Πριν μερικές ημέρες ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ είπε ότι “οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να πάρουν το πετρέλαιο του Ιράν”, ενώ σε άλλη δήλωσή του παραδέχτηκε κυνικά ότι από τις ελλείψεις καυσίμων λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ η Αμερική πλουτίζει. Δεν εννοεί μόνο την ανάγκη για περισσότερο και ακριβότερο αμερικανικό LNG αλλά αποκαλύπτει έμμεσα και το σύστημα κερδοσκοπίας που απ΄ ότι φαίνεται βασίζεται σε κάποια “εσωτερική πληροφόρηση” σχετικά με τις κινήσεις στο πολεμικό πεδίο και το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων.

Σύμφωνα με το Reuters, ένα στοίχημα 950 εκατομμυρίων δολαρίων (περίπου 815 εκατομμύρια ευρώ) τέθηκε στην πτώση της τιμής του πετρελαίου λίγες ώρες πριν από την ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός.

Γύρω στις 7:45 μ.μ. GMT την Τρίτη, οι επενδυτές πούλησαν 8.600 παρτίδες συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης Brent και αμερικανικού αργού πετρελαίου, σύμφωνα με στοιχεία της LSEG, τα οποία ανέφερε το Reuters. Η διετής εκεχειρία ανακοινώθηκε λιγότερο από τρεις ώρες αργότερα…

Όταν άνοιξαν οι αγορές το πρωί της Τετάρτης, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης αργού μειώθηκαν κατά περίπου 15% σε λιγότερο από 100 δολάρια ανά βαρέλι.

Ενώ η διαπραγμάτευση μεγάλων ποσών σε συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου δεν είναι ασυνήθιστη, όπως λένε οι αναλυτές, συνήθως οι επενδυτές κατανέμουν τα στοιχήματά τους σε πολλά χρηματιστήρια και τα εκτελούν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.

Οι ασυνήθιστες συναλλαγές της Τρίτης ακολούθησαν ένα παρόμοιο περιστατικό στις 23 Μαρτίου, όταν πουλήθηκαν συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου αξίας 500 εκατομμυρίων δολαρίων μόλις 15 λεπτά πριν ο Τραμπ ανακοινώσει ότι θα καθυστερήσει τις επιθέσεις σε ιρανικές υποδομές, κάτι που οδήγησε επίσης στην πτώση της τιμής του αργού πετρελαίου κατά περίπου 15%.

Η επιστήμη της πολεμικής κερδοσκοπίας και ο κυνισμός της υπερδύναμης, ως απάντηση σε αφελείς που θεωρούσαν πώς ο σκοπός ήταν “αγνός” και αφορούσε μόνο στο ξήλωμα του καταπιεστικού θεοκρατικού καθεστώτος…

Είναι σαφές πώς στρατηγική εξόδου από τον πόλεμο με το Ιράν δεν έχουν οι ΗΠΑ αν και ο Τραμπ δηλώνει ότι “νίκησε”. Ακόμα περισσότερο, ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ επισημαίνει πώς σε τρεις εβδομάδες το πολύ θα έχει αποκατασταθεί η κανονικότητα στις αγορές. Δεν συμφωνούν, όμως, οι αναλυτές των μεγαλύτερων οίκων της Wall Street. Σύμφωνα με τους FT, JP Morgan, Goldman Sachs, RBC προετοιμάζουν για μακροχρόνια ενεργειακή κρίση.

Η πίεση μεταφέρεται εκ των πραγμάτων στους Ευρωπαίους που απεύχονται την εμπλοκή τους σε ένα πόλεμο στις αποφάσεις για τον οποίο δεν είχαν καμία συμμετοχή αν και είναι οι χώρες της ΕΕ που βιώνουν περισσότερο τις συνέπειές τους και απειλούνται από το “δεύτερο κύμα” τους, με το μεταναστευτικό και πιθανές τρομοκρατικές επιθέσεις. Αν και το θέμα δεν έχει τεθεί στην ατζέντα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αμερικανικές πηγές προεξοφλούν πώς θα συζητηθεί.

Η ώρα των αποφάσεων πλησιάζει: Πώς και ποιοί μπορούν να πουν όχι στον Τραμπ;

Ο μόνος έως τώρα που έχει ξεκαθαρίσει τη θέση του είναι ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ που κινδυνεύει να το πληρώσει με εμπορικούς δασμούς από τις ΗΠΑ. Ο Εμανουέλ Μακρόν, από την άλλη, έχει ήδη προτείνει τον σχηματισμό ευρωπαϊκής ναυτικής δύναμης (τύπου “Ασπίδες”) που θα περάσει από την Ερυθρά Θάλασσα προς τον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ. Ο κίνδυνος, όμως, είναι υπαρκτός και εάν πληγεί ευρωπαϊκό πλοίο από drones ή πυραύλους του Ιράν η γενίκευση του πολέμου είναι προ των θυρών.

Επισήμως η Αθήνα (κσι κατά την πρόσφατη “τριμερή” Μακρόν, Μητσοτάκη, Χριστοδουλίδη στην Κύπρο) δηλώνει πώς δεν πρόκειται να εμπλακεί περισσότερο από την παρουσία ελληνικής φρεγάτας στην Ερυθρά. Φαίνεται, όμως, πώς υπάρχουν και δεύτερες σκέψεις. Εφόσον διαμορφωθεί μια σχετική ευρωπαϊκή πρωτοβουλία και αποφασιστεί η συγκρότηση ευρωπαϊκής δύναμης, είναι δύσκολο να απέχει η Ελλάδα, καθώς ο ελληνόκτητος στόλος δεξαμενοπλοίων και εμπορικών πλοίων κατ’ εξοχήν εξυπηρετείται από την ομαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.

Ο Τραμπ θα επιδιώξει την “εξαργύρωση” της ισχύος του απέναντι σε μία Ευρώπη χωρίς κοινή άμυνα και γεωστρατηγικό σχεδιασμό και μάλιστα την ώρα που αποδομείται η στρατηγική της εναντίον της Μόσχας και δη για την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο μετά το “laisser passer” του Αμερικανού προέδρου λόγω των έκτακτων συνθηκών.

Για την Αθήνα η πίεση θα είναι ακόμα μεγαλύτερη ως χώρα με μία από τις μεγαλύτερες ναυτιλίες παγκοσμίως και με άμεσο συμφέρον να προστατευθούν ελληνικά και ελληνόκτητα πλοία στην περιοχή των Στενών. Είναι άλλο πράγμα, όμως, να βρεθούν πλοία του Πολεμικού Ναυτικού απέναντι σε πειρατές κι άλλο, πιθανώς, εν μέσω πυρών.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Μπορεί στις Βρυξέλλες και σε κάποιες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να υποδέχτηκαν με ανακούφιση την δέσμευση του Ντόναλντ Τραμπ ότι δεν θα επέμβει στρατιωτικά στην Γροιλανδία και, ακόμα περισσότερο, στο άκουσμα ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ήρθε σε συμφωνία διαπραγμάτευσης για την ένταξη του παγωμένου νησιού και του Αρκτικού Κύκλου στην περίμετρο ασφαλείας των ΗΠΑ. Στο περιθώριο του Νταβός, άλλωστε, ήταν έντονη η συζήτηση πώς έπρεπε να βρεθεί κάτι ώστε ο Τραμπ να αισθανθεί νικητής και να λήξει η διαμάχη ΗΠΑ- Ε.Ε.

Οι απειλές περί του μηχανισμού “μπαζούκα” και άλλα παρεμφερή σε έναν οικονομικό πόλεμο με την Αμερική δεν ήταν τίποτε περισσότερο από τις κραυγές μιας ηπείρου που χωρίς συνοχή και στρατηγική ψηλαφεί εδώ και ένα χρόνο τα ίχνη που αφήνει πίσω του ο “τυφώνας Τραμπ”.

Ως προς την Γροιλανδία, οι Δανοί και άλλοι Ευρωπαίοι επισήμαναν τον κίνδυνο διάλυσης του ΝΑΤΟ. Απλό: η μεγαλύτερη χώρα της ατλαντικής συμμαχίας και υπερδύναμη απειλεί την κυριαρχία άλλης χώρας της ίδιας συμμαχίας και απαιτεί την προσάρτηση εδάφους της.

Λοιπόν, φαίνεται πώς οι επίλεκτοι αμερικανοί “Seals” δεν θα επιτεθούν στις περιπολίες των γροιλανδικών έλκηθρων με σκύλους. Φρόντισε γι΄ αυτό ο κ. Ρούτε. Όμως, η απειλή για διάλυση του ΝΑΤΟ που νομίζουν ότι απέφυγαν οι Ευρωπαίοι έχει ήδη συντελεστεί.

Ο βασικός μέτοχος της ατλαντικής συμμαχίας (ΗΠΑ) έδωσε εντολή στον πρόθυμο CEO που έχει διορίσει (Ρούτε) να επιβάλλει στα άλλα μέλη της συμμαχίας την “συμφωνία” που σκέφτηκε και πρότεινε για την παράδοση περιοχών της γροιλανδικής/ δανικής κυριαρχίας κατά το μοντέλο της βρετανικής παρουσίας -με βάσεις- στην Κύπρο.

«Μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι ο μόνος τρόπος να το αντιμετωπίσει κανείς εν τέλει είναι μία μελετημένη διπλωματία», είπε o Γεν. Γραμματέας του ΝΑΤΟκατά την διάρκεια συζήτησης στο Φόρουμ του Νταβός, προειδοποιώντας ότι η πραγματική προτεραιότητα δεν είναι η Γροιλανδία, αλλά η Ουκρανία.Λίγες ώρες αργότερα έγινε κατανοητό τι εννούσε.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν αναλαμβάνει την πρωτοβουλία να συνομιλήσει απευθείας με την κυβέρνηση της Δανίας και τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας, ούτε καν με τους ευρωπαίους ηγέτες και τις Βρυξέλλες. Αναθέτει στον Ρούτε να μεταφέρει την αρχική συμφωνία που αποφάσισαν οι δυό τους, ήτοι ο ίδιος ο πρόεδρος των ΗΠΑ.

Κατ’ αρχάς είναι πρωτοφανές να εμπλέκεται το ΝΑΤΟ σε μία υπόθεση εδαφικής κυριαρχίας κράτους-μέλους για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της υπερδύναμης. Ο Ρούτε, δηλαδή, γίνεται ταυτόχρονα αγγελιοφόρος, διαμεσολαβητής, κριτής του διεθνούς δικαίου και, συμπυκνωμένα, υποτακτικός του Τραμπ. Θα είχε ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον το όνειδος που παρακολουθούμε εάν αφορούσε έδαφος της Ολλανδίας, όμως είναι μάλλον βέβαιο πώς και σε αυτή την περίπτωση ο διατελέσας επί 13 χρόνια πρωθυπουργός αυτής της χώρας θα έβρισκε τρόπο να παρακάμψει τα συμφέροντα της πατρίδας του!

Το μοντέλο που επιβάλλεται οδηγεί στον αφοπλισμό του ΝΑΤΟ, όχι μόνο από τους κανόνες δικαίου και το ίδιο το καταστατικό του αλλά και από αυτή την αποστολή που υποτίθεται πώς έχει. Την επόμενη φορά, ο Ρούτε μπορεί να λάβει εντολή να διευθετήσει, προς εξυπηρέτηση των συμφερόντων της (νέας) στρατηγικής ασφαλείας των ΗΠΑ, κάποιες …ασήμαντες διενέξεις στη νοτιοανατολική Μεσόγειο ή αλλού.

Δεν διεσώθη το ΝΑΤΟ από την διαπραγμάτευση Τραμπ- Ρούτε για τη Γροιλανδία που καλείται ο δεύτερος να επιβάλλει σε Δανούς, Γροιλανδούς και Ευρωπαίους. Έπαψε, ουσιαστικά, να υφίσταται. Κάποιος πρέπει να το επισημάνει -έτσι για την τιμή των όπλων- στον “μικρό Ολλανδό”.

Η επιστολή Μολυβιάτη στον Στόλτενμπεργκ:

ΓΜε την επιστολή αυτή, την οποία ο κ. Μολυβιάτης την υπογράφει ως «Ελλην πολίτης», εγκαλεί τον ΓΓ της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας για μεροληπτική στάση έναντι της Τουρκίας, τονίζοντας μεταξύ άλλων: «Οταν καλείτε την Ελλάδα σε διάλογο με την Τουρκία για να λύσουν τις διαφορές τους, αυτό δεν είναι στάση ίσων αποστάσεων. Είναι ενθάρρυνση του επιτιθέμενου εις βάρος του θύματός του».

Ακολουθεί ολόκληρη η επιστολή:

Αξιότιμε κύριε Γενικέ Γραμματέα του ΝΑΤΟ,

Τον τελευταίο καιρό προβαίνετε σε δηλώσεις σχετικά με την κρίση που επικρατεί στις σχέσεις Ελλάδος-Τουρκίας. Οι δηλώσεις αυτές φαινομενικά τηρούν ίση απόσταση μεταξύ των δύο χωρών.

Στην πραγματικότητα όμως είναι τυπικά απαράδεκτες, ουσιαστικά ευνοούν τον επιτιθέμενο εις βάρος του θύματός του και τελικά είναι επιβλαβείς για τη Συμμαχία.

Ο Γ.Γ. του ΝΑΤΟ είναι υπάλληλος των κυβερνήσεων που τον διορίζουν και καταβάλλουν τον μισθό του από τα χρήματα των φορολογουμένων τους. Δεν διαμορφώνει πολιτική –αυτό είναι έργο των κυβερνήσεων– και δεν εκφράζει θέσεις χωρίς την έγκρισή τους. Και προφανώς δεν έχει εγκρίνει τις δηλώσεις αυτές η ελληνική κυβέρνηση.

Ο λόγος υπάρξεως κάθε συμμαχίας είναι προφανώς η αλληλεγγύη μεταξύ των μελών της. Εδώ όμως έχουμε ένα μέλος του ΝΑΤΟ, την Τουρκία:

Να διεκδικεί επισήμως και δημόσια τα εδάφη ενός άλλου μέλους, της Ελλάδος. Και συγκεκριμένα, 152 νήσους, νησίδες και βραχονησίδες του Ανατολικού Αιγαίου.

Να πραγματοποιεί καθημερινά υπερπτήσεις πολεμικών αεροσκαφών πάνω από τα εδάφη αυτά.

Να έχει αναπτύξει απέναντι των νησιών αυτών τον μεγαλύτερο αποβατικό στόλο της Μεσογείου και ταυτοχρόνως να απαιτεί και τον αφοπλισμό τους.

Οταν εσείς, κύριε Γενικέ Γραμματέα, καλείτε την Ελλάδα σε διάλογο με την Τουρκία για να λύσουν τις διαφορές τους, στην ουσία ζητάτε από την Ελλάδα να καταστήσει την εδαφική της ακεραιότητα αντικείμενο διαπραγματεύσεων με την Τουρκία. Και το ζητάτε αυτό ενώ εκπροσωπείτε μια Συμμαχία που συνεστήθη και εξακολουθεί να υπάρχει για αυτόν ακριβώς τον λόγο, δηλαδή την προστασία της εδαφικής ακεραιότητας των μελών της.

Αυτό δεν είναι στάση ίσων αποστάσεων. Είναι ενθάρρυνση του επιτιθέμενου εις βάρος του θύματός του.

Και αυτό, τελικά, δεν οδηγεί σε ενίσχυση της συνοχής της Συμμαχίας, αλλά μάλλον στη διάλυσή της.

Εάν, κύριε Γενικέ Γραµµατέα, δεν έχετε την εξουσιοδότηση να παρέμβετε για να διορθωθεί αυτή η πρωτοφανής και απαράδεκτη κατάσταση στους κόλπους της Συμμαχίας, νομίζω ότι το καλύτερο που έχετε να κάνετε είναι να σιωπήσετε έως ότου λήξει η θητεία σας.

Ειλικρινά,

Πέτρος Γ. Μολυβιάτης

Ελλην πολίτης

Όπως περιγράφει το POLITICO, η  χιονόπτωση σκέπασε βαριά τις Βρυξέλλες αυτή την εβδομάδα, καθώς αξιωματούχοι από πρεσβείες και ευρωπαϊκούς θεσμούς επέστρεψαν από τις διακοπές τους σε μια νέα, σοκαριστική πραγματικότητα.

Όπως ένα παγωμένο χαστούκι αρκτικού αέρα, η επιχείρηση του Ντόναλντ Τραμπ για την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από την προεδρία της Βενεζουέλας αιφνιδίασε τα κορυφαία στελέχη της ΕΕ — και τα βύθισε στη σιωπή. Ακολούθησαν αμφισβήτηση του NATO, απειλές προς Κούβα και Ιράν, ενώ ο Τραμπ δήλωσε ότι χρειάζεται να αποκτήσει τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας, ανεξάρτητα από τη γνώμη των σημερινών συμμάχων των ΗΠΑ.

«Δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο», δήλωσε ο Τραμπ σε συνέντευξή του στους New York Times.

Ωστόσο, το διεθνές δίκαιο έχει ανάγκη τον Τραμπ. Η προσέγγισή του αποτελεί υπαρξιακή απειλή όχι μόνο για παγκόσμιες συμφωνίες όπως η Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, αλλά και για την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη μεγαλύτερη “βιομηχανία” διεθνούς νομοθεσίας στον κόσμο. Κάθε χρόνο η ΕΕ παράγει πάνω από 2.000 οδηγίες και κανονισμούς, καθοδηγώντας την οικονομική και κοινωνική ζωή των 27 κρατών-μελών της.

Σε έναν κόσμο υπό αμερικανική κυριαρχία όπου ο κανόνας δικαίου δεν έχει σημασία, η ευρωπαϊκή νομοθετική μηχανή κινδυνεύει να φαντάζει ως γραφικό απομεινάρι. Η πρώτη εβδομάδα του 2026 ανέδειξε ξανά την παράλυση και ανικανότητα της ευρωπαϊκής ηγεσίας απέναντι σε έναν Αμερικανό πρόεδρο που δηλώνει πως μόνο η προσωπική του «ηθική» μπορεί να τον σταματήσει.

«Είναι μια πολύ σημαντική στιγμή», ανέφερε διπλωμάτης ευρωπαϊκής χώρας που μίλησε ανώνυμα. «Υπήρχε μια τάση στα ευρωπαϊκά ΜΜΕ να κοροϊδεύουν τον Τραμπ και τους συνεργάτες του, παρουσιάζοντάς τους ως ανίκανους ή τρελούς. Αυτό είναι λάθος. Είναι ιδιαίτερα ικανοί».

Όπως τόνισε ο ίδιος διπλωμάτης, η αποστολή τους είναι ξεκάθαρη: να προωθήσουν τα συμφέροντα των ΗΠΑ και της διοίκησης Τραμπ με κάθε τρόπο. Ο Λευκός Οίκος δεν ενδιαφέρεται για το αν είναι καλός σύμμαχος της Ευρώπης και είναι διατεθειμένος να επικρίνει, να απειλήσει ή ακόμη και να επιτεθεί στην γηραιά ήπειρο. «Αυτό δεν πρέπει να μας εκπλήσσει», πρόσθεσε.

Αδιέξοδο εξαιτίας της Ουκρανίας

Παρά το γεγονός ότι διανύουμε σχεδόν έναν χρόνο στη δεύτερη θητεία Τραμπ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν έχουν κάνει ποτέ επίσημη στρατηγική συζήτηση για τη νέα αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από τους παραδοσιακούς συμμάχους τους. «Πρέπει να το συζητήσουμε», είπε ο ίδιος διπλωμάτης. «Ο λόγος που δεν έχει γίνει πλήρης διάλογος είναι η Ουκρανία».

Εδώ βρίσκεται η ουσία της έντασης που παραλύει την ευρωπαϊκή αντίδραση. Παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις για αυτονομία, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από το ΝΑΤΟ για την ασφάλειά της και χρειάζεται απεγνωσμένα τη στήριξη των ΗΠΑ για μια αποδεκτή εκεχειρία στην Ουκρανία.

Συνάντηση αυτή την εβδομάδα της λεγόμενης συμμαχίας των πρόθυμων συμμάχων της Ουκρανίας πλησίασε σε ένα σχέδιο όπου οι ΗΠΑ θα παρέχουν στρατιωτικές εγγυήσεις για οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία. Ωστόσο, το κοινό ανακοινωθέν πάνω από 30 κυβερνήσεων, που προέκυψε από τη σύσκεψη, δεν περιείχε σαφείς λεπτομέρειες για τον ρόλο των Αμερικανών και δεν υπογράφηκε από εκπροσώπους του Τραμπ.

Παρόλα αυτά, η συγκυρία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη τόσο για την Ουκρανία όσο και επειδή η Ρωσία δεν έχει ακόμη δεσμευτεί. Το να αποξενωθεί ο Τραμπ αυτή τη στιγμή θα ήταν ριψοκίνδυνο για τους ευρωπαίους συμμάχους της Ουκρανίας αλλά και πέραν αυτών.

Διχασμένη Ευρώπη χωρίς στρατηγική φωνή

Το πρόβλημα είναι ότι χωρίς ανοιχτή συζήτηση για τη νέα κατάσταση στη Δύση, οι ηγέτες δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν πολιτική στήριξη για μια γενναία αλλαγή εξωτερικής πολιτικής — ενδεχομένως μακριά τόσο από τις ΗΠΑ όσο και το ΝΑΤΟ.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, έχει υπάρξει από τους πιο ανοιχτούς σχετικά με την πρόκληση αυτή, προειδοποιώντας σε πρόσφατη ομιλία του πως οι ΗΠΑ επιδιώκουν να χωρίσουν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής.

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια εδραιωμένη δύναμη που σταδιακά απομακρύνεται από ορισμένους συμμάχους της και απελευθερώνεται από τους διεθνείς κανόνες που κάποτε προωθούσε», τόνισε ο Μακρόν στην ετήσια ομιλία του για την εξωτερική πολιτική.

Ο Μακρόν υπογράμμισε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αποδεχτεί αυτό που χαρακτήρισε «νέο αποικιοκρατισμό» και πρέπει να επενδύσει περαιτέρω στη «στρατηγική αυτονομία» της ηπείρου.

Ωστόσο, ο Γάλλος πρόεδρος βρίσκεται πλέον πιο αδύναμος και αντιδημοφιλής από ποτέ, με ένα κοινοβούλιο σε αδιέξοδο στο Παρίσι και την ακροδεξιά να προηγείται στις δημοσκοπήσεις. Παρότι πολλοί διπλωμάτες συμμερίζονται τις ανησυχίες Μακρόν, γνωρίζουν ότι η φωνή του δεν έχει πια το ίδιο βάρος στις Βρυξέλλες.

Στην πρόσφατη ομιλία του για την εξωτερική πολιτική, ο Μακρόν απέφυγε να αναφερθεί ονομαστικά είτε στις ενέργειες των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα είτε στον ίδιο τον Τραμπ.

Aβεβαιότητα ακόμη κι αν υπάρξει συμφωνία

Ακόμη κι αν ο Τραμπ πειστεί να στηρίξει την Ευρώπη, να αποσύρει τις διεκδικήσεις στη Γροιλανδία ή να δεσμεύσει αμερικανικά στρατεύματα στην Ουκρανία, τίποτα δεν εγγυάται διάρκεια αυτής της στάσης.

Διπλωμάτες εξακολουθούν να αμφιβάλλουν κατά πόσο οποιαδήποτε αμερικανική υπογραφή κάτω από συνθήκη ειρήνης υπέρ της ασφάλειας της Ουκρανίας θα έχει αξία όσο ο Τραμπ ενεργεί κατά βούληση. «Στο τέλος», σημείωσε άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης, «καμία εγγύηση δεν υπάρχει ότι όλα θα λειτουργήσουν».

Η περιθωριοποίηση της ΕΕ στη νέα τάξη πραγμάτων

Η αδυναμία της ΕΕ στο νέο παγκόσμιο σκηνικό του Τραμπ είναι εμφανής παντού σύμφωνα με τους επικριτές της Ένωσης. Στη Γάζα, η ΕΕ δεν προβλέπεται να έχει ρόλο σε νέο ειρηνευτικό σχήμα υπό το σχέδιο κατάπαυσης πυρός του Τραμπ — παρότι παραμένει ο μεγαλύτερος δωρητής βοήθειας. Όσο οι διαδηλωτές στο Ιράν προσπαθούν να ανατρέψουν το καθεστώς στην Τεχεράνη, οι Ευρωπαίοι περιορίζονται σε χλιαρές δηλώσεις — όταν μιλούν καν — από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

«Η Ευρώπη έχει χάσει τον δρόμο της και δεν είμαι σίγουρος ότι έχει ρόλο πουθενά αλλού εκτός από την Ουκρανία», σχολιάζει ανώτερος διπλωμάτης εκτός ΕΕ.

Διαιρέσεις στην κορυφή, όπως επισημαίνει ο ίδιος διπλωμάτης, αποτελούν ιδιαίτερη αδυναμία: κανείς δεν μιλά ενιαία εκ μέρους της Ευρώπης στην εξωτερική πολιτική. Ξεχωριστές ανακοινώσεις εκδόθηκαν μετά την επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα — μία από την πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, άλλη από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, καθώς και μία τρίτη από την ύπατη εκπρόσωπο Kaja Kallas.

Όμως ακόμη κι αυτή η δήλωση της Kallas υπέρ «ηρεμίας» και «σεβασμού στις αρχές» του διεθνούς δικαίου υπογράφηκε τελικά μόνο από 26 κράτη-μέλη — με μία χώρα, την Ουγγαρία, να μην συμμετέχει.

“Ο κόσμος λειτουργεί αλλιώς”

Η ωμή αμφισβήτηση της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων εκ μέρους των ΗΠΑ αποτελεί εφιάλτη που ξεπερνά τα όρια των Βρυξελλών.

Ο Κίρ Στάρμερ, πρωθυπουργός της Βρετανίας και πρώην δικηγόρος καριέρας, επέκρινε προεκλογικά τη συντηρητική κυβέρνηση επειδή δεν καταδίκασε τον Τραμπ για αδιαφορία προς το διεθνές δίκαιο. Πλέον στην εξουσία, περιορίζεται σε χλιαρά σχόλια χωρίς σαφή άποψη για τη νομιμότητα ή μη της επέμβασης στη Βενεζουέλα.

“Τι είδους μοχλό μπορούμε να έχουμε απέναντι στη Ρωσία όταν δεν αντιδρούμε στις ενέργειες των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα;” αναρωτήθηκε άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης.

Aκόμη κι όταν αφορά τις φιλοδοξίες του Τραμπ περί «ιδιοκτησίας» στη Γροιλανδία — τμήμα εδάφους χώρας-μέλους του NATO όπως η Δανία — οι Ευρωπαίοι εξέφρασαν στήριξη με πολύ προσεκτικές διατυπώσεις ώστε να αποφύγουν άμεση κριτική στις ΗΠΑ. Το καλύτερο που είπε η φον ντερ Λάιεν ήταν: «Ο νόμος είναι ισχυρότερος από τη δύναμη». Δεν είναι όμως σαφές αν ισχύει αυτό πλέον.

“O κόσμος πλέον δεν βασίζεται στις ευρωπαϊκές αξίες”, παραδέχεται ο ανώτερος διπλωμάτης. “Λειτουργεί εντελώς διαφορετικά. H Eυρώπη πρέπει να βρει ξανά τον δρόμο της”.

Τραμπ: Οι Ηνωμένες Πολιτείες “θα κάνουν κάτι για τη Γροιλανδία, είτε τους αρέσει είτε όχι”

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Ιστορικά, από τις αρχές της RealPolitik εμφορήθηκε η πολιτική φιλοσοξία του Μπίσμαρκ αλλά και στη νεότερη ιστορία της διπλωματίας απότον Χένρι Κίσιντζερ και πολλούς άλλους.

Στις μέρες μας και με αφορμή τις εξελίξεις που δρομολογεί η κατά το “Δόγμα Μονρόε” Εθνική Στρατηγική των ΗΠΑ με την σφραγίδα του Ντόναλντ Τραμπ η συζήτηση επανέρχεται με νέους όρους.

Όταν η διοίκηση Τραμπ περιγράφει αυτή τη νέα στρατηγική με την “σκοτεινή” αφίσα του “This is our hemisphere” (αυτό είναι το δικό μας ημισφαίριο) καθιστά σαφές ότι οτιδήποτε υπάρχει στην γεωπολιτική περίμετρο των ΗΠΑ αποτελεί πρόκληση ασφαλείας και ως τέτοιο πρέπει ή να ελέγχεται πολιτικά (με φιλικές κυβερνήσεις), ή να καταλαμβάνεται στρατιωτικά, ή να εξαγοράζεται.

Η Βενεζουέλα, με την απαγωγή ή σύλληψη Μαδούρο, αποτέλεσε την αιχμή παραδειγματισμού των πάντων, η Κολομβία ακολουθεί με τον πρόεδρό της να προσκαλείται στον Λευκό Οίκο σε μία κίνηση υποταγής, το σχέδιο περιλαμβάνει το Μεξικό και την Κούβα, η δε Γροιλανδία μπήκε στο στόχαστρο με την μέθοδο της επιθετικής εξαγοράς αλλά με ανοιχτή και την στρατιωτική απειλή, και ουδείς μπορεί να προβλέψει τι άλλο έπεται. Με δεδομένο ότι ο αρκτικός κύκλος και ο βόρειος Ατλαντικός αποτελούν ζώνες ασφαλείας για τις ΗΠΑ δεν πρέπει να εκπλαγεί κανείς εάν αύριο στον ίδιο σχεδιασμό ενταχθεί π.χ η Ισλανδία ή άλλες περιοχές.

Η αμήχανη έως θετική στάση των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών ως προς την επέμβαση στη Βενεζουέλα δικαιολογήθηκε μεν λόγω του στυγνού δικτατορικού καθεστώτος Μαδούρο, ωστόσο αποτελεί διολίσθηση της ευρωπαϊκής διπλωματίας σε μια εκδοχή της RealPolitik. Ο νόμος του ισχυρού -όπως κυνικά κατέστησε σαφές και ο σύμβουλος ασφαλείας του Τραμπ, Στίβεν Μίλερ– υπερίσχυσε των θεμελιωδών ευρωπαϊκών αρχών για την ισχύ του Διεθνούς Δικαίου.

Τα αντανακλαστικά “διορθώθηκαν” στην περίπτωση της Γροιλανδίας για κάποιους βασικούς λόγους:

• Η Γροιλανδία, από την σκοπιά της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής, ανήκει στη Δανία και κατ΄επέκταση στο ΝΑΤΟ. Οποιαδήποτε στρατιωτική απειλή κατά του παγωμένου μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο συνιστά εκ των πραγμάτων απειλή της ηγεμονικής δύναμης του ΝΑΤΟ κατά κράτους-μέλους του οργανισμού. Θεωρητικά θα έπρεπε να παραπεμφθεί στα άρθρα 4,5,6 που προβλέπουν ασφαλιστικές δικλείδες, κυρώσεις, ακόμα και στρατιωτική απάντηση.
• Η Ευρώπη δεν μπορεί σε αυτή την περίπτωση να επιδείξει ανοχή όπως συνέβη έναντι της σύλληψης του δικτάτορα Μαδούρο. Και επιπλέον, μία τέτοια ανοχή θα κατέλυε οριστικά και ανεπίστρεπτα την εναπομείνουσα ανεξαρτησία της ΕΕ έναντι των ΗΠΑ.
• Τυχόν υποχώρηση ως προς τη Γροιλανδία αναιρεί κάθε προσήλωση της Ευρώπης στους κανόνες διεθνούς δικαίου με ότι αυτό συνεπάγεται για το ουκρανικό (όπου εκεί έχει καταγγελθεί η ρωσική εισβολή) και άλλα ανοιχτάμέτωπα. Η αναφορά, μεταξύ άλλων περιπτώσεων, του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα (και) στην Κύπρο, ήταν ενδιαφέρουσα.

Υπάρχει, όμως, πλέον, και η μεγάλη εικόνα.

Η θητεία Τραμπ εδραιώνει την αντίληψη ότι ο ισχυρός επιβάλλει τους κανόνες και πως το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα “Ευαγγέλιο ευχών” που προσαρμόζονται στην εκάστοτε στρατηγική του ισχυρού.

Η ενίσχυση του αναθεωρητισμού είναι προφανής.

Η ρωσική εισβολή αποκτά “ελαφρυντικά”, αν δεν δικαιολογείται πλήρως, καθώς η Μόσχα επικαλείται τους ίδιους λόγους απειλής και ασφάλειας που διέπουν την αμερικανική στρατηγική, αύριο το ίδιο θα συμβεί με μία στρατιωτική επέμβαση της Κίνας στην Ταϊβάν, για να μην ξεχνούμε πόσο “αθώα” μοιάζει η εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο με την επίκληση του πραξικοπήματος στο νησί και της Χούντας στην Αθήνα.

Είναι ακριβές ότι το Διεθνές Δίκαιο ουδέποτε νίκησε έναντι του νόμου των ισχυρότερων στις διεθνείς διενέξεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη και, ακόμα περισσότερο, η μικρή Ελλάς δεν πρέπει να το επικαλείται παντού και πάντοτε.

Εδώ, από την άλλη, υπεισέρχεται η RealPolitik.

Εφόσον έχουμε εισέλθει στην στρατηγική των …ημισφαιρίων και των περιμέτρων ασφαλείας και η ΕΕ, συνολικά, και η Ελλάδα, οφείλουν να κρατούν στο ένα χέρι το Διεθνές Δίκαιο και στο άλλο την ισχύ.Όχι, φυσικά, με την άκρως επιθετική και κυνική διάσταση που διέπει την στρατηγική των ΗΠΑ επί Τραμπ, αλλά αποτρεπτικά και στο μεγαλύτερο δυνατό επίπεδο ετοιμότητας.

Η ισορροπία είναι επικίνδυνη.

Εάν ως Ελλάδα απεμπολήσουμε ή έστω υποβαθμίσουμε την ουσία του Διεθνούς Δικαίου είναι σαν να καταργούμε την εθνική στρατηγική των τριών, τουλάχιστον, τελευταίων δεκαετιών και παραδίδουμε τα επιχειρήματά μας βορά στον αναθεωρητισμό που μας περιτριγυρίζει- είτε αφορά τον αντίπαλο Τουρκία, είτε την Ρωσία στο ουκρανικό, είτε το Ισραήλ στη Γάζα. Την ίδια ώρα που με την ενίσχυση των συμμαχιών στην Ευρώπη και τον δικό μας γεωπολιτικό περίγυρο πρέπει να προβάλλουμε τις δυνατότητες αποτροπής και απάντησης που έχουμε ως χώρα.

Από μόνα τους όλα αυτά συνιστούν επαναπροσδιορισμό της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής της χώρας και εν τέλει επαναπροσδιορισμό της εθνικής μας στρατηγικής, τουλάχιστον όσο οι ΗΠΑ (επί Τραμπ και ίσως και μετά από αυτόν) επιβάλλουν την διπλωματία των περιμέτρων ασφαλείας και το νόμο του ισχυρού. Κι αυτό επιβάλλει συνεννόηση στο εσωτερικό. Δεν αποτελεί πεδίο αποφάσεων για χρόνο που εκ των πραγμάτων υπερβαίνει την διάρκεια θητείας μιας κυβέρνησης.

Στην περίπτωση της “μικρής εισβολής” στη Βενεζουέλα η Δύση διχάστηκε μεταξύ της αναγκαστικής υποστήριξης της απόφασης του Ντόναλντ Τραμπ και της αμήχανης επίκλησης του διεθνούς δικαίου. Η αμφισημία δικαιολογήθηκε σχετικά εύκολα επειδή στόχος ήταν ένας δικτάτορας που εξαθλίωνε τον λαό του, κάτι πέρα για πέρα ακριβές.

Η καθόλου θεωρητική, όμως, επόμενη πρόκληση θα προκύψει εάν ο αμερικανός πρόεδρος κάνει πράξη τις επίμονες απειλές του για την Γροιλανδία, οι οποίες απαντήθηκαν αυστηρά από την πρωθυπουργό της Δανίας Μέττε Φρεντέρικσεν. Ως γνωστόν το μεγαλύτερο νησί του κόσμου υπάγεται στην κυριαρχία της Δανίας και για τον Τραμπ θεωρείται στρατηγικής σημασίας και πρέπει να περιέλθει σε αμερικανικό έλεγχο για να εδραιωθεί η παρουσία των ΗΠΑ στον λεγόμενο “αρκτικό διάδρομο” έναντι της Ρωσίας και της Κίνας.

Πώς θα αντιμετώπιζε, όμως, πρώτα η Δανία και μετά η Ευρώπη και γενικά ο δυτικός κόσμος μία στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ σε έδαφος ευρωπαϊκού κράτους και μέλους του ΝΑΤΟ;

Δικτάτορας που να εξαθλιώνει τον λαό του και να καταπιέζει τις …πολικές αρκούδες ως γνωστό δεν υπάρχει στο Ιλουλισάτ (η πόλη που δεσπόζει στο μεγάλο φιόρδ) της αρχαίας Θούλης (Gronland στα δανικά).

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι θέλει ή να αγοράσει, ή να ελέγξει με τη σύμφωνη γνώμη της Κοπεγχάγης, ή να καταλάβει την Γροιλανδία για τον απλούστατο λόγο ότι την… χρειάζεται για την γεωστρατηγική της αξία ως προκεχωρημένο ορμητήριο των αμερικανικών συμφερόντων και, φυσικά, για τον ορυκτό της πλούτο.

Όμως η Γροιλανδία δεν είναι Βενεζουέλα και οι προσχηματικές δικαιολογίες για τον δικτάτορα-Μαδούρο που με τα ναρκόπλοιά του προωθεί κοκαϊνη στη Νέα Υόρκη και το Σικάγο δεν αντέχουν σε καμία λογική, σε μία τέτοια περίπτωση, όσο κι αν υποκριτικά ο δυτικός κόσμος κάνει λάστιχο το διεθνές δίκαιο ενώπιον του ισχυρού της Ουάσιγκτον.

Και για να γίνει ακόμα πιό σαφές που βαδίζουμε, το ξεκαθάρισε ο κορυφαίος σύμβουλος του Τραμπ Στίβεν Μίλερ: Καμία χώρα δεν μπορεί να εμποδίσει την Αμερική να προσαρτήσει το δανικό έδαφος, όπως προκύπτει, από όσα σχολίασε στο CNN ο ίδιος, επιμένοντας πως ακόμη ότι ο κόσμος “κυβερνάται από την ισχύ”.

“Κανείς δεν πρόκειται να αντιπαραταθεί στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες για το μέλλον της Γροιλανδίας“, πρόσθεσε ο Μίλερ, που επανειλημμένα ρωτήθηκε αν αποκλείει τη χρήση στρατιωτικής βίας.

“Ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο… που διέπεται από τη δύναμη, που διέπεται από τη βία, που διέπεται από την εξουσία”, υπογράμμισε και πρόσθεσε: “Αυτός είναι ο σιδηρούς νόμος του κόσμου από την αρχή της Ιστορίας“.

Συμπέρασμα: όλα έχουν ανατραπεί στην εποχή Τραμπ και το πιθανότερο είναι πώς δεν θα αλλάξουν μετά το τέλος της θητείας του στον Λευκό Οίκο. Ο αναθεωρητισμός υπήρχε, όμως τώρα νομιμοποιείται από την υπερδύναμη κατά τρόπο που δημιουργεί τετελεσμένα. Και θα τον βρίσκουμε συχνά μπροστά μας κάθε φορά που κάποιος πολύ ή λιγότερο ισχυρός θα επικαλείται το “προηγούμενο”. Κι αυτό αφορά την Ευρώπη, αφορά ιδιαιτέρως κι εμάς.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, πρόεδρος των ΗΠΑ, τηλεφωνεί σε παιδιά καθώς συμμετέχει στον εντοπισμό του Άγιου Βασίλη μέσω του συστήματος NORAD Santa Tracker την παραμονή των Χριστουγέννων, στο θέρετρο Mar-a-Lago, στις 24 Δεκεμβρίου 2025, στο Palm Beach της Φλόριντα.

Το πιο καθοριστικό γεγονός για το 2026 αναμένεται να είναι οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, που θα διεξαχθούν τον Νοέμβριο. Την τελευταία δεκαετία, ο κόσμος παρακολουθεί μια δραματική υποχώρηση των φιλελεύθερων δημοκρατιών. Οι δύο μεγάλες αυταρχικές δυνάμεις, η Ρωσία και η Κίνα, έχουν εντείνει την καταστολή στο εσωτερικό και επεκτείνουν την επιρροή τους παγκοσμίως.

Ωστόσο, η άνοδος τους έχει ενισχυθεί από την ενδυνάμωση λαϊκιστικών εθνικιστικών κομμάτων σε πολλές ανεπτυγμένες δημοκρατίες. Το σημαντικότερο παράδειγμα είναι οι ίδιες οι ΗΠΑ, οι οποίες τα τελευταία 70 χρόνια δημιούργησαν και ηγήθηκαν της παγκόσμιας φιλελεύθερης τάξης.

Η εκλογή του Τραμπ, αρχικά το 2016 και ξανά το 2024, αναπροσανατόλισε δραστικά αυτή τη διεθνή τάξη πραγμάτων. Η Αμερική του Τραμπ έχει ουσιαστικά αλλάξει πλευρά στον παγκόσμιο αγώνα για τη δημοκρατία, συνάπτοντας συμφωνίες με αυταρχικούς ηγέτες και απαξιώνοντας δημοκρατικά εκλεγμένους ομολόγους σε Ευρώπη και Ασία.

Η στροφή της αμερικανικής πολιτικής και οι συνέπειες για την Ουκρανία

Αυτή η ριζική μεταστροφή επηρέασε πρώτα και κύρια την Ουκρανία, καθώς οι ΗΠΑ σταμάτησαν την άμεση στρατιωτική στήριξη και προώθησαν τους στόχους της Ρωσίας, επιδιώκοντας συμφωνία με τη Μόσχα εις βάρος τόσο της Ουκρανίας όσο και των Ευρωπαίων.

Στο εσωτερικό, ο Τραμπ συμπεριφέρεται σαν αυταρχικός ηγέτης, αψηφώντας τη νομιμότητα και κυβερνώντας κυρίως μέσω προεδρικών διαταγμάτων. Κατά τη διακυβέρνηση Μπάιντεν, εγώ και πολλοί υποστηρικτές της Ουκρανίας πιέζαμε τον Λευκό Οίκο για περισσότερη βοήθεια προς το Κίεβο. Αυτή η περίοδος έληξε οριστικά με την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025.

Η καταστροφική συνάντηση μεταξύ Τραμπ και του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι τον Φεβρουάριο σηματοδότησε τη νέα πορεία της αμερικανικής κυβέρνησης, από την οποία ο πρόεδρος δεν έχει αποκλίνει έκτοτε.

Αυτό άλλαξε πλήρως την ατζέντα για τους φίλους της Ουκρανίας στις ΗΠΑ. Δεν έχει πλέον νόημα να ασκείται πίεση για ενίσχυση της αμερικανικής υποστήριξης όταν η κυβέρνηση συντάσσεται με τον αντίπαλο.

Τα προσωπικά κίνητρα του Τραμπ και το μέλλον των σχέσεων με τη Ρωσία

Ο Τραμπ δεν κινείται από πολιτικές αρχές ή ιδεολογία, αλλά από προσωπικό συμφέρον – συχνά υπό μορφή απευθείας ωφελημάτων προς τον ίδιο και την οικογένειά του. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα με τους Ελβετούς που εξασφάλισαν χαμηλότερους δασμούς προσφέροντας στον Τραμπ μια πολυτελή χρυσή ράβδο.

Το βασικό ενδιαφέρον του στις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία φαίνεται να είναι η εκμετάλλευση των πόρων της Ουκρανίας και η επανένταξη της Ρωσίας στην παγκόσμια οικονομία, ώστε Αμερικανοί επενδυτές να αποκομίσουν κέρδη.

Ο μοναδικός τρόπος για έναν Αμερικανό να στηρίξει πλέον την Ουκρανία ή τη δημοκρατία διεθνώς είναι να απομακρύνει τον Τραμπ από την εξουσία. Παρά το ότι το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών δεν κατάφερε μέχρι στιγμής να τον περιορίσει, υπάρχουν σημάδια ότι η επιρροή του φθίνει – κορυφώθηκε το πρώτο εξάμηνο του 2025 και τώρα αποδυναμώνεται.

Οι εκλογές ως κρίσιμο ανάχωμα – Ελπίδες για αλλαγή στο Κογκρέσο

Η σημαντικότερη δικλείδα ασφαλείας παραμένουν οι εκλογές. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι οι Δημοκρατικοί θα ανακτήσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων τον επόμενο Νοέμβριο. Η κακή διαχείριση της οικονομίας από τον Τραμπ έχει οδηγήσει πολλούς ψηφοφόρους να στραφούν εναντίον του.

Στις εκλογές-ορόσημο του Νοεμβρίου, οι Δημοκρατικοί σημείωσαν ευρείες νίκες. Ήδη πάνω από δύο δωδεκάδες Ρεπουμπλικανοί βουλευτές έχουν ανακοινώσει πως δεν θα είναι ξανά υποψήφιοι, κυρίως επειδή δεν επιθυμούν να βρεθούν στην αντιπολίτευση μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.

Το σκάνδαλο γύρω από τον Τζέφρι Έπσταϊν έπληξε τον Τραμπ ακόμα και στη βάση των υποστηρικτών του. Η δασμολογική πολιτική του έχει αυξήσει το κόστος ζωής για τους Αμερικανούς πολίτες, παρά τις προσπάθειές του να πείσει ότι οι τιμές μειώνονται.

Ο Τραμπ θα επιχειρήσει να αποσπάσει την προσοχή της κοινής γνώμης αυξάνοντας τις πιέσεις στη Βενεζουέλα ή χρησιμοποιώντας στρατιωτική ισχύ διεθνώς – ωστόσο αυτό δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των βασικών ψηφοφόρων του.

Πιθανές εξελίξεις αν αλλάξει ο συσχετισμός δυνάμεων στη Βουλή

Εάν οι Δημοκρατικοί ανακτήσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων, θα έχουν τη δυνατότητα να οργανώσουν ακροάσεις, να καλέσουν μέλη του υπουργικού συμβουλίου σε καταθέσεις και να ερευνήσουν τα φαινόμενα διαφθοράς που χαρακτηρίζουν τη νυν κυβέρνηση. Δεν αποκλείεται ακόμα και μια τρίτη διαδικασία παραπομπής σε δίκη (impeachment), κάτι πρωτοφανές στα αμερικανικά χρονικά.

Καθώς η οικονομία δύσκολα θα βελτιωθεί μέσα στο επόμενο έτος, η δημοτικότητα του Τραμπ –που ήδη βρίσκεται στο 30%– αναμένεται να συνεχίσει να μειώνεται. Ο ίδιος εμφανίζει σημάδια ψυχικής εξάντλησης, με αλλεπάλληλες μανιακές αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα.

Δυστυχώς όμως, ένας αποδυναμωμένος Τραμπ θα παραμείνει στην εξουσία για ακόμα τρία χρόνια.

Η μοίρα της Ουκρανίας – Κρίσιμη ευθύνη για την Ευρώπη

Η κατάσταση της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία σήμερα είναι κρίσιμη και πλέον βαραίνει τους Ευρωπαίους να τη στηρίξουν τους επόμενους μήνες. Παρά τον αρνητικό ρόλο ενός «τραγικού» προέδρου, μεγάλη πλειοψηφία Αμερικανών εξακολουθεί να στηρίζει την Ουκρανία έναντι της Ρωσίας και δηλώνει πρόθυμη να επαναλάβει αυτή τη βοήθεια στο μέλλον.

Καθώς οι Ρεπουμπλικανοί αρχίζουν σταδιακά να χάνουν τον φόβο τους απέναντι στον Τραμπ, δεν αποκλείεται να σχηματιστεί φιλο-ουκρανική πλειοψηφία στο Κογκρέσο. Όπως συνέβη καθ’ όλη τη διάρκεια της ρωσικής επίθεσης στην Ουκρανία, οι εξελίξεις εκεί αφορούν όχι μόνο τους πολίτες αυτής της χώρας αλλά όλες τις φιλελεύθερες δημοκρατίες ανά τον κόσμο.

Οι χώρες της Ευρώπης βρίσκονται πλέον υπό άμεση απειλή από τη Μόσχα και σταδιακά αναγνωρίζουν ότι το ίδιο τους το συμφέρον διακυβεύεται άμεσα. Ωστόσο, η παγκόσμια δημοκρατία δύσκολα θα επιβιώσει αν ο κάποτε βασικός υπέρμαχός της μετατραπεί σε αυταρχική δύναμη. Γι’ αυτό όσα συμβαίνουν στην αμερικανική εσωτερική πολιτική έχουν επιπτώσεις σε ολόκληρο τον κόσμο.

*Το άρθρο εκφράζει αποκλειστικά τις απόψεις του συγγραφέα Francis Fukuyama και όχι απαραίτητα αυτές του Kyiv Independent.*

Το 2025 καταγράφεται ως μία από τις πιο καθοριστικές χρονιές στη σύγχρονη αμερικανική – και κατ’ επέκταση παγκόσμια – ιστορία. Μια χρονιά που δεν ορίστηκε απλώς από γεγονότα, αλλά από μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο άσκησης της εξουσίας, στη λειτουργία των θεσμών και στη διαμόρφωση των διεθνών ισορροπιών. Στο επίκεντρο όλων αυτών βρίσκεται αναμφισβήτητα ένα πρόσωπο: ο Ντόναλντ Τραμπ.

Η επιστροφή του στον Λευκό Οίκο ως 47ος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών δεν ήταν απλώς μια πολιτική επανεμφάνιση ή μια προσωπική επιστροφή με δραματικό χαρακτήρα. Αποτέλεσε ρήξη – σημείο καμπής. Η εκ νέου ανάληψη της προεδρίας επιβεβαίωσε πως το φαινόμενο Τραμπ δεν ήταν ιστορική παρένθεση, αλλά βαθύτερο πολιτικό και κοινωνικό ρεύμα που εκφράζει ευρύτατα τμήματα της αμερικανικής κοινωνίας. Για αυτόν τον λόγο, ο Ντόναλντ Τραμπ ονομάζεται δικαίως από το The National Herald Πρόσωπο της Χρονιάς για το 2025.

Από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες της νέας του θητείας, ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι δεν επέστρεψε για να διαχειριστεί τη συνέχεια, αλλά για να επιβάλει τομές. Με επιθετική και συχνά μονομερή χρήση της εκτελεστικής εξουσίας, υπέγραψε πληθώρα προεδρικών διαταγμάτων που αναδιαμόρφωσαν τη λειτουργία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Θεσμικά πλαίσια χαλάρωσαν ή καταργήθηκαν, ανεξάρτητοι φορείς βρέθηκαν υπό πολιτική πίεση και η προεδρία απέκτησε έναν εξαιρετικά συγκεντρωτικό και προσωποκεντρικό χαρακτήρα, ξεπερνώντας τα όρια της μεταπολεμικής αμερικανικής παράδοσης.

Εσωτερική πολιτική: Οικονομικός εθνικισμός και διλήμματα

Στο εσωτερικό, το 2025 χαρακτηρίστηκε από την προσπάθεια επανακαθορισμού της σχέσης κράτους, αγοράς και κοινωνίας. Ο Τραμπ επανέφερε δυναμικά τον οικονομικό εθνικισμό, προωθώντας δασμούς, προστατευτικά μέτρα και πολιτικές ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής. Η ρητορική περί «επιστροφής των εργοστασίων» και οικονομικής αυτάρκειας βρήκε απήχηση σε κοινωνικές ομάδες που ένιωσαν ότι η παγκοσμιοποίηση τις άφησε πίσω: εργατικές κοινότητες, τη μεσαία τάξη των αμερικανικών μεσοδυτικών πολιτειών και περιοχές που υπέστησαν αποβιομηχάνιση.

Ταυτόχρονα, αυτές οι επιλογές προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Επιχειρηματικοί κύκλοι, σύμμαχοι των ΗΠΑ και οικονομολόγοι προειδοποίησαν για πληθωριστικές πιέσεις, διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και νέες εμπορικές συγκρούσεις. Το 2025 ανέδειξε καθαρά το κεντρικό δίλημμα της προεδρίας Τραμπ: ανάπτυξη με εθνικούς όρους ή σταθερότητα μέσω διεθνούς συνεργασίας.

Μεταναστευτική πολιτική & κοινωνικός διχασμός

Η μεταναστευτική πολιτική αποτέλεσε ξανά βασικό πυλώνα της διακυβέρνησής του. Η χρονιά χαρακτηρίστηκε από αυστηρότερους ελέγχους, επέκταση ταξιδιωτικών περιορισμών και σκληρή ρητορική με έμφαση στην ασφάλεια και τα σύνορα. Για τους υποστηρικτές του, ο Τραμπ αποκατέστησε την «κυριαρχία του κράτους» θέτοντας σαφή όρια. Για τους επικριτές του, υπονόμευσε ανθρωπιστικές αξίες και διεθνείς συμβάσεις, βαθαίνοντας κοινωνικές και φυλετικές διαιρέσεις. Σε κάθε περίπτωση, η μετανάστευση επανήλθε στο προσκήνιο του δημόσιου διαλόγου, αποδεικνύοντας ότι ο Τραμπ δεν ακολουθεί την ατζέντα – τη διαμορφώνει.

Ο διχασμός στο εσωτερικό των ΗΠΑ εντάθηκε. Διαδηλώσεις, δικαστικές προσφυγές, θεσμικές συγκρούσεις και πρωτοφανής σκληρότητα στον πολιτικό λόγο συνόδευσαν σχεδόν κάθε βασική κυβερνητική πρωτοβουλία. Κι όμως αυτή η σύγκρουση αποτελεί στοιχείο της πολιτικής ταυτότητας του Τραμπ: ένας πρόεδρος που δεν επιδιώκει συναίνεση αλλά αντλεί δύναμη από τη σύγκρουση, μετατρέποντας την αντίδραση σε καύσιμο πολιτικής επιβίωσης.

Διεθνείς σχέσεις: Ανατροπές στις συμμαχίες

Αν ο Τραμπ δίχασε στο εσωτερικό, αναστάτωσε ακόμη περισσότερο τη διεθνή σκηνή. Το 2025 σηματοδότησε ουσιαστική αναθεώρηση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Οι παραδοσιακές συμμαχίες αντιμετωπίστηκαν με κριτήρια κόστους-οφέλους ενώ η έννοια μιας «συνεργατικής Δύσης» τέθηκε υπό αμφισβήτηση. Η στάση του προς την Ευρώπη υπήρξε συχνά ψυχρή, συναλλακτική και απρόβλεπτη προκαλώντας ανησυχία σε Βρυξέλλες, Βερολίνο και Παρίσι.

Οι διεθνείς οργανισμοί αντιμετωπίστηκαν περισσότερο ως περιορισμοί στην αμερικανική κυριαρχία παρά ως εργαλεία προβολής ισχύος. Στα μεγάλα γεωπολιτικά μέτωπα, η πολιτική Τραμπ κινήθηκε έξω από τα παραδοσιακά διπλωματικά πλαίσια: έμφαση στη στρατιωτική ισχύ, «σκληρό παζάρι», δημόσια πίεση σε συμμάχους και αντιπάλους. Για κάποιους αυτή η στάση ενίσχυσε την αποτρεπτική ισχύ των ΗΠΑ· για άλλους αποσταθεροποίησε ένα ήδη εύθραυστο διεθνές σύστημα.

Το φαινόμενο Τραμπ & το αποτύπωμα στο 2025

Το σημαντικότερο όμως είναι πως το 2025 απέδειξε ότι ο Τραμπ δεν είναι απλώς ένας πολιτικός ηγέτης αλλά φαινόμενο. Ένα φαινόμενο που άλλαξε τη γλώσσα της πολιτικής, τη σχέση του προέδρου με τους θεσμούς, τα μέσα ενημέρωσης και την κοινή γνώμη. Επέβαλε μια νέα κανονικότητα όπου η σύγκρουση θεωρείται εργαλείο, η παραβίαση κανόνων στρατηγική επιλογή και η διατάραξη θεσμικών ισορροπιών αποδεκτό κόστος.

Η επιλογή του Ντόναλντ Τραμπ από το TNH ως Πρόσωπο της Χρονιάς 2025 δεν συνιστά ούτε επιδοκιμασία ούτε καταδίκη. Είναι αναγνώριση μιας πραγματικότητας: κανένα άλλο πρόσωπο δεν επηρέασε τόσο άμεσα, τόσο έντονα και σε τόσα επίπεδα τις εξελίξεις μέσα σε ένα μόνο έτος. Είτε ως φωνή βαθιάς κοινωνικής δυσαρέσκειας είτε ως καταλύτης θεσμικών και γεωπολιτικών αλλαγών, ο Τραμπ άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στο 2025.

Η ιστορία θα κρίνει τελικά τον απολογισμό της δεύτερης προεδρίας του. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το 2025 ήταν η χρονιά του Τραμπ – κι έτσι μια χρονιά που άλλαξε την Αμερική και τον κόσμο.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκε, όπως αναφέρει το hellasjournal, ο επιχειρηματικός και πολιτικός κόσμος των ΗΠΑ, καθώς και εκπρόσωποι από την Ευρώπη. Οι φωτογραφίες του προέδρου Τραμπ με τους προσκεκλημένους του στο Κένεντι Σέντερ δόθηκαν χθες στη δημοσιότητα.

Υπενθυμίζεται ότι πριν λίγο καιρό ο όμιλος AKTOR μέσω της κοινοπραξίας Atlantic See LNG Trade SA (AKTOR+ΔΕΠΑ) αποκαλύφθηκε ότι θα παίξει καθοριστικό ρόλο στη μεταφορά LNG από της ΗΠΑ στην Ευρώπη μέσω του κάθετου διαδρόμου που θα περνά από την Ελλάδα.

Το επόμενο διάστημα, όπως αναφέρει το hellasjournal  αναμένονται δύο νέες συσκέψεις κορυφής στην Ουάσιγκτον με όλες τις πλευρές, Αμερικανούς, Έλληνες και άλλους Ευρωπαίους για να επισπευσθούν οι διαδικασίες. Την Ελλάδα θα εκπροσωπήσει ο κ. Εξάρχου.

Η συνάντηση στον Λευκό Οίκο

Σύμφωνα με το hellasjournal, οι συναντήσεις έλαβαν χώρα στον Λευκό Οίκο και οι συζητήσεις που είχε ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR επικεντρώθηκαν τόσο στην υλοποίηση των συμφωνιών που έχουν ήδη υπογραφεί, όσο και στα επόμενα βήματα, που θα περιλαμβάνουν νέα deals ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην Ελλάδα.

Πηγές με γνώση των συζητήσεων που έγιναν στην Ουάσιγκτον κάνουν λόγο για επέκταση του δικτύου μεταφοράς αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου και σε άλλες χώρες της Βόρειας Ευρώπης, όχι μόνο στην Ουκρανία και στη Ρουμανία.

Στο πλαίσιο αυτό, στο τραπέζι των συζητήσεων έπεσε και το ζήτημα της επέκτασης των υποδομών που απαιτούνται, στη χρηματοδότηση των οποίων αναμένεται να συμμετάσχουν οι ΗΠΑ. Υπενθυμίζεται πως ο αμερικανικός παράγοντας έχει εκφράσει με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο την επιθυμία για επενδύσεις σε λιμάνια της Ελλάδας.

Όπως αναφέρει το hellasjournal, ο Αμερικανός υφυπουργός Ενέργειας αρμόδιος για την Ευρώπη, Τζάσουα Βoλζ, ανέφερε ότι απαιτείται ταχύτητα και αποτελεσματική συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ώστε να αναπτυχθούν οι υποδομές που θα επιτρέψουν στο αμερικανικό LNG να εισαχθεί σε ικανοποιητικές ποσότητες μέσω της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή αγορά.

Τόσο η παρουσία του κ. Εξάρχου στην εκδήλωση που διοργάνωσαν στο Kennedy Center ο Αμερικανός πρόεδρος και η σύζυγός του, Μελάνια, όσο και οι συναντήσεις που είχε στον Λευκό Οίκο είναι ενδεικτικές της μεγάλης σημασίας που δίνει η πλευρά των ΗΠΑ στις ενεργειακές σχέσεις με την Ελλάδα, αλλά και στον ρόλο της χώρας μας στις ενεργειακές εξελίξεις, ο οποίος αναβαθμίζεται συνεχώς

Υπήρξε μια εποχή, όχι πολύ μακρινή, όπου η Αμερική αποτελούσε τον ηγέτη του ελεύθερου κόσμου. Ήταν η πρώτη μεταξύ ίσων σε μια συμμαχία εθνών που ενώνονταν από κοινές αξίες — κυρίως τη δέσμευση στη δημοκρατία και τις ατομικές ελευθερίες. Από το Λονδίνο έως το Βερολίνο και το Τόκιο, μετά τη γενοκτονία και την καταστροφή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Αμερική ήταν, όπως είπε ο Ρόναλντ Ρίγκαν, η λαμπερή πόλη στον λόφο.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι Αμερικανοί διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στις δίκες της Νυρεμβέργης, υπερασπίζοντας το κράτος δικαίου με διαφάνεια και αμεροληψία απέναντι σε όσους διέπραξαν ανείπωτα εγκλήματα. «Ich bin ein Berliner», διακήρυξε ο Τζον Κένεντι στο Βερολίνο, όταν η Ανατολική Γερμανία προσπαθούσε να φυλακίσει τους πολίτες της πίσω από το Τείχος.

Το κίνημα MAGA, ωστόσο, δεν θέλει να ανήκει σε αυτόν τον κόσμο. Στην πραγματικότητα, δεν επιθυμεί την ύπαρξη ενός κόσμου δημοκρατίας, ελευθεριών και κράτους δικαίου. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει γίνει ιδιαίτερα εχθρική προς την Ευρώπη, ακριβώς επειδή οι Ευρωπαίοι προσπαθούν να διατηρήσουν τις αξίες που το MAGA επιδιώκει να καταστρέψει στις ΗΠΑ.

Την περασμένη εβδομάδα, η κυβέρνηση Τραμπ δημοσίευσε τη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών. Αν και μεγάλο μέρος του εγγράφου είναι ασαφές και αντιφατικό, όταν αναφέρεται στην Ευρώπη γίνεται σαφές και στοχευμένο: ο Τραμπ και το περιβάλλον του απεχθάνονται την Ευρώπη επειδή εξακολουθεί να τιμά τα ιδανικά που εγκαταλείπουν στην Αμερική.

Η νέα στρατηγική των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη

Η γλώσσα είναι εντυπωσιακή. Το έγγραφο προειδοποιεί πως η Ευρώπη αντιμετωπίζει «τη σοκαριστική προοπτική πολιτισμικής εξάλειψης». Ο λόγος; Επειδή «είναι πολύ πιθανό μέσα σε λίγες δεκαετίες ορισμένα μέλη του ΝΑΤΟ να αποκτήσουν πλειοψηφία μη-Ευρωπαίων». Ο όρος «μη-Ευρωπαίοι» υποδηλώνει ξεκάθαρα τους μη λευκούς πληθυσμούς.

Ωστόσο, το έγγραφο αφήνει μια ελπίδα, αναφέροντας «την αυξανόμενη επιρροή πατριωτικών ευρωπαϊκών κομμάτων», δηλαδή κομμάτων όπως το νεοναζιστικό AfD της Γερμανίας.

Ο πολιτικός επιστήμονας Henry Farrell συνοψίζει: πρόκειται για ένα πρόγραμμα αλλαγής καθεστώτος στην Ευρώπη, με στόχο τη μετατροπή της σε αντιφιλελεύθερη κοινωνία.

Αυτό θα σήμαινε υπονόμευση των υφιστάμενων φιλελεύθερων κυβερνήσεων με τη συνεργασία της ακροδεξιάς της Ευρώπης και τη μετατροπή της Ανατολικής Ευρώπης σε ιδεολογικό μοχλό πίεσης κατά των δυτικών γειτόνων της.

Η τεχνολογική ελίτ κατά της Ευρώπης

Από πού πηγάζει αυτή η επίθεση; Θυμόμαστε το παλιό σύνθημα από τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας: «Μας μισούν για την ελευθερία μας». Σήμερα, το MAGA φαίνεται να μισεί την Ευρώπη για την ελευθερία της. Όσοι προσπαθούν να μετατρέψουν την Αμερική σε αυταρχικό κράτος λευκής υπεροχής θέλουν να δουν την Ευρώπη να ακολουθεί τον ίδιο δρόμο.

Ρόλο διαδραματίζουν και οι μεγιστάνες της τεχνολογίας — δισεκατομμυριούχοι που αυτοχαρακτηρίζονται ως φιλελεύθεροι αλλά στην πράξη έχουν εξελιχθεί σε σκληρούς αυταρχικούς με μεγάλη επιρροή στην κυβέρνηση Τραμπ. Μετά το πρόστιμο που επέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην πλατφόρμα X για παραβίαση κανόνων διαφάνειας, ο Elon Musk δήλωσε ότι πρέπει να καταργηθεί η ΕΕ και απείλησε προσωπικά τους «woke κομισάριους της Στάζι» που πήραν την απόφαση.

Η κυβέρνηση Τραμπ ενεργεί ως εκτελεστικό όργανο αυτών των μεγιστάνων απέναντι στην Ευρώπη, απειλώντας με διατήρηση υψηλών δασμών στον χάλυβα αν η ΕΕ δεν μειώσει τους κανονισμούς για τις τεχνολογικές εταιρείες.

Οι συγκρούσεις γύρω από τους τεχνολογικούς κολοσσούς

Πρόκειται για ένα γενικότερο μοτίβο: οι λεγόμενοι «broligarchs» μισούν την Ευρώπη επειδή προσπαθεί να θέσει λογικούς περιορισμούς για την προστασία των κοινωνιών από τις ψυχολογικές και οικονομικές βλάβες που προκαλεί μια ανεξέλεγκτη ατζέντα της Silicon Valley. Για παράδειγμα, η ΕΕ προσπαθεί να περιορίσει τον ψηφιακό λόγο μίσους καθώς και τις αρνητικές επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους νέους.

Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, η Ευρώπη επιχειρεί επίσης να περιορίσει τη μονοπωλιακή δύναμη κολοσσών όπως η Google και το Facebook. Οι μετριοπαθείς ρυθμίσεις κατά των μονοπωλίων και για την τεχνητή νοημοσύνη που υιοθέτησε η κυβέρνηση Biden, οδήγησαν τους τεχνολογικούς μεγιστάνες να στηρίξουν σθεναρά τον Τραμπ στις εκλογές του 2024.

Γεωπολιτικές συνέπειες: Κίνα και Ρωσία

Υπάρχουν δύο εντυπωσιακές συνέπειες από την επίθεση του Τραμπ κατά της Ευρώπης: αποδυναμώνει τις ΗΠΑ απέναντι στον μοναδικό σοβαρό γεωπολιτικό αντίπαλό τους, την Κίνα, ενώ ταυτόχρονα εξασθενεί την Ευρώπη απέναντι στη Ρωσία. Όπως σημειώνει η New York Times, αυτή η στρατηγική αποτελεί ρήξη με τη μέχρι τώρα ρητορική του Τραμπ που τόνιζε τους κινδύνους από Κίνα και Ρωσία.

Η εγκατάλειψη των παραδοσιακών συμμάχων διασφαλίζει ότι η Κίνα θα υπερτερεί έναντι των ΗΠΑ στον αγώνα για παγκόσμια επιρροή και οικονομική κυριαρχία. Παρότι αυτή τη στιγμή η Κίνα είναι η μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως (βάσει αγοραστικής δύναμης), το σύνολο των χωρών του «ελεύθερου κόσμου» έχει σημαντικά μεγαλύτερη οικονομική ισχύ από τη Κίνα.

Μετατρέποντας την Ευρώπη και τον Καναδά σε “εχθρούς”, ο Τραμπ στερεί κάθε ρεαλιστική δυνατότητα αντίστασης στην Κίνα.

Το ίδιο ισχύει και για τη Ρωσία:, αν και πιο αδύναμη από Κίνα ή ΕΕ, ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε ότι μια αποθρασυμένη Ρωσία μπορεί να προκαλέσει μακρόχρονη καταστροφή. Με τις επιθέσεις κατά της ΕΕ στη βάση επιχειρημάτων περί “αίματος και γης” — όπως έκανε ο Πούτιν στην Ουκρανία — αλλά και προσβάλλοντας τον Ζελένσκι ή προτείνοντας σχέδια ειρήνης που εξυπηρετούν τα ρωσικά συμφέροντα, ο Τραμπ καθιστά σαφές ότι οι παραδοσιακοί σύμμαχοι δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στις ΗΠΑ απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα.

Iστορικές αντιφάσεις & το μέλλον της Δύσης

Πρέπει βέβαια να αναγνωρίσουμε ότι συχνά στο παρελθόν οι ΗΠΑ δεν στάθηκαν αντάξιες των ίδιων τους των ιδανικών. Για δεκαετίες προωθούσαν ελευθερία κι ισότητα στο εξωτερικό ενώ στο εσωτερικό επικρατούσε ο φυλετικός διαχωρισμός (Jim Crow). Στην Ευρώπη υπήρξαν δύναμη δημοκρατίας αλλά αλλού ανέτρεπαν εκλεγμένες κυβερνήσεις προς όφελος αμερικανικών επιχειρηματικών συμφερόντων.

Σήμερα όμως βλέπουμε ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί χρησιμοποιούν τη δύναμη της αμερικανικής κυβέρνησης για να πιέσουν την ΕΕ όπως κάποτε έκανε η United Fruit Company στην Κεντρική Αμερική.

Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα πιο κοντά στο όραμα του Ρίγκαν για “λαμπερή πόλη στον λόφο” απ’ ό,τι η Αμερική του Τραμπ.

Aντιμετωπίζει όμως κι αυτή δυσκολίες στη διατήρηση των φιλελεύθερων δημοκρατικών αξιών υπό συνθήκες οικονομικής πίεσης κι αυξημένων μεταναστευτικών ροών. Τα «πατριωτικά» — δηλαδή νεοφασιστικά — ευρωπαϊκά κόμματα ενισχύονται. Ωστόσο συνολικά η ήπειρος αντιμετωπίζει τις προκλήσεις χωρίς να εγκαταλείπει τα βασικά ιδανικά της. Για παράδειγμα, οι πρόσφατες εκλογές στην Ολλανδία μπορεί να μην έφεραν καθαρή νίκη στο κέντρο αλλά κράτησαν τουλάχιστον την άκρα δεξιά εκτός κυβέρνησης.

Mπορεί ακόμα να ανατραπεί αυτή η πορεία;

Kαι στις ΗΠΑ τίποτα δεν έχει χαθεί οριστικά. Πολλοί – ίσως οι περισσότεροι – Αμερικανοί εξακολουθούν να πιστεύουν στις θεμελιώδεις αξίες της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Προς το παρόν όμως την εξουσία κατέχουν εκείνοι που αποστρέφονται αυτές τις αξίες — κι απεχθάνονται την Ευρώπη επειδή ακόμη τις υπερασπίζεται. Ωστόσο υπάρχει ακόμα χρόνος για ανατροπή αυτής της πορείας ώστε οι ΗΠΑ να ξαναβρούν τον πραγματικό τους εαυτό.

Αμερική του Τραμπ και Ευρώπη: Σύγκρουση πολιτισμών,

Σε άλλο άρθρο στους FT ο Γκ. Ράϊχμαν επισημαίνει πώς με την Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας της διοίκησης Τραμπ, Αμερική και Ευρώπη εισέρχονται σε φάση σύγκρουσης πολιτισμών( σύνοψη από το KREPORT).

Το νέο δόγμα εθνικής ασφάλειας (NSS) της κυβέρνησης Τραμπ προκαλεί βαθύ προβληματισμό στην Ευρώπη. Κατ΄ ουσίαν, μετατοπίζεται σε μια «πολιτισμική» θεώρηση της ασφάλειας, η οποία δίνει πρωτεύοντα ρόλο σε θέματα ταυτότητας, φυλής και μετανάστευσης. Η προσέγγιση αυτή έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις ευρωπαϊκές αξίες και εντείνει την πολιτική απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Δίνει πολύ μικρό βάρος σε παραδοσιακά θέματα, όπως η αποτροπή σύγκρουσης για την Ταϊβάν, περιοριζόμενο σε γενικόλογες διατυπώσεις. Αντίθετα, αποκτά ένταση όταν στρέφεται στη μετανάστευση, την οποία παρουσιάζει ως υπαρξιακή απειλή. Η κυβέρνηση Τραμπ μιλά για «προστασία από εισβολή μέσω ανεξέλεγκτης μετανάστευσης» και επεκτείνει αυτό το αφήγημα στην Ευρώπη, υποστηρίζοντας πως η γηραιά ήπειρος κινδυνεύει με «πολιτισμική εξάλειψη». Το κείμενο προβλέπει ότι ορισμένα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ θα γίνουν σύντομα «μη ευρωπαϊκά κατά πλειονότητα» και προτείνει την «καλλιέργεια αντίστασης» εντός των ευρωπαϊκών χωρών, υποστηρίζοντας ευθέως εθνικιστικά, αντιμεταναστευτικά κόμματα.

Η ρητορική αυτή προσομοιάζει με παλαιότερα κείμενα του Μάικλ Άντον, θεωρούμενου ως αρχιτέκτονα του NSS. Ο Άντον έχει προβάλει τη θέση ότι η μαζική μετανάστευση ισοδυναμεί με αυτοχειρία ενός πολιτισμού, ενώ στην προεκλογική περίοδο του 2016 είχε χαρακτηρίσει την ψήφο υπέρ του Τραμπ ως ζήτημα «εθνικής επιβίωσης». Η ίδια γραμμή σκέψης διατρέχει και το νέο κείμενο στρατηγικής.

Πόση βαρύτητα έχει, όμως, αυτή η «πολιτισμική στροφή» της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής; Υπάρχουν τρεις πιθανές ερμηνείες.

Η πρώτη είναι πως τα περισσότερα κείμενα εθνικής ασφάλειας έχουν μικρή επίδραση στην πραγματικότητα και συχνά λειτουργούν περισσότερο ως ιδεολογικές διακηρύξεις παρά ως οδηγός δράσης.

Η δεύτερη ερμηνεία είναι πιο ανησυχητική: Ότι το NSS αποτελεί εργαλείο πίεσης προς την ΕΕ, ωθώντας την να αποδεχθεί αμερικανικές θέσεις — για παράδειγμα, να υποστηρίξει μια συμφωνία με τη Ρωσία ή να σταματήσει τις ρυθμιστικές πρωτοβουλίες κατά των αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι δηλώσεις του Κρίστοφερ Λαντάου, αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο οποίος κατηγόρησε την Ευρώπη για «πολιτισμική αυτοκτονία» και προειδοποίησε πως η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να προσποιείται ότι παραμένει σύμμαχος χωρών με πολιτικές «αντίθετες στα αμερικανικά συμφέροντα».

Η τρίτη —και πιο ριζοσπαστική— ερμηνεία είναι ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν αντιτίθεται μόνο σε κάποιες ευρωπαϊκές πολιτικές, αλλά στο ίδιο το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Αντιλαμβάνεται την ΕΕ ως «παγκοσμιοποιητικό» project που αντιστρατεύεται τα εθνικιστικά αμερικανικά συμφέροντα. Εάν αυτή η λογική προχωρήσει, μπορεί να οδηγήσει σε αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, σε αποξένωση από τις κυβερνήσεις της Ευρώπης και σε περαιτέρω προσέγγιση με τη Ρωσία — μια προοπτική την οποία ο Πούτιν έχει ήδη χαιρετίσει δημόσια.

Η ουσία είναι ότι διαμορφώνονται δύο αντικρουόμενα οράματα της Δύσης: Το αμερικανικό του Τραμπ, βασισμένο σε φυλή, χριστιανική ταυτότητα και εθνικισμό, και το ευρωπαϊκό, θεμελιωμένο στη φιλελεύθερη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου. Οι μεγαλύτερες απειλές για το δεύτερο προέρχονται από τις ακροδεξιές δυνάμεις εντός Ευρώπης —τις οποίες ενθαρρύνει η Ουάσιγκτον— και από τη Ρωσία, η οποία βλέπει στην παρούσα σύγκρουση μια ιστορική ευκαιρία.