ]», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι το Ντονμπάς αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της χώρας.

Διαπραγματεύσεις με φόντο το Ντονμπάς

Οι δηλώσεις του Ζελένσκι έγιναν ενώ Ουκρανοί και Ρώσοι διαπραγματευτές συμμετείχαν στον τρίτο γύρο συνομιλιών στη Γενεύη, με βασικό σημείο αντιπαράθεσης τον έλεγχο της περιοχής, περίπου το 10% της οποίας παραμένει υπό ουκρανική διοίκηση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Αμερικανοί μεσολαβητές, μεταξύ των οποίων οι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, μετέφεραν τη θέση ότι η Μόσχα επιθυμεί τον τερματισμό του πολέμου, ωστόσο ο Ουκρανός πρόεδρος εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς τις πραγματικές προθέσεις της Ρωσίας.

«Δεν είναι δίκαιο να πιέζεται μόνο η Ουκρανία»

Ο Ζελένσκι άσκησε κριτική στον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, λέγοντας ότι «δεν είναι δίκαιο» να καλείται μόνο η Ουκρανία να κάνει παραχωρήσεις, ενώ προειδοποίησε ότι η ειρήνη δεν μπορεί να επιτευχθεί «δίνοντας νίκη» στον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Παράλληλα, ευχαρίστησε τον Αμερικανό πρόεδρο για τις προσπάθειες διαμεσολάβησης, τονίζοντας ότι οι απευθείας επαφές με τους μεσολαβητές διεξάγονται σε κλίμα αμοιβαίου σεβασμού.

Το σενάριο δημοψηφίσματος και οι «κόκκινες γραμμές»

Ο Ουκρανός πρόεδρος αποκάλυψε ότι οποιαδήποτε συμφωνία ενδέχεται να τεθεί σε δημοψήφισμα, σημειώνοντας πως ο λαός δεν θα δεχθεί απώλεια εδαφικής κυριαρχίας.

Ωστόσο, εμφανίστηκε πιο θετικός σε ένα διαφορετικό ενδεχόμενο:

Πάγωμα της σύγκρουσης στις σημερινές γραμμές επαφής, χωρίς περαιτέρω εδαφικές παραχωρήσεις, κάτι που – όπως εκτίμησε – «ο κόσμος θα υποστηρίξει».

Αντίθετα, η Ρωσία επιμένει στην πλήρη κυριαρχία στο Ντονμπάς, είτε μέσω διαπραγματεύσεων είτε μέσω στρατιωτικής δράσης.

Πρόταση για απευθείας συνάντηση με τον Πούτιν

Ο Ζελένσκι επανέλαβε ότι η πρόοδος μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω προσωπικής συνάντησης με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ζητώντας να τεθεί το θέμα σε επίπεδο ηγετών.

Παράλληλα, εξέφρασε ανησυχία ότι η νέα ρωσική διαπραγματευτική ομάδα, υπό τον σύμβουλο του Κρεμλίνου Βλαντιμίρ Μεντίνσκι, ενδέχεται να επιχειρήσει καθυστερήσεις.

«Δεν έχουμε χρόνο για όλα αυτά τα σκουπίδια. Πρέπει να αποφασίσουμε και να τελειώσουμε τον πόλεμο», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Πιθανές εκλογές μαζί με δημοψήφισμα

Ο Ουκρανός πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο διεξαγωγής προεδρικών εκλογών παράλληλα με δημοψήφισμα, ακόμη και κατά τη διάρκεια εύθραυστης εκεχειρίας.

Όπως σημείωσε, το αν θα είναι υποψήφιος θα εξαρτηθεί από τη βούληση του λαού:

«Θα εξαρτηθεί από τον κόσμο. Θα δούμε τι θέλουν».

Η Ρωσία, πάντως, μέχρι στιγμής έχει δεχθεί μόνο μονοήμερη εκεχειρία για τη διεξαγωγή ψηφοφορίας, ενώ το Κίεβο ζητά τουλάχιστον 60 ημέρες.

Το βασικό μήνυμα του Ζελένσκι παραμένει σαφές: η ειρήνη δεν μπορεί να επιτευχθεί με παραχώρηση ουκρανικών εδαφών, καθώς κάτι τέτοιο θα προκαλούσε βαθιά πολιτική και κοινωνική κρίση στο εσωτερικό της χώρας.

Σπύρος Σιδέρης

Ο ίδιος ο Ζελένσκι έχει ξεκαθαρίσει ότι ακόμη και μια πιθανή εκεχειρία δεν αρκεί για την άρση του στρατιωτικού νόμου. «Η εκεχειρία χωρίς εγγυήσεις δεν σημαίνει τέλος του πολέμου», έχει δηλώσει, επιμένοντας ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να συνοδεύεται από διεθνή μηχανισμό παρακολούθησης και παρουσία δυτικών εταίρων. Στο ίδιο πλαίσιο, το Κίεβο προωθεί σχέδιο διμερούς συμφωνίας ασφαλείας με τις ΗΠΑ, το οποίο παρουσιάζεται ως θεμέλιο για μια μελλοντική αρχιτεκτονική αποτροπής έναντι της Ρωσίας.

Την ώρα που στο εσωτερικό κυριαρχεί η λογική της συνέχισης της πολεμικής ετοιμότητας, στο διεθνές επίπεδο εξελίσσεται ένα πυκνό διπλωματικό παιχνίδι. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λίβιτ, χαρακτήρισε «ιστορική» τη συνάντηση αντιπροσώπων των ΗΠΑ, της Ουκρανίας και της Ρωσίας στο Άμπου Ντάμπι, αποκαλύπτοντας ότι το επιτελείο του Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να φέρει τις δύο πλευρές στο ίδιο τραπέζι, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Παρότι δεν ανακοινώθηκαν επίσημες συνομιλίες του Τραμπ με τον Ζελένσκι ή τον Βλαντίμιρ Πούτιν, είναι σαφές ότι η Ουάσινγκτον επιδιώκει να διαμορφώσει έναν νέο ρόλο διαμεσολαβητή, με πρόσωπα όπως ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο ειδικός απεσταλμένος Στίβεν Γουίτκοφ να κινούνται στο παρασκήνιο.

• Ωστόσο, το πραγματικό ρήγμα φαίνεται να ανοίγει στο εσωτερικό της Ουκρανίας. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, βουλευτές της Βερχόβνα Ράντα (Ουκρανική Βουλή) συζητούν πλέον –αν και αποκλειστικά κατ’ ιδίαν– το ενδεχόμενο εδαφικών συμβιβασμών, ακόμη και την εγκατάλειψη του Ντονμπάς, ως τίμημα για τον τερματισμό του πολέμου. Ο δημοσιογράφος Στέφεν Σβάρτσκοπφ της Die Welt επικαλέστηκε «εξαιρετικά επιδραστικό» κοινοβουλευτικό παράγοντα, ο οποίος παραδέχθηκε ότι «η κοινωνία είναι εξαντλημένη» και ότι η συνέχιση των μαχών επί χρόνια δεν αποτελεί πλέον βιώσιμη προοπτική.

Παρότι επίσημα κανείς δεν τολμά να εκφράσει τέτοιες απόψεις δημόσια, ο φόβος κατηγοριών περί «προδοσίας» ή «φιλορωσικής στάσης» λειτουργεί αποτρεπτικά. Στο παρασκήνιο, όμως, βουλευτές παραδέχονται ότι η ενεργειακή κρίση, η κόπωση του πληθυσμού και η αβεβαιότητα για τη μακροπρόθεσμη στήριξη από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ ενισχύουν τις φωνές υπέρ ενός επώδυνου ρεαλισμού. «Οι άνθρωποι ρωτούν πρώτα πότε θα τελειώσει ο πόλεμος», λέει βουλευτής περιφέρειας, τονίζοντας ότι για πολλούς το ζήτημα δεν είναι πια η πλήρης νίκη, αλλά η επιβίωση.

