Ο πρωην πρωθυπουργός αναφέρθηκε στις ομορφιές της ζωής, στη μαγεία της δημιουργικότητας, στα όνειρα που άπαντες οφείλουν στον εαυτό τους να μην εγκαταλείψουν, στα ιδανικά του λαού μας, αλλά και στην ατομική ευθύνη όλων απέναντι στην κοινωνία.

Αναλυτικά η ομιλία του πρώην πρωθυπουργού στην τελετή αποφοίτησης του Αριστοτελείου Κολλεγίου: 

Κυρίες και Κύριοι,

Μέλη της διοίκησης και του εκπαιδευτικού προσωπικού του Αριστοτελείου Κολλεγίου.

Θέλω να ευχαριστήσω τον φίλο Χρήστο Γκροζούδη για την εξαιρετικά τιμητική πρόσκληση να παραβρεθώ στην τελετή αποφοίτησης της τάξης του 2026 από το Λύκειο του Αριστοτελείου. 

Αγαπητέ Χρήστο, 
Συνεχίζεις με συνέπεια, ήθος και αποτελεσματικότητα το έργο ζωής των αδελφών σου που πριν 60χρόνια ίδρυσαν το Κολλέγιο. Του αειθαλή Βασίλη και του αείμνηστου Πολύκαρπου. Πρώτα απ΄ όλα πάνω από 30 χρόνια από την πρώτη μου επίσκεψη δηλώνω εντυπωσιασμένος από τις καινούργιες, υπερσύγχρονες και καινοτόμες εγκαταστάσεις του Κολλεγίου που στεγάζουν το Γυμνάσιο και το Λύκειο. Συνδυάζουν κατά τρόπο μοναδικό τη λειτουργικότητα, την αισθητική και τον σεβασμό στο περιβάλλον.

Αγαπητοί Γονείς και πρωταγωνιστές της βραδιάς,  απόφοιτοι της τάξης του 2026.

Είναι για μένα ιδιαίτερη τιμή να βρίσκομαι σήμερα εδώ. Να μοιράζομαι με όλες και όλους εσάς  στιγμές χαράς και συγκίνησης. Να μετέχω σε αυτή την εμβληματική γιορτή για την επιτυχή έκβαση ενός σημαντικού κεφαλαίου στη ζωή κάθε ανθρώπου. Να ζω μαζί σας τον ενθουσιασμό και την ικανοποίηση για όσα σήμερα ολοκληρώνονται. Αλλά και την ελπίδα, την προσδοκία, ίσως και την αγωνία, για εκείνα που έπονται.

Σήμερα κλείνει ένας μεγάλος όμορφος και δημιουργικός κύκλος της ζωής σας. Τα χρόνια του Λυκείου, τα χρόνια που περάσατε σε αυτά τα θρανία, δεν σας προσέφεραν μόνο γνώσεις.

Είχατε την τύχη, θα έλεγα το προνόμιο, να φοιτήσετε σε ένα σχολείο που οι εμπνευστές και επικεφαλής του το οραματίστηκαν, ήδη από την ίδρυσή του, ως μια κοινότητα μάθησης, αξιών και ανθρώπων, που πιστεύουν ότι η εκπαίδευση δεν αφορά μόνο τη γνώση, αλλά πρωτίστως τη διαμόρφωση ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων, έτοιμων να δημιουργήσουν το μέλλον τους με αυτοπεποίθηση, ήθος και υπευθυνότητα.

Ένα σχολείο πρότυπο, με φιλοσοφία βαθιά ανθρωποκεντρική. Με έμφαση στις αξίες της ελληνικής παιδείας, την αγάπη για την πατρίδα και τον σεβασμό των ριζών μας. Που διατηρεί παράλληλα σταθερά το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον και στις προκλήσεις του σύγχρονου κόσμου

Η επιτυχία δεν είναι όμως μόνο δική σας. Ανήκει δικαιωματικά και στους γονείς σας, που στάθηκαν δίπλα σας με αγάπη και κατανόηση όλα αυτά τα χρόνια της εκπαίδευσής σας. Που υποβλήθηκαν σε θυσίες και δοκιμασίες. Πού πίστεψαν σε σας και σας στήριξαν με κάθε τρόπο. Πιστεύω  πως τους αξίζει ένα ζεστό χειροκρότημα.

Η επιτυχία σας ανήκει βεβαίως και στους καθηγητές σας. Τους ανθρώπους που με αφοσίωση, υπομονή και επιστημονική αρτιότητα σας μετέδωσαν τα εφόδια για το μεγάλο ταξίδι της ζωής. Τους αξίζει ένα μεγάλο «ευχαριστώ».

Από αύριο ανοίγετε τα φτερά σας για έναν κόσμο συναρπαστικό, αλλά και εξαιρετικά απαιτητικό. Ζούμε σε μιά εποχή ραγδαίων αλλαγών, αιφνιδιαστικών ανακατατάξεων και θορυβωδών ανατροπών.

Η τεχνολογία αναπτύσσεται πλέον με ιλιγγιώδεις ταχύτητες. Η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει την καθημερινότητά μας, τον τρόπο που εργαζόμαστε, επικοινωνούμε, επιλύουμε σύνθετα προβλήματα.

Οι παγκόσμιες προκλήσεις απαιτούν νέα αναλυτικά εργαλεία και νέες απαντήσεις.

Σε αυτόν τον ρευστό κόσμο η απλή πληροφορία δεν αρκεί. Το μεγάλο σας συγκριτικό πλεονέκτημα είναι η ουσιαστική παιδεία και η κριτική σκέψη που αποκτήσατε εδώ. Αυτά είναι τα όπλα σας απέναντι στην αβεβαιότητα. Μην παρασύρεστε από  την ευκολία των επιφανειακών αναγνώσεων και των ρηχών αναλύσεων. Οδηγούν πάντα σε επισφαλή συμπεράσματα και έωλες απαντήσεις. Ψάξτε, ρωτήστε, σκεφτείτε! Να ερευνάτε, να αμφισβητείτε με επιχειρήματα. Πετάξτε τα ασήμαντα, την σαβούρα. Εστιάστε στα μεγάλα και τα σημαντικά. Να αναζητάτε πάντα την αλήθεια.

Σας προτρέπω να μην φοβηθείτε τα εμπόδια. Οι δυσκολίες, οι ανατροπές, ακόμη και οι αποτυχίες είναι μέρος της διαδρομής και σχεδόν πάντα οι καλύτεροι δάσκαλοι.

Να θέτετε υψηλούς στόχους και να κυνηγάτε τα όνειρά σας με πείσμα, ήθος και αξιοπρέπεια.

Να μην ξεχνάτε ποτέ την ευθύνη σας απέναντι στην κοινωνία. Η δημοκρατία και η πρόοδος της πατρίδας μας έχουν ανάγκη από ενεργούς πολίτες, από νέους ανθρώπους  με κοινωνική ευαισθησία, αλληλεγγύη και σεβασμό στον συνάνθρωπο. 

Ανοίξτε τα φτερά σας, σπουδάστε, ταξιδέψτε, γνωρίστε τον κόσμο. Κρατήστε όμως γερές τις ρίζες σας. Κλείστε για πάντα στην καρδιά σας την Ελλάδα. Νοιώστε το! Πρώτα και πάνω απ΄όλα, είμαστε Έλληνες. Είμαστε και είστε τιτλούχοι, κληρονόμοι ενός οικουμενικού πολιτισμού. Κι αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό σε έναν κόσμο που οι εθνικές ταυτότητες ρευστοποιούνται.

Είμαστε Μακεδόνες! Γνήσιοι Μακεδόνες. Εδώ που πατάμε σήμερα το 1912 – με όρους ιστορίας μόλις χθες- το έδαφος δεν ήταν ελληνικό. Η πατρίδα μας ήταν υπό μακρά κατοχή. Δεν χάσαμε την ταυτότητά μας στην τυραννία. Μην την χάσουμε σε συνθήκες ελευθερίας.

Εμείς οι Έλληνες είμαστε τυχεροί. Και  σε ό,τι αφορά  το μέγεθος αλλά και στην ανεκτίμητη σημασία της ιστορικής και πολιτιστικής παρακαταθήκης της οποίας είμαστε προνομιακοί διαχειριστές και συνεχιστές. Αλλά και γιατί δεν χρειάστηκε ποτέ, δεν καταδεχτήκαμε ποτέ – όπως έκαναν και κάνουν άλλοι – να κάνουμε την ανάγκη ιστορία, να διαστρεβλώσουμε την ιστορική αλήθεια, να οικειοποιηθούμε ή να σφετερισθούμε ταυτοτικά στοιχεία άλλων.

Βεβαίως αυτή η μεγάλη τύχη, αυτή η ανεκτίμητη κληρονομιά συνεπάγεται και μια βαρύτατη ευθύνη: Τη διαφύλαξη αλλά και την συνεχή επαναβεβαίωση των αξιών και των νοημάτων που μας συνέχουν ως έθνος και ως κοινωνία. Σε αυτό το υψηλό καθήκον, με εμπροσθοφυλακή εσάς τις νέες και τους νέους μας, οφείλουμε να ανταποκρινόμαστε. Με αυτοπεποίθηση και υπερηφάνεια.

Οφείλουμε να διατηρούμε την παράδοσή μας. Ό,τι ξεριζώνεται δύσκολα ξαναριζώνει. Κάθε φορά που χορεύουμε έναν συρτό μακεδονίτικο, έναν Κότσαρη, μια Μπαϊντουσκα χορεύει μαζί μας ο παππούς μας, η γιαγιά μας. Οι ταλαιπωρημένοι πρόσφυγες που έφτασαν με κάρα στην Θεσσαλονίκη και την έκαναν σπουδαία.

Η Ελλάδα σας χρειάζεται. Έχει ανάγκη την φρεσκάδα σας, τις ιδέες σας, την ορμή σας. Ζούμε είναι αλήθεια σε καιρούς μη ηρωϊκούς. Καλό είναι λοιπόν να θυμόμαστε ότι η πατρίδα είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από εμάς.

Φίλες και Φίλοι,

Μού έρχονται στο μυαλό κάποιοι διάσπαρτοι στίχοι μιας μεγάλης μουσικής επιτυχίας του μοναδικού Λουκιανού Κηλαηδόνη από την μακρινή για σας δεκαετία του 1980:

«στους εντάξει λέμε ναι,
στις πλάκες και τα πάρτυ λέμε ναι,
στους σκύλους και τις γάτες λέμε ναι,
στην δράση λέμε ναι.
όχι λέμε στην ηρωίνη και την εξάρτηση,
όχι λέμε στους άσχετους,
όχι στους ξενέρωτους
όχι στους κυριλέ»

Με άλλα λόγια αγαπήστε τη ζωή και τη φύση. Τα ελληνικά βουνά, τα δάση και τις θάλασσες, τα ζώα και προπαντός τους ανθρώπους. Ιδίως τους ζεστούς, ντόμπρους, δοτικούς συνανθρώπους μας. Το νου σας σ΄ όσους είναι υπερβολικά ερωτευμένοι με τον εαυτό τους, με το χρήμα, με την εξουσία. Και αν αισθανθείτε ένα σκίρτημα στην ψυχή σας, ένα σιωπηλό δάκρυ να κυλάει ακούγοντας «σε γνωρίζω από την κόψη», ή «τη Υπερμάχω Στρατηγώ το νικητήρια», μην ντραπείτε, μην αισθανθείτε ντεμοντέ, ξεπερασμένοι.Τιμή σας και καμάρι σας, Είστε πιο in από τον καθένα!

Με τις σκέψεις αυτές  και με αισθήματα αγάπης, θέλω να σας ευχηθώ μέσα από την καρδιά μου καλή επιτυχία σε κάθε επόμενο βήμα σας. Καλή σταδιοδρομία. 

Να είστε υγιείς και δημιουργικοί. Και να θυμάστε πάντα ότι το μέλλον δεν είναι κάτι που απλώς θα συμβεί. Είναι κάτι που εσείς πρωτίστως θα διαμορφώσετε.

Στόχος του ΕΛ.Ι.ΚΑΡ. είναι να αναδείξει την επιτακτική ανάγκη για έγκυρη επιστημονική ενημέρωση και αποτελεσματική πρόληψη. Η μάχη αυτή δεν αφορά μόνο το παραδοσιακό τσιγάρο, αλλά την καταπολέμηση του εθισμού σε οποιαδήποτε μορφή του, καθώς οι σύγχρονες εναλλακτικές λύσεις συχνά μεταμφιέζουν τον ίδιο ακριβώς κίνδυνο.

Η ανησυχητική αλήθεια για τους εφήβους και τα παιδιά στην Ελλάδα

Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα που αναδεικνύει η καμπάνια είναι η δραματική μείωση του ηλικιακού ορίου έναρξης της καπνιστικής συμπεριφοράς. Τα στοιχεία της διεθνούς έκθεσης Tobacco Atlas για το έτος 2023 αποκαλύπτουν μια πραγματικότητα που προκαλεί έντονη ανησυχία: στην Ελλάδα, περίπου το 3,6% των παιδιών ηλικίας μόλις 10 έως 14 ετών έχουν ήδη έρθει σε επαφή με προϊόντα καπνού.

Αυτό το εύρημα καθιστά σαφές ότι η ενημέρωση δεν πρέπει να ξεκινά στα λύκεια ή στα πανεπιστήμια, αλλά πολύ νωρίτερα, μέσα στην οικογένεια και το σχολείο. Η έγκαιρη παρέμβαση και η θωράκιση των παιδιών απέναντι στα πρώτα ερεθίσματα αποτελούν το μοναδικό αποτελεσματικό ανάχωμα για την προστασία της υγείας και του μέλλοντός τους.

Οι κίνδυνοι για την καρδιά δεν κάνουν διακρίσεις σε μορφές καπνίσματος

Η ιατρική κοινότητα είναι κατηγορηματική: το κάπνισμα, σε κάθε του μορφή, παραμένει μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου σε παγκόσμιο επίπεδο, η οποία μάλιστα μπορεί να προληφθεί. Είτε πρόκειται για ενεργό είτε για παθητικό κάπνισμα, και είτε χρησιμοποιείται το συμβατικό τσιγάρο είτε το ηλεκτρονικό τσιγάρο και τα κάθε λογής προϊόντα ατμίσματος, οι επιπτώσεις στον ανθρώπινο οργανισμό είναι καταστροφικές.

Το κάπνισμα αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους και πιο επιθετικούς παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. Οι ουσίες που εισπνέονται προκαλούν προοδευτική φθορά στα αγγεία, αυξάνοντας κατακόρυφα τη συχνότητα εμφάνισης σοβαρών και απειλητικών για τη ζωή νοσημάτων, όπως η στεφανιαία νόσος και τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Παράλληλα, συνδέεται άμεσα με τη δραματική αύξηση της θνησιμότητας από τις συγκεκριμένες παθήσεις, στερώντας κάθε χρόνο εκατομμύρια ζωές πρόωρα.

Μια οπτικοακουστική γέφυρα ενημέρωσης με επίκεντρο τη νεολαία

Για να αγγίξει το μήνυμα τις καρδιές και το μυαλό των πολιτών, η ενημερωτική εκστρατεία του Ελληνικού Ιδρύματος Καρδιολογίας περιλαμβάνει την προβολή μιας ειδικά σχεδιασμένης ταινίας. Το περιεχόμενο του σποτ εστιάζει με ρεαλισμό και επιστημονική ακρίβεια στις επικίνδυνες συνέπειες που έχει η χρήση νικοτίνης στην καθημερινότητα και την υγεία μας.

Η καμπάνια δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους εφήβους και τους νέους, οι οποίοι αποτελούν τη βασική ομάδα-στόχο των εταιρειών που προωθούν νέα, ελκυστικά στην όψη προϊόντα ατμίσματος. Μέσα από τη δύναμη της εικόνας και των ψηφιακών μέσων, το ΕΛ.Ι.ΚΑΡ. επιδιώκει να αποδομήσει τα trendy πρότυπα που συνδέονται με το άτμισμα και να δείξει την πραγματική, βλαβερή πλευρά του εθισμού.

Η φωτογραφία της Ελλάδας: Υψηλά ποσοστά και χαμηλά ποσοστά επιτυχούς διακοπής

Τα στατιστικά δεδομένα δείχνουν ότι η χώρα μας έχει ακόμα πολύ δρόμο να διανύσει. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) από το 2022, το 24,8% του ελληνικού πληθυσμού ηλικίας 16 ετών και άνω δηλώνει καθημερινός καπνιστής. Το ποσοστό αυτό κατατάσσει την Ελλάδα στην αρνητική πρωτιά της τρίτης θέσης με τα υψηλότερα ποσοστά καθημερινών καπνιστών ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ.

Αν και ο συνολικός επιπολασμός του καπνίσματος στη χώρα έχει παρουσιάσει μια αξιοσημείωτη μείωση τα τελευταία χρόνια, φτάνοντας στο 24,9% (συνολικά με τους περιστασιακούς καπνιστές), το μεγάλο αγκάθι παραμένει η δυσκολία απεξάρτησης. Μόλις 1 στους 4 Έλληνες αναφέρει ότι έκανε τουλάχιστον μία σοβαρή προσπάθεια να διακόψει το κάπνισμα κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους. Στην πλειοψηφία τους, οι άνθρωποι αυτοί παραμένουν ενεργοί καπνιστές, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για πιο οργανωμένη υποστήριξη και καθοδήγηση στη διαδικασία της διακοπής.

Το μήνυμα ζωής που πρέπει να γίνει βίωμα σε όλους μας είναι απλό, ξεκάθαρο και γεμάτο αισιοδοξία: «Δεν αρχίζουμε ποτέ! Ζούμε χωρίς φίλτρα και καπνούς». Η προστασία της καρδιάς μας ξεκινά από την καθαρή ανάσα.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Κατά την τοποθέτησή της, η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, υπογράμμισε ότι τα αποτελέσματα της έρευνας είναι πραγματικά ανησυχητικά για τη χώρα μας και για τα παιδιά μας, καθιστώντας σαφή την ανάγκη για άμεση ανάληψη δράσης. Η ίδια προειδοποίησε ότι στο μέλλον το πρόβλημα δεν θα περιορίζεται μόνο στον τομέα της ψυχικής υγείας, αλλά θα επεκταθεί και σε ζητήματα Δημοκρατίας, καθώς ενδέχεται να διαμορφωθούν πολίτες που δεν θα διαθέτουν τα απαραίτητα εργαλεία για να ελέγξουν αν κάτι είναι αλήθεια ή ψέμα, σωστό ή λάθος.

Χαρακτήρισε το ζήτημα εξαιρετικά σοβαρό, τονίζοντας ότι δεν έχουμε το δικαίωμα να στερήσουμε από μια ολόκληρη γενιά την ευκαιρία στη σκέψη, ειδικά όταν αναφερόμαστε στην Ελλάδα, τη χώρα που γέννησε τη φιλοσοφία, τη Δημοκρατία και ανέδειξε τη σημασία της κριτικής σκέψης. Κατέληξε επισημαίνοντας ότι η υγεία, η παιδεία και η οικογένεια αποτελούν θεμελιώδεις προτεραιότητες της κυβέρνησης, με τις πολιτικές πρόληψης και προαγωγής της υγείας να οφείλουν να ξεκινούν από τον ίδιο τον πυρήνα της κοινωνίας, δηλαδή το σχολείο και την οικογένεια.

Από την πλευρά του, ο Διπλωματικός Εκπρόσωπος της UNICEF στην Ελλάδα, Ghassan Khalil, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο αναφαίρετο δικαίωμα των παιδιών να έχουν τη δική τους φωνή. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, όταν ένας έφηβος αποκτά τη δυνατότητα να ζητήσει βοήθεια χωρίς τον φόβο της επίκρισης ή του κοινωνικού στίγματος, όταν ένας γονέας είναι εξοπλισμένος με τα κατάλληλα εργαλεία για να στηρίξει αποτελεσματικά το παιδί του και όταν ένα κορίτσι μπορεί να μιλήσει ανοιχτά και με αξιοπρέπεια για ένα θέμα όπως η έμμηνος ρύση, τότε η κοινωνία κάνει ένα πραγματικά ουσιαστικό βήμα προς μια πιο συμπεριληπτική και φιλική κατεύθυνση για τα παιδιά.

Η αόρατη ψηφιακή κρίση και το φαινόμενο του doomscrolling

Τα στοιχεία της έρευνας αποκαλύπτουν μια βαθιά και συχνά αόρατη κρίση που συνδέεται άμεσα με την αλόγιστη χρήση της τεχνολογίας και την αδιάκοπη κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων, γνωστή διεθνώς ως doomscrolling. Το κόστος αυτής της συνήθειας στην ψυχική υγεία των νέων είναι βαρύ, καθώς 3 στους 4 νέους παραδέχονται ότι βιώνουν το φαινόμενο αυτό.

Μάλιστα, το 42% των ερωτηθέντων συνεχίζει να σκρολάρει ακόμη και τη στιγμή που το περιεχόμενο που βλέπει του προκαλεί έντονο άγχος, ενώ περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες δηλώνουν ξεκάθαρα ότι η συγκεκριμένη συνήθεια καταστρέφει τη διάθεσή τους, επηρεάζει αρνητικά τον ύπνο τους και διασπά τη συγκέντρωσή τους.

Η επιστημονική ανάλυση των δεδομένων καταδεικνύει ότι ο εθισμός στην αρνητική ειδησεογραφία επιδρά άμεσα και καταλυτικά στην ψυχική υγεία. Τα παιδιά εγκλωβίζονται σε ένα τεχνητό ψηφιακό περιβάλλον και ουσιαστικά εκπαιδεύουν τον εγκέφαλό τους να αναζητά και να καταναλώνει όλο και περισσότερες αρνητικές πληροφορίες.

Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες αυτής της κατάστασης είναι τρομακτικές, καθώς ένα παιδί που σήμερα βρίσκεται στην τρυφερή ηλικία των δύο ετών, σε μερικά χρόνια ενδέχεται να αδυνατεί να αναπτύξει όχι μόνο την ικανότητα κριτικής σκέψης, αλλά και τις πιο βασικές δεξιότητες που απαιτούνται για την επίλυση καθημερινών προβλημάτων.

Παράλληλα, τα στοιχεία για τον ψηφιακό εγκλωβισμό προκαλούν ίλιγγο, με το 89,2% των νέων να χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε καθημερινή βάση, ενώ το 76,1% τα έχει μετατρέψει πλέον στην κύρια πηγή της ενημέρωσής του. Σε αυτό το σκηνικό, η παγίδα του αλγορίθμου λειτουργεί σχεδόν αφοπλιστικά. Το 60,3% των χρηστών δηλώνει ότι χάνει εντελώς την αίσθηση του χρόνου κατά τη διάρκεια του σκρολαρίσματος, ενώ το 81,3% αναγνωρίζει με ωριμότητα ότι οι αλγόριθμοι των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών είναι σχεδιασμένοι με τέτοιο τρόπο ώστε να ενισχύουν εσκεμμένα αυτή την εθιστική συμπεριφορά.

Ενισχύοντας τη θετική γονεϊκότητα με το πρόγραμμα Triple P

Για πρώτη φορά στα ελληνικά χρονικά, σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε σε πανελλαδική κλίμακα ένα απόλυτα δομημένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο σύστημα υποστήριξης των γονέων. Στο πλαίσιο αυτού του πρωτοποριακού προγράμματος, εκπαιδεύτηκαν συνολικά 231 εξειδικευμένοι επαγγελματίες από τον χώρο της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, με σκοπό να καθοδηγήσουν σωστά και υπεύθυνα τις οικογένειες.

Η ανταπόκριση της κοινωνίας ήταν εντυπωσιακή, καθώς 6.513 γονείς και φροντιστές συμμετείχαν ενεργά στα ειδικά σεμινάρια, αποκτώντας πολύτιμα, πρακτικά εργαλεία για να διαχειριστούν τις καθημερινές και σύνθετες προκλήσεις της ανατροφής των παιδιών τους.

Σπάζοντας το στίγμα με πρότυπο κέντρο για τον αυτοτραυματισμό

Απαντώντας με ευαισθησία σε ένα από τα πιο επώδυνα, ευαίσθητα και μέχρι πρότινος «βουβά» προβλήματα της σύγχρονης εποχής, η πολιτεία προχώρησε στην ίδρυση του πρώτου Πρότυπου Κοινοτικού Κέντρου για τον αυτοτραυματισμό νέων ηλικίας 17 έως 24 ετών.

Για την αρτιότερη λειτουργία της δομής, 2.607 επαγγελματίες έλαβαν εντατική εκπαίδευση στην έγκαιρη αναγνώριση, αξιολόγηση και διαχείριση τέτοιων κρίσιμων περιστατικών. Τα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά και απτά, καθώς 429 νέοι άνθρωποι έχουν βρει μια ασφαλή διέξοδο και εξειδικευμένη υποστήριξη μέσω των υπηρεσιών του Κέντρου, ενώ δεκάδες οικογένειες έχουν ήδη ενταχθεί σε οργανωμένα θεραπευτικά προγράμματα.

Αξιοπρέπεια στο σχολείο και υγιεινή της περιόδου

Μια άλλη εξαιρετικά εκτεταμένη και ουσιαστική δράση έφερε με τόλμη στο προσκήνιο την επιτακτική ανάγκη για σωστή ενημέρωση και την πλήρη εξάλειψη των προκαταλήψεων και της περιθωριοποίησης γύρω από το θέμα της εμμήνου ρύσεως. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία περιέλαβε στοχευμένες ενημερωτικές δράσεις σε 2.521 σχολεία ολόκληρης της χώρας, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 237.000 μαθητές και μαθήτριες.

Παράλληλα, υλοποιήθηκε μια γιγαντιαία επιχείρηση διανομής 18 εκατομμυρίων προϊόντων περιόδου, από την οποία ωφελήθηκαν άμεσα και έμπρακτα περισσότερα από 120.000 κορίτσια σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.

Δημιουργικές διέξοδοι και χρηματοδότηση για το μέλλον

Η επίσημη εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ένα ιδιαίτερα αισιόδοξο και ελπιδοφόρο μήνυμα για το μέλλον της νέας γενιάς. Στο πλαίσιο αυτό, ανακοινώθηκε η έναρξη νέων, καινοτόμων βιωματικών δράσεων που στοχεύουν στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των παιδιών μέσα από τη δύναμη της μουσικής και της δημιουργικής έκφρασης. Αυτές οι καλλιτεχνικές δράσεις έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή σε 15 Μουσικά Σχολεία της επικράτειας, συγκεντρώνοντας τη δυναμική συμμετοχή 3.000 μαθητών.

Η σπουδαία αυτή Εθνική Δράση Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας παίρνει σάρκα και οστά από το Υπουργείο Υγείας με τη διαρκή και πολύτιμη υποστήριξη της UNICEF στην Ελλάδα. Το όλο εγχείρημα χρηματοδοτείται εξολοκλήρου από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος NextGenerationEU, αξιοποιώντας τους πόρους του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» με σκοπό τη θωράκιση της ελληνικής κοινωνίας.

Στο βίντεο ακούγονται διάφορα ονόματα με τον πρώην πρωθυπουργό να αναφέρει: “Δεν είναι καθόλου κακές ιδέες… ”

Νίκος Γιαννόπουλος

Να εξηγηθούμε: Στο TikTok μπορεί να βρει κανείς περίπου 4,5 εκατομμύρια ελληνικούς λογαριασμούς πάσης φύσεως. Η πλατφόρμα από την Κίνα είναι η πλέον δυναμική, «τρέφεται» κυρίως από τα νεανικά κοινά και ως εκ τούτου παρουσιάζει έντονο εμπορικό ενδιαφέρον.

Το 64% των χρηστών μάλιστα δηλώνει ότι ανακαλύπτει νέα προϊόντα και υπηρεσίες μέσω του TikTok. Άρα εκεί υπάρχει ένα ήδη γειωμένο οικονομικό σύμπαν το οποίο, εκτός των άλλων, παράγει και θέσεις εργασίας. Γιατί; Διότι η πλατφόρμα έχει πλέον τη μορφή ενός ιδιότυπου e-shop, με την ελεύθερη έννοια του όρου.

Η “creator economy” και οι νέες μορφές εργασίας

Για μας τους… αδαείς, υπάρχουν και πολλές άγνωστες λέξεις: affiliate marketers, livestream sellers, UGC creators και πάει λέγοντας. Πρώτα απ’ όλα όμως υπάρχει η creator economy, η οικονομία δηλαδή που «παράγεται» εντός των πλατφορμών.

Θα σας φανεί παράξενο, αλλά ο ετήσιος τζίρος στην Ελλάδα έχει υπολογιστεί ότι φτάνει τα 90 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο.

Υπάρχουν Έλληνες creators —δημιουργοί περιεχομένου— που μπορούν να βγάζουν ακόμη και 400.000 ευρώ ετησίως.

Αλγόριθμοι και νέα ανισότητα

Την ίδια ώρα όμως, όπως έχει καταγραφεί, οι αλγόριθμοι δημιουργούν ακραία οικονομική ανισότητα. Λίγοι κερδίζουν πάρα πολλά, οι περισσότεροι ελάχιστα. Αλλά ο τζίρος, όπως είπαμε, παραμένει μεγάλος.

Σε μία τέτοια «δουλειά», το καθιερωμένο εργασιακό πλαίσιο πηγαίνει περίπατο. Κανείς δεν μπορεί να μιλήσει για σταθερό εισόδημα, για ασφάλιση και για σταθερό ωράριο. Αυτά δεν υπάρχουν.

Το σύνηθες μοτίβο αφορά κυρίως νέους ανθρώπους, οι οποίοι απασχολούνται 6 με 8 ώρες ημερησίως, κατά μέσο όρο, για να κάνουν editing, live streams και άλλου είδους εργασίες, χωρίς να λογίζονται ως «πραγματικοί» εργαζόμενοι.

Ένας δημιουργός περιεχομένου μπορεί να γυρίζει βίντεο, να συνεργάζεται με συγκεκριμένα brands για την προώθηση προϊόντων, να κάνει σχετικά Live και να έχει έσοδα από χορηγίες, διαφημίσεις και συνδρομές. Η ποσότητα του κοινού που θα «χτίσεις» έχει, ασφαλώς, πολύ μεγάλη σημασία.

Νέο πεδίο ευκαιριών

Πρακτικά, όλο αυτό το πλαίσιο είναι ανεξάντλητο. Μερικές καλές ιδέες και η σωστή εκτέλεσή τους πολλές φορές αρκούν για να δημιουργηθεί εισόδημα από το πουθενά.

Ο κόπος βέβαια είναι δεδομένος. Πολλά από τα βίντεο με τα οποία «χαζεύουμε» στο TikTok δημιουργούνται μετά από ώρες μοντάζ, editing και στρατηγικής, ενώ «τοποθετούνται» στην πλατφόρμα αφού πρώτα μελετηθούν σωρός από παραμέτρους. Πολλές φορές τα λοιδορούμε, αλλά αυτά που χλευάζουμε παράγουν τελικά οικονομική αξία.

Όπως προκύπτει, ανοίγονται ευκαιρίες που πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχαν: άνθρωποι χωρίς κεφάλαιο ή γνωριμίες μπορούν να δημιουργήσουν κοινό, πελάτες και εισόδημα μόνο με ένα κινητό τηλέφωνο. Η «οικονομία του TikTok» ίσως αποτυπώνει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο το μέλλον της εργασίας.

Όμως όλα αυτά, χωρίς ρυθμίσεις, μοιάζουν με δίκοπο μαχαίρι. Πίσω από τα σύντομα βίντεο κρύβονται ώρες στρατηγικής, άγχους και συνεχούς προσαρμογής στους αλγόριθμους, συχνά για πολύ μικρά ποσά.

Είναι πράγματι αυτό που θέλει και χρειάζεται η νέα γενιά στον τομέα της εργασίας;

Νίκος Γιαννόπουλος

Μία έρευνα της Unicef από το όχι και τόσο μακρινό 2022 δείχνει ότι η συμμετοχή των νέων σε πολιτικά κόμματα ή οργανώσεις παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, είναι μόλις 8%. Τα νούμερα βελτιώνονται και γίνονται διψήφια αν μιλάμε για συμμετοχή σε ΜΚΟ ή σε γενικότερες πολιτικές δράσεις. Μία μάλλον πρόχειρη προσέγγιση θα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι νέοι (15-24 ετών) είναι μάλλον αδιάφοροι για όσα συμβαίνουν γύρω τους, τουλάχιστον στη μεγάλη πλειοψηφία τους.

Η συζήτηση όμως δεν σταματά εδώ. Σε μία πρόσφατη ακαδημαϊκή έρευνα αποδεικνύεται ότι οι νέοι προτιμούν τις λεγόμενες “άτυπες” μορφές συμμετοχής σε κοινωνικά δρώμενα (πχ συμμετοχή σε διαδικτυακές καμπάνιες) και δείχνουν μάλιστα να ενδιαφέρονται περισσότερο για “ταυτοτικά” ζητήματα όπως η ισότητα των φύλων και τα εν γένει κοινωνικά δικαιώματα. Τους απασχολεί επίσης ιδιαίτερα το ζήτημα της κλιματικής κρίσης. 

Τα παραπάνω ευρήματα δεν συμβαδίζουν με το στερεότυπο του αδιάφορου Ελληνα νέου. Αυτό που καταγράφεται περισσότερο δεν είναι αδιαφορία αλλά διαφορετικός, πιο σύγχρονος, τρόπος συμμετοχής. Θα μπορούσε να πει κανείς, πιο δεικτικά, ότι οι νέοι δεν απορρίπτουν τη συμμετοχή αλλά σίγουρα σνομπάρουν τους παραδοσιακούς θεσμούς.

Αυτό το έδειξε και πρόσφατη έρευνα του ινστιτούτου Eteron. Σε ποσοστό 74,3% οι νέοι δήλωσαν δυσαρεστημένοι με τη λειτουργία της δημοκρατίας στην Ελλάδα και, μεταξύ μας, αυτή είναι μία καλή είδηση και μία ένδειξη ότι οι νέοι άνθρωποι στην πατρίδα μας αντιλαμβάνονται πολύ καλά τι γίνεται. Και ναι, έχουν και χαμηλότερη κομματική ταύτιση από παλαιότερα, δεν τους πείθουν ιδιαίτερα ούτε τα συστημικά ούτε τα αντισυστημικά κόμματα.

“Μα που θα βρούμε τους σημερινούς νέους” παραπονιούνται συχνά τα κόμματα. Μα δεν έχουν ψάξει επακρώς στο ψηφιακό περιβάλλον. Οι νέοι είναι εκεί, συμμετέχουν σε ψηφιακές διαβουλεύσεις (τα έχει “μετρήσει” επαρκώς αυτά η Ευρωπαϊκή Ένωση), εκφράζουν τη γνώμη τους on line, διατυπώνουν τις απόψεις τους με πειστικό αλλά όχι συστημικό τρόπο. Στα social media και αλλού. Αρα η ερώτηση που διατυπώνεται πολλές φορές από τα κόμματα μάλλον φανερώνει άγνοια.

Oι μέχρι 24 ετών συμπολίτες μας είναι εκεί “έξω” αλλά και έξω. Και στον πραγματικό αλλά και κυρίως στον ψηφιακό κόσμο. Και θέτουν τα ζητήματα με τον τρόπο που αυτοί ξέρουν. Τα κόμματα πρέπει να “διαβάσουν” τις εξελίξεις και τα δεδομένα.

Ποιο είναι το κεντρικό συμπέρασμα αυτών; Μπορεί οι νέοι στην Ελλάδα να έχουν χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως κοινωνικά αδρανείς. Η συμμετοχή τους καθορίζεται από τον ψηφιακό κόσμο, είναι σίγουρα περισσότερο “θεματική” αλλά και περισσότερο “αποσπασματική”. Η παλιά “μαζική” πολιτική στράτευση δεν συγκινεί αυτήν την περίοδο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να συγκινήσει κάποια στιγμή στο άμεσο μέλλον.

Οντως, η εμπλοκή είναι χαμηλή σε “παραδοσιακά” θεσμικά σχήματα, αλλά παραμένει ενεργή σε ζητήματα όπως το περιβάλλον, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η ισότητα. Οι νέοι προτιμούν συμμετοχή χωρίς μακροχρόνια δέσμευση, μέσω καμπανιών, συλλογικοτήτων ή ψηφιακών κοινοτήτων. Αυτή η μορφή, αποκαλούμενη «issue-based» activism συνδέεται με χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς, αλλά και με την ανάγκη για άμεσο, ορατό αντίκτυπο και την ανάγκη για άμεσες λύσεις που θα βελτιώνουν τους όρους ζωής σε παρόντα χρόνο και όχι στο… απώτερο μέλλον.

Ας το συνειδητοποιήσουμε, λοιπόν, όλοι, κόμματα και πολίτες. Σε αυτό το μεταβαλλόμενο τοπίο, η στάση της νέας γενιάς δεν μπορεί να διαβαστεί με τα παλιά μέτρα. Τα δεδομένα από οργανισμούς στην Ελλάδα και την Ευρώπης δείχνουν μια γενιά που ισορροπεί ανάμεσα στην απογοήτευση και την αναζήτηση νέων τρόπων έκφρασης.

Η πρόκληση για την κοινωνία και τους θεσμούς δεν είναι απλώς να «ενεργοποιήσουν» τους νέους, αλλά να κατανοήσουν τους όρους με τους οποίους εκείνοι επιλέγουν να συμμετέχουν. Γιατί τελικά, η συμμετοχή δεν έχει χαθεί· απλώς αλλάζει μορφή — και ίσως αυτό να είναι το πιο κρίσιμο μήνυμα της εποχής.

Να ένα πολύ χρήσιμο case study για τα κόμματα ενόψει της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης, όποτε αυτή και αν διεξαχθεί.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ωστόσο, πίσω από αυτή την εικόνα κρύβεται συχνά μια διαφορετική πραγματικότητα, στην οποία πολλοί νέοι δυσκολεύονται να δημιουργήσουν ουσιαστικές διαπροσωπικές σχέσεις.

Έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια επιβεβαιώνουν ότι η μοναξιά αποτελεί αυξανόμενο πρόβλημα για τους νέους στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με αυτήν του World Health Organization στο πλαίσιο του προγράμματος Health Behaviour in School-aged Children Study, περίπου το 17% των μαθητών σχολικής ηλικίας στη χώρα δηλώνει ότι αισθάνεται συχνά μοναξιά. 

Το ποσοστό αυτό δείχνει ότι σχεδόν ένας στους έξι εφήβους βιώνει αυτό το συναίσθημα σε μια περίοδο της ζωής του όπου οι κοινωνικές σχέσεις και η αποδοχή από τους συνομηλίκους έχουν ιδιαίτερη σημασία. Η μοναξιά μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ψυχική υγεία, την αυτοεκτίμηση αλλά και την κοινωνική ανάπτυξη των νέων.

• Παράλληλα, ανάλογες ευρωπαϊκές έρευνες δείχνουν ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο στην Ελλάδα αλλά παρουσιάζει σημαντική αύξηση σε πολλές χώρες.

Ωστόσο, τα ποσοστά στη χώρα μας εμφανίζονται συχνά υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Υπολογίζεται ότι περίπου το 27% των νέων στην Ελλάδα αναφέρει ότι αισθάνεται έντονη μοναξιά, ποσοστό μεγαλύτερο από αυτό που καταγράφεται σε αρκετές άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Αυτό αν μην τι άλλο καταδεικνύει ότι οι νέοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη δημιουργία σταθερών κοινωνικών δεσμών, παρά τις πολλαπλές δυνατότητες επικοινωνίας που παρέχει η σύγχρονη τεχνολογία.

Σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη φαίνεται να παίζει η εκτεταμένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Παρότι οι πλατφόρμες αυτές διευκολύνουν,, στη θεωρία τουλάχιστον, την επικοινωνία και επιτρέπουν στους χρήστες να αλληλεπιδρούν με ανθρώπους από διαφορετικά μέρη του κόσμου, συχνά ενισχύουν τη σύγκριση με τις ζωές των άλλων.

Οι νέοι εκτίθενται καθημερινά σε εικόνες που παρουσιάζουν μια «ιδανική» πραγματικότητα, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει συναισθήματα μειονεξίας ή απογοήτευσης. Όταν κάποιος αισθάνεται ότι η δική του ζωή δεν ανταποκρίνεται σε αυτά τα πρότυπα, είναι πιθανό να βιώσει απομόνωση και χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Επιπλέον, αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδέεται με προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως αυξημένο άγχος, κακή ποιότητα ύπνου και συμπτώματα κατάθλιψης. Σε προηγούμενο ρεπορτάζ του Libre μιλήσαμε επίσης για τις διατροφικές διαταραχές που επίσης πολλές φορές οφείλονται στην υπερβολική χρήση των social media.

Οι νέοι που περνούν πολλές ώρες καθημερινά στο διαδίκτυο συχνά αφιερώνουν λιγότερο χρόνο σε δραστηριότητες που ενισχύουν την πραγματική κοινωνική επαφή, όπως οι συναντήσεις με φίλους, ο αθλητισμός ή οι ομαδικές δραστηριότητες.

• Ως αποτέλεσμα, οι ψηφιακές αλληλεπιδράσεις μπορεί να αντικαταστήσουν τις άμεσες ανθρώπινες σχέσεις, οι οποίες όμως είναι απαραίτητες για την ψυχική ισορροπία.

Παράλληλα, κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες μπορούν να επιδεινώσουν το πρόβλημα. Οι αυξημένες απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής, η αβεβαιότητα για το μέλλον και οι πιέσεις που σχετίζονται με την εκπαίδευση ή την εργασία επηρεάζουν σημαντικά την ψυχολογία των νέων.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συχνά λειτουργούν ως ένας τρόπος προσωρινής διαφυγής από την καθημερινότητα, χωρίς όμως να αντιμετωπίζουν ουσιαστικά το πρόβλημα της κοινωνικής απομόνωσης. Κάτι σαν υποκατάστατο δηλαδή. 

• Το ερώτημα είναι το ακόλουθο: Διέξοδοι υπάρχουν; 

Είναι αλήθεια ότι σημαντικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν η οικογένεια και το σχολείο, τα οποία οφείλουν να ενθαρρύνουν την ανοιχτή επικοινωνία και τη δημιουργία υγιών κοινωνικών σχέσεων. Οι νέοι χρειάζονται ένα υποστηρικτικό περιβάλλον στο οποίο θα μπορούν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους χωρίς φόβο ή ντροπή.

Την ίδια ώρα, είναι απαραίτητο να προωθηθούν δραστηριότητες που ενισχύουν την άμεση ανθρώπινη επαφή. Μέσα από τέτοιες δραστηριότητες οι νέοι έχουν τη δυνατότητα να συνεργαστούν, να γνωρίσου άλλους ανθρώπους και να αναπτύξουν ουσιαστικούς δεσμούς. 

Η συμμετοχή σε συλλογικές δράσεις μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη μείωση του αισθήματος απομόνωσης. Πως όμως οι νέοι θα βγουν από το καβούκι της οθόνης για να συμμετάσχουν στην όποια συλλογικότητα;

Επιπλέον, είναι σημαντικό οι νέοι να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με μέτρο. Εφαρμογές όπως το Instagram, το TikTok και το Facebook μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα εργαλεία επικοινωνίας, όμως δεν πρέπει να αντικαθιστούν τις πραγματικές ανθρώπινες σχέσεις. 

Σ’ αυτό, ειδικά για τους ανήλικους, κομβικό ρόλο παίζουν οι γονείς που επιδιώκουν να βάζουν τα όρια και ελέγχουν την τήρησή τους, όσο το δυνατόν περισσότερο διακριτικά και μετά από προηγούμενη συμφωνία με το παιδί.

Στη θεωρία, κοντολογίς, λύσεις υπάρχουν. Επί του πρακτέου όμως χρειάζονται άψογη σχεδίαση και κρατική αρωγή με κεφάλαια και έξυπνες πολιτικές. 

Χαρακτηρίζοντας, δε, «τεχνολογική και πολιτιστική επανάσταση» την άνοδο στη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης, ο Έλληνας πρωθυπουργός τόνισε πως «οι γνώσεις για την ΤΝ και η τεχνογνωσία πρέπει να μοιραστεί σε όλο τον κόσμο».

Όπως σημείωσε στο πλαίσιο αυτό «η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει τεράστιες αλλαγές στην τεχνολογία και την ιατρική και αυτά τα οφέλη θα πρέπει να διανεμηθούν και σε άλλους πέρα των μεγάλων εταιρειών. Θα πρέπει να αποκτήσουν πρόσβαση στα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις όπως και οι δημόσιες υπηρεσίες».

Ζήτησε, επίσης, να δοθούν απαντήσεις στις «βάσιμες ανησυχίες όσον αφορά τις μεγάλες μετατοπίσεις εργατικού δυναμικού».

«Η ιστορία της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν μπορεί να είναι ιστορία αποκλεισμού αλλά συμπερίληψης. Αν θέλουμε η ΤΝ να υπηρετήσει την κοινωνία θα πρέπει το κράτος να ενημερώσει τα συστήματά του. Οι δημόσιοι φορείς και οι κυβερνήσεις θα πρέπει να επενδύσουν στις υποδομές και την τεχνογνωσία μεταξύ υπουργείων και άλλων φορέων. Οι χώρες που θα πετύχουν δεν θα είναι μόνο αυτές που θα οικοδομήσουν ισχυρά μοντέλα αλλά και αυτές που θα τα διαχειριστούν σωστά. Οι πληροφορίες είναι πολύ σημαντικές και πρέπει να μοιράζονται και θα ήθελα πιο ανοιχτό διάλογο» κατέληξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

• Νωρίτερα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης συναντήθηκε στο Νέο Δελχί, στο περιθώριο του AI Impact Summit, με τον Βοηθό του Προέδρου των ΗΠΑ και Διευθυντή του Γραφείου Επιστήμης και Τεχνολογικής Πολιτικής του Λευκού Οίκου Μάικλ Κράτσιος.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης με τον Ελληνοαμερικανό σύμβουλο του Τραμπ για την Τεχνητή Νοημοσύνη συζητήθηκαν οι προοπτικές της συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ στον τομέα της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και οι σχέσεις ΕΕ – ΗΠΑ στον τομέα της τεχνολογίας.

Εξετάστηκε επίσης το ζήτημα του ρυθμιστικού πλαισίου ως προς την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στην κοινωνία. Ο Πρωθυπουργός έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην ανάγκη προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο.

Συζητήθηκε ακόμη η προοπτική δημιουργίας από τη ΔΕΗ ενός AI giga factory στη Δυτική Μακεδονία.

*Το βραβείο καλύτερης ταινίας μεγάλου μήκους, σύμφωνα με το ΑΠΕ – ΜΠΕ, απέσπασε μία ιδιαίτερη ταινία, γυρισμένη στα μακρινά νησιά Γκαλαπάγκος: το “Περί της ανακάλυψης των ειδών” / On the Invention of the Species της Tania Hermida (Εκουαδόρ-Κούβα) αφηγείται το εσωτερικό ταξίδι ενηλικίωσης μιας θλιμμένης και αμίλητης 12χρονης. Το κορίτσι φτάνει στα Γκαλαπάγκος για να διαχειριστεί τον παράξενο θάνατο του αδερφού της. Η επαφή της με τα ιγκουάνα, τη μοναδική χλωρίδα και πανίδα του τόπου, αλλά και με μερικούς ξεχωριστούς ανθρώπους, θα την βοηθήσουν να κάνει ένα νέο ξεκίνημα και να βρει το νόημα της ζωής.

*Το βραβείο ντοκιμαντέρ Kids and Docs απονεμήθηκε στο “Συμβούλιο του μέλλοντος” / Future council του Damon Gameau (Αυστραλία-Ολλανδία). Ο σκηνοθέτης καλεί οκτώ παιδιά στην απόλυτη σχολική εκδρομή: ένα οδικό ταξίδι σε όλη την Ευρώπη για να συναντήσουν ισχυρούς ηγέτες και να αναζητήσουν λύσεις στα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά μας προβλήματα. Ένα ταξίδι ενηλικίωσης που τολμά να φανταστεί ένα πιο φωτεινό μέλλον.

*Το βραβείο καλύτερης ταινίας μικρού μήκους μυθοπλασίας κέρδισε η Κινηματογραφική Λέσχη Μικροί Επαναστάτες / Little Rebels Cinema Club του Khozy Rizal (Ινδονησία) ο οποίος μας ταξιδεύει πίσω στο 2008: ένα 14χρονο αγόρι, προσπαθεί να αναπαραστήσει μαζί με τρεις κολλητούς του μια εμβληματική σκηνή από μια ταινία ζόμπι, χρησιμοποιώντας τη βιντεοκάμερα του Άντζι, του θλιμμένου και οργισμένου emo αδερφού του.

*Το βραβείο καλύτερου animation πήγε Στο πούλμαν / Autokar της Sylwia Szkiłądź (Βέλγιο-Γαλλία). Στη δεκαετία του 1990, η 8χρονη Άγκατα φεύγει από την Πολωνία για το Βέλγιο. Όταν το μολύβι της πέφτει και χάνεται στο πούλμαν, βυθίζεται σε έναν φανταστικό κόσμο γεμάτο παράξενους επιβάτες μισούς ανθρώπους-μισούς ζώα. Το ταξίδι της μετανάστευσης μετατρέπεται σε μια μαγική, μυητική περιπέτεια.

*To βραβείο της ECFA (Ευρωπαϊκή Ένωση για τον Παιδικό Κινηματογράφο) για μεγάλου μήκους ταινία απονεμήθηκε στο Χυμένο γάλα / Spilt milk του Brian Durnin (Ιρλανδία-Ηνωμένο Βασίλειο) ο οποίος αφηγείται μια σκληρή ιστορία για ναρκωτικά στο Δουβλίνο του ’80, ουσιαστικά για να μιλήσει για την δύναμη της αγάπης αλλά και της κοινότητας.

*Το βραβείο καλύτερης ελληνικής ταινίας μικρού μήκους για παιδιά και νέους απέσπασε Το Τ3στ / The T3st του Αλέξανδρου Τσιλιφώνη με ήρωα ένα αγοράκι που αντιλαμβάνεται αλλιώς τον κόσμο.

Η ελληνική επιτροπή των παιδιών της τρίτης ηλικιακής κατηγορίας (17-20 χρονών) του Διεθνούς Τμήματος της Camera Zizanio, βράβευσε τον νεαρό Λιβανέζο σκηνοθέτη Anis Nassereddine για την ταινία «Μια πόλη χωρίς πουλιά». Στο φιλμάκι, ένας νεαρός φροντιστής ενός ηλικιωμένου τυφλού που διέθετε βομβητή χάνει και ο ίδιος την όρασή του, μετά την ισραηλινή επίθεση με τους βομβητές που εξερράγησαν.’

Τις εντυπώσεις έκλεψαν ως συνήθως τα best of αποσπάσματα από τα βιντεάκια Daily News των Ζιζάνιων του φεστιβάλ, για το διεισδυτικό χιούμορ τους αλλά και τα ευαίσθητα σχόλιά τους για την Παλαιστίνη και τον Αλέξη Γρηγορόπουλο.

Η γήρανση αποτελεί βασικό παράγοντα για πολλές ασθένειες, όπως καρδιοπάθειες, καρκίνο και Αλτσχάιμερ. Πολλοί επιστήμονες, συμπεριλαμβανομένου του Μπαρζιλάι, πιστεύουν ότι η διαδικασία της γήρανσης μπορεί να τροποποιηθεί, ώστε οι ασθένειες να καθυστερήσουν και οι άνθρωποι να παραμείνουν υγιείς για μεγαλύτερο διάστημα. Οι ερευνητές εξετάζουν τρόπους παρέμβασης στη γήρανση, μέσω άσκησης, διατροφής και φαρμάκων.

Στο πλαίσιο σειράς συνεντεύξεων του TIME με ηγέτες στον τομέα της μακροζωίας, μιλήσαμε με τον Μπαρζιλάι για το τι τον ώθησε στη σχετική έρευνα και ποιες πτυχές της τον συναρπάζουν ιδιαίτερα.

Από τα παιδικά χρόνια στη μάχη κατά της γήρανσης

Το ενδιαφέρον μου ξεκίνησε όταν ήμουν περίπου 13 ετών. Θυμάμαι να περπατώ με τον παππού μου, που τότε ήταν 67 ετών, και να μου διηγείται ιστορίες από τα νιάτα του. Τον έβλεπα να βαδίζει αργά και να έχει χάσει τα μαλλιά του — συνειδητοποίησα ότι κάποια μέρα θα γεράσω κι εγώ και ήθελα να το κάνω με τρόπο που θα μου επιτρέπει να συνεχίζω τις δραστηριότητές μου. Έτσι γεννήθηκε το ενδιαφέρον μου για τη βιολογία της γήρανσης.

Όταν αργότερα έμαθα ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη χρονολογική και τη βιολογική ηλικία, αισθάνθηκα αισιοδοξία ότι έχουμε περιθώρια να γερνάμε καλύτερα. Η γήρανση θεωρούνταν αναπόφευκτη. Για εμένα, το μόνο βέβαιο είναι ο θάνατος — αλλά η γήρανση μπορεί να τροποποιηθεί. Αυτό που κάποτε ήταν ελπίδα, τώρα έχει γίνει υπόσχεση: πώς να «πεθαίνεις νέος σε πολύ μεγάλη ηλικία».

Δεν με ενδιαφέρει η αθανασία ούτε φοβάμαι τον θάνατο. Υπάρχουν άνθρωποι που το πιστεύουν αυτό, αλλά εγώ θέλω απλώς να παρέμβουμε στη διαδικασία της γήρανσης ώστε να προλάβουμε τις ασθένειες. Θέλω να είμαστε υγιείς μέχρι την τελευταία μας μέρα.

Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και οι νέες προκλήσεις

Μέχρι πριν από 150 χρόνια, το προσδόκιμο ζωής ήταν μόλις 20-30 χρόνια. Σήμερα έχει τριπλασιαστεί — τεράστιο επίτευγμα χάρη στη γεωργία, το καθαρό νερό, τα αποχετευτικά συστήματα και τα εμβόλια. Η δημόσια υγεία ήταν το κλειδί σε αυτή τη βελτίωση.

Καθ’ όλη αυτή την περίοδο, κάθε χρόνο ζούσαμε λίγο περισσότερο έως ότου φτάσαμε στα 60 — τότε εμφανίστηκαν ασθένειες που παλιότερα δεν μας σκότωναν, όπως το Αλτσχάιμερ ή ο διαβήτης. Η γήρανση είναι ο κινητήριος μοχλός για πολλές από αυτές τις νέες ασθένειες· πρέπει λοιπόν να επέμβουμε πριν προκαλέσει προβλήματα.

Μπορεί πράγματι να αλλάξει η διαδικασία της γήρανσης;

Ναι, είναι εφικτό. Έχω συλλέξει στοιχεία από περίπου 850 αιωνόβιους και τις οικογένειές τους: διαπιστώσαμε ότι αυτοί οι άνθρωποι εμφάνισαν ασθένειες 30 χρόνια αργότερα σε σχέση με τον μέσο πληθυσμό. Επίσης, είχαν «συρρίκνωση νοσηρότητας» — δηλαδή ασθένησαν μόνο για μικρό χρονικό διάστημα στο τέλος της ζωής τους.

Οι αιωνόβιοι αποτελούν παράδειγμα ότι μπορούμε να ζούμε πιο υγιείς για περισσότερο. Σε αυτούς κυριαρχεί ο γενετικός παράγοντας· όμως όταν εντοπίζεις τα σχετικά γονίδια, μπορείς συχνά να αναπτύξεις φάρμακα που μιμούνται τη δράση τους.

Για παράδειγμα, στη φύση τα μικρά σκυλιά ζουν περισσότερο από τα μεγάλα και τα πόνυ περισσότερο από τα άλογα. Στο εργαστήριο, όταν απενεργοποιούμε την αυξητική ορμόνη σε ζώα, ζουν πολύ περισσότερο απ’ ό,τι αν την ενισχύσουμε. Περίπου το 60% των αιωνόβιων έχουν γενετικά χαρακτηριστικά που επηρεάζουν τη δράση αυτής της ορμόνης.

Φαίνεται ότι η αυξητική ορμόνη είναι ωφέλιμη στα νιάτα — προστατεύει από πολλά πράγματα. Όταν όμως μεγαλώνεις και αρχίζεις να φθείρεσαι, δεν πρέπει πια να ξοδεύεις ενέργεια στην ανάπτυξη αλλά στην επιδιόρθωση των κυττάρων σου. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί πολλοί αιωνόβιοι προστατεύονται: δεν ξοδεύουν τόση ενέργεια στην ανάπτυξη.

Έχουμε δοκιμάσει αντισώματα κατά της αυξητικής ορμόνης σε ζώα και παρατηρήσαμε ότι ζουν περισσότερο. Εξετάζουμε αυτά τα μηχανισμούς και σχεδιάζουμε θεραπείες βασισμένες στα γονίδια των αιωνόβιων — δεν είναι μόνο ένα γονίδιο αλλά αρκετά — τις οποίες δοκιμάζουμε σε ζώα με ανθρώπινο τρόπο γήρανσης. Αν αποδώσουν, θα περάσουμε σε κλινικές δοκιμές για ανάπτυξη φαρμάκου.

Η American Federation of Aging Research διεξάγει αυτή την περίοδο μελέτη «super-ager», όπου αναζητούμε 10.000 αιωνόβιους για επικύρωση των ευρημάτων μας και εντοπισμό νέων γονιδίων μακροζωίας — καλούμε ενδιαφερόμενους να εγγραφούν. Είναι ένα συναρπαστικό πρότζεκτ.

Υπάρχουν ήδη παρεμβάσεις που επιβραδύνουν τη γήρανση;

Η βελτιστοποίηση ύπνου, άσκησης, διατροφής και κοινωνικών επαφών έχει βιολογικό υπόβαθρο και ωφελεί κάθε ηλικία.

Μεγάλο πρόβλημα αποτελεί ο θόρυβος γύρω από ψευδο-λύσεις: κυκλοφορούν πολλά προϊόντα στην αγορά που υπόσχονται «πηγή νεότητας». Τα συμπληρώματα διατροφής είναι τεράστιο θέμα: συχνά δεν περιέχουν όσα ισχυρίζονται και μπορεί να έχουν άγνωστες αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους ή με άλλα φάρμακα. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι όσοι λαμβάνουν πολυβιταμίνες δεν μειώνουν τον κίνδυνο θνησιμότητας.

Από την άλλη πλευρά υπάρχουν εγκεκριμένα φάρμακα από τον FDA, όπως η μετφορμίνη (για τον διαβήτη), φάρμακα GLP-1 και τα διφωσφονικά (για την οστεοπόρωση), που φαίνεται πως επηρεάζουν βιολογικά τη διαδικασία της γήρανσης — αξιολογούμε ακόμα την ασφάλεια κι αποτελεσματικότητά τους.

Προσωπικά εφαρμόζω διαλειμματική νηστεία: όταν ξεκίνησα τη μελέτη της βιολογίας της γήρανσης παρατήρησα ότι τα εργαστηριακά ζώα με περιορισμένες θερμίδες ζούσαν περισσότερο και υγιέστερα από τα αδέρφια τους — όχι λόγω λιγότερου φαγητού αλλά λόγω των περιόδων νηστείας. Κάνω 16 ώρες νηστεία ημερησίως μετά το δείπνο· είχε σημαντική επίδραση στην υγεία μου: έχασα βάρος αλλά απέκτησα μυϊκή μάζα και καθαρότερο μυαλό κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Nέοι ορίζοντες στη μακροζωία: τεχνολογίες & θεραπείες

Ως πρόεδρος της Academy for Health & Lifespan Research, προσπαθώ να είμαι αντικειμενικός αλλά θα αναφέρω τρεις εξελίξεις που ξεχωρίζουν:

– Υπερβαρικό οξυγόνο: μια μέθοδος που ακούγεται εκκεντρική — έκθεση σε θάλαμο με πολύ υψηλές συγκεντρώσεις οξυγόνου για ώρες — αλλά δοκιμάζεται στο εργαστήριό μας ώστε να κατανοήσουμε πώς επηρεάζει τη βιολογία της γήρανσης στα ζώα.

– Μιτοχόνδρια: καθώς μεγαλώνουμε μειώνεται τόσο ο αριθμός όσο κι η λειτουργία των μιτοχονδρίων στα κύτταρά μας· φαίνεται όμως πως μπορούμε να τα ανανεώσουμε εγχύοντας μιτοχόνδρια στο αίμα — ήδη κάποιες εταιρείες εργάζονται πάνω σε αυτό.

– Μερικός επαναπρογραμματισμός κυττάρων: στόχος είναι στο μέλλον ένας νέος άνθρωπος 20 ετών να λαμβάνει κατά διαστήματα θεραπεία που αντιστρέφει εν μέρει τη βιολογική του ηλικία· ήδη γνωρίζουμε τρόπους επαναπρογραμματισμού των κυττάρων ώστε «να πιστεύουν» πως είναι ξανά νέα — βρίσκονται σε προκλινικό στάδιο ή περνούν σε δοκιμές σε ανθρώπους.

Υπάρχουν ακόμη τεχνολογίες αναζωογόνησης οργάνων:
Εταιρείες επιχειρούν μέσω μερικού επαναπρογραμματισμού να ανανεώσουν όργανα προς μεταμόσχευση — κάτι που θα μπορούσε ν’ αυξήσει σημαντικά τη διαθεσιμότητα μοσχευμάτων αφού σήμερα πολλά απορρίπτονται λόγω ηλικίας ή άλλων προβλημάτων.

Το άρθρο αυτό ανήκει στο TIME Longevity — μια πλατφόρμα αφιερωμένη στην εξερεύνηση του πώς και γιατί οι άνθρωποι ζουν περισσότερο και τι σημαίνει αυτό για άτομα, θεσμούς και το μέλλον των κοινωνιών.

Διαβάστε το αρχικό άρθρο εδώ.