Χαρακτηρίζει «βεβιασμένη» την απόφαση της κυβέρνησης για απολιγνιτοποίηση και ότι ο ίδιος είναι υπέρ του μακροχρόνιου σχεδιασμού, με συμμέτοχο όμως την κοινωνία και με ξεκάθαρες σταθερές σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια, την ενεργειακή αποδοτικότητα και την ανάπτυξη.

Ακολουθεί η συνέντευξη αναλυτικά:

Το θέμα της ενέργειας για μια χώρα πάντα ήταν μείζον. Ωστόσο όπως φαίνεται από τη διαχείριση που του επεφύλαξαν οι ελληνικές κυβερνήσεις τα τελευταία χρόνια δεν είχε και τις καλύτερες προοπτικές για την Ελλάδα. Δηλαδή από το 2012 και μετά- αφού κυβέρνησαν όλα τα κόμματα του δημοκρατικού τόξου – δεν έκαναν ό,τι μπορούσαν για να πετύχουν το καλύτερο στην πολιτική της ενέργειας. Σήμερα ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση στην πολιτική της χώρας στον συγκεκριμένο τομέα; 

Υπάρχουν διαφορετικές θεωρήσεις αναφορικά με την οργάνωση της ενεργειακής μας πολιτικής και το μοντέλο ανάπτυξης.

Χωρίς να θέλω να ακυρώσω σημαντικές προσπάθειες που έγιναν απ’ όλες τις κυβερνήσεις διαχρονικά για την καλύτερη οργάνωση του τομέα της ενέργειας στη χώρα μας, πιστεύω ότι τα τελευταία τρία χρόνια σημειώνονται οι μεγαλύτερες αντιφάσεις, αναδιπλώσεις και αστοχίες, πολύ πριν και πέρα απ’ τον πόλεμο.

Καταρχάς, αναφορικά με τη λειτουργία των αγορών:

Αποδεικνύεται σήμερα περίτρανα ότι οι ενεργειακές αγορές δεν μπορούν να λειτουργούν πάντοτε τέλεια, ούτε «στον αυτόματο». Απαιτούν εποπτεία, ρυθμιστική εγρήγορση και νομοθετική παρέμβαση, ιδίως όταν πρόκειται για ρηχές (λίγες συναλλαγές) και ολιγοπωλιακές (λίγοι παίκτες) αγορές.

Σήμερα η κυβέρνηση επιχειρεί με καθυστέρηση 1 έτους παρέμβαση στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία όμως ούτε συνοχή έχει, ούτε αποκρυσταλλωμένη είναι, ούτε ευδιάκριτο αποτύπωμα έχει μέχρι στιγμής. Προφανώς αναδιπλώνεται από προηγούμενη θέση της ότι «οι αγορές λειτουργούν μία χαρά» και δεν χρειάζονται καμία παρέμβαση.

• Αναδιπλώνεται επίσης σχετικά με τη χρήση του λιγνίτη, το ρόλο των υδρογονανθράκων κ.ο.κ., κάτι που μαρτυρά έλλειψη μακροχρόνιου ενεργειακού σχεδιασμού. Και δεν είναι μόνο ο πόλεμος η αιτία, αλλά τα αδιέξοδα προηγούμενων αποφάσεων.

Για παράδειγμα, η απολιγνιτοποίηση είχε προχωρήσει και επί της προηγούμενης κυβέρνησης, αλλά με πιο ομαλό και σχεδιασμένο τρόπο, με βάση δηλαδή την ολοκλήρωση του κύκλου ζωής των λιγνιτικών μονάδων. Όχι πυροτεχνηματικά και βεβιασμένα.

Άλλο παράδειγμα:

• οι Ενεργειακές Κοινότητες που εισήχθησαν στην Ελλάδα το 2018. Προάγουν τη συμπεριληπτικότητα και την τοπικότητα στην παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και θα μπορούσαν να αποτελέσουν την αιχμή του δόρατος στο αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας στο δρόμο προς την κλιματική μετάβαση. Αντί να στηριχθούν θεσμικά και οικονομικά, αποδυναμώνονται και βαλτώνουν. Είμαι υπέρ του μακροχρόνιου σχεδιασμού, με συμμέτοχο όμως την κοινωνία και με ξεκάθαρες σταθερές σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια, την ενεργειακή αποδοτικότητα και την ανάπτυξη.

Υποστηρίζω την ανάγκη απεξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα (σε αέρια ή υγρή μορφή), τάσσομαι υπέρ της καταπολέμησης της ενεργειακής φτώχειας με έξυπνα ρυθμιστικά, θεσμικά και χρηματοδοτικά εργαλεία και δικαιότερη κατανομή βαρών και επιχειρηματικού ρίσκου, και πιστεύω στην παραγωγή ενέργειας «από τα κάτω προς τα πάνω» με ισχυρά κίνητρα και συμπεριληπτικές πολιτικές. Ενεργειακή ασφάλεια και ενεργειακή φτώχια είναι έννοιες ασύμβατες.   

–Η έξοδος σε πιο πράσινες επιλογές είναι βιώσιμη; Τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά πάρκα είναι το μέλλον ή θα δούμε και άλλους τρόπους για να πετύχουμε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αυτονομία; 

 Η κλιματική αλλαγή είναι εδώ και μας κτυπά την πόρτα. Και η κλιματική μετάβαση μπορεί και πρέπει να πραγματοποιηθεί χωρίς ισχυρούς κοινωνικούς και οικονομικούς κραδασμούς. Χρειάζεται όμως γι’ αυτό επανασχεδιασμός και νέες προτεραιότητες.

Υπάρχει η ευκαιρία του Ταμείου Ανάκαμψης και άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων και ευρωπαϊκών πόρων που δεν πρέπει να σπαταληθούν, ούτε να κατευθυνθούν αποκλειστικά σε μεγάλα έργα υποδομών ορυκτών καυσίμων σε μία λογική παραγωγής ενέργειας «από τα πάνω προς τα κάτω» (top down).

Αντιθέτως, πρέπει να κατευθυνθούν στην ενίσχυση όσο το δυνατόν μεγαλύτερης διασποράς στην παραγωγή ενέργειας «από τα κάτω προς τα πάνω» (bottom up), με εκσυγχρονισμό των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και στήριξη της ιδιοπαραγωγής και ιδιοκατανάλωση σε μια λογική «ενεργειακής δημοκρατίας», με ενεργειακές κοινότητες και την κοινωνία να συμμετέχει συλλογικά στον ενεργειακό σχεδιασμό.

Αυτά δεν είναι ούτε ουτοπικά ούτε θεωρητικά. Εφαρμόζονται ήδη σε πολλές άλλες χώρες της ΕΕ (στη Γερμανία το 50% της ενέργειας από ΑΠΕ διέρχεται υποχρεωτικά μέσω Ενεργειακών Κοινοτήτων) και έχουν ευδιάκριτο αποτύπωμα στην διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος, με περισσότερο φιλικές προ το περιβάλλον μορφές ενέργειας και χωρίς κοινωνικά αδιέξοδα και αντιδράσεις.       

–Είστε Πανεπιστημιακός, Καθηγητής της Ευρωπαϊκής Έδρας Jean Monnet και Διευθυντής Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ενέργεια στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Ποιος είναι ο ρόλος της ακαδημαϊκής κοινότητας; Λειτουργεί συμβουλευτικά για την Πολιτεία;   

Το Πανεπιστήμιο είναι και πρέπει να παραμείνει ένα ανεξάρτητο και πλουραλιστικό επιστημονικό και ερευνητικό forum. Στο διεθνές Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην Ενέργεια του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς που έχω τη χαρά να διευθύνω, συνεργαζόμαστε πανεπιστημιακοί, επιστήμονες και φοιτητές με διεπιστημονικό υπόβαθρο και σημαντική ερευνητική και επαγγελματική διαδρομή ο καθένας κι η καθεμιά. Συμβουλεύουμε την Πολιτεία όταν αυτό μας ζητείται και καταθέτουμε προτάσεις για όλα τα μείζονα διακυβεύματα του ενεργειακού τομέα.

• Αρκεί κανείς να ανατρέξει στις δημοσιευμένες μελέτες, διπλωματικές εργασίες και επιστημονικά συνέρια που έχουν οργανωθεί όλα αυτά τα χρόνια από την ίδρυση του Προγράμματος και θα αλιεύσει χρήσιμες και τεκμηριωμένες απόψεις, θέσεις και προτάσεις, με παρρησία αλλά και πλουραλισμό, για πολλά επίκαιρα ζητήματα.

Εναπόκειται στην Πολιτεία πώς θα εκμεταλλευθεί καλύτερα το επιστημονικό δυναμικό και τη συσσωρευμένη επιστημονική γνώση και εμπειρία του Προγράμματός μας, αλλά και της ακαδημαϊκής κοινότητας εν γένει, για το καλό της κοινωνίας και της εθνικής μας οικονομίας.  

*Καθηγητής της Ευρωπαϊκής Έδρας Jean Monnet στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο & Δίκαιο Ενέργειας του Πανεπιστημίου Πειραιώς, ιδρυτής και διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος “MSc in Energy: Strategy, Law & Economics” του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Διετέλεσε Διευθυντής Νομικών Υπηρεσιών & Νομικός Σύμβουλος, Μέλος ΔΣ και Πρόεδρος (υπηρεσιακός) της ΔΕΠΑ ΑΕ, Πρόεδρος της Ένωσης Πανεπιστημιακών Ευρωπαϊκών Σπουδών και Πρόεδρος της Νομικής Επιτροπής της EUROGAS, της ένωσης 45 ενεργειακών εταιρειών φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Είναι σύμβουλος του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης και Προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ A. Τσίπρα σε θέματα ενέργειας και ανταγωνισμού.   

Ο κ. Τσάφος θα ξεκινήσει άμεσα συνεργασία για διμερή θέματα ενέργειας με τον Έρικ Χοκστάιν, σύμβουλο του Τζο Μπάιντεν για θέματα ενέργειας.

Εκτός, όμως, από τον πρωθυπουργό που διόρισε τον κ. Τσάφο στην θέση του συμβούλου του σε θέματα ενέργειας, και οι Αλέξης Τσίπρας και Νίκος Ανδρουλάκης διαθέτουν εδώ και λίγο καιρό ειδικούς συμβούλους, δεδομένου ότι η ενέργεια αποτελεί αιχμή του δόρατος της πολιτικής τους, τόσο ως προς την πτυχή της ακρίβειας (ρήτρα αναπροσαρμογής, λογαριασμοί), όσο και επειδή πρέπει να εκπονηθούν ειδικά σχέδια και προτάσεις νόμων. Ο Νικόλαος Φαραντούρης συνεργάζεται στενά με τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ενώ ο Χάρης Δούκας συμβουλεύει τον Νίκο Ανδρουλάκη.

Ποιοί είναι

Ο Νίκος Τσάφος είναι πρόεδρος και επικεφαλής αναλυτής της Enalytica, της εταιρείας την οποία ίδρυσε (μαζί με τον Janak Mayer) το 2014, με έδρα την Ουάσινγκτον και η οποία όπως τονίζει φιλοδοξεί να μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο η ενεργειακή βιομηχανία εντοπίζει και χρησιμοποιεί τις πληροφορίες. Πριν την ίδρυση της Enalytica, ο κ. Τσάφος εργάστηκε επί επτάμιση χρόνια στην PFC Energy, με αρμοδιότητα την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε θέματα της παγκόσμιας αγοράς φυσικού αερίου, ενώ ήταν επικεφαλής και του τμήματος ερευνών για θέματα παγκόσμιας αγοράς φυσικού αερίου της ίδιας εταιρείας.

Σε πάνω από 30 χώρες
Στο πλαίσιο της εμπειρίας του, έχει συνεργαστεί με πάνω από εκατό εταιρείες, οικονομικούς οργανισμούς και κυβερνήσεις σε πάνω από 30 χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο, με εξειδίκευση σε θέματα στρατηγικής, εισόδου σε αγορές χωρών, ανάπτυξης πρότζεκτ και εμπορίας αερίου και LNG. Έχει υπηρετήσει στην Ελληνική Αεροπορία και πριν την στρατιωτική του θητεία είχε ασχοληθεί με τον κλάδο των επενδύσεων ελληνικών εφοπλιστικών εταιρειών σε κινεζικά ναυπηγεία.

Ο Νικόλαος Φαραντούρης

ον τομέα Ενέργειας και Ανταγωνισμού, στην κορυφή της επικαιρότητας, αναλαμβάνει ο Νικόλαος Φαραντούρης, Καθηγητής της Ευρωπαϊκής Έδρας Jean Monnet στο Δίκαιο Ενέργειας και Ανταγωνισμού, γνωστός στην ενεργειακή αγορά από προηγούμενες θέσεις ευθύνης στην Ελλάδα και το Εξωτερικό.

Διδάκτωρ Νομικής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, έχει εργαστεί ως δικηγόρος και νομικός σύμβουλος στο Λονδίνο, Νέα Υόρκη, Βρυξέλλες και Αθήνα σε υποθέσεις ενέργειας, ανταγωνισμού, ναυτιλίας, συγχωνεύσεων και εξαγορών.

Υπήρξε μέλος της Επιτροπής Ανταγωνισμού, μέλος της Επιτροπής Ενέργειας της Ακαδημίας Αθηνών και Πρόεδρος της Ένωσης Πανεπιστημιακών Ευρωπαϊκών Σπουδών.

Την περίοδο 2009 -2019 χρημάτισε Διευθυντής Νομικών Υπηρεσιών & Νομικός Σύμβουλος, μέλος ΔΣ και υπηρεσιακός Πρόεδρος στη ΔΕΠΑ ΑΕ, ενώ μεταξύ 2016-2019, Πρόεδρος της Νομικής Επιτροπής της ένωσης εταιρειών φυσικού αερίου στην Ευρώπη EUROGAS.

Είναι Διευθυντής του διεθνούς αγγλόφωνου Μεταπτυχιακού Προγράμματος στη Στρατηγική, Δίκαιο & Οικονομικά της Ενέργειας στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς.

Ο Χάρης Δούκας

Ο Χάρης Δούκας είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ). Είναι Διπλωματούχος Μηχανολόγος Μηχανικός (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), με διδακτορική διατριβή στα συστήματα υποστήριξης αποφάσεων ενεργειακής πολιτικής και διοίκησης (Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών, ΕΜΠ).

Η επιστημονική και ερευνητική του δραστηριότητα σχετίζεται με την ανάπτυξη συστημάτων υποστήριξης αποφάσεων ενεργειακής και περιβαλλοντικής πολιτικής. Έχει σχεδόν 2 δεκαετίες εμπειρίας στο σχεδιασμό ενεργειακών πολιτικών, προγραμμάτων προώθησης ανανεώσιμων πηγών και εξοικονόμησης ενέργειας και δράσεων διαχείρισης ενέργειας σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Επίσης, συμμετέχει ως εμπειρογνώμονας σε σχετικές πρωτοβουλίες πέραν της Ευρώπης, στις χώρες της λεκάνης της Μεσογείου και του Περσικού Κόλπου. Στα παραπάνω αντικείμενα έχει περισσότερες από 120 εργασίες του δημοσιευμένες σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά με κριτές, το ελληνικό βιβλίο «Πολυκριτήρια Μοντέλα Αποφάσεων σε Ενεργειακά και Περιβαλλοντικά Συστήματα», την επιμέλεια της ανοιχτής πρόσβασης έκδοσης “Understanding Risks and Uncertainties in Energy and Climate Policy: Multidisciplinary Methods and Tools for a Low Carbon Society”, το αγγλικό βιβλίο “Multicriteria Portfolio Construction with Python”, πλήθος παρουσιάσεων σε διεθνή επιστημονικά συνέδρια, άρθρων σε τεχνικά περιοδικά, ημερήσιο και εβδομαδιαίο τύπο. Τέλος, είναι Συνεργάτης Έκδοσης του διεθνούς επιστημονικού περιοδικού «Operational Research, an International Journal (ORIJ)» και συμμετέχει στο Εκδοτικό Συμβούλιο σε επιστημονικά περιοδικά με γνωστικά αντικείμενα της ενεργειακής πολιτικής και της επιχειρησιακής έρευνας.

Για το έργο του έχει βραβευτεί μεταξύ άλλων από το ΕΜΠ, το ΑΠΘ, το IKY, το ΤΕΕ, την Ελληνική Εταιρεία Επιχειρησιακών Ερευνών (EEEE) και το Διεθνές Συμβούλιο Ανανεώσιμων Πηγών.