Στο επίκεντρο των φημών βρίσκεται και ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του κυβερνώντος κόμματος, Νταβίντ Αραχάμια, ο οποίος συμμετέχει στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Αν και κύκλοι του διαψεύδουν ότι υποστηρίζει παραχωρήσεις, παραδέχονται πως είναι πιο διαλλακτικός από άλλους, αναζητώντας «διαύλους σύγκλισης» εντός των ορίων που θέτει ο Ζελένσκι. Αντίστοιχα, ο Κίριλ Μπουντάνοφ, επικεφαλής των ουκρανικών υπηρεσιών πληροφοριών, θεωρείται πρόσωπο-κλειδί για το πώς θα διαμορφωθεί η στρατηγική της επόμενης ημέρας.

• Την ίδια στιγμή, στο αντίπαλο άκρο του φάσματος, πολιτικοί όπως ο Ρόμαν Κοστένκο υποστηρίζουν ανοιχτά τη συνέχιση του πολέμου «μέχρι την πλήρη καταστροφή της Ρωσίας», δηλώσεις που ενισχύουν το κλίμα πόλωσης και δυσκολεύουν κάθε δημόσια συζήτηση περί συμβιβασμού. Έτσι, η κοινωνία βρίσκεται εγκλωβισμένη ανάμεσα σε δύο αφηγήσεις: από τη μία, την επίσημη ρητορική περί «αντίστασης μέχρι τέλους» και, από την άλλη, τη σιωπηλή αγωνία για ένα τέλος, ακόμη και με βαριές απώλειες.

Στο τραπέζι έχει τεθεί και το ενδεχόμενο δημοψηφίσματος για μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία, αν και πολλοί βουλευτές εκφράζουν επιφυλάξεις τόσο για το αντικείμενό του όσο και για τη συμμετοχή. Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η Ρωσία απαιτεί πρώτα την αποχώρηση ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς πριν από οποιαδήποτε ψηφοφορία, ενώ το Κίεβο επιδιώκει το αντίστροφο: πρώτα πολιτική νομιμοποίηση, μετά στρατιωτικές κινήσεις. Το χάσμα αυτό δείχνει πόσο δύσκολη παραμένει η γεφύρωση των θέσεων.

Το κλίμα που διαμορφώνεται στην Ουκρανία είναι, τελικά, ένα μείγμα εξωτερικής πίεσης, εσωτερικής φθοράς και αβέβαιων διπλωματικών ελπίδων. Η παράταση του στρατιωτικού νόμου λειτουργεί ως επίσημη ομολογία ότι ο πόλεμος δεν τελειώνει σύντομα, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει ένα υπόγειο πολιτικό μέτωπο γύρω από το αν η χώρα μπορεί –ή αντέχει– να συνεχίσει στο ίδιο μονοπάτι. Αν κάτι είναι βέβαιο, είναι ότι οι αποφάσεις δεν θα ληφθούν στη Βερχόβνα Ράντα, αλλά στο προεδρικό επιτελείο και στα διεθνή κέντρα ισχύος, αφήνοντας την ουκρανική κοινωνία θεατή σε ένα παιχνίδι όπου το τίμημα παραμένει υπαρξιακό.

Σε δηλώσεις του προς τους δημοσιογράφους μετά το πέρας των συνομιλιών, ο Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισε τη συνάντηση «άψογη», ενώ και ο ομόλογός του Βολοντίμιρ Ζελένσκι έκανε λόγο για μια «εξαιρετική και παραγωγική συζήτηση», που όμως έχει ακόμα αγκάθια μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας.

Μετά την ολοκλήρωση της συνάντησής τους, οι δύο πλευρές είχαν τηλεφωνικές επικοινωνίες με Ευρωπαίους ηγέτες, προκειμένου να τους ενημερώσουν για το περιεχόμενο και τα αποτελέσματα των συνομιλιών τους.

President Trump Delivers Remarks in a Bilateral Meeting with the President of Ukraine https://t.co/u8JSAMHCAq

— The White House (@WhiteHouse) December 28, 2025

Ο αμερικανός πρόεδρος είπε ότι εδαφικά ζητήματα παρέμειναν άλυτα, εκτιμώντας όμως ότι θα επιλυθούν. Υπάρχουν ένα ή δύο ακανθώδη ζητήματα στις συνομιλίες Ρωσίας-Ουκρανίας, ανέφερε ο Ντόναλντ Τραμπ και τόνισε πως ότι το Κίεβο και η Μόσχα πλησιάζουν σε μια λύση για το καθεστώς του Ντονμπάς.

• Ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε από την πλευρά τους ότι υπάρχει 100% συμφωνία στις εγγυήσεις ασφαλείας μεταξύ ΗΠΑ και Ουκρανίας, με τον Τραμπ να μιλά για συμφωνία στο 95%.

Στην συνέχεια σε σχετική ερώτηση από δημοσιογράφο για το Ντονμπάς, ο Ζελένσκι προέβη σε μια αινιγματική απάντηση, λέγοντας πως οι δύο άνδρες συζήτησαν για το σχέδιο 20 σημείων προσθέτοντας ωστόσο ότι υπάρχουν ένα – δύο σημεία που μπορούν να λυθούν με δημοψήφισμα.

Ο Τραμπ στην συνέχεια πρόσθεσε πως κάποια ζητήματα μπορούν να λυθούν είτε μέσω της έγκρισης της Βουλής είτε μέσω δημοψηφίσματος, τονίζοντας ότι το 91% των Ουκρανών πολιτών θέλει να τελειώσει ο πόλεμος, υπονοώντας ότι πρέπει να γίνει ότι είναι να γίνει προκειμένου να τερματιστούν οι εχθροπραξίες.

Σχετικα με τον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια, ο Τραμπ τόνισε πως δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα και πως είναι έτοιμο να λειτουργήσει άμεσα.

Ο Τραμπ γνωστοποίησε πως ο Πούτιν σήμερα κατά τη διάρκεια της τηλεφωνικής τους συνομιλίας επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να επιταχυνθούν οι διαδικασίες για την επίλυση του ουκρανικού.

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανακοίνωσε νέα συνάντηση τον Ιανουάριο με τον Ντόναλντ Τραμπ και τους Ευρωπαίους ηγέτες.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, γνωστοποίησε την πρόθεσή του να συγκαλέσει στις αρχές Ιανουαρίου στο Παρίσι σύνοδο των χωρών που στηρίζουν το Κίεβο, με στόχο τη συζήτηση των εγγυήσεων ασφαλείας που ζητά η Ουκρανία στο πλαίσιο μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας με τη Ρωσία.

«Οι χώρες της συμμαχίας των προθύμων θα συγκεντρωθούμε στο Παρίσι στις αρχές του Ιανουαρίου για να οριστικοποιήσουμε τη συγκεκριμένη συμβολή της καθεμιάς», ανέφερε ο κ. Μακρόν στα γαλλικά και στα αγγλικά μέσω X, μετά τη συνομιλία που είχαν ο ίδιος και άλλοι ευρωπαίοι ηγέτες με τους ομολόγους του της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι και των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

«Σημειώνουμε πρόοδο στις εγγυήσεις ασφαλείας που θα έχουν κεντρικό ρόλο για την οικοδόμηση δίκαιης και διαρκούς ειρήνης», συνέχισε ο αρχηγός του γαλλικού κράτους, που είχε προσωπική, κατ’ ιδίαν συνομιλία με τον κ. Ζελένσκι.

Ο Ντόναλντ Τραμπ αναγνώρισε πως πρόκειται για «πολύ δύσκολη διαπραγμάτευση», διαβεβαιώνοντας πάντως ότι σημειώθηκαν «πολλές πρόοδοι». «Δεν θα πω πότε, όμως νομίζω πως θα φτάσουμε εκεί», συνέχισε, σημειώνοντας ακόμη πως πρότεινε να πάει να μιλήσει στο ουκρανικό κοινοβούλιο για να προχωρήσει το σχέδιό του για την αποκατάσταση της ειρήνης.

Παίρνοντας τον λόγο, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι φάνηκε επίσης ενθουσιώδης, μιλώντας για «μεγάλες προόδους», την «έγκριση» του «90%» του αμερικανικού σχεδίου 20 σημείων και επίσης την «έγκριση» κάποιων «εγγυήσεων ασφαλείας» για την Ουκρανία και «σχεδόν την έγκριση» ορισμένων άλλων. Αναφέρθηκε επίσης σε «σχέδιο για την ευημερία» της χώρας του σε «πορεία προς την οριστικοποίηση».

Με μήνυμά της στο Χ, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δηλώνει για τις σημερινές συνομιλίες μεταξύ Τραμπ – Ζελένσκι ότι

«Είχαμε μια καλή τηλεφωνική συνομιλία διάρκειας μίας ώρας με τον Πρόεδρο Τραμπ, τον Πρόεδρο Ζελένσκι και αρκετούς Ευρωπαίους ηγέτες για να συζητήσουμε τη σημερινή τους συνάντηση σχετικά με τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.

Υπήρξε καλή πρόοδος, την οποία χαιρετίσαμε.

Η Ευρώπη είναι έτοιμη να συνεχίσει να εργάζεται με την Ουκρανία και τους εταίρους μας στις ΗΠΑ για να εδραιώσει αυτή την πρόοδο.

Κομβικής σημασίας σε αυτή την προσπάθεια είναι η ύπαρξη ακλόνητων εγγυήσεων ασφάλειας από την πρώτη κιόλας ημέρα».

«Είτε θα πάρουμε πίσω αυτά τα εδάφη με τη βία, είτε τελικά τα ουκρανικά στρατεύματα θα αποσυρθούν», είπε ο Βλαντιμίρ Πούτιν στο India Today, λίγο πριν την επίσκεψή του στο Δελχί, αναφέροντας επίσης ότι η Μόσχα διαφωνεί με μέρη του σχεδίου των ΗΠΑ.

«Κατά καιρούς είπαμε ότι ναι, μπορούμε να το συζητήσουμε αυτό, αλλά σε αυτό δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε», είπε ο Πούτιν, χωρίς ωστόσο να αναφέρει τα σημεία τριβής.

Τουλάχιστον δύο σημαντικά σημεία διαμάχης παραμένουν – η τύχη του ουκρανικού εδάφους που κατέλαβαν οι ρωσικές δυνάμεις και οι εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία.

Ο Πούτιν είπε ότι η Μόσχα δεν είχε δει μια τροποποιημένη έκδοση του ειρηνευτικού σχεδίου των ΗΠΑ πριν από τις σχεδόν πεντάωρες συνομιλίες του με τον Βίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Τραμπ.

«Γι’ αυτό έπρεπε να ξεπεράσουμε κάθε σημείο, γι’ αυτό χρειάστηκε τόσος χρόνος», είπε ο Πούτιν.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι απέκλεισε το ενδεχόμενο παραχώρησης εδαφών, είτε κατέχονται από τη Ρωσία είτε όχι.

Τα σχόλια του Πούτιν έρχονται αφότου ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είπε ότι οι διαπραγματευτές του πίστευαν ότι ο ηγέτης της Ρωσίας «θα ήθελε να τερματίσει τον πόλεμο» μετά τις συνομιλίες στη Μόσχα την Τρίτη.

Ο απεσταλμένος του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, ο οποίος ηγήθηκε της αμερικανικής πλευράς στις συνομιλίες, πρόκειται να συναντηθεί με τους διαπραγματευτές της Ουκρανίας στη Φλόριντα.

Ο Τραμπ είπε ότι οι συνομιλίες ήταν «αρκετά καλές», προσθέτοντας ότι είναι πολύ νωρίς για να πούμε τι θα συμβεί καθώς «χρειάζονται δύο για να χορέψουν ταγκό».

Οι ρωσικές δυνάμεις ελέγχουν τώρα περίπου το 85% του Ντονμπάς. Η αρχική επανάληψη του ειρηνευτικού σχεδίου των ΗΠΑ πρότεινε να παραδοθούν περιοχές του Ντονμπάς που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό ουκρανικό έλεγχο στον de facto έλεγχο του Πούτιν.

Σε μια ξεχωριστή εξέλιξη την Πέμπτη, ο γερμανικός ειδησεογραφικός ιστότοπος Der Spiegel ανέφερε ότι έλαβε ένα εμπιστευτικό αντίγραφο μιας τηλεδιάσκεψης στην οποία οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξέφρασαν ανησυχία για τις διαπραγματεύσεις των ΗΠΑ.

«Υπάρχει πιθανότητα οι ΗΠΑ να προδώσουν την Ουκρανία στο θέμα του εδάφους χωρίς σαφήνεια σχετικά με τις εγγυήσεις ασφαλείας», φέρεται να δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, σύμφωνα με αγγλική απομαγνητοφώνηση της τηλεδιάσκεψης της Δευτέρας.

Εν τω μεταξύ, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς φέρεται να προειδοποίησε ότι ο Ζελένσκι έπρεπε να είναι «εξαιρετικά προσεκτικός τις επόμενες ημέρες».

«Παίζουν παιχνίδια, τόσο μαζί σου όσο και μαζί μας», φέρεται να είπε ο Μερτς.

Ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ φέρεται επίσης να είπε: «Δεν πρέπει να αφήσουμε την Ουκρανία και τον Βολοντίμιρ μόνους με αυτούς τους τύπους». Ωστόσο όπως επισημαίνει το BBC δεν υπάρχει απομαγνητοφωνημένο κέιμενο.

Απαντώντας σε έρευνα του Der Spiegel, το Μέγαρο των Ηλυσίων της Γαλλίας δήλωσε ότι «ο πρόεδρος δεν εκφράστηκε με αυτούς τους όρους». Το προεδρικό γραφείο αρνήθηκε να δώσει λεπτομέρειες για το πώς εκφράστηκε ο Μακρόν, επικαλούμενο εμπιστευτικότητα.

Ο Stubb αρνήθηκε να σχολιάσει στο Der Spiegel και ο Merz δεν έχει σχολιάσει το θέμα.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα διαθέσιμες πληροφορίες, η συνάντηση Ουίτκοφ–Κούσνερ με τον Πούτιν χαρακτηρίστηκε από αμερικανικής πλευράς «ουσιαστική και παραγωγική». Το μόνο όμως που καταγράφεται δημοσίως, είναι η δήλωση του Γιούρι Ουσακόφ ότι: δεν έχει βρεθεί ακόμα συμβιβαστική φόρμουλα, ορισμένα σημεία του αμερικανικού ειρηνευτικού σχεδίου είναι αποδεκτά για τη Μόσχα και άλλα όχι, ενώ οι επαφές θα συνεχιστούν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Με άλλα λόγια, το περιεχόμενο των συνομιλιών θάβεται συνειδητά κάτω από ένα παχύ στρώμα σιωπής, που αφήνει χώρο για πιέσεις, δοκιμαστικές διαρροές και σκληρό παζάρι.

• Το μοναδικό, έστω έμμεσο, στίγμα από την αμερικανική πολιτική σκηνή ήρθε από τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος δεν αναφέρθηκε ρητά στις συνομιλίες της Μόσχας, αλλά υπέδειξε τον πραγματικό κόμπο που μπλοκάρει τις συμφωνίες: το μέλλον της ελεγχόμενης σήμερα από το Κίεβο περιοχής της Ντονέτσκ. Η Ρωσία απαιτεί την παράδοσή της, η Ουκρανία αρνείται. Ο Ρούμπιο υπενθύμισε ότι η θέση της Μόσχας «πρέπει να ληφθεί υπόψη» και προειδοποίησε ότι η Δύση δεν μπορεί να συνεχίζει επ’ αόριστον στο ίδιο επίπεδο στήριξης προς το Κίεβο. Μήνυμα προς ποια κατεύθυνση; Προς το Κίεβο, που πρέπει να προετοιμάζεται για οδυνηρούς συμβιβασμούς, ή προς τη Μόσχα, ότι ο χρόνος ίσως δουλεύει υπέρ της;

Από την πλευρά της, η ουκρανική διπλωματία δημοσίως σηκώνει τον τόνο. Ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σίμπιχα ξεκαθάρισε, μετά το συμβούλιο ΥΠΕΞ του ΝΑΤΟ, ότι από το Κίεβο δεν πρόκειται να υπάρξει κανένας συμβιβασμός στην κυριαρχία και καμία αναγκαστική αλλαγή συνόρων. Οι σύμμαχοι, προσθέτει, υποστηρίζουν αυτή τη θέση. Πίσω από τη δήλωση όμως κρύβεται μια δύσκολη πραγματικότητα: στο κεντρικό ζήτημα του Ντονμπάς, καμία από τις δύο εμπόλεμες πλευρές δεν δείχνει διάθεση υποχώρησης. Χωρίς συμφωνία για την αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων ή έστω για ένα ενδιάμεσο καθεστώς στην περιοχή, οποιοδήποτε ειρηνευτικό σενάριο καταρρέει πριν καν φτάσει στο τραπέζι.

Την ίδια στιγμή, στο κεντρικό στρατόπεδο της Δύσης επικρατεί μια σχεδόν επικίνδυνη ειλικρίνεια. Ο νέος γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρύτε, παραδέχτηκε δημόσια ότι η Συμμαχία δεν έχει σχέδιο Β σε περίπτωση που σταματήσουν οι αμερικανικές αποστολές όπλων στην Ουκρανία. «Δεν νομίζω ότι πρέπει να σκεφτόμαστε ένα σχέδιο Β», είπε χαρακτηριστικά. Πίσω από την πρόταση κρύβεται η παραδοχή ότι ολόκληρη η δυτική στρατιωτική αρχιτεκτονική στήριξης του Κιέβου είναι δομημένη γύρω από τον αμερικανικό κορμό – χωρίς αυτόν, το σύστημα τρίζει.

• Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση της Ιταλίας να τερματίσει τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα PURL για την αγορά αμερικανικού οπλισμού υπέρ της άμυνας της Ουκρανίας έρχεται να προσθέσει ακόμα ένα κομμάτι στο παζλ. Ο Ιταλός ΥΠΕΞ Αντόνιο Ταγιάνι δήλωσε ότι όσο συνεχίζονται οι συνομιλίες για την παύση των εχθροπραξιών, η συνέχιση του PURL θα σήμαινε «προεξόφληση των εξελίξεων» και ότι η Ρώμη θέλει να «επικεντρωθεί στη διπλωματία». Αν «φτάσουμε σε συμφωνία και σταματήσουν οι μάχες, τα όπλα δεν θα χρειάζονται – θα χρειάζονται εγγυήσεις ασφαλείας», πρόσθεσε. Η Ιταλία εμφανίζεται έτσι ως ο πρώτος μεγάλος παίκτης που μεταφράζει την «κόπωση πολέμου» σε συγκεκριμένη πολιτική κίνηση.

Στο φόντο όλων αυτών, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται – όπως περιγράφουν οι ίδιες πηγές – μπροστά σε τρεις όχι ιδιαίτερα ελκυστικές επιλογές. Πρώτον, να ασκήσει σκληρή πίεση στο Κίεβο για να αποδεχθεί τους όρους που θέτει το αμερικανικό σχέδιο, κάτι που συναντά αντιστάσεις τόσο στην Ευρώπη όσο και σε τμήμα του δικού του επιτελείου. Δεύτερον, να επιχειρήσει να πιέσει τη Ρωσία ώστε να μετριάσει τις απαιτήσεις της – επιλογή που δύσκολα αποδίδει άμεσα, ενώ ενέχει τον κίνδυνο μιας νέας, απότομης κλιμάκωσης. Τρίτον, να μην κάνει ουσιαστικά τίποτα και να αφήσει τον πόλεμο να «ωριμάσει», μέχρι οι εξελίξεις στο μέτωπο και στα μετόπισθεν να δημιουργήσουν πιο ευνοϊκούς συσχετισμούς για μια συμφωνία.

Εδώ όμως μπαίνει το στοιχείο του χρόνου – και της πίεσης. Οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις αντιμετωπίζουν ολοένα και πιο σοβαρά προβλήματα στο μέτωπο, η ρωσική πλευρά συνεχίζει τις επιθέσεις σε εγκαταστάσεις ενέργειας στην Ουκρανία, ενώ η ίδια η Ρωσία δέχεται πλήγμα στην οικονομία της από τις κυρώσεις, τα εμπόδια στις εξαγωγές και τα ουκρανικά χτυπήματα σε κρίσιμες υποδομές. Κανείς όμως δεν γνωρίζει πότε αυτά τα προβλήματα θα φτάσουν στο σημείο καμπής: σε «μερικούς μήνες ή σε ένα χρόνο», όπως σημειώνουν οι αναλυτές που παρακολουθούν από κοντά τις συνομιλίες.

• Την κατάσταση μπορούν να ανατρέψουν γρήγορα δύο παράγοντες. Ο πρώτος είναι η απόφαση των Ευρωπαίων για το λεγόμενο «επανορθωτικό δάνειο» και τη νέα αρχιτεκτονική χρηματοδότησης της Ουκρανίας, για την οποία θα πρέπει να υπάρξει συμφωνία έως τα τέλη Δεκεμβρίου. Αν η Ευρώπη δεν καταφέρει να εξασφαλίσει τη συνέχιση της οικονομικής στήριξης στο απαιτούμενο εύρος, αυξάνεται θεαματικά η πιθανότητα να εξαναγκαστεί το Κίεβο σε ευρείες παραχωρήσεις.

• Ο δεύτερος παράγοντας είναι η εσωτερική κρίση στην Ουκρανία, με φόντο το νέο σκάνδαλο διαφθοράς και την παραίτηση του πανίσχυρου μέχρι πρότινος επικεφαλής του προεδρικού γραφείου Αντρέι Γερμάκ. Αν η πίεση προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ενταθεί και η εξουσία του αποδυναμωθεί περαιτέρω, τότε αυξάνεται η πιθανότητα το ουκρανικό πολιτικό σύστημα να στραφεί προς συμβιβαστικές λύσεις, τις οποίες σήμερα δημόσια απορρίπτει.

Συνολικά, το μέτωπο των ειρηνευτικών συνομιλιών δεν είναι ούτε νεκρό ούτε πραγματικά ζωντανό. Βρίσκεται σε μια γκρίζα ζώνη, όπου οι παρασκηνιακές επαφές, οι δημόσιες δηλώσεις αρχών, οι οικονομικοί περιορισμοί και οι εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες διαπλέκονται σε ένα ιδιαίτερα εύφλεκτο μείγμα. Η μόνη βεβαιότητα είναι ότι χωρίς λύση για το Ντονμπάς δεν υπάρχει δρόμος προς σταθερή ειρήνη – και ότι όσο οι μεγάλες δυνάμεις δοκιμάζουν σενάρια στο παρασκήνιο, η πραγματική γραμμή πυρός εξακολουθεί να χαράσσεται στην ουκρανική γη.

Σπύρος Σιδέρης

Η εξέλιξη επιβεβαιώνει την κλιμάκωση της έντασης ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Μόσχα, με το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ να ανακοινώνει παράλληλα νέες κυρώσεις κατά της Ρωσίας, επικαλούμενο «την έλλειψη σοβαρής δέσμευσης για ειρηνευτική διαδικασία στην Ουκρανία». Ο Υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ επιβάλλουν περιορισμούς στις δύο μεγαλύτερες ρωσικές πετρελαϊκές εταιρείες, τη Rosneft και τη Lukoil, «οι οποίες χρηματοδοτούν τη μηχανή πολέμου του Κρεμλίνου».

Από το αδιέξοδο στη ματαίωση

Η ακύρωση της συνάντησης δεν ήρθε ως έκπληξη για τους διπλωματικούς παρατηρητές. Όπως ανέφερε πρόσφατα το Reuters, οι προπαρασκευαστικές επαφές σκοντάφτουν εδώ και εβδομάδες στην αμετακίνητη ρωσική θέση. Η Μόσχα φέρεται να έχει επαναλάβει σε κλειστό υπόμνημα προς τις ΗΠΑ πως προϋπόθεση για συμφωνία ειρήνης παραμένει η εμπέδωση ρωσικού ελέγχου σε όλο το Ντονμπάς, με έμφαση στην περιοχή του Ντονέτσκ.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντίμιτρι Πεσκόφ επιβεβαίωσε ότι «οι όροι για την ειρήνη δεν έχουν αλλάξει», προσθέτοντας όμως πως «κανείς δεν θέλει να σπαταλήσει χρόνο χωρίς ουσία».

Από την πλευρά του, ο Τραμπ είχε αφήσει να εννοηθεί ότι δεν θα προχωρούσε σε μια «άκαρπη» συνάντηση, καθώς δεν είχε διαμορφωθεί κοινό πλαίσιο για το μέλλον του Ντονμπάς ή για μια βιώσιμη κατάπαυση του πυρός.

Πού διαφωνούν Ουάσιγκτον και Μόσχα

Οι δύο πλευρές συνεχίζουν να διαφωνούν στον πυρήνα: η Ρωσία ζητά οριστική ρύθμιση του Ντονμπάς πριν από την εκεχειρία, ενώ οι ΗΠΑ προτείνουν πρώτα πάγωμα των εχθροπραξιών και στη συνέχεια πολιτική συζήτηση.

Σύμφωνα με δυτικές πηγές, ο Τραμπ είχε κατά καιρούς επιδείξει ευελιξία, προσπαθώντας να πείσει τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να δεχθεί έναν «οδικό χάρτη» που θα περιόριζε προσωρινά τις ουκρανικές θέσεις στην ανατολική γραμμή. Όμως ο Ουκρανός πρόεδρος, με στήριξη από το Λονδίνο και τις Βρυξέλλες, αρνήθηκε κατηγορηματικά, φοβούμενος πολιτικό κόστος και στρατιωτική παγίδα.

Η Μόσχα, με τη σειρά της, υποστηρίζει ότι αν τα ζητήματα κυριαρχίας δεν επιλυθούν προτού ανακοινωθεί η εκεχειρία, το Κίεβο δεν θα έχει κανένα κίνητρο να προβεί σε περαιτέρω παραχωρήσεις. Το διπλωματικό αδιέξοδο αυτό φάνηκε να κορυφώνεται τις τελευταίες ημέρες, οδηγώντας τελικά στην απόφαση του Τραμπ να «παγώσει» τη διαδικασία.

Η Βουδαπέστη εκτός παιχνιδιού — αλλά όχι εκτός πλάνου

Η Ουγγαρία είχε αναλάβει τον ρόλο της ουδέτερης πλατφόρμας συνάντησης. Ο Βίκτορ Όρμπαν είχε δηλώσει επανειλημμένα ότι η Βουδαπέστη θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «γέφυρα ειρήνης» ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία, ενώ ο Πέτερ Σιγιάρτο βρισκόταν ήδη σε επαφές στην Ουάσιγκτον για τις τεχνικές λεπτομέρειες. Μετά την ανακοίνωση του Τραμπ, η κυβέρνηση της Ουγγαρίας εξέφρασε «λύπη, αλλά και κατανόηση» για την απόφαση, υπογραμμίζοντας ότι «η ανάγκη διαλόγου παραμένει αμετάβλητη».

Για το Κρεμλίνο, η επιλογή ενός ευρωπαϊκού —αλλά φιλικού— εδάφους όπως η Βουδαπέστη αποτελούσε πολιτική εγγύηση ουδετερότητας. Για τον Λευκό Οίκο, αντίθετα, το ενδεχόμενο να παρουσιαστεί μια αποτυχημένη συνάντηση χωρίς αποτέλεσμα, ενείχε υψηλό ρίσκο.

Νέος γύρος κυρώσεων και στρατηγικών μηνυμάτων

Η απόφαση ακύρωσης συνοδεύτηκε από νέο πακέτο αμερικανικών κυρώσεων — ένα σαφές μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον δεν προτίθεται να χαλαρώσει την πίεση. Η στόχευση των ενεργειακών κολοσσών Rosneft και Lukoil θεωρείται η πιο επιθετική οικονομική κίνηση της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στη Μόσχα μέχρι σήμερα. «Οι εταιρείες αυτές τροφοδοτούν τη μηχανή πολέμου του Κρεμλίνου και θα λογοδοτήσουν», είπε ο Μπέσεντ, προσθέτοντας ότι «η Ρωσία δείχνει μηδενική δέσμευση στην ειρήνη».

Η απάντηση δεν άργησε να έρθει. Το Κρεμλίνο, μέσω Πεσκόφ, κατήγγειλε τις κυρώσεις ως «απόπειρα υπονόμευσης των διαύλων διαλόγου» και ανακοίνωσε ότι θα λάβει «συμμετρικά οικονομικά και στρατηγικά μέτρα».

Πυρηνικές σκιές και διπλωματικά μηνύματα

Την ώρα που το διπλωματικό θερμόμετρο πέφτει, το στρατιωτικό ανεβαίνει. Η Ρωσία πραγματοποίησε πυρηνικής τυπολογίας ασκήσεις με εκτοξεύσεις διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων από σιλό και υποβρύχια, αλλά και πυραύλων κρουζ από στρατηγική αεροπορία — άσκηση που επιθεώρησε προσωπικά ο Πούτιν. Το μήνυμα ήταν σαφές: η Μόσχα παραμένει στρατιωτικά έτοιμη και διατηρεί το δικαίωμα «αντίδρασης σε κάθε μορφή πίεσης».

Η επίδειξη συνέπεσε με τη νατοϊκή άσκηση Steadfast Noon, η οποία διεξάγεται πάνω από τη Βόρεια Θάλασσα, με συμμετοχή 2.000 στρατιωτών και 70 αεροσκαφών. Η συγχρονισμένη παρουσίαση ισχύος δείχνει ότι οι δύο υπερδυνάμεις χρησιμοποιούν το πεδίο των εξοπλισμών ως πολιτικό μήνυμα, τη στιγμή που η διπλωματία έχει κολλήσει.

Από τη «συνάντηση κορυφής» στη «διπλωματία της υπομονής»

Η ματαίωση της συνάντησης Πούτιν–Τραμπ στη Βουδαπέστη δεν κλείνει το κεφάλαιο, αλλά αλλάζει το περιεχόμενό του. Ο Τραμπ διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο «νέας ευκαιρίας στο μέλλον», ενώ το Κρεμλίνο επιμένει ότι «η προετοιμασία πρέπει να συνεχιστεί». Για την ώρα, ωστόσο, το βάρος μεταφέρεται στην επόμενη φάση πίεσης και ανταλλαγής συμβολικών κινήσεων — από τις οικονομικές κυρώσεις έως τις πυρηνικές επιδείξεις.

Η Βουδαπέστη, που μέχρι πριν λίγες ημέρες παρουσιαζόταν ως πλατφόρμα ειρήνης, κινδυνεύει τώρα να γίνει σύμβολο χαμένης ευκαιρίας. Αν υπάρξει επανεκκίνηση, αυτή θα στηριχθεί όχι σε ρητορική, αλλά σε πραγματικά ανταλλάγματα.

Μέχρι τότε, η ήπειρος παραμένει εγκλωβισμένη ανάμεσα σε παγωμένες γραμμές επαφής και θερμές ζώνες επιρροής, με την ειρήνη να μοιάζει ξανά αναβλητέα υπόθεση.

Σπύρος Σιδέρης

Πόσο ρεαλιστικά είναι αυτά τα σενάρια; Και πώς διασταυρώνονται με τα πολιτικά όρια στην Ουκρανία, τις κόκκινες γραμμές της Μόσχας και τα εργαλεία πίεσης της Δύσης;

Τι ζητά η Μόσχα: «ολόκληρο το Ντονμπάς» και πολιτική μετατόπιση του Κιέβου

Σύμφωνα με διπλωματικές αναφορές που επικαλούνται Αμερικανοί αξιωματούχοι, το ρωσικό «non-paper» επαναφέρει όρους ήδη γνωστούς από τη ρητορική του Κρεμλίνου:

• Επικύρωση ελέγχου της Ρωσίας σε Ντονιέτσκ και Λουγκάνσκ ως ελάχιστο εδαφικό αντάλλαγμα.
• Έμμεση απαίτηση για «απο-αντιρωσική» μετατόπιση της ουκρανικής κρατικής ταυτότητας – η Μόσχα θεωρεί ότι όσο η Ουκρανία παραμένει «αντι-ρωσική», η σύγκρουση θα ανακυκλώνεται.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν εμφανίζεται –κατά ρωσικές και φιλορωσικές αναλύσεις– να έχει «μειώσει» τη μέγιστη απαίτηση από τέσσερις σε δύο περιοχές (Ντονιέτσκ–Λουγκάνσκ), προβάλλοντας ένα «μινιμαλιστικό» πακέτο που, κατά τη ρωσική ανάγνωση, θα μπορούσε να διευκολύνει μια «συμφωνία». Η ουσία, ωστόσο, παραμένει βαθιά πολιτική: η Μόσχα ζητά τυπική ή άτυπη δέσμευση ότι το Κίεβο δεν θα λειτουργεί ως «προκεχωρημένη γραμμή» δυτικής αντιρωσικής στρατηγικής.

Το σχέδιο των «12 σημείων» Ε.Ε.–Κιέβου: πάγωμα, εγγυήσεις, ανοικοδόμηση

Στην ευρωπαϊκή πλευρά, συζητείται ένα σχέδιο 12 σημείων που επιχειρεί να πλαισιώσει τον τερματισμό των εχθροπραξιών με πρακτικές ρήτρες:

• Πάγωμα γραμμών επαφής (de facto κατάπαυση πυρός με διεθνή επιτήρηση).
• Εγγυήσεις ασφάλειας για το Κίεβο, πιθανώς μέσω πολυμερούς σχήματος εκπαίδευσης-εξοπλισμών και ρήτρας ταχείας συνδρομής.
• Χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης από παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία – με νομικές ασφαλιστικές δικλίδες ώστε να αντέξουν σε δικαστικές προσφυγές.
• Σταδιακή αποσυμφόρηση εμπορικών και ενεργειακών διαδρόμων, για να αποφευχθεί περαιτέρω αποβιομηχάνιση της Ουκρανίας.
• Θεσμικές μεταρρυθμίσεις που θα ξεκλειδώσουν μακροχρηματοδοτήσεις της Ε.Ε. και διεθνών οργανισμών.

Στόχος είναι να στηθεί ένα «δίχτυ ασφαλείας» που θα επιβραβεύει τη σιωπή των όπλων, ακόμη κι αν η οριστική οριοθέτηση παραμείνει ανοικτή για αργότερα. Για τους Ευρωπαίους αρχιτέκτονες του πλαισίου, αυτό δεν ισοδυναμεί με «πάγωμα σύγκρουσης» επ’ αόριστον, αλλά με αναγκαίο στάδιο ώστε να σταματήσει η αιμορραγία ανθρώπων και πόρων και να αρχίσει οικονομική ανάταξη.

Ο ρόλος του Αρέστοβιτς: «απο-αντιρωσικοποίηση» και το ταμπού της εδαφικής παραχώρησης

Στο εσωτερικό ουκρανικό debate, ο πρώην σύμβουλος του προεδρικού γραφείου Αλεξέι Αρέστοβιτς έριξε λάδι στη φωτιά με συνέντευξή του στην Ξένια Σόμπτσακ: προχώρησε μέχρι και σε ρητή προθυμία παραχώρησης τεσσάρων περιοχών στη Ρωσία, με αντάλλαγμα επανεκκίνηση σχέσεων και ριζική αναθεώρηση της ουκρανικής κρατικής «πρότασης» – δηλαδή μετατόπιση από το«αντι-ρωσικό»  αφήγημα της σε συνύπαρξη.

• Οι δηλώσεις αυτές δεν εκφράζουν την επίσημη πολιτική του Κιέβου και δεν αποτελούν κυρίαρχο ρεύμα στη στρατιωτικοπολιτική ελίτ.
• Εντούτοις, πυροδότησαν υπόγειες συζητήσεις σε στενούς κύκλους του πολιτικού συστήματος, όπου –σύμφωνα με ρωσοουκρανικές αναλύσεις– ωριμάζει ένα ερώτημα: μήπως μια ελεγχόμενη απώλεια τμημάτων του Ντονμπάς θα απέτρεπε μακροχρόνια φθορά και θα άνοιγε δρόμο για βιώσιμη ειρήνη;

Η αντίδραση στο εσωτερικό ήταν σφοδρή: για πολλούς, ο Αρέστοβιτς ξεπέρασε κόκκινες γραμμές, άγγιξε το ταμπού της εδαφικής ακεραιότητας και νομιμοποίησε το ρωσικό αφήγημα. Παρά ταύτα, οι ιδέες του λειτουργούν ως «δείκτης πίεσης»: ακόμη κι αν ηθικά και πολιτικά απορρίπτονται, αντικειμενικά καταγράφουν τον φόβο αδιεξόδου: παρατεταμένος πόλεμος, δημογραφική αιμορραγία, οικονομική εξάντληση και αβέβαιη δυτική στήριξη μακράς διάρκειας.

Τα όρια συναίνεσης: Δύση, κοινή γνώμη, Κρεμλίνο

Τρία επίπεδα περιορισμών καθορίζουν το πεδίο:

1. Δυτικός παράγοντας: Η Ε.Ε. και οι ΗΠΑ δεν ευνοούν ρυθμίσεις που θα προσομοίαζαν σε «ανταμοιβή επιθετικότητας». Ναι μεν συζητούν μηχανισμούς εγγυήσεων και ταμείο ανοικοδόμησης (με πόρους από παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία), αλλά πολιτική νομιμοποίηση μόνιμων εδαφικών μεταβολών θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη.
2. Κοινή γνώμη και ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας: Μετά από τεράστιες θυσίες, ισχυρά στρώματα της κοινωνίας –και του στρατού– απορρίπτουν κάθε συμβιβασμό χωρίς ασφάλεια, δικαιοσύνη και αποκατάσταση. Για πολλούς, κάθε «πάγωμα» κινδυνεύει να γίνει «προθάλαμος» νέας επίθεσης.
3. Το Κρεμλίνο: Ακόμη κι αν η Μόσχα διαμηνύει ετοιμότητα για «καλή γειτονία» εφόσον η Ουκρανία πάψει να είναι «αντι-ρωσική», σκληρές φωνές στο ρωσικό πολιτικό-μιντιακό φάσμα αμφισβητούν ακόμη και την ύπαρξη της Ουκρανίας ως ανεξάρτητου κράτους. Αυτό υπονομεύει την εμπιστοσύνη στο Κίεβο και ακυρώνει επιχειρήματα υπέρ της συνύπαρξης.

Το επιχείρημα των «πραγματιστών» και ο αντίλογος

Οι πραγματιστές –εντός και εκτός Ουκρανίας– προβάλλουν το κόστος της συνέχισης:

• Χιλιάδες επιπλέον απώλειες,
• Καταστροφή αστικών κέντρων,
• Κίνδυνος υπέρβασης της σύγκρουσης σε ευρύτερη ανάφλεξη ή χρόνιο «σενάριο» φθοράς όπως στη Γάζα,
• Αβεβαιότητα για το αν και πότε η Δύση θα κλιμακώσει/διατηρήσει τη στήριξη.

Ο αντίλογος επιμένει: χωρίς αποτρεπτικές εγγυήσεις και σαφή ανταποδοτικότητα (ασφάλεια, δικαιοσύνη, κυρώσεις σε παραβιάσεις), κάθε «πάγωμα» απλώς μεταθέτει τη σύγκρουση. Μια «ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη» μπορεί να σαμποταριστεί από τις κοινωνίες εκατέρωθεν και να καταρρεύσει προτού παράξει σταθερότητα.

Υπάρχει μεσαίος δρόμος;

Ένα υβριδικό σενάριο, όπως σκιαγραφείται σε ευρωπαϊκές συζητήσεις:

• Κατάπαυση με ισχυρή διεθνή επιτήρηση και μηχανισμούς επαλήθευσης,
• Στοχευμένες εγγυήσεις για το Κίεβο (εκπαίδευση, πληροφορίες, αντιαεροπορική ομπρέλα, ρήτρες ταχείας προμήθειας),
• Κλιμακωτή αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για ανοικοδόμηση – με ρήτρες συμμόρφωσης όλων των μερών,
• Αναβλητική ρήτρα για το οριστικό καθεστώς των επίδικων περιοχών, ώστε να κλειδώσει πρώτα η ασφάλεια ανθρώπων και η οικονομική ανάταξη.

Αυτό απαιτεί πολιτικό θάρρος και από τις δύο πλευρές, καθώς και εξωτερική εγγύηση που να πείθει τόσο το Κίεβο όσο και τη Μόσχα ότι το κόστος παραβίασης θα είναι χειροπιαστό.

Πού τοποθετείται ο Αρέστοβιτς σε αυτό το τοπίο;

Ο Αλεξέι Αρέστοβιτς δεν είναι σήμερα θεσμικός παίκτης· είναι όμως ένας μεγεθυντικός φακός ενός δυσοίωνου διλήμματος:

• Αν η Ουκρανία επιμείνει σε «αντι-ρωσικό», καθεστώς η σύγκρουση θα ανακυκλώνεται.
• Αν επιδιώξει συνύπαρξη, θα χρειαστεί αναθεώρηση αφήγησης και ίσως οδυνηρούς συμβιβασμούς.

Για την πλειονότητα των Ουκρανών, η εδαφική παραχώρηση είναι απαράδεκτη. Ωστόσο, ο Αρέστοβιτς υποχρεώνει τη συζήτηση να κοιτάξει μετά την εκεχειρία: πώς αποτρέπεται μια νέα σύγκρουση σε 3–5 χρόνια; Με εγγυήσεις, με αποτροπή, με οικονομική ανάκαμψη και διπλωματική θωράκιση – ή με ανασχεδιασμό της στρατηγικής ταυτότητας της χώρας;

Ο ειδικός απεσταλμένος του Αμερικανού προέδρου, Στιβ Γουίτκοφ, αποκάλυψε σε συνέντευξή του στο CNN ότι η Μόσχα φέρεται να έκανε «ορισμένες παραχωρήσεις» σχετικά με πέντε κρίσιμες ουκρανικές περιοχές, οι οποίες –όπως είπε– βρίσκονται «στον πυρήνα της συμφωνίας».

Σύμφωνα με το BBC πρόκειται για τις περιοχές Κριμαία, Λουχάνσκ, Ντονέτσκ, Ζαπορίζια και Χερσώνα, οι οποίες έχουν βρεθεί στο επίκεντρο του πολέμου και των ρωσικών βλέψεων ήδη από το 2014. Η Κριμαία προσαρτήθηκε παρανόμως από τη Ρωσία την άνοιξη εκείνης της χρονιάς, ενώ οι άλλες τέσσερις περιοχές προσαρτήθηκαν το 2022, μετά από δημοψηφίσματα που απορρίφθηκαν από τη διεθνή κοινότητα ως προσχηματικά.

Το Ντονμπάς και η ρωσική στρατηγική

Στην καρδιά της διαμάχης βρίσκεται το Ντονμπάς, η βιομηχανική περιοχή της ανατολικής Ουκρανίας που αποτελείται από το Ντονέτσκ και το Λουχάνσκ. Η περιοχή, κατά πλειονότητα ρωσόφωνη, αποτέλεσε το πρώτο πεδίο πολεμικής αντιπαράθεσης όταν η Ρωσία, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας, ενίσχυσε ένοπλες ομάδες που κατέλαβαν τμήματα των δύο περιφερειών.

Το 2022, λίγο πριν από τη γενικευμένη εισβολή, ο Πούτιν αναγνώρισε μονομερώς την «ανεξαρτησία» ολόκληρων των περιοχών Ντονέτσκ και Λουχάνσκ, υπερβαίνοντας ακόμη και τα όρια που είχαν επιβάλει οι φιλορωσικές διοικήσεις.

Η πρόταση παγώματος της γραμμής μετώπου

Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσαν το Σάββατο οι Financial Times, το Bloomberg και το Reuters, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε στον Ντόναλντ Τραμπ να «παγώσει» τις πολεμικές επιχειρήσεις κατά μήκος της γραμμής μετώπου, υπό την προϋπόθεση ότι ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα παραδώσει τον πλήρη έλεγχο του Ντονμπάς στη Μόσχα. Αυτό θα σήμαινε πρακτικά παραχώρηση ουκρανικών εδαφών στα οποία ο ρωσικός στρατός δεν έχει καταφέρει να αποκτήσει τον έλεγχο.

Η πρόταση αυτή περιλαμβάνει επιπλέον τη διατήρηση του ρωσικού ελέγχου στη Ζαπορίζια και τη Χερσώνα – περιοχές στρατηγικής σημασίας στον νότο – καθώς και την Κριμαία, που η Μόσχα θεωρεί «τετελεσμένο γεγονός».

Οι δηλώσεις Γουίτκοφ και το επόμενο βήμα

«Οι Ρώσοι έκαναν κάποιες παραχωρήσεις στο τραπέζι σχετικά με αυτές τις πέντε περιοχές», ανέφερε ο Γουίτκοφ, προσθέτοντας ότι «το Ντονέτσκ είναι ένα κρίσιμο ζήτημα, το οποίο θα συζητηθεί αύριο». Ο ίδιος εξέφρασε την ελπίδα ότι οι συνομιλίες στον Λευκό Οίκο, παρουσία του Τραμπ και του Ζελένσκι, θα οδηγήσουν σε «αποφάσεις επί τόπου».

Η τοποθέτηση του απεσταλμένου του Τραμπ έρχεται να ενισχύσει τα σενάρια περί μιας άτυπης «συμφωνίας ανταλλαγής» που θα μπορούσε να διασφαλίσει μια εύθραυστη εκεχειρία, χωρίς ωστόσο να επιλύει τις θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα στο Κίεβο και τη Μόσχα.

Η ευρωπαϊκή διάσταση

Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τέτοιου είδους προτάσεις. Όπως τονίζουν διπλωματικές πηγές, οποιαδήποτε παραχώρηση που αφορά ουκρανικό έδαφος κινδυνεύει να αναγνωριστεί de facto ως ρωσικό κεκτημένο, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο προηγούμενο για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Για τον λόγο αυτό, οι ηγέτες της Ε.Ε. αναμένεται να μεταφέρουν στον Τραμπ τις «κόκκινες γραμμές» τους, ζητώντας σκληρή στάση έναντι της Ρωσίας και σαφείς εγγυήσεις για την Ουκρανία.

Πάντως, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε την Κυριακή στις Βρυξέλλες ότι το Κίεβο είναι έτοιμο να συζητήσει εδαφικές αλλαγές στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής συμφωνίας για τον τερματισμό της ρωσικής εισβολής, αλλά απέκλεισε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο παραχώρησης εδαφών που δεν βρίσκονται ήδη υπό ρωσική κατοχή.

«Χρειαζόμαστε πραγματικές διαπραγματεύσεις», είπε χαρακτηριστικά σε συνέντευξη Τύπου με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. «Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να ξεκινήσουν εκεί που είναι σήμερα η γραμμή του μετώπου — η γραμμή επαφής είναι η καλύτερη γραμμή για συζήτηση».

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας επέμεινε ότι η ανταλλαγή εδαφών είναι αδύνατη σύμφωνα με το ουκρανικό σύνταγμα. «Ο Πούτιν έχει πολλές απαιτήσεις, αλλά δεν τις γνωρίζουμε όλες» είπε ο Ουκρανός πρόεδρος προσθέτοντας ότι θα χρειαστεί χρόνος για να τις εξετάσουμε όλες, αν είναι όσες έχουμε ακούσει.

Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, αν οι πιέσεις των ΗΠΑ προς αυτήν την κατεύθυνση ενταθούν, η κυβέρνηση θα βρεθεί ενώπιον ενός διλήμματος υψηλού ρίσκου: είτε θα αρνηθεί και θα διακινδυνεύσει να χάσει την αμερικανική στήριξη, είτε θα την αποδεχθεί, αναλαμβάνοντας το πολιτικό κόστος μιας τέτοιας απόφασης.

Το πιθανό πλαίσιο της συμφωνίας

Οι ανεπίσημες πληροφορίες αναφέρουν ότι η Ρωσία θέτει ως όρο για την εκεχειρία την πλήρη αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από τις περιοχές Ντονέτσκ και Λουχάνσκ, διατηρώντας τις γραμμές του μετώπου ως έχουν στις περιοχές Χερσώνας και Ζαπορίζια. Σε αντάλλαγμα, η Μόσχα φέρεται διατεθειμένη να εγκαταλείψει τα κατεχόμενα τμήματα των περιοχών Σούμι και Χάρκοβο. Πρόκειται για μια ανταλλαγή εδαφών που, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, είναι «εξαιρετικά δυσμενής» για την Ουκρανία, τόσο σε έκταση όσο και σε στρατηγική σημασία.

Ο ίδιος ο Τραμπ έχει αναφερθεί δημόσια στην ιδέα ενός «συμβιβασμού με ανταλλαγή εδαφών», ενώ ο Ζελένσκι επιμένει ότι κάτι τέτοιο είναι απαράδεκτο. Η τρέχουσα στρατηγική του Κιέβου και των Ευρωπαίων εταίρων του είναι να πείσουν την Ουάσιγκτον να επανέλθει στο σχέδιο εκεχειρίας με βάση τις τρέχουσες γραμμές του μετώπου, χωρίς αποχώρηση από το Ντονμπάς.

Οι εσωτερικές επιλογές του Κιέβου

Αν η πίεση από τις ΗΠΑ παραμείνει, το Κίεβο θα βρεθεί μπροστά σε δύο δρόμους:

• Απόρριψη του σχεδίου, με κίνδυνο να χάσει στρατιωτική, οικονομική και πολιτική στήριξη από την Ουάσιγκτον και πιθανώς να αντιμετωπίσει μέτρα πίεσης από τον Τραμπ.
• Αποδοχή του σχεδίου, με σοβαρό κίνδυνο πολιτικής αποσταθεροποίησης, διαδηλώσεων και πιθανής απώλειας εξουσίας για τον Ζελένσκι —είτε μέσω εκλογών είτε υπό την πίεση του δρόμου.

Σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές όπως ο Βλαντίμιρ Φεσένκο, η παράδοση του Ντονμπάς θα ισοδυναμούσε με πολιτική αυτοκτονία για τον πρόεδρο. Οι εθνικιστικές δυνάμεις, που ήδη αντιδρούν σε οποιαδήποτε ιδέα εδαφικών παραχωρήσεων, πιθανόν να κινητοποιηθούν, θυμίζοντας τα γεγονότα του 2019 με τη λεγόμενη «Φόρμουλα Στάινμαγερ», όταν οι διαδηλώσεις ανάγκασαν την κυβέρνηση να υπαναχωρήσει από σχέδιο πολιτικής διευθέτησης του ζητήματος του Ντονμπάς.

Το φάντασμα των προηγούμενων «Μαϊντάν»

Η ιστορία δείχνει ότι η ουκρανική κοινωνία έχει αντιδράσει έντονα σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες. Το 2019, οι διαδηλώσεις εναντίον της εφαρμογής της φόρμουλας Στάινμαγερ από τις συμφωνίες του Μινσκ έδειξαν ότι ένα πολιτικά ενεργό μειοψηφικό ρεύμα μπορεί να αποσταθεροποιήσει την κυβέρνηση.

Η εμπειρία αυτή, σε συνδυασμό με τον φόβο ενός νέου κύματος διαμαρτυριών, είναι πιθανό να καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο ο Ζελένσκι θα σταθμίσει το πολιτικό κόστος.

Επιπλέον, η πρόσφατη εμπειρία του λεγόμενου «χάρτινου Μαϊντάν» —μια κινητοποίηση που φάνηκε να αιφνιδιάζει την κυβέρνηση επικοινωνιακά— επιβεβαίωσε ότι η Μπάνκοβα (προεδρική έδρα) δεν ελέγχει πλήρως το πολιτικό κλίμα στον δρόμο. Αυτό σημαίνει ότι, σε περίπτωση παράδοσης του Ντονμπάς, η αντίδραση των δρόμων θα μπορούσε να είναι άμεση και έντονη.

Τα επιχειρήματα υπέρ του συμβιβασμού

Παρά τη σκληρή αντίθεση ενός σημαντικού τμήματος της κοινωνίας, υπάρχουν και φωνές που υποστηρίζουν ότι η αποχώρηση από το Ντονμπάς, αν οδηγήσει σε πλήρη κατάπαυση του πυρός, μπορεί να είναι προτιμότερη από τη συνέχιση μιας αιματηρής φθοράς χωρίς ορατό τέλος.

Κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η άρνηση του «σχεδίου Τραμπ» ενδέχεται να οδηγήσει σε απώλεια της αμερικανικής βοήθειας, με αποτέλεσμα επιδείνωση της κατάστασης στο μέτωπο και διαπραγματεύσεις από χειρότερη θέση ισχύος στο μέλλον. Άλλοι τονίζουν ότι σε τμήματα της ουκρανικής κοινωνίας, ιδιαίτερα εκτός της ζώνης συγκρούσεων, η κόπωση από τον πόλεμο είναι τόσο μεγάλη που ακόμη και μια επώδυνη παραχώρηση θα γινόταν ανεκτή, αρκεί να διασφαλίσει ειρήνη και σταθερότητα.

Οι εσωτερικές ισορροπίες και το πολιτικό παιχνίδι

Η αποδοχή μιας τέτοιας συμφωνίας θα έθετε σε κίνηση ένα πολύπλοκο πολιτικό παιχνίδι. Οι εθνικιστικές δυνάμεις πιθανόν να την αξιοποιήσουν για να ενισχύσουν τη θέση τους στο εσωτερικό, ιδίως αν η εκεχειρία ανοίξει τον δρόμο για εκλογές και αναδιάταξη της πολιτικής σκηνής.

Η αμφιθυμία στους κόλπους των ίδιων των εθνικιστών —που ταλαντεύονται ανάμεσα στην απόρριψη του συμβιβασμού και την αναγνώριση της δύσκολης στρατιωτικής πραγματικότητας— δείχνει ότι η αντίδραση μπορεί να μην είναι μονοδιάστατη. Το πώς θα κινηθούν οι ηγεσίες αυτών των ομάδων θα εξαρτηθεί και από τις προσωπικές τους πολιτικές φιλοδοξίες.

Ο ρόλος Τραμπ και το αμερικανικό δίλημμα

Η προεδρία Τραμπ κινείται με διαφορετική προσέγγιση από την κυβέρνηση Μπάιντεν. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ο Τραμπ ενδιαφέρεται για μια «γρήγορη συμφωνία» που θα μπορεί να παρουσιάσει ως προσωπική διπλωματική επιτυχία, ακόμη κι αν αυτή συνεπάγεται εδαφικές παραχωρήσεις από την Ουκρανία.

Για τον Ζελένσκι, το ιδανικό σενάριο είναι να αποφευχθεί εντελώς η εισαγωγή του ζητήματος του Ντονμπάς στις συνομιλίες, ώστε να μη βρεθεί μπροστά στο δίλημμα «υποχώρηση ή ρήξη». Ωστόσο, αν ο Τραμπ επιμείνει, η ουκρανική ηγεσία θα πρέπει να ζυγίσει το κόστος της σύγκρουσης με την Ουάσιγκτον έναντι του πολιτικού και ηθικού κόστους μιας παραχώρησης.

Στα όρια της αντοχής

Η πιθανότητα παράδοσης του Ντονμπάς στη Ρωσία αποτελεί για την Ουκρανία όχι μόνο στρατιωτικό και διπλωματικό σταυροδρόμι, αλλά και εσωτερικό πολιτικό τεστ αντοχής. Το αν η κυβέρνηση Ζελένσκι θα μπορέσει να ισορροπήσει ανάμεσα στις εξωτερικές πιέσεις και την εσωτερική συνοχή θα κρίνει όχι μόνο την έκβαση του πολέμου, αλλά και τη σταθερότητα του ουκρανικού πολιτικού συστήματος.

Η επόμενη φάση θα εξαρτηθεί από τρεις παράγοντες:

• Την αμερικανική στάση μετά τη συνάντηση Τραμπ–Πούτιν.
• Την ικανότητα της ουκρανικής ηγεσίας να ελέγξει τις εσωτερικές αντιδράσεις.
• Τη διάθεση της ρωσικής πλευράς να τηρήσει τυχόν συμφωνία.

Αν τελικά ο Ζελένσκι βρεθεί υποχρεωμένος να επιλέξει, θα το κάνει γνωρίζοντας ότι η απόφασή του θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον του Ντονμπάς, αλλά και το μέλλον της δικής του προεδρίας.