Ο κ.Βενιζέλος επιμένει ότι “η κυβερνητική πλειοψηφία ασκεί για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας ποινική δίωξη κατά προσώπου την αθωότητα του οποίου υπερασπίζεται, ομολογώντας ότι τελεί το έγκλημα της κατάχρησης εξουσίας.” Και επισημαίνει: Μπορούμε να ερμηνεύουμε το ισχύον Σύνταγμα ωσάν να προβλέπει αυτό που θεωρούμε ορθότερο να προέβλεπε; Ευτυχώς, αυτό δεν γίνεται δεκτό από την επιστήμη και τη νομολογία.

Αναφέρει, μάλιστα, όσον αφορά την άποψη Αλιβιζάτου: “Αυτή είναι δυστυχώς η καρδιά του συνταγματικού λαϊκισμού, της δήθεν αντιθετικιστικής «ηθικοπολιτικής» ερμηνείας του Συντάγματος, που αναζητεί τη σύμπλευσή της με τη συγκυρία και το κλίμα κατά της πολιτικής και των πολιτικών «ελίτ».”

Ολόκληρο το άρθρο:

Ο κ. Νίκος Αλιβιζάτος παρουσίασε στην «Καθημερινή» της Κυριακής 30.3.2025 τους λόγους που τον οδήγησαν σε μια ερμηνευτική πρόταση για το άρθρο 86 του Συντάγματος, την οποία υιοθέτησε η κυβερνητική πλειοψηφία στην υπόθεση Τριαντόπουλου. Το πρακτικό αποτέλεσμα το είδαμε. Η πλειοψηφία της Βουλής αποδέχθηκε, υπό την πίεση της κοινής γνώμης, την πρόταση κατηγορίας που κατέθεσε το ΠΑΣΟΚ μετά τη διαβίβαση της δικογραφίας από την Εισαγγελία στη Βουλή. Η κατηγορία αφορά το «επικουρικό» πλημμέλημα της παράβασης καθήκοντος για την παρέμβαση στον χώρο του τραγικού συμβάντος και όχι τον θάνατο 57 προσώπων.

Κατόπιν αυτού, συγκροτήθηκε κοινοβουλευτική επιτροπή προκειμένου να διενεργήσει προκαταρκτική εξέταση συλλέγοντας αποδεικτικό υλικό ώστε να συντάξει αιτιολογημένο πόρισμα επί τη βάσει του οποίου η Ολομέλεια της Βουλής να αποφασίσει αν θα ασκήσει ή όχι ποινική δίωξη ενώπιον του Ειδικού Δικαστηρίου.

Οι πράξεις της καταστρατήγησης

Σύμφωνα με την προσέγγιση Αλιβιζάτου, που έσπευσαν να υιοθετήσουν ο κ. Χρήστος Τριαντόπουλος και κυρίως ο ίδιος ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης, η επιτροπή δεν άσκησε τα καθήκοντά της, αγνοήθηκαν οι ενστάσεις της αντιπολίτευσης, ο κ. Τριαντόπουλος, αντί να εμφανιστεί για παροχή εξηγήσεων ή έστω να απαντήσει με υπόμνημα επί της ουσίας στην πρόταση κατηγορίας, απέστειλε μια ολιγόλογη δήλωση για την αθωότητά του και την επιθυμία του να κριθεί από την «τακτική Δικαιοσύνη», ασκώντας το δικαίωμα σιωπής.

Τώρα η πλειοψηφία της επιτροπής θα καταθέσει πόρισμα στο οποίο θα προτείνει την άσκηση ποινικής δίωξης κατά ενός προσώπου που η ίδια αυτή πλειοψηφία θεωρεί προδήλως αθώο. Κατά την ίδια λογική και η πλειοψηφία της Βουλής θα ψηφίσει με τουλάχιστον 151 ψήφους την άσκηση ποινικής δίωξης.

Διατύπωσα («Το Βήμα της Κυριακής», 23.3.2025) τη θέση ότι πρόκειται για καταστρατήγηση του Συντάγματος, ότι περιγράφεται ο τύπος και παραβιάζεται η ουσία της παρ. 3 του άρθρου 86 Σ. Η καταστρατήγηση είναι μια πολύ ευγενική έκφραση. Αυτό που συμβαίνει είναι η ακόλουθη αλληλουχία νομικών πράξεων στις οποίες προβαίνει –επικαλούμενη την άποψη Αλιβιζάτου– η κυβερνητική πλειοψηφία:

Πρώτον, ασκεί ποινική δίωξη κατά προσώπου την αθωότητα του οποίου αποδέχεται και υπερασπίζεται αλλά για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας τον καθιστά κατηγορούμενο, ομολογώντας ότι τελεί το έγκλημα της κατάχρησης εξουσίας.

Δεύτερον, διακηρύσσει ότι αυτό το κάνει για να κριθεί η αθωότητα στο στάδιο της προδικασίας από τον ανακριτή και το συμβούλιο του Ειδικού Δικαστηρίου, αποκρύπτοντας ότι αν η κυβερνητική πλειοψηφία ήθελε να επιληφθεί αμέσως δικαστικό και όχι κοινοβουλευτικό όργανο, μπορούσε να συγκροτήσει το τριμελές γνωμοδοτικό συμβούλιο εισαγγελέων που προβλέπεται στο άρθρο 5 παρ. 2 ν. 3126/2003, το οποίο επιλαμβάνεται πριν η Ολομέλεια της Βουλής αποφασίσει τη συγκρότηση επιτροπής προκαταρκτικής εξέτασης.

Τρίτον, περιορίζει την άσκηση δίωξης κατά υπουργού για τη «διαμόρφωση του χώρου» του συμβάντος μόνο στον κ. Τριαντόπουλο και μόνο για το πλημμέλημα της παράβασης καθήκοντος. Είναι ως προς αυτό προδήλως εσφαλμένη η άποψη του κ. Αλιβιζάτου ότι μπορεί να επεκταθεί η δίωξη από τον αρεοπαγίτη ανακριτή και ως προς τον ποινικό χαρακτηρισμό των πράξεων και ως προς τον κύκλο των τυχόν εμπλεκόμενων υπουργών.

Επικαλείται το άρθρο 10 παρ. 4 του ν. 3126/2003, που ορίζει ότι «o ανακριτής έχει το δικαίωμα και οφείλει να επεκτείνει τη δίωξη και κατά των συμμετόχων που δεν αναφέρονται στην Απόφαση της Βουλής για τη δίωξη». Συμμέτοχοι όμως είναι αυτοί που αναφέρονται στο εδάφιο δ της παρ. 4 του άρθρου 86 Σ, δηλαδή τα πρόσωπα που δεν είχαν την υπουργική ιδιότητα, γιατί κατηγορία κατά των υπουργών μπορεί να διατυπώσει μόνη η Βουλή (άρθρο 86 παρ. 1 Σ). Αν ο αρεοπαγίτης ανακριτής απευθυνθεί ξανά στη Βουλή ζητώντας διεύρυνση της ποινικής δίωξης ως προς τον χαρακτηρισμό των αδικημάτων ή τον κύκλο των υπουργών, είναι προφανές ότι η πολιτική εντύπωση δεν θα είναι καθόλου φιλική για την κυβερνητική πλειοψηφία.

Παραδόξως ο κ. Αλιβιζάτος σιωπά ως προς το μείζον. Ενώ με την αναθεώρηση του 2019 καταργήθηκε ο χρονικός περιορισμός για την άσκηση της αρμοδιότητας της Βουλής να κατηγορεί τους υπουργούς μέχρι το πέρας της δεύτερης τακτικής συνόδου της βουλευτικής περιόδου που ακολουθεί την τέλεση της πράξης, ο εκτελεστικός νόμος 3126/2003 όλα αυτά τα χρόνια δεν τροποποιήθηκε και εξακολουθεί να προβλέπει στην παρ. 2 του άρθρου 3 ότι: «Το αξιόποινο των πράξεων των Υπουργών, που αναφέρονται στο άρθρο 1 παρ. 1, εξαλείφεται με το πέρας της δεύτερης τακτικής συνόδου της βουλευτικής περιόδου που αρχίζει μετά την τέλεση της αξιόποινης πράξης, εάν ώς τότε η Βουλή δεν έχει αποφασίσει να ασκήσει ποινική δίωξη κατά του Υπουργού, σύμφωνα με όσα ορίζονται στον νόμο αυτόν».

Προκειμένου να αποφευχθεί οποιοδήποτε ερμηνευτικό πρόβλημα, πρότεινα στην υπόθεση των Τεμπών η Βουλή να κάνει ό,τι πρέπει μέχρι το τέλος της τρέχουσας δεύτερης συνόδου που μπορεί να παραταθεί μέχρι την παραμονή της πρώτης Δευτέρας του Οκτωβρίου.

Πολιτική σκοπιμότητα – Η κυβερνητική πλειοψηφία ασκεί για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας ποινική δίωξη κατά προσώπου την αθωότητα του οποίου υπερασπίζεται, ομολογώντας ότι τελεί το έγκλημα της κατάχρησης εξουσίας.

Η θέση όσων αντιμετωπίζουν με άνεση αυτή την περίεργη αδράνεια του νομοθέτη τα τελευταία έξι χρόνια είναι πως η Δικαιοσύνη θα θεωρήσει ότι η αναθεώρηση του Συντάγματος συμπαρασύρει και τον σχετικό ουσιαστικό ποινικό νόμο. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε τώρα ότι θα καταθέσει τροπολογία για την κατάργηση της παρ. 2 του άρθρου 3 ν. 3126/2003 αναδρομικά από την αναθεώρηση του 2019. Ομως έτσι το ερμηνευτικό πρόβλημα της αναδρομικότητας δυσμενέστερου ποινικού νόμου εντείνεται. Ακόμη και αν η διάταξη αυτή είχε καταστεί αντισυνταγματική μετά το 2019 ο παραμερισμός της μέσω του δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας συναντά το όριο του άρθρου 7 Σ. ως προς την αναδρομικότητα. Πολύ περισσότερο τώρα που αυτό γίνεται με ρητή διάταξη έξι χρόνια αργότερα. Αν χρειάζεται ρητή κατάργηση, αυτή έπρεπε να γίνει το 2019.

Το ερμηνευτικό πρόβλημα

Φτάνουμε έτσι στον πυρήνα του ερμηνευτικού προβλήματος που θέτει ο κ. Αλιβιζάτος. Ο τίτλος του άρθρου του είναι εύγλωττος. «Το Σύνταγμα δεν είναι Πολιτική ∆ικονομία». Ευτυχώς για το κράτος δικαίου και το θεμελιώδες δικαίωμα στην προσωπική ασφάλεια, υπάρχουν θέματα στα οποία «Το Σύνταγμα είναι Ποινική ∆ικονομία και ουσιαστικό Ποινικό ∆ίκαιο».

Η θέση του κ. Αλιβιζάτου είναι ότι το Σύνταγμα μπορεί και πρέπει να ερμηνεύεται τελολογικά και όχι γραμματικά. Ποιος υποστηρίζει στην εποχή μας τη γραμματική ερμηνεία του Συντάγματος; Κανείς και πάντως όχι εγώ που προτείνω ως βασική έννοια το «επαυξημένο Σύνταγμα» όπως προκύπτει στο πλαίσιο της συνύπαρξης της εθνικής, της ενωσιακής και της διεθνούς έννομης τάξης μέσα από την ερμηνεία του Συντάγματος σε εναρμόνιση με την ΕΣΔΑ και το Δίκαιο της Ε.Ε. ώστε να διασφαλίζεται η μείζων προστασία της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ομως, όλες οι διατάξεις του Συντάγματος δεν είναι ίδιες και πριν πάμε στη συζήτηση για τις μεθόδους ερμηνείας πρέπει να καταστήσουμε σαφές ότι ισχύουν επιτακτικοί κανόνες ερμηνείας του Συντάγματος. Αυτοί εκκινούν από την αναγωγή στην οργανωτική βάση του πολιτεύματος που διέπει τις επιμέρους δέσμες συνταγματικών διατάξεων. Η αναγωγή στη δημοκρατική, την αντιπροσωπευτική και την κοινοβουλευτική αρχή είναι κανόνας ερμηνείας των διατάξεων του οργανωτικού μέρους.

Η αναγωγή στις αρχές του κράτους δικαίου, της αναλογικότητας και της διαφύλαξης της αποτελεσματικότητας της παρεχόμενης προστασίας είναι κανόνας ερμηνείας των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η αναγωγή στις αυστηρές δικονομικές εγγυήσεις της προσωπικής ελευθερίας και ασφάλειας και στον γραμματοπαγή χαρακτήρα του ποινικού δικαίου που είναι αυστηρά τυποποιημένο (Nullum crimen, nulla poena sine lege) είναι επιτακτικός κανόνας ερμηνείας των συνταγματικών διατάξεων ποινικού περιεχομένου, όπως τα άρθρα 6, 7, 8, 19 αλλά και το άρθρο 86.

Αυτές οι διατάξεις του Συντάγματος δεν ερμηνεύονται όπως οι διατάξεις που αφορούν την κατάθεση τροπολογιών στη Βουλή ή τον ρόλο του ΠτΔ στον διορισμό του πρωθυπουργού ή τη διάλυση της Βουλής. Η δε ερμηνεία του Συντάγματος στο πεδίο πρωτίστως των ποινικών διατάξεων ελέγχεται όχι μόνο από τα εθνικά δικαστήρια, αλλά και από το ΕΔΔΑ και από το ΔΕΕ και μάλιστα πολύ αυστηρά.

Το προηγούμενο της Novartis

Το 2018, με μια ερμηνεία «τελολογική» –παρόμοια με αυτήν που προτείνει τώρα ο κ. Αλιβιζάτος και ακολουθεί η πλειοψηφία της Ν.Δ.– της ποινικής διάταξης της παρ. 1 του άρθρου 86 Σ., η τότε πλειοψηφία ΣΥΡΙΖΑ / ΑΝΕΛ επιχείρησε να επιβάλει τη διάκριση των υπουργικών αδικημάτων σε φερόμενα ότι τελέστηκαν αφενός «κατά την άσκηση των καθηκόντων» και αφετέρου «επ’ ευκαιρία της άσκησης των καθηκόντων». Eτσι οργανώθηκε δικονομικά η σκευωρία Novartis με το αφήγημα ότι για όσο γίνεται περισσότερα θέματα οι υπουργοί πρέπει να άγονται κατευθείαν στην τακτική ποινική Δικαιοσύνη (κατά προτίμηση με κουκουλοφόρους μάρτυρες).

Η ερμηνεία του άρθρου 86 –όπως και κάθε συνταγματικής διάταξης– δεν μπορεί να είναι ανιστόρητη. Η ποινική ευθύνη των υπουργών λειτουργεί συνήθως ως ποινική ευθύνη της αντιπολίτευσης για όσα έκανε ως προηγούμενη κυβέρνηση. Σπανίως μια κυβερνητική πλειοψηφία, αναγκάζεται να παραπέμψει στελέχη της στο Ειδικό Δικαστήριο υπό την πίεση της κοινής γνώμης.

Πριν από λίγους μήνες, αυτό δεν έγινε για τη σύμβαση 717 και τον κ. Κώστα Αχ. Καραμανλή. Ακόμη συνεχίζεται η κύρια ανάκριση για τα Τέμπη και δεν γνωρίζουμε αν θα διαβιβαστούν άλλες δικογραφίες στη Βουλή. Οφείλουμε να θυμόμαστε τι έγινε το 1989 με τον Ανδρέα Παπανδρέου και αργότερα με τις υποθέσεις Βατοπαιδίου, Παπακωνσταντίνου, Παππά, Παπαγγελόπουλου. Κυρίως πώς φτάσαμε στην ευρεία συναινετική αναθεώρηση του 2001 συνολικά και όχι μόνον του άρθρου 86. Αφετηρία ήταν η απόφαση του ΠΑΣΟΚ το 1995 να αναστείλει τις διώξεις κατά του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη για τις υποθέσεις των υποκλοπών και της ΑΓΕΤ προκειμένου να περάσουμε σε μια άλλη εποχή πολιτικού πολιτισμού. Το 2001 το αναθεωρημένο άρθρο 86 υπερψηφίστηκε από τους 268 βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ.

Ο εκτελεστικός νόμος (ν. 3126/2003) υπερψηφίστηκε και από τους βουλευτές του ΚΚΕ και του Συνασπισμού. Αυτό δεν είναι έργο δικό μου ως γενικού εισηγητή, ούτε του τότε πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη, αλλά όλης της τότε Βουλής. Η ευρύτατη αυτή πλειοψηφία θέλησε να απαιτείται απόλυτη πλειοψηφία 151/300 βουλευτών γιατί είναι αντιφατικό για τον καταλογισμό ποινικής ευθύνης να αρκεί πλειοψηφία μικρότερη αυτής που απαιτείται για τον καταλογισμό πολιτικής ευθύνης. Εκρινε επίσης ότι η εκκαθάριση των υποθέσεων μέχρι το τέλος της δεύτερης συνόδου της βουλευτικής περιόδου που έπεται των πράξεων είναι χρόνος επαρκής.

Μη αποδεκτή ερμηνεία – Μπορούμε να ερμηνεύουμε το ισχύον Σύνταγμα ωσάν να προβλέπει αυτό που θεωρούμε ορθότερο

να προέβλεπε; Ευτυχώς, αυτό δεν γίνεται δεκτό από την επιστήμη

και τη νομολογία.

Για τον λόγο αυτό αποφασίστηκε να κατοχυρωθεί η ρύθμιση στο Σύνταγμα. Υπήρξαν διάσημοι νομικοί που το 1989 υποστήριζαν ότι μπορεί να παραταθεί η παραγραφή (δηλαδή ουσιαστικός ποινικός νόμος) με νόμο αναδρομικής ισχύος ώστε να παραπεμφθεί με άνεση ο Ανδρέας Παπανδρέου.

Ηταν και αυτή μια «τελολογική» προσέγγιση μέσα στο κλίμα της εποχής. Μόλις, άλλωστε, το 2019 αναθεωρήθηκε το άρθρο 86 από τη Βουλή με πλειοψηφία της Ν.Δ., συνεπώς όποιες αλλαγές θεωρούσε αναγκαίες είχε τη δυνατότητα να τις προωθήσει σε ανύποπτο χρόνο. Εδώ όμως «ξέχασε» να τροποποιήσει τον εκτελεστικό νόμο.

Εντός ή εκτός κλίματος

Ο κ. Αλιβιζάτος θεωρεί εντέλει ότι κακώς προβλέπεται κοινοβουλευτικό στάδιο στη διαδικασία της ποινικής ευθύνης των υπουργών, ότι η τάση κατάργησης της κοινοβουλευτικής διαδικασίας κυριαρχούσε διεθνώς πριν από το 2001 και ότι η επιχειρηματολογία μου στην αναθεώρηση του 2001 ήταν «εκτός κλίματος». Αυτός προφανώς θέλει να είναι πάντα «εντός κλίματος».

Αυτή είναι δυστυχώς η καρδιά του συνταγματικού λαϊκισμού, της δήθεν αντιθετικιστικής «ηθικοπολιτικής» ερμηνείας του Συντάγματος, που αναζητεί τη σύμπλευσή της με τη συγκυρία και το κλίμα κατά της πολιτικής και των πολιτικών «ελίτ». Παραθέτει μάλιστα ένα απόσπασμα από αγόρευσή μου του 2001, το οποίο ίσως είναι χρήσιμο να διαβάσουν όσοι ενδιαφέρονται για την υπεράσπιση της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Την ίδια με εμένα επιχειρηματολογία διατύπωσε και τεκμηρίωσε με εξαιρετικό τρόπο ο Ιωάννης Σαρμάς μόλις την προηγούμενη Κυριακή («Ποιον προστατεύει το άρθρο 86 του Συντάγματος;», «Το Βήμα της Κυριακής», 30.3.2025). Ως προς τις διεθνείς τάσεις, παραπέμπω στη σχετική έκθεση της Επιτροπής Βενετίας του Συμβουλίου της Ευρώπης, στην οποία είχα τη χαρά να ορίσω το 2013 ως μέλος τον κ. Αλιβιζάτο. Οταν σε κάποιο σεμινάριο εισέλθουμε στην αξιολόγηση των συγκριτικών δεδομένων, θα δούμε ότι η Ελλάδα κινείται σε ένα από τα κύρια ρεύματα που ισχύουν στον δυτικό κόσμο. Σημειώνω ενδεικτικά ότι στη Γαλλία το Ειδικό Δικαστήριο (Cour de justice de la République) αποτελείται από έξι βουλευτές, έξι γερουσιαστές και τρεις ανώτατους δικαστές. Αυτοί δικάζουν τελικά, δεν διενεργούν μια απλή προκαταρκτική εξέταση όπως εδώ.

Το ευρύτερο, βεβαίως, πρόβλημα είναι ο δεδηλωμένος συμφυρμός που αποδέχεται ο κ. Αλιβιζάτος μεταξύ ισχύοντος Συντάγματος (de constitutione lata) και ενός μελλοντικού καλύτερου Συντάγματος όπως αυτό θα θέλαμε να είναι (de constitutione ferenta). Θεωρεί ότι μπορούμε να ερμηνεύουμε το ισχύον Σύνταγμα ωσάν να προβλέπει αυτό που θεωρούμε ορθότερο να προέβλεπε. Ευτυχώς, αυτό δεν γίνεται δεκτό από την επιστήμη και τη νομολογία.

*Ο κ. Ευάγγελος Βενιζέλος είναι πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, πρώην υπουργός Εξωτερικών, Εθνικής Αμυνας, Οικονομικών.

Εξ΄ όσων είναι γνωστό ουδείς εκ των παραπάνω έλκει την καταγωγή του από κάποια πρώην ή νυν βασιλική οικογένεια, ως εκ τούτου το επώνυμό τους είναι τυχαίο και χάνεται στις ρίζες του οικογενειακού του δέντρου, άγνωστο πως.

Ως εκ τούτου, το “Βασιλιάς”, ή “Βασιληάς” υφίσταται ως ελληνικό επώνυμο και υπό την έννοια αυτή, ως προς τις ρητές προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος Βενιζέλου του 1994 σχετικά με την απόκτηση ιθαγένειας, ο Παύλος και ο Νικόλαος Γλύξμπουργκ θα μπορούσαν να αιτηθούν την απόκτησή του, αφού προηγουμένως, όπερ και τυπικά εγένετο, ορκίζονταν πίστη στο Σύνταγμα και δεσμεύονταν ότι ουδεμία αξίωση έχουν που να αποκλίνει από το δημοψήφισμα του 1974. Θα μπορούσαν, όμως, πράγματι;

Ποιό Ληξιαρχείο, ποιός υπουργός Εσωτερικών και ποιά κυβέρνηση θα αποδέχονταν τα μέλη της πρώην βασιλικής οικογένειας των Γλύξμπουργκ να λάβουν το συγκεκριμένο επώνυμο (Παύλος Βασιλιάς, ή Βασιληάς), το οποίο αν και ελληνικότατο υποδηλώνει εμμέσως αλλα σαφώς την γαλαζοαίματη καταγωγή τους; Απίθανο…

Εάν, ωστόσο, επέλεγαν το ελληνικότατο “Έλληνας”; Πάλι, μία αναζήτηση στον τηλεφωνικό κατάλογο οδηγεί σε δύο αποτελέσματα.

Δύο άτομα με το ονοματεπώνυμο “Παύλος Έλληνας” ζουν, για παράδειγμα, στη Θεσσαλονίκη, κι ένας “Νικόλαος Έλληνας” στην Αττική. Ως προς αυτό το ονοματεπώνυμο, το Ληξιαρχείο Αθηνών θα είχε μάλλον δυσκολία στο να αποφασίσει, όμως το πιθανότερο είναι πως θα το έκανε δεκτό και ο κ. Θεόδωρος Λιβάνιος εξίσου δύσκολα θα το απέρριπτε. Στα αγγλικά, δε, τι πιό εύηχο από το “Paul Greek”.

Οι Γλύξμπουργκ, ωστόσο, δεν μπήκαν στον κόπο να διευρύνουν την φαντασία τους- προφανώς δεν είναι αυτή η δουλειά των …”διαδόχων”, αφού υπάρχει το σχετικό (βασιλικό) manual. Το ” De Grece”, ελληνιστί “Ντε Γκρές”, δεν αντιστοιχεί στο φυσιολογικό και αποδεκτό “Έλληνας” αλλά υποδηλώνει εκ πρώτης ανάγνωσης καταγωγή (από την Ελλάδα), όμως σε δεύτερη -και ορθή- ανάγνωση σημαίνει “Της Ελλάδα(ο)ς”. Κι αυτό πολλοί πιστεύουν πως υπονοεί τίτλο ευγενείας όπως κάθε ενεργός, εκπεσών, ή παρηκμασμένος γαλαζοαίματος ανά την Ευρώπη το πιστεύει.

Η πολιτική διάσταση

Ο υφυπουργός Εργασίας Κώστας Καραγκούνης, στη διάρκεια τηλεοπτικής συζήτησης στο MEGA, υποστήριξε ότι «από τη στιγμή που κάποιος πληροί τις προϋποθέσεις του νόμου, μπορεί να του δοθεί η ιθαγένεια. Τι θα μπορούσε να κάνει η κυβέρνηση, να μην την αποδώσει;». Και ο βουλευτής της Ν.Δ Δημήτρης Μαρκόπουλος εγκαλούσε (Action24) τις προάλλες όσους στέκονται μίζερα απέναντι σε μία οικογένεια που έχει γράψει την δική της ιστορία στον τόπο, προσπερνώντας τυχόν εξηγήσεις σχετικά με το τι είδους “ιστορία” είναι αυτή.

Η κυβέρνηση ποντάρει στη λήθη, τόνισε ο εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ Γιώργος Καραμέρος (Open). «Θέτω ένα ρητορικό ερώτημα» είπε και συνέχισε: «Ξέρετε πολλούς Έλληνες οι οποίοι να έχουν δύο συνθετικά στο επώνυμό τους; Κανένας δεν υπάρχει. Μέσα σε μία μέρα, ενώ περιμένουν χιλιάδες οικογένειες 10, 20, 30 χρόνια για την ιθαγένεια και πληρούν τις προϋποθέσεις, εδώ υπήρξε μια επιλογή πολιτική. Δεν ήταν μια τυπική διαδικασία και μάλιστα δόθηκε πολιτικό περιεχόμενο. Εδώ ποντάρει στη λήθη η κυβέρνηση Μητσοτάκη και η Νέα Δημοκρατία. Σου λέει «το τι έγινε πριν το 74 θα το έχουν ξεχάσει οι νεότερες γενιές». Θα πρέπει να ξέρουν οι νεότεροι άνθρωποι ότι αυτό που παρακολουθούν σαν να είναι το Crown, σαν να είναι η Κέιτ Μίντλετον, στην Ελλάδα έχει κοστίσει σε πολύ σκοτεινές εποχές για τη δημοκρατία, με πολύ φτώχεια, πολύ διχασμό και εθνικές καταστροφές. Αλλά αυτά όσοι είναι κάτω από 45 ετών δεν τα πολυθυμούνται. Έτσι εκτιμά η κυβέρνηση. Εκεί ποντάρει ο κύριος Μητσοτάκης και η Νέα Δημοκρατία».

«Μέσα στην ίδια βδομάδα η Νέα Δημοκρατία στηρίχθηκε κατά την ψήφιση του προϋπολογισμού από τρεις πρώην βουλευτές του νεοναζιστικού μορφώματος των Σπαρτιατών, απέδωσε ιθαγένεια με επώνυμο που εμπεριέχει εθνικό προσδιορισμό στην τέως βασιλική οικογένεια και δέχθηκε πίσω στις τάξεις της τον βουλευτή Λευτέρη Αυγενάκη που είχε προπηλακίσει υπάλληλο του αεροδρομίου και για τον οποίον ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης ήταν κατηγορηματικός ότι “θα ήταν αδιανόητο ένας άνθρωπος με τέτοια συμπεριφορά να συνεχίσει να πολιτεύεται υπό τη σημαία της Νέας Δημοκρατίας”», επεσήμανε ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστας Τσουκαλάς.

Πιθανώς όλα αυτά να συνιστούν υπερβολές της αντιπολίτευσης στην προσπάθεια να ασκηθεί κριτική στην κυβέρνηση για οτιδήποτε. Οι δημοσκόποι, μάλιστα, λένε πως το ποσοστό των νοσταλγών της βασιλείας δεν υπερβαίνει το 1-2% και είναι αλήθεια πως ουδείς σοβαρός θεωρεί ότι υπάρχει πιθανότητα παλινόρθωσης. Ένα (νέο) κόμμα Βασιλοφρόνων δεν θα είχε καμία τύχη, θεωρούν οι εκλογολόγοι, από την άλλη, ωστόσο, σε ένα τόσο ρευστό και ευμετάβλητο πολιτικό τοπίο ακόμα και οι δύο ποσοστιαίες μονάδες δεν είναι αμελητέες. Σε συνδυασμό, δε, με άλλες παραμέτρους ίσως αποδειχθούν πολύτιμες. Εάν, δε, λάβει κανείς υπόψη του τον θυμό σημαντικής μερίδας δεξιών ψηφοφόρων για το άνοιγμα του πρωθυπουργού προς το κέντρο και τους “δικαιωματιστές”, όπως θα έλεγε ο Αντώνης Σαμαράς, με το νόμο για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, μία κατάδυση στο βάθος της ιστορίας και των “ιερών” του δεξιού ακροατηρίου ίσως να μην είναι άχρηστη.

Η παρέμβαση Αλιβιζάτου

Κατά περίεργο τρόπο, οι συνταγματολόγοι δεν έδωσαν το παρών τις προηγούμενες μέρες που το θέμα προκάλεσε πολιτική αντιπαράθεση. Θα είχε, μάλιστα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον εάν είχε εκφέρει άποψη σχετικά ο επιστημονικά και συνταγματικά άρτιος Ευάγγελος Βενιζέλος, ως (και) “πατέρας” του νόμου περί ιθαγένειας. Δεν το έπραξε μέχρι τώρα, ζυγίζοντας μάλλον τις προτεραιότητές του. Το έκανε, όμως, ο επίσης πολύ γνωστός καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Νίκος Αλιβιζάτος.

Συγκεκριμένα, σε άρθρο γνώμης στην εφημερίδα «Καθημερινή» γράφει: «Το «de Grèce» ή «ντε Γκρες» που, σύµφωνα µε το ρεπορτάζ των εφηµερίδων, δήλωσαν ως επώνυµο οι ενδιαφερόµενοι, δεν είναι βέβαια κανονικό επώνυµο. Είναι δηλωτικό τόπου καταγωγής. Ως τέτοιο όµως το «ντε Γκρες» –δηλαδή «της Ελλάδος» και µάλιστα µε κενό ανάµεσα στις δυο λέξεις, κατά το γαλλικό de ή το γερµανικό von– το εν λόγω «επώνυµο» δεν προσδιορίζει, ούτε µπορεί να προσδιορίσει την ταυτότητα των συγκεκριµένων προσώπων, όπως θα έπρεπε.

∆ιότι χιλιάδες συµπατριώτες µας µε το όνοµα Παύλος ή Νικόλαος, θα µπορούσαν, επικαλούµενοι την αρχή της ισότητας, να διεκδικήσουν αντί άλλου επωνύµου το «της Ελλάδος» (ή «της Ηλείας», ή «της Καρδίτσας») και να το χρησιµοποιήσουν, προκαλώντας αληθινό χάος στις συναλλαγές. Από αυτή την άποψη, η αίτηση των ανωτέρω δεν πληροί, κατά τη γνώµη µου, τις προϋποθέσεις του ν. 2215/1994, ο οποίος ζητεί από αυτούς να δηλώσουν επώνυµο της επιλογής τους και όχι κάτι που δεν µοιάζει καν µε επώνυµο».

Ο κ. Αλιβιζάτος, σημειώνει πως: «Το κυριότερο, ωστόσο, είναι ότι το Σύνταγµα δεν απαγορεύει µόνο την απονοµή τίτλων ευγενείας, αλλά και τίτλων «διάκρισης» (άρθρο 4 παρ. 7). ∆εν συνιστά όµως κατ’ εξοχήν διάκριση η χρήση από έναν Ελληνα πολίτη, αντί επωνύµου, του δηλωτικού του τόπου καταγωγής του, όπως έκαναν παλαιότερα οι βασιλείς και, γενικότερα, οι ευγενείς;

Με όλο τον σεβασµό, λοιπόν, υποβάλλω τις παρατηρήσεις αυτές στον υπουργό Εσωτερικών, στον οποίο ανήκει ο τελευταίος λόγος, εν προκειµένω. Ως παλαιό µαθητή µάλιστα του Ηλία Νικολακόπουλου και, ως εκ τούτου, καλό γνώστη της νεότερης ιστορίας µας, θα του συνιστούσα και κάτι ακόµη: να θυµηθεί τον Τιµολέοντα Φιλήµονα, τον γνωστό δηµοσιογράφο, πολιτικό και διανοούµενο, ο οποίος, το 1868, είχε αντιταχθεί στην απονοµή του τίτλου του «δούκα της Σπάρτης» στον µετέπειτα βασιλιά Κωνσταντίνο. Γιατί; ∆ιότι το απαγόρευε ήδη από τότε ρητά το Σύνταγµα».

Ταυτόχρονα απευθύνει μια προτροπή προς τους Γλύξμπουργκ: «Οσο για τους άµεσα ενδιαφερόµενους, θα τους προέτρεπα να χρησιµοποιήσουν ως επώνυµο το πολύ συγγενές «∆εγρές» ή, ακόµη, σωστότερα «∆αγρές», δανειζόµενοι το επώνυµο ενός γνωστού πολιτικού του 19ου αιώνα: του Κωνσταντίνου ∆αγρέ (1821-1898), επανειληµµένα βουλευτή Μεσσηνίας, ο οποίος καταγόταν από το χωριό Βρωµόβρυση της Αλφείας».

Όμως, η πρότασή του έχει ενδιαφέρον και την συμμερίζονται κάποιοι εκ των υποψηφίων για την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ, όπως και αρκετά κορυφαία στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, είτε της λεγόμενης εσωκομματικής αντιπολίτευσης, είτε ο Νίκος Παππάς που εγκαίρως έχει καταθέσει παρόμοια πρόταση.

Τι δηλώνει ο κ. Αλιβιζάτος

Στη Γαλλία προσπαθούν να φτιάξουν κυβέρνηση συνεργασίας με ένα κατακερματισμένο πολιτικό σύστημα. Στην Ελλάδα, αν κάποτε βρεθούμε σε ανάλογο σκηνικό, τι πιστεύετε ότι θα συμβεί;

«Οταν δεν έχεις την πλειοψηφία, είναι προφανές ότι για να κυβερνηθεί ο τόπος χρειάζεσαι συμμαχίες. Πρέπει τότε να είσαι έτοιμος να κάνεις υποχωρήσεις, με διαβούλευση και διάλογο. Εχει καταντήσει στη χώρα μας οι λέξεις «συναίνεση», «διάλογος», «διαβούλευση» να θεωρούνται ισοδύναμες με την προδοσία. Στη Γαλλία, ο Ραφαέλ Γκλικσμάν κατάφερε να συσπειρώσει τους Σοσιαλιστές πρώτα στις ευρωεκλογές του 2017 και μετά στη δημιουργία του Νέου Λαϊκού Μετώπου. Ως διανοούμενος, δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, ο τύπος που μπορεί να γίνει πρωθυπουργός. Θα μπορούσε ωστόσο να παίξει ρόλο στην άμβλυνση των αντιθέσεων. Τέτοιο ρόλο σε εμάς δυσκολεύομαι να δω ποιος θα μπορούσε να τον παίξει. Τον διεκδικεί ο Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος, τελευταία, προσπαθεί να δώσει την εικόνα ενός μετριοπαθούς πολιτικού. Είναι ωστόσο πολύ νωπή ακόμη η θητεία του και, προπάντων, η στάση του την πενταετία 2010-2015. Πιστεύω ότι ίσως διεκδικήσει παρόμοιο ρόλο και η Αννα Διαμαντοπούλου».

Θα μπορέσει να παίξει ρόλο η Κεντροαριστερά αν συνεχίσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης να κυριαρχεί στο Κέντρο;

«Πιστεύω ότι τα προβλήματα το 2027, αν όχι νωρίτερα, θα τεθούν με ιδιαίτερη έμφαση. Η τρίτη τετραετία στη νεοελληνική ιστορία είναι σπανιότατο φαινόμενο. Υπάρχει εύλογη φθορά. Μετά από μια οκταετία ο κόσμος θέλει αλλαγή. Ορισμένοι στη ΝΔ πιστεύουν ότι αν αλλάξουν ηγέτη θα εξασφαλίσουν μια ακόμα τετραετία. Δεν το πολυπιστεύω, διότι θα είναι το ίδιο κόμμα με τους ίδιους ανθρώπους και την ίδια λίγο-πολύ πολιτική. Για την Κεντροαριστερά, δύο είναι οι στρατηγικές που προσφέρονται. Η μία είναι να μείνουν τα κόμματα, ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΠαΣοΚ, περιχαρακωμένα στον εαυτό τους, επιδιώκοντας να διευρυνθούν, ώστε να μπορέσει, μόνο του το καθένα, να αντιμετωπίσει την Κεντροδεξιά του Κυριάκου Μητσοτάκη. Η άλλη στρατηγική είναι να βάλουν λίγο νερό στο κρασί τους και να προχωρήσουν όλοι μαζί. Εχω την εντύπωση ότι οι παραδόσεις μας στην Ελλάδα ωθούν προς την πρώτη στρατηγική, προς τον κομματικό πατριωτισμό. Δεν είδατε πώς λειτούργησε το 2023 η απλή αναλογική; Αντί για σύγκλιση, κάθε κόμμα επιδίωξε να αυξήσει τα ποσοστά του. Οσο μένουν σε αυτή τη νοοτροπία, η ΝΔ, που είναι πιο συμπαγής – για να μην πω και πιο σοβαρή! – θα συνεχίσει να κυριαρχεί με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, είτε μόνη της είτε με τη συνδρομή του κ. Βελόπουλου. Κάτι που, δεν σας κρύβω, με ανησυχεί. Αυτά είναι τα κρίσιμα διλήμματα, που θα πρέπει να τεθούν με το όνομά τους στις συνεχιζόμενες ενδοκομματικές αντιπαραθέσεις και στον ΣΥΡΙΖΑ και στο ΠαΣοΚ».

Βλέπετε προοπτική συνεννόησης του σημερινού ΠαΣοΚ, όποιον και αν έχει αρχηγό, με τον ΣΥΡΙΖΑ του Στέφανου Κασσελάκη;

«Για τον Στέφανο Κασσελάκη πιστεύω ότι όσο παρατείνεται η παραμονή του στην Ελλάδα τόσο δεν θα υπάρχει λύση. Είναι μέρος του προβλήματος. Ακόμη και αν έχει τις καλύτερες προθέσεις, το συγκεκριμένο άτομο δεν μπορεί να δώσει οποιαδήποτε προοπτική, γιατί είναι εκτός ελληνικής πραγματικότητας. Θα πρέπει να καταλάβουμε ότι κάποια πράγματα δεν μαθαίνονται από τη μια στιγμή στην άλλη. Οπως είπα, η παράδοσή μας είναι ο κομματικός πατριωτισμός. Η συγχώνευση είναι δύσκολη, θα έλεγα σχεδόν αδύνατη. Ούτε όμως και σύμπηξη μιας συμμαχίας, ενός συνασπισμού, αφού δεν τον ευνοεί ο εκλογικός νόμος. Σας θυμίζω ότι οι συνασπισμοί δεν παίρνουν το μπόνους των επιπλέον εδρών. Αν και ριψοκίνδυνη, υπάρχει ωστόσο μια λύση: ΣΥΡΙΖΑ και ΠαΣοΚ να μην κατεβάσουν υποψηφίους στις επόμενες εκλογές, αλλά να συγκροτήσουν ένα τρίτο κόμμα, με νέο όνομα και συλλογική ηγεσία, επιφυλασσόμενα, όπως στη Γερμανία, να προτείνουν κάποιον άλλον για πρωθυπουργό. Το κόμμα αυτό θα μπορούσε να διεκδικήσει την εξουσία, ενώ παράλληλα τα δύο ιδρυτικά θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν. Εκλογικά, το σχήμα αυτό μπορεί να λειτουργήσει. Διερωτώμαι, εν τούτοις, με ποιο πρόγραμμα και με ποια πολιτική προοπτική».

Ο καταδικασμένος νεοναζί, πρώην εξέχων μέλος της εγκληματικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής, τονίζει χαρακτηριστικά ότι ο συνασπισμός ανεξάρτητων υποψηφίων δεν είναι κόμμα και δεν δικαιούται κρατικής χρηματοδότησης. Επικαλείται, δε, τη γνωμοδότηση του γνωστού συνταγματολόγου Νίκου Αλιβιζάτου.

Ο συνασπισμός μάλιστα θα έχει το όνομα “Ελληνες” (που θα είχε το κόμμα Κασιδιάρη εφόσον του είχε επιτραπεί η κάθοδος στις εκλογές της 21ης Μαϊου).

Στις εκλογές της 25ης Ιουνίου θα είμαι ανεξάρτητος υποψήφιος βουλευτής Α' Αθηνών με τον συνασπισμό Ανεξαρτήτων Υποψηφίων υπό την επωνυμία ΕΛΛΗΝΕΣ. Η δήλωση της υποψηφιότητας μου θα βασιστεί στις προβλέψεις του εκλογικού νόμου και στην γνωμοδότηση Αλιβιζάτου: « Αν ο Κασιδιάρης και…

— Ηλίας Κασιδιάρης (@IliasKasidiaris) May 25, 2023

Με δήλωσή του πάντως, ο Νίκος Αλιβιζάτος τόνισε ότι “δεν νοείται συνδυασμός ανεξάρτητων υποψηφίων. Αναλυτικά υποστήριξε: “Δεν νοείται συνδυασμός ανεξάρτητων υποψηφίων σε όλη τη χώρα. Πρόκειται, στην πραγματικότητα για πολιτικό κόμμα. Είναι μια προφανής προσπάθεια να καταστρατηγηθούν οι απαγορευτικές ρυθμίσεις του πρόσφατου νόμου”.

Ολόκληρο το άρθρο Αλιβιζάτου στην “ΚτΚ”:

Εκτός από την παράνομη παρακολούθηση με το σύστημα Predator, για την οποία τον ενημέρωσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ο κ. Νίκος Ανδρουλάκης παρακολουθούνταν επισήμως και από την ΕΥΠ, για λόγους που δεν αποκαλύφθηκαν. Η δεύτερη αυτή υποκλοπή ήταν με άλλα λόγια «νόμιμη», αφού τη διέταξε η αρμόδια εισαγγελέας.

Αυτό είναι το καινούργιο στοιχείο που προέκυψε προχθές και οδήγησε στην παραίτηση του διοικητή της ΕΥΠ και του διευθυντή του πρωθυπουργικού γραφείου, ο οποίος ασκούσε τη σχετική εποπτεία. Διότι –όπως ειπώθηκε– ο πρωθυπουργός θεώρησε αθέμιτο να παρακολουθείται ένας πολιτικός αρχηγός χωρίς ο ίδιος να τηρηθεί ενήμερος.

Αν ισχύουν τα ανωτέρω, υπάρχει μείζον πολιτικό πρόβλημα. Διότι η εκδοχή αυτή θα ισοδυναμούσε με αποδοχή του ενδεχομένου να παρακολουθείται νόμιμα αρχηγός πολιτικού κόμματος ως ύποπτος για προσβολή της εθνικής ασφάλειας ή για διάπραξη ιδιαίτερα σοβαρού εγκλήματος (άρθρο 19 του Συντάγματος). Και τούτο με απλή εισαγγελική διάταξη, χωρίς καμία πρόσθετη εγγύηση, όπως θα ήταν, για παράδειγμα, απόφαση Δικαστικού Συμβουλίου ή διήθηση της σχετικής πρότασης από την Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, τη γνωστή ΑΔΑΕ. Αρκεί να το γνώριζε ο πρωθυπουργός και, προφανώς, να είχε δώσει το πράσινο φως. Μήπως θα πρέπει να θυμίσει κανείς στον κ. Μητσοτάκη ότι παρόμοιες ερμηνείες οδήγησαν σε παραίτηση τον πρόεδρο Νίξον το 1974, στο πλαίσιο του περίφημου σκανδάλου Watergate;

Η ανωτέρω είναι η πολιτική διάσταση της «υπόθεσης Ανδρουλάκη», την οποία ασφαλώς επιτείνει ο στενός συγγενικός δεσμός του κ. Γρ. Δημητριάδη με τον πρωθυπουργό. Θέλω να πιστεύω ότι η σχετική έρευνα –αλήθεια, γιατί καθυστερεί ο κ. Ντογιάκος;– θα αποκαλύψει την αλήθεια και θα αποδώσει τις σχετικές ευθύνες.

Υπάρχει όμως και η συνταγματική διάσταση της υπόθεσης, στην οποία δεν έχει δοθεί η προσοχή που θα έπρεπε. Δίχως άλλο, αφότου ξέσπασε το σκάνδαλο των παράνομων υποκλοπών, το 1989, το οποίο –θυμίζω– παρ’ ολίγο να οδηγήσει στο Ειδικό Δικαστήριο τον ίδιο τον Ανδρέα Παπανδρέου, έγιναν σημαντικά βήματα, πρώτα με τον ν. 2225/1994 και στη συνέχεια με την ίδρυση της ΑΔΑΕ, με τον ν. 3115/2003, τη σύσταση της οποίας προβλέπει το ίδιο το Σύνταγμα. Η τεχνολογία, εντούτοις, εξελίχθηκε με τόσο ραγδαίους ρυθμούς, ώστε οι εισαχθείσες εγγυήσεις να έχουν μείνει σήμερα δραματικά πίσω. Θα σταθώ σε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα:

• Αν σκεφτεί κανείς ότι πάνω από το 80% των νόμιμων παρακολουθήσεων γίνονται σήμερα για λόγους «εθνικής ασφάλειας» και ότι, σύμφωνα με τον νόμο, τις παρακολουθήσεις αυτές μπορεί να τις ζητήσει από τον αρμόδιο εισαγγελέα όχι μόνο η δικαστική αρχή (π.χ. ο ανακριτής σε μια υπόθεση κατασκοπείας), αλλά οποιαδήποτε «άλλη στρατιωτική ή αστυνομική ή δημόσια αρχή», θα αντιληφθεί το μέγεθος των καταχρήσεων που μπορεί να γίνουν. Γιατί, όσο έντιμος, φιλότιμος και ανεξάρτητος και αν είναι ο εισαγγελέας, διερωτάται κανείς με ποια στοιχεία θα αμφισβητήσει την πρόταση που του υποβάλλει η ΕΥΠ, ή κάποια άλλη αρχή που ισχυρίζεται ότι ο Χ ενημερώνει συστηματικά την Τουρκία για τις κινήσεις του στόλου μας; Με άλλα λόγια, με πλήρη σεβασμό της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών, μήπως θα έπρεπε, ειδικά για τις περιπτώσεις εθνικής ασφάλειας, να προβλεφθεί ότι τα αιτήματα της ΕΥΠ και των άλλων αρμόδιων αρχών, προτού υποβληθούν στον αρμόδιο εισαγγελέα, υποβάλλονται στον έλεγχο της ΑΔΑΕ;

Ο κατάλογος των «ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων», για τη δια- κρίβωση των οποίων το άρθρο 19 του Συντάγματος επιτρέπει, κατ’ εξαίρεση, παρακολου- θήσεις, έχει τελευταία επεκταθεί υπέρμετρα.

• Ο κατάλογος των «ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων», για τη διακρίβωση των οποίων το άρθρο 19 του Συντάγματος επίσης επιτρέπει, όλως κατ’ εξαίρεση, τις παρακολουθήσεις, έχει τελευταία επεκταθεί υπέρμετρα. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι, με πρόσφατη τροπολογία, προστέθηκαν και περιπτώσεις για τις οποίες διεξάγει έρευνα η Επιτροπή Ανταγωνισμού. Μήπως ο κατάλογος αυτός θα πρέπει να περιοριστεί;

• Με άλλη τροπολογία της σημερινής κυβέρνησης –και παρά την έντονη διαμαρτυρία του προέδρου της ΑΔΑΕ– καταργήθηκε πέρυσι η υποχρέωση της εκ των υστέρων ενημέρωσης των θιγομένων από την αρμόδια αρχή, ώστε, σε περίπτωση αδικαιολόγητης υποκλοπής, να μπορούν να διεκδικήσουν αποζημίωση. Σημειωτέον ότι, για το ζήτημα αυτό, έχει από καιρό αποφανθεί και το Δικαστήριο του Στρασβούργου, κάτι που επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις ευθύνες της κυβέρνησης.

• Τέλος και κυρίως, σε αντίθεση με όσα συμβαίνουν σε άλλες χώρες –έχω υπόψη μου τη Γαλλία–, η ισχύουσα νομοθεσία δεν προβλέπει «πλαφόν», δηλαδή ανώτατο αριθμό επιτρεπόμενων παρακολουθήσεων, με αποτέλεσμα αυτές κατά τα τελευταία χρόνια να έχουν πολλαπλασιαστεί σε βαθμό κυριολεκτικά ανέλεγκτο.

Το συμπέρασμα που συνάγεται από τα ανωτέρω είναι ότι, εκτός από τις πολιτικές ευθύνες, που θα πρέπει το ταχύτερο να αποδοθούν, υπάρχουν στο πεδίο των ηλεκτρονικών υποκλοπών θεσμικά κενά, τα οποία μια κυβέρνηση που θέλει να σέβεται το κράτος δικαίου και τα δικαιώματα του ανθρώπου οφείλει να αντιμετωπίσει το ταχύτερο δυνατό και με τη σοβαρότητα που επιβάλλεται. Μόνον έτσι θα πείσει ότι εννοεί όλα όσα λέει.

* Ο κ. Νίκος Κ. Αλιβιζάτος είναι ομότιμος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Ωστόσο, είναι τουλάχιστον περίεργο το γεγονός πως ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου χρησιμοποιεί βαρύτατες εκφράσεις και υιοθετεί την πιο ακραία ρητορική κυβερνητικών στελεχών συνδέοντας τον ΣΥΡΙΖΑ και τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης με την τρομοκρατία και την βία. Δημιουργώντας, έτσι, προϋποθέσεις για νέο κύκλο διχαστικής αντιπαράθεσης ενόψει και της αυριανής συζήτησης στη Βουλή. Το άρθρο, βεβαίως, δημοσιεύτηκε στις 7 Μαρτίου, πριν την συνάντηση με τον πρωθυπουργό, αναδεικνύεται, ωστόσο, ενόψει της μάχης στη Βουλή.

«Μόνον αρρωστημένα μυαλά μπορούν να θεωρούν ότι περιστατικά όπως οι βόμβες μολότοφ στις ”ειρηνικές” διαδηλώσεις συνιστούν κανονικότητες, που θα πρέπει κάποιος να τις ανέχεται στο πλαίσιο της ελευθερίας της έκφρασης» γράφει ο Νίκος Αλιβιζάτος και ρίχνει ευθύνες στον ΣΥΡΙΖΑ γιατί, όπως ισχυρίζεται, διεκδικεί ευμενή μεταχείριση για έναν τρομοκράτη.

«Με την ουσιαστική συμπόρευση του ΣΥΡΙΖΑ με τον Κουφοντίνα δεν έχουμε πια να κάνουμε με την αντιπαράθεση ενός τρομοκράτη, από τη μια μεριά, και της κυβέρνησης από την άλλη. Βρισκόμαστε ξανά, όπως το 2008 και το 2011, ενώπιον μιας ακόμη εκδοχής της προνεωτερικής σύγκρουσης Δεξιάς και Αριστεράς για την ανοχή που θα πρέπει να επιδεικνύεται στην πολιτική βία», γράφει ο κ. Αλιβιζάτος και αναφέρει το πώς μπορούμε να βγούμε από «το σπιράλ της έντασης»:

«Στο πολιτικό, ωστόσο, επίπεδο νομίζω ότι τα πράγματα είναι πιο απλά: αν η υπόθεση Κουφοντίνα αντιμετωπισθεί στις πραγματικές της διαστάσεις, αν δηλαδή θεωρηθεί ως σύγκρουση ενός περιθωριακού ρεύματος ιδεών κάποιων αμετανόητων υποστηρικτών της ένοπλης βίας με τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου, νομίζω ότι η ένταση θα πέσει. Για να γίνει όμως αυτό, την κύρια ευθύνη τη φέρει ο ΣΥΡΙΖΑ. Είναι καιρός να το αντιληφθεί ο κ. Τσίπρας», καταλήγει το άρθρο του κ. Αλιβιζάτου.

Ολόκληρο το άρθρο του κ. Αλιβιζάτου στην «Καθημερινή»:

Με την τελευταία τροπή της υπόθεσης Κουφοντίνα, καταφέραμε το ακατόρθωτο. Να ξαναζωντανέψουμε μιαν αντιπαράθεση που πολλοί τη θεωρούσαμε οριστικά ξεπερασμένη: τη συζήτηση για τη σχέση δημοκρατίας και πολιτικής βίας.

Γιατί τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων –και δεν αναφέρομαι μόνο στις δηλώσεις του κ. Δρίτσα– έδειξαν ότι, για τον ΣΥΡΙΖΑ, οι τρομοκράτες της 17Ν, όσο και αν αποδοκιμάζεται η δράση τους στα λόγια, εξακολουθούν να θεωρούνται πολιτικοί εγκληματίες, οι οποίοι, ως τέτοιοι, δικαιούνται ευμενή μεταχείριση. Ξαναθυμήθηκα έτσι μια σειρά αd hominem διατάξεων, που είχε ψηφίσει ο ΣΥΡΙΖΑ ως κυβέρνηση, ειδικά για τον αρχιτρομοκράτη. Μεταξύ αυτών και η δυνατότητα έκτισης της ποινής του σε αγροτική φυλακή. Μου ήρθαν επίσης στο μυαλό κάποιες άλλες διατάξεις του κ. Παρασκευόπουλου, που αντιμετώπιζαν ευνοϊκά τους διαδηλωτές όταν τα σπάνε. Και τούτο στη λογική «παιδιά είναι, δεν βαριέσαι». Πού να οφείλεται η έκδηλη αυτή συμπάθεια του ΣΥΡΙΖΑ προς την πολιτική βία;

Θα ήταν, βέβαια, τραγικό λάθος να υποστηρίξει κανείς ότι την πολιτική βία ηγάπησε στον τόπο μας μόνον η Αριστερά. Και ότι είναι φαινόμενο μόνο της τελευταίας περιόδου. Θα ήταν σαν να ξεχνάει τους τρεις εμφυλίους της Επανάστασης του 1821, τη δολοφονία του Καποδίστρια, τις εξεγέρσεις κατά του Οθωνα ή –για να περάσουμε στον εικοστό αιώνα– τον Εθνικό Διχασμό, τους εμφυλίους της δεκαετίας του 1940 και, τέλος, την απαίσια βία των συνταγματαρχών.

Μακριά από μένα κάθε σκέψη ότι σήμερα ζούμε παρόμοιες περιστάσεις. Ξεπερνώντας απανωτές δοκιμασίες, με τελευταία τα μνημόνια, η μεταπολιτευτική μας δημοκρατία έδειξε ότι μπορούμε να επιλύουμε τις διαφορές μας μέσω κάλπης και όχι διά των όπλων. Στα βασικά, εξάλλου, Νέα Δημοκρατία και ΣΥΡΙΖΑ συμφωνούν, είτε πρόκειται για την εξωτερική πολιτική και τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας είτε για τους κανόνες του παιχνιδιού: το έδειξε προ μηνών η θερμή υποδοχή του κ. Ζάεφ από την κυβέρνηση στην Αθήνα και, προ έτους, η τέταρτη αναθεώρηση του Συντάγματος. Οι διαφορές, με άλλα λόγια, των δύο μεγάλων κομμάτων σήμερα –όπως, άλλωστε και παλαιότερα, μεταξύ Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ– τοποθετούνται στον άξονα Δεξιά – Αριστερά και δεν υπερβαίνουν τα εσκαμμένα σε μια συνήθη δυτικοευρωπαϊκή κοινοβουλευτική δημοκρατία, παρά την ένταση με την οποία εκδηλώνονται.

Αν υπάρχει μια ελληνική ιδιομορφία, αυτή, κατά τη γνώμη μου, δεν εντοπίζεται στην ουσία, αλλά στη διαδικασία της πολιτικής. Πρόκειται για τη μοναδική στα ευρωπαϊκά δεδομένα οξύτητα της πολιτικής αντιπαράθεσης, που δυσχεραίνει τις εντοπισμένες συναινέσεις, τις τόσο αναγκαίες για να προχωρήσουν ορισμένα πράγματα.

Δεν είναι της στιγμής να αποδώσει κανείς ακριβοδίκαια ευθύνες. Σε ό,τι με αφορά, πάντως, νομίζω ότι θα ήταν άδικο να μην αναγνωρίσει κανείς ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, μετά το δημοψήφισμα του 2015, έδωσε σοβαρά δείγματα ωρίμανσης. Οσο και αν αμαυρώνουν την εικόνα που άφησε υποθέσεις όπως οι τηλεοπτικές άδειες και η δράση του κ. Παπαγγελόπουλου, δεν ήταν αυτές που έδωσαν τον τόνο στη διακυβέρνησή του. Σήμερα, ωστόσο, λες και μετάνιωσε για τη «δεξιά» παρέκκλισή του και αισθάνεται την ανάγκη να απολογηθεί. Δεν εξηγείται διαφορετικά η σχεδόν ανοιχτή συμπόρευσή του με τους θιασώτες της βίας.

Οσο για τη Νέα Δημοκρατία, που δεν θα πρέπει να ξεχνάει κανείς τη σημαντική συμβολή της στη διάλυση της Χρυσής Αυγής, θα μπορούσε να πει κανείς ότι, υπό τη σημερινή ηγεσία της, έκανε σημαντικά βήματα για την κατοχύρωση της ισονομίας και για τον σεβασμό των κανόνων του δημοκρατικού παιχνιδιού. Με κριτήριο τα ισχύοντα στην Ευρώπη, οι μομφές που διατυπώνονται εις βάρος της για «αστυνομοκρατία» είναι αστειότητες. Μόνον αρρωστημένα μυαλά μπορούν να θεωρούν ότι περιστατικά όπως η διαπόμπευση του πρύτανη του Οικονομικού Πανεπιστημίου, οι καταλήψεις δημόσιων κτιρίων για ψύλλου πήδημα και οι βόμβες μολότοφ στις «ειρηνικές» διαδηλώσεις συνιστούν κανονικότητες, που θα πρέπει κανείς να τις ανέχεται στο πλαίσιο της ελευθερίας της έκφρασης.

Αυτή τη διαφαινόμενη προσέγγιση ως προς τον τρόπο της πολιτικής αντιπαράθεσης τη δηλητηριάζει η υπόθεση Κουφοντίνα. Από τη σκοπιά μου, δεν πίστεψα ούτε στιγμή ότι η διαφορά είναι νομική. Μια απρόσεκτη διατύπωση του νόμου –πώς τους ξέφυγε εκείνο το «επαναμετάγεται στο κατάστημα κράτησης από το οποίο μετήχθη»– σε συνδυασμό με την επιπολαιότητα του χειρισμού της υπόθεσης από την αρμόδια γενική γραμματέα στο πρώτο στάδιο της σημερινής σύγκρουσης έδωσαν λαβή να προβληθεί ως παραβίαση ενός δικαιώματός του η μεταγωγή του στις φυλακές του Δομοκού. Τέτοιο δικαίωμα, ωστόσο, δεν υπήρξε ποτέ ούτε υπάρχει, και ορθά αυτό επισημαίνεται από την κυβέρνηση.

Η υπόθεση, με άλλα λόγια, είναι αμιγώς πολιτική. Με αυτό το δεδομένο διερωτώμαι: Είναι, μα είναι δυνατό, τραβώντας τα πράγματα ώς τα άκρα, ο έγκλειστος να είναι αυτός που καθορίζει την ημερήσια διάταξη, την agenda της πολιτικής αντιπαράθεσης; Γιατί, ας μην κοροϊδευόμαστε, με την ουσιαστική συμπόρευση του ΣΥΡΙΖΑ με τον Κουφοντίνα δεν έχουμε πια να κάνουμε με την αντιπαράθεση ενός τρομοκράτη, από τη μια μεριά, και της κυβέρνησης από την άλλη. Βρισκόμαστε ξανά, όπως το 2008 και το 2011, ενώπιον μιας ακόμη εκδοχής της προνεωτερικής σύγκρουσης Δεξιάς και Αριστεράς για την ανοχή που θα πρέπει να επιδεικνύεται στην πολιτική βία.

Δεν ανήκει σε μένα να υποδείξω τρόπους εξόδου από το σπιράλ της έντασης. Η Δικαιοσύνη έχει επιληφθεί και θέλω να πιστεύω ότι θα κάνει καλά τη δουλειά της. Στο πολιτικό, ωστόσο, επίπεδο νομίζω ότι τα πράγματα είναι πιο απλά: αν η υπόθεση Κουφοντίνα αντιμετωπισθεί στις πραγματικές της διαστάσεις, αν δηλαδή θεωρηθεί ως σύγκρουση ενός περιθωριακού ρεύματος ιδεών κάποιων αμετανόητων υποστηρικτών της ένοπλης βίας με τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου, νομίζω ότι η ένταση θα πέσει.

Για να γίνει όμως αυτό, την κύρια ευθύνη τη φέρει ο ΣΥΡΙΖΑ. Είναι καιρός να το αντιληφθεί ο κ. Τσίπρας